فیدیبو نماینده قانونی انتشارات فرنام و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب از تشخیص تا درمان

کتاب از تشخیص تا درمان

نسخه الکترونیک کتاب از تشخیص تا درمان به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب از تشخیص تا درمان

اختلال نقص توجه و بیش فعالی ADHD/ ADD اختلالی شایع و پیچیده در بین کودکان می باشد که به صورت های گوناگون برای کودکان و نوجوانان ایجاد مشکل می نماید. این کتاب با هدف تشخیص و درمان این دسته از کودکان و نوجوانان با طرح سوالاتی رایج پیرامون این اختلال به نگارش درآمده و به تمام شیوه های تشخیص این اختلال و درمان آن تا حد امکان پرداخته شده است.

ادامه...

بخشی از کتاب از تشخیص تا درمان

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



تقدیم به:
دو فرزند عزیزم، مانی و هوداد؛
و از خداوند متعال،
سلامتی و موفقیتشان را خواستارم.

سخن مولف:

از آنجا که اختلال نقص توجه و بیش فعالی ADD/ADHD تعداد بسیاری از خانواده ها را درگیر خود نموده و به دلیل پیچیده بودن این اختلال و عدم گاهی والدین از علائم و نشانه های آن و همچنین راه های تشخیص و درمان آن، بر آن شدم تا کتابی را به رشته تحریر درآورده که هم علم خود را در آن دخیل نموده و هم تجربیات شخصی که در طی سال ها درمانگری و ارتباط با این کودکان و خانواده هایشان کسب نمودم را به دیگران انتقال داده و قادر گردم رسالتی را که خدای سبحان بر دوش بنده حقیر به عنوان مشاور و روانشناس نهاده را به خوبی به انجام رسانم.
و از آنجا که در طی سال ها درمانگری خود نسبت به این دسته از کودکان با سوالات گوناگونی از سوی والدین آن ها مواجه بوده ام، تصمیم گرفتم که فهرست و مطالب این کتاب را به شیوه ای جدید و با طرح سوالاتی رایج از زبان والدین این کودکان آذین نمایم. سوالاتی که شاید هیچ کدام از والدین، آن گونه که باید، جوابی برای آن ها دریافت ننمودند و برای همیشه ذهن خود را مشغول به آن نگه داشته اند؛ بنابراین تا آنجایی که از حوصله و گنجایش کتاب خارج نباشد، وظیفه خود دانسته که سوالات را پاسخگو باشم.
با توجه به اینکه والدین، معلمان و درمانگران به دلیل نقشی که در درمان و تغییر شیوه رفتار این کودکان دارند و اضلاع مثلثی را تشکیل می دهند که کودک در میان آن قرار دارد و مداخلات هر کدام از آن ها می تواند تاثیر شگرفی بر سرنوشت و آینده کودک به جای بگذارد، سعی گشته به راه های عملی و شیوه های مفیدی جهت تشخیص درمان این دسته از کودکان پرداخته شود تا این عزیزان با در دست داشتن فانوس راه و بهره گرفتن از آن ها، بتوانند کمک موثری را به جامعه کودکان دچار نقص توجه و بیش فعال نمایند.

رویا طاهری
مشاور خانواده و روانشناس
تابستان ۱۳۹۵

بخش اول: اختلال نقص توجه و تمرکز و بیش فعالی (ADHD)

- اختلال نقص توجه و تمرکز و بیش فعالی (ADHD) چیست؟

اختلال ADHD که مخفف اصطلاح انگلیسی:
(Attention – deficit/ Hyperactivity Disorder) می باشد به افرادی اطلاق می گردد که به گونه ای عجیب فعال، بی قرار و شتاب زده اند.
کودکان و نوجوانان در این اختلال نمی توانند با فرد مقابل تماس چشمی برقرار کنند و علاوه بر آن آن ها نمی توانند توجه خود را متمرکز نمایند و در فعالیت هایی چون گوش دادن، تمرکز بر امور و یادآوری مسائل، مشکل دارند و همچنین دچار حواس پرتی، بی توجهی، تکانش گری و فعالیت بیش از حد می باشند و معمولاً در پیگیری و به اتمام رساندن کارها و امورات خود دچار مشکل گردیده و در دوست یابی و حفظ دوستان خود به مشکل برمی خورند.
البته لازم به ذکر است که حدود سه دهه می باشد که اختلال ADHD با سه نشانه اصلی تعریف می گردد. این سه نشانه عبارتند از نقص توجه، فعالیت زیاد و تکانش گری. این ویژگی ها به طور اساسی قبل از هفت سالگی قابل تشخیص می باشند و در صورت عدم درمان، در طول رشد پایدار باقی می مانند.
در اینجا جایز می دانم که در رابطه با هر کدام از این سه نشانه ADHD توضیحات کاملی ارائه دهم.

*علائم و نشانه های نقص توجه و تمرکز

افرادی که در تشخیص ADHD در طبقه بندی نوع اول یعنی " کمبود توجه غالب " قرار می گیرند معمولاً دچار علائم زیر می باشند:

- داشتن مشکل در گوش دادن به اشخاص، حتی زمانی که شخص به طور مستقیم مورد خطاب قرار می گیرد.
- مشکل در توجه به جزئیات و بروز اشتباهاتی که از بی دقتی ناشی می گردد.
- داشتن مشکل در توجه دائم به هنگام بازی یا کار.
- داشتن مشکل در به پایان رساندن کارها، تکالیف و یا امور خسته کننده.
- داشتن مشکل در نظم بخشیدن به فعالیت ها.
- داشتن مشکل در انجام دادن کارهایی که مستلزم فعالیت ذهنی مستمر می باشند مثل انجام تکالیف مدرسه.
- داشتن مشکل در حفظ اموال، اسباب بازی و وسایل مدرسه.
- به سرعت دچار حواس پرتی شدن.
- داشتن مشکل در به خاطر آوردن مطالب.

اگر فردی حداقل ۶ مورد از موارد مذکور را حداقل به مدت ۶ ماه داشته باشد می توان به تشخیص نقص توجه و تمرکز در مورد آن فرد اطمینان داشت البته لازم به ذکراست مشکلاتی که از خستگی، بی علاقگی، بی انگیزگی و یا تنبلی و تمرد ناشی می شوند، الزاماً نشانه های اختلال نقص توجه و تمرکز نمی باشند.
اکنون نشانه های افرادی که در تشخیص ADHD در طبقه بندی " بیش فعالی غالب " قرار می گیرند اشاره خواهم نمود. در این نوع اختلال، مشکلات افراد از بیش فعالی و یا ترکیبی از بیش فعالی و شتاب زدگی ناشی می شود. در مجموع ۶ نشانه برای بیش فعالی و سه نشانه برای رفتار شتاب زده ذکر گردیده است. کودک باید ۶ مورد از ۹ نشانه را داشته باشد تا در مورد او بتوان تشخیص " بیش فعالی غالب " داد.

*علائم و نشانه های بیش فعالی (فعالیت زیاد)

والدین و مربیان این دسته از کودکان احساس می کنند که انرژی آن ها بیش از حد است و بدن آن ها هیچ گاه حتی زمان استراحت از حرکت باز نمی ایستد.

۱- دائماً در حال وول خوردن و پیچ و تاب هستند حتی در زمان نشستن.
۲- زمانی که لازم است در جایی نشسته باشند برمی خیزند.
۳- اغلب در حال دویدن هستند و در مواقع نامناسب از جایی بالا می روند.
۴- به آرامی بازی کردن برای آن ها مشکل است.
۵- همواره آماده حرکت و به قول معروف پا به رکاب هستند.
۶- بیش از حد صحبت می کنند.

* نشانه های شتاب زدگی:

کودکانی که دچار بیش فعالی از نوع قالب هستند، معمولاً رفتارهای شتاب زده دارند، آن ها اشتیاق زیادی برای صحبت کردن و فعالیت دارند و تحت هیچ شرایطی نمی توانند خود را مهار نمایند و پزشکان برای تشخیص این اختلال سه علامت اصلی را مشخص کرده اند:
- برای پاسخ دادن به پرسش ها عجله دارند و صحبت والدین، مربی و یا دیگران را دائماً قطع می کنند.
- صبر نمی کنند تا نوبتشان برسد.
- صحبت دیگران را قطع کرده و خود را به فعالیت های دیگران تحمیل می کنند.
این سه مورد از جمله موارد اصلی تشخیص شتاب زدگی در این دسته از کودکان می باشد در صورتی که نشانه های فرعی دیگری در مورد این دسته از افراد قابل مشاهده است که می توان به آن ها اشاره نمود از جمله اینکه آن ها به تذکرات گوش نمی دهند، به ظروف شکستنی دست می زنند، بدون اجازه اسباب بازی های کودکان دیگر را قاپ می زنند، در مدرسه بدون کسب اجازه از معلم خود بلند می شوند و یا به هر کاری که تمایل دارند می پردازند. این دسته از کودکان دائماً مورد تذکر والدین و مربیان قرار می گیرند ولی به هیچ کدام از آن تذکرات توجه نمی نمایند و این موضوع شک آن ها را به کمبود هوش کافی در این کودکان برمی انگیزاند در صورتی که افراد دچار بیش فعالی غالب دچار کمبود بهره هوشی نیستند؟ و اعمال ناشایست آن ها از روی غرض نمی باشد بلکه ذهن آن ها عملکردی متفاوت دارد.

*علائم و نشانه های تکانش گری

افرادی که در تشخیص ADHD در طبقه بندی نوع " تکانش گری " قرار می گیرند معمولاً دچار علائم زیر می باشند:

- در کنترل، بازداری و جلوگیری از عمل، ناتوان می باشند.
- بدون تفکر، تامل و ملاحظه، دست به عمل می زنند.
- بدون پیش بینی، برنامه ریزی و توجه به پیامدهای آن اقدام به انجام کار می کنند.
- احساس عمل آنی و خودبه خودی دارند.

پس درمی یابیم که افرادی که دچار مشکل تکانش گری هستند قبل از انجام عمل، تفکر و تامل نمی نمایند و به یک باره و بدون برنامه ریزی دست به عمل می زنند که این موضوع خود می تواند پیامدهای منفی بسیاری در پیش داشته باشد به عنوان مثال کودک تکانش گر به یک باره و بدون مکث دست والدین خود را رها کرده و به وسط خیابان می دود و یا خود را از پله های منزل یا مکان های دیگر پرت می کند و یا دست به وسایل خطرناک و یا آسیب رسان می زند از جمله چاقو، تیغ، قیچی و آتش و... بدون آنکه به آن بیندیشد که ممکن است برای او خطراتی دربر داشته باشد.
لازم به ذکر است که برخی از کودکان هر سه نوع از نشانه های ADHD را دارا می باشند و برخی دیگر یک نوع یا دو نوع از آن نشانه ها که می توان این کودکان را در دسته های مختلف طبقه بندی نمود به عنوان مثال:

- کودک دارای ADHD با نوع " بیش فعال غالب (ADHD – HT(۱ "
- کودک دارای ADHD با نوع " کمبود توجه غالب " (ADD(۲
- کودک دارای ADHD با نوع " تکانش گری غالب " (ADHD – IT(۳
-کودک دارای ADHD با نوع " ترکیبی " (ADHD – CT(۴

که برای هر کدام از این دسته از کودکان آموزش ها و روش های درمانی خاص خود را می طلبد که در صورت حوصله این کتاب به تدریج به توضیح آن ها خواهیم پرداخت.

- چگونه متوجه شویم که فرزندمان دچار نقص توجه و تمرکز و بیش فعالی است؟

از این منظر این گونه می توان توضیح داد که معمولاً والدین با مشاهده نشانه های غیرعادی مختلفی در فرزندشان به این موضوع پی می برند که شاید فرزند آن ها دچار ADHD می باشد و از آنجا که رفتارهای فرزندان خود را با دیگر کودکان مقایسه می نمایند به ناگاه متوجه می گردند که شاید در کودک خود مشکلی وجود دارد و در جستجوی نشانه هایی هستند که شاید بتوانند با استناد به آن ها در جهت پی بردن به مشکل فرزند خود کوشا باشند.

این نشانه ها می تواند به ۶ دسته یا حوزه تقسیم گردد:

- حوزه رفتاری: که در آن کودک دارای دامنه توجه کوتاه، حواس پرتی، تحریک پذیری فراوان، کنترل ضعیف تکانه، ویرانگری و اختلال گری می باشد.
- حوزه شناختی: که در آن کودک به طور نسنجیده با خود به صحبت می پردازد، هوش پایین تر از حد متوسط دارد، به پیش بینی پیامدهای رفتاری خود در آینده نمی پردازد و از وجدان کافی برخوردار نمی باشد.
- حوزه اجتماعی: که در آن کودک با همسالان خود ارتباط ضعیف برقرار می کند، از فرمان ها سرپیچی می کند. به اعمال پرخاشگری، دروغ گویی و دزدی مبادرت می ورزد، غیر مودبانه صحبت می کند، دارای خویشتن داری ضعیف و خطرپذیری زیاد است و در حل مسائل اجتماعی دارای مهارت پائینی است.
- حوزه تحصیلی: در آن کودک به دلیل بهره هوشی کم، موفقیت تحصیلی اندکی را تجربه می کند و در یادگیری های خاص (از جمله، ریاضی، دیکته نویسی و نوشتن و...) دچار ناتوانی می باشد.
- حوزه هیجانی: در آن کودک از اعتمادبه نفس پائینی برخوردار است، به راحتی ناکام می شود، در کنترل هیجانات خود ضعف دارد، برانگیختگی قابل توجهی دارد
(زود جوش می آورد یا عصبانی می شود)، دارای خلق وخوی متغیر می باشد و همچنین بعضاً دچار افسردگی می گردد.
- حوزه فیزیکی: در آن کودک دچار اختلال در رشد استخوان ها می گردد، گاهی دچار شب ادراری و بی اختیاری در دفع ادرار و مدفوع می شود، به عفونت های شدید تنفسی و آسم، ورم متناوب گوش، بدشکلی های جزئی بدن و افزایش حساسیت های متناوب آلرژیکی مبتلا می گردد. چرخه خواب او معیوب می گردد و دچار اختلالات خوابی از جمله کم خوابیدن می شود، در هماهنگی حرکتی دچار ضعف می شود، بعضاً تحمل درد در اغلب آن ها، بسیار زیاد است و در نهایت عملکرد دستگاه عصبی مرکزی آن ها دچار اختلال می شود که کاهش واکنش های بهنگام را در پی دارد (تاخیر در انجام به موقع دستورات مغزی).
نشانه هایی که پیش از این ذکر شد، می تواند به تشخیص و ارزیابی متخصصان کمک شایانی نماید تا آن ها بتوانند جهت درمان کودک، یک برنامه عملی و کاربردی طراحی نمایند.
آیا شما والدین و مربیان هم مایلید به نشانه هایی دست یابید که در تشخیص بهتر ADHD یاری دهنده شما باشد؟
با مطالعه و پاسخ بله و خیر دادن به موارد زیر می توانید درمانگر کودک خود را در جهت تشخیص بهتر این نوع اختلال یاری رسانید.

- دوره نوزادی:

۱- آیا کودک شما در دوره نوزادی پی در پی گریه می کرد؟
۲- آیا خیلی دیر آرام می گرفت؟
۳- آیا خواب او خیلی زیاد یا ناکافی بود و به اندازه بچه های دیگر نمی خوابید؟
۴- آیا اشتهای او از نظم خاصی تبعیت نمی کرد، گاهی پراشتها و گاهی کم اشتها بوده و گاهی از خوردن غذا خودداری می کرد؟

۲ تا ۵ سالگی:

۱- آیا کودک شما حوصله و انگیزه بازی های فکری مثل پازل را نداشته یا ندارد؟
۲- آیا کارهایش را ناتمام رها می کرده یا می کند؟
۳- آیا کارهای شخصی اش را در حد توان، منظم انجام نمی داده یا نمی دهد؟
۴- آیا کودک شما بی احتیاط است و کارهای خطرناک انجام می داده یا می دهد؟

- دوره پیش دبستانی:

۱- آیا کودکتان در دوره پیش دبستانی، مرتباً مورد شکایت مربی قرار می گیرد که به لحاظ حرکتی بی قرار است، در یکجا آرام نمی گیرد و حتی نمی تواند به مدت ۲۰ دقیقه روی صندلی آرام بنشیند؟
۲- آیا کودک شما تقریباً نسبت به همه چیز کنجکاو است و سعی می کند از همه چیز سر در بیاورد؟
۳- آیا کودکتان بدخلقی می کند؟
۴- آیا کودک شما در این دوره، خواب کافی ندارد و خوابش کوتاه است؟
۵- آیا نسبت به دستورات مربی و والدین نافرمانی می کند؟
۶- آیا کودک شما بدقلق است؟
۷- آیا کودکتان در مقایسه با کودکان عادی، در رشد زبان و تکلم تاخیر داشته است؟
۸- آیا انجام کارهای ظریف مثل بستن بند کفش و دکمه لباس برایش مشکل است؟

- دوره دبستان:

۱- آیا در دوره دبستان، گاهی مثل دلقک ها رفتار می کند؟
۲- آیا همکلاسی هایش را ناراحت می کند و آن ها از او شکایت دارند؟
۳- آیا کودک شما، خیلی تکانشی (بی محابا) عمل می کند یعنی خیلی زود نسبت به محرک ها واکنش نشان می دهد؟
۴- آیا او پرخاشگری می کند؟
۵- آیا به دستورات مربی توجه نمی کند؟
۶- آیا توجهش خیلی کوتاه و ناپایدار است؟
۷- آیا معمولاً حواسش زود پرت می شود؟
۸- آیا برخی از وسایل خود را در مدرسه جا می گذارد؟
۹- آیا فعالیت های غیرضروری انجام می دهد؟
۱۰- آیا در برابر انجام خواسته های خود بی صبری می کند؟
۱۱- آیا به لحاظ هیجانی ناپایدار است و هر از گاهی خشم شدیدی از خود نشان می دهد؟
۱۲- آیا بیش از حد تکان می خورد؟
۱۳- آیا فعالیت بیش از حد انجام می دهد؟
۱۴- آیا در اجرای دستورات معلم با شکست مواجه می شود؟
۱۵- آیا کودک شما یک جا نمی نشیند و جنب و جوش بسیار دارد؟
۱۶- آیا دائماً در حال تغییر خلق است؟
۱۷- آیا تکالیف مدرسه را عجولانه و بی نظم انجام می دهد؟
۱۸- آیا تکالیف مدرسه را فراموش می کند؟
۱۹- آیا بیش از اندازه حرف می زند؟
۲۰- آیا توجه طلب است؟
۲۱- آیا در نوشتن کلمات بر روی صفحه کاغذ بی نظم است انگار که کلمات بر روی کاغذ می رقصند؟
۲۲- آیا تمرکزش در درک فضایی ضعیف است؟
۲۳- آیا کودک شما در جهت یابی و تشخیص زمان ضعف دارد؟

- رفتار در منزل

زمانی که کودک شما در منزل است آیا:
۱- خیلی پر جنب و جوش است؟
۲- به صحبت های والدین گوش نمی دهد؟
۳- وقتی مشغول فعالیتی است، بدون به اتمام رساندن آن، به فعالیت دیگری می پردازد؟
۴- در اموری که باید نوبت رعایت شد، نمی تواند نوبت را رعایت کند؟
۵- با والدین مخالفت می کند؟
۶- خیلی زود آشفته می شود؟
۷- نسبت به درد به اندازه افراد معمولی حساس نیست؟
۸- رفتارش غیرقابل پیش بینی است؟
۹- ریخت و پاش زیادی دارد؟
۱۰- خلقش ثابت نیست و نوسان دارد؟
۱۱- در برخی موارد کم کار و در برخی موارد فزون کار است؟
۱۲- خودباوری اش کم است؟
۱۳- کلاً در رفتار و کردارش ناپختگی و وضوح دیده می شود؟
۱۴- در تعامل با همسالان برتری طلب است و در برابر هر رفتاری عکس العمل نشان می دهد؟
۱۵- کارهای خطرناک انجام می دهد؟
۱۶- قانون گریز است؟
۱۷- اغلب میز کارش به هم ریخته است؟
۱۸- در پیروی از دستورالعمل ها ضعیف است؟

با توجه به مواردی که ذکر شد و تعداد پاسخ های بله و خیر که از پرسش های مذکور حاصل گردید می توانید به سادگی به تشخیص اختلال ADHD در فرزندتان بپردازید. از مجموع ۵۸ پرسش ذکر شده، اگر میزان پاسخ های بله حداقل ۴۰ مورد باشد، کودک شما قطعاً به ADHD مبتلا است و در صورت میزان پاسخ های بله بیشتر از ۴۰ مورد، کودک شما از ADHD حاد رنج می برد و بایستی اقدامات لازم جهت درمان او صورت پذیرد و اگر کمتر از دو سوم علائم را دارا باشد به عنوان کسی که گرایش به ADHD دارد، شناخته می شود و باز نیاز به درمان دارد و نباید بی تفاوت و با خونسردی از کنار این موضوع گذشت چرا که ممکن است در صورت عدم اقدامات پیشگیرانه، در آینده نه چندان دور کودکی با علائم ADHD حاد داشته باشیم.

نظرات کاربران درباره کتاب از تشخیص تا درمان