کتاب تئوری درام مدرن اثر پیتر سوندی نشر قطره

درام دوره‌ی مدرن در عصر رنسانس به‌وجود آمد. ما مدیون انسانی هستیم که، به هنگام فروپاشی بینش قرون وسطایی، به خودآگاهی رسیده و به جسارتی معنوی برای خلق جوهر اثری دست‌یافته است که می‌خواست، تنها با بازآفرینی روابط میانْ‌انسانی، خود را در آن اثر محقق و منعکس سازد. انسان، تنها به منزله‌ی عضو جامعه‌ی بشری، پا به عرصه‌ی درام گذاشت. به‌نظرش می‌آمد که عرصه‌ی بینابینی در زندگی او اساسی است، بین آزادی و قیدوبند، و بین خواست و تصمیم‌گیری، که مهم‌ترین مقصودهای او هستند. و او آن‌جایی موفق به خلق درام شد که به عمل تصمیم‌گیری دست زد. با برگزیدن جهان دیگران، درونْ‌بود او آشکار شد و حضوری درامی یافت. اما جهان دیگران به کمک این تصمیم‌گیری با او ارتباط برقرار کرد و در نتیجه شکل دراماتیک آن محقق شد. هرآن‌چه در دو سوی این عمل وجود داشت با درام بیگانه بود، یعنی هم امر غیرقابل بیان و هم بیان، هم وجود تعین‌یافته و هم اندیشه‌ی جداشده از موضوع، و سرانجام آن‌چه فاقد بیان است، یعنی دنیای اشیا، زیرا نمی‌توانسته است وارد روابط میانْ‌انسانی شود. تمامی درون‌مایه‌های هنر دراماتیک از درون این حوزه‌ی میانْ‌ذهنی بیان شدند. به‌طور مثال کشمکش عشق و وظیفه در موقعیت ال‌سید، که میان پدر و محبوب قرار گرفته بود، یا مثلاً تناقض‌گویی‌های فکاهی در موقعیت‌های «کاذب» مثل مورد آدام، قاضی دهکده، و جنبه‌ی‌تراژیک انسان منزوی، همان‌گونه که هبل در کشمکش تراژیک میان کنت ارنست، آلبرشت و اگنس برناور توصیف می‌کند. وانگهی، تنها زمینه‌ی زبان‌شناختی‌ای که ارتباط دنیای میانْ‌انسانی در آن بتواند صورت بپذیرد دیالوگ بود. در دوره‌ی رنسانس، زمانی که پیش‌درآمد (پرولوگ)، هم‌سرایی و پی‌گفتار (اپیلوگ) حذف شد، (و تک‌گویی یا مونولوگ نیز به صورت گه‌گاهی باقی ماند و درنتیجه جزء تشکیل‌دهنده‌ی شکل درام نبود)، دیالوگ، برای اولین‌بار در تاریخ تئاتر، تنها مؤلفه‌ی بافت دراماتیک شد. این همان چیزی است که درام کلاسیک را از تراژدی کهن و از نمایش‌نامه‌ی مذهبی قرون وسطایی، و از تئاتر غیرمذهبی دوره‌ی باروک، و نیز از نمایش‌نامه‌ی تاریخی شکسپیر، متمایز می‌کند. تسلط دیالوگ و درنتیجه تسلط تبادل میانْ‌انسانی درام نشان می‌دهد که درام مصالحی به‌جز بازآفرینی روابط میانْ‌انسانی ندارد و تنها از آن‌چه در این حوزه جلوه‌گر است اطلاع دارد. نتیجه آن می‌شود که درام یک دیالکتیک است که در به‌روی خود بسته دارد، و با این همه آزاد است و چگونگی آن همواره از نو معین می‌شود، و همه‌ی ویژگی‌های اساسی آن از همین ساختار نشئت می‌گیرد. درام مطلق است. و برای این‌که ارتباط محض و، درنتیجه، دراماتیک باشد، باید از عناصر بیرونی رها شود و جز خود نشناسد. نویسنده در درام غایب است. حرف نمی‌زند، بلکه منشأ گفتمان است. درام نوشته نمی‌شود، بلکه اجرا می‌شود. کلمات گفته شده در درام، همگی «تصمیم‌گیری‌ها»یی هستند برخاسته از موقعیت و در آن موقعیت باقی می‌مانند. نباید آن‌ها را کلام نویسنده تلقی کرد. درام فقط در کلیت آن به نویسنده‌اش تعلق دارد، و این ارتباط به هیچ‌وجه ویژگی خاص واقعیتِ آن اثر نیست. ارتباط با تماشاگر به همان اندازه مطلق است. کلامِ آغازگر در تئاتر نه کلام نویسنده است و نه خطاب به تماشاگر. تماشاگر، در سکوت، درحالی‌که دست‌ها را درهم گره کرده و از تأثیر جهانی دیگر برجای خود میخ‌کوب شده است، شاهد تبادل دراماتیک است.