کتاب هرمنوتیک طبیعت‌گرایانه اثر کریسوستموس مانتزاوینوس نشر انتشارات نقش و نگار

هرمنوتیک در تاریخچه‌ی نسبتاً کوتاه خود در دوران جدید تحولات بزرگ و مسیر پرپیچ‌وخمی را پشت سر گذاشته است. قطع نظر از مراحل آغازین پیدایش هرمنوتیک در مقام روش‌شناسی‌های فهم و تفسیر متون در حوزه‌های مختلفی مانند الهیات، ادبیات، حقوق و فلسفه، عمده‌ی تحولات آن را باید در تاریخ فلسفه و نزد فیلسوفان دوران جدید و معاصر به‌خصوص در آلمان، البته با اهداف و تلقی‌های مختلف جست‌وجو کرد. همه‌ی این اهداف و تلقی‌ها را با همه‌ی تنوع و گسترگی‌شان می‌توان ذیل مقوله‌ی «فهمِ معنا» گرد آورد. اما درباره‌ی چیستی و جایگاه فهم و معنا بین هرمنوتیست‌ها اختلاف نظر وجود دارد؛ مثلاً در هرمنوتیک دیلتای معنای گفتار، نوشتار یا فعل همان نیت پدیدآورنده‌ی آن است و فهمْ روش دستیابی به معنا یا نسبت‌های معنایی و هرمنوتیک روش‌شناسی این فهم است. فهم در هرمنوتیک هایدگر و گادامر امری بنیادین تلقی می‌شود که هرگونه روش اعم از روش علوم طبیعی و انسانی، اشتقاقی از آن است. وجه اشتراک این دو تلقی این است که هر دو روش‌های علوم طبیعی را در درک معنا ناکارآمد می‌دانند. اما نویسنده‌ی کتاب حاضر نظر دیگری دارد.

این کتاب در دو بخش تنظیم شده و هر بخش حاوی سه فصل است. نویسنده در بخش نخست، سه تلقی مختلف از هرمنوتیک را که به ترتیب از آنِ دیلتای، هایدگر و گادامر هستند مورد بررسی قرار می‌دهد. هدف او در این سه فصل تقریر آرای این سه فیلسوف نیست، بلکه وی می‌خواهد از این رهگذر به نقد این دیدگاه‌ها بپردازد و ناکارآمدی آن‌ها را در درک معنا آشکار سازد. او در این بخش تأکید می‌کند که هم ادعای تمایز روش‌شناختی علوم انسانی و علوم طبیعی و در نتیجه، استقلال علوم انسانی که دیلتای مدافع آن است، بی‌اساس است و هم این تلقی از فهم که روش‌های علوم طبیعی راهی به فهم معنا ندارند، مبالغه‌ای نابجا در بیان معضلِ (problematic) معناست، برداشتی که هایدگر و به‌خصوص گادامر از آن جانبداری می‌کنند. بنابراین، بحث نویسنده در بخش نخست سلبی است.

نویسنده در بخش دوم به دفاع از این دیدگاه ایجابی خود می‌پردازد که با روش رایج در علوم طبیعی که همان روش فرضیه‌ای ـ قیاسی است، می‌توان به درک معنا، هم معنای افعال انسان و هم معنای متون، دست یافت. نویسنده برای اثبات نظر خود از یک سو به آرای پوپر و همپل درباره‌ی روش فرضیه‌ای ـ قیاسی متوسل می‌شود و از سوی دیگر شواهد متعددی از علوم انسانی مختلف از جمله زبان‌شناسی و روان‌شناسی ذکر می‌کند تا نشان دهد که شیوه‌ی درک معنای افعال یا متون و به عبارت دیگر نحوه‌ی درک «نسبت‌های معنایی» در علوم انسانی هیچ تفاوت ماهوی با شیوه‌ی درک «نسبت‌های علّی» در علوم طبیعی ندارد.