کتاب روان شناسی سیاسی خشونت اثر شهره پیرانی نشر پژوهشکده مطالعات راهبردی

تروریسم پدیده‌ای است که در بستر مجموعه‌ای از عوامل تاریخی، جامعه‌شناسی، سیاسی، اقتصادی و روان‌شناختی ایجاد شده است. از سوی دیگر، تروریسم به عنوان یک پدیده مختص جوامع مدرن نیست و قدمتی همپای تاریخ دارد، با این حال، این پدیده همگام با پیشرفت جوامع و سرعت تبادل اطلاعات از نظر مقیاس و فراوانی در دنیای مدرن، بسیار با سرعت و به اشکال مدرن در حال پیشرفت است. در حقیقت نوآوری و پیشرفت‌های تکنولوژیک سبب دگرگونی شیوه‌ها و اشکال تروریسم نیز شده است. تروریسم امروزی هم از نظر سرشت هم از نظر ابعاد و هم از نظر شیوه‌ها به شدت نسبت به گذشته متفاوت است. امروزه تروریسم دیگر صرفاً یک پدیده ملی و در درون مرزهای کشورها نیست. ابعاد آن به مراتب وسیع‌تر و بین‌المللی شده است. تروریسم در دهه‌های اخیر به پدیده‌ای فراگیر تبدیل شده که همه حوزه‌های زندگی انسانی را در برمی‌گیرد و قربانیان بی‌شماری را به کام مرگ یا دیگر عوارض ناشی از آن کشانده است. با وجود این وجود خصیصه مشترک تمامی اقدامات تروریستی این است که همواره برای قربانیان ماجرایی غمبار بوده است؛ چه برای قربانیانی که جان خود را از دست می‌دهند و یا مجروح می‌شوند چه قربانیانی که امنیت روانی آنها براثر حادثه تروریستی سلب می‌شود (حاجیانی و ضمیری، ۱۳۸۹: ۱۵). آنچه تروریسم را از سایر اشکال خشونت سیاسی متمایز می‌سازد این است که تروریست‌ها به دنبال ایجاد ترس در میان اکثریت افراد جامعه هستند تا بدین وسیله بتوانند به اهدافشان دست یابند. به همین دلیل آنها اهداف خود را به شکل نمادین انتخاب می‌کنند تا هر چه بیشتر این اهداف در منظر عمومی نمود یافته و بتوانند مخاطبان بیشتری را به خود جلب کنند(سیمبر، ۱۳۸۵: ۱۵۰). در واقع در تروریسم بیش از آنکه هدف کشتار جمعیت مورد تعدی باشد، هدف ایجاد هراس در جامعه هدف برای دستیابی به اهداف مورد نظر گروه تروریستی است و نتیجه درست فرایند تروریستی حمله فیزیکی به قربانی نیست، بلکه تأثیر روانی بر هدف است. در نتیجه قربانیان تروریست باید با دقت انتخاب شوند تا حداکثر تأثیر روانی ممکن بر هدف تضمین شود (صفوی و فرشچی، ۱۳۹۰: ۴۴). اگر هیچ تدارکی برای مقابله با چنین حوادثی تدارک دیده نشده باشد کسی که به عنوان قربانی انتخاب شده است بی دفاع خواهد بود. عملیات تروریستی همراه با بی‌رحمی، ویرانگری و اعمال غیراخلاقی است (غفوری،۱۳۸۴: ۳۶۰). تروریسم و شیوه‌های ترور نیز همراه با پیشرفت تمدن و فناوری انسانی، پیشرفت کرده‌اند و به همین دلیل مقابله با آن نیز دشوارتر شده است. آثار این پدیده به‌قدری گسترده و زیان‌بار است که به‌راحتی نمی‌توان از کنار آن گذشت. در این میان، بی‌شک یکی از مؤثرترین راه‌های مقابله با تروریسم، تلاش برای ارائه شناخت جامعی از تروریسم، اشکال و عوامل محرک و برانگیزانندۀ آن است.