کتاب پرکشیدگان اثر اتی‌ین کرن نشر چشمه

کتاب پرکشیدگان نوشته‌ی اتی‌ین کرن، رمانی کوتاه و شاعرانه بر پایه‌ی زندگی واقعی فرانتس رایشلت، خیاط و مخترعی است که در سال ۱۹۱۲ برای آزمایش چتر نجات ابداعی خود از برج ایفل پرید. کرن این واقعه‌ی تاریخی را به شکل یک زندگی‌نامه‌ی معمولی بازگو نمی‌کند؛ او سرگذشت رایشلت را با خاطرات شخصی، تجربه‌ی سوگ و یاد کسانی که از دست داده است پیوند می‌زند. پرکشیدگان در سال ۲۰۲۲ جایزه‌ی گنکور نخستین رمان را دریافت کرد و همین کتاب، نام اتی‌ین کرن را در ادبیات معاصر فرانسه مطرح ساخت.

خلاصه کتاب پرکشیدگان اثر اتی‌ین کرن

چهارم فوریه‌ی ۱۹۱۲ است. هنوز صبح کاملاً آغاز نشده و جمعیت کوچکی اطراف برج ایفل گرد آمده‌اند. فرانتس رایشلت در طبقه‌ی نخست برج می‌خواهد اختراعش را آزمایش کند؛ لباسی که هم پوشش خلبان است و هم چتر نجات. اطرافیان بارها هشدار داده‌اند که این وسیله کار نمی‌کند، اما او از تصمیمش بازنمی‌گردد.

پرش فقط چند ثانیه طول می‌کشد. چتر باز نمی‌شود و رایشلت مقابل چشم تماشاگران و دوربین‌ها سقوط می‌کند. مرگ او به یکی از نخستین مرگ‌هایی تبدیل می‌شود که دوربین فیلم‌برداری ثبت کرده است؛ تصاویری که هنوز باقی مانده‌اند.

اتی‌ین کرن از همین تصاویر به زندگی مردی می‌رسد که بیشتر مردم تنها چند ثانیه‌ی پایانی عمرش را دیده‌اند. رایشلت خیاطی اهل بوهم بود که به پاریس مهاجرت کرد و شیفته‌ی رؤیای پرواز شد. او می‌خواست وسیله‌ای برای نجات خلبانان بسازد؛ طرحش را بارها تغییر داد و آزمایش کرد، اما نتیجه‌ها امید چندانی به موفقیت نمی‌دادند.

بااین‌حال، «پرکشیدگان» رایشلت را قهرمانی بی‌نقص یا نابغه‌ای قربانی‌شده نشان نمی‌دهد. کتاب میان جسارت و حماقت، امید و خودفریبی و رؤیا و وسواس حرکت می‌کند. رایشلت مخترعی شکست‌خورده است؛ اما شکست او بخشی از تجربه‌ی کسانی است که می‌خواهند از محدودیت‌های خود فراتر بروند.

روایت تاریخی کتاب به‌تدریج با زندگی نویسنده پیوند می‌خورد. کرن در سقوط رایشلت، رد کسانی را می‌بیند که خودش از دست داده است و از خلال تصاویر و اسناد، به سوگ، حافظه و اثر مردگان بر زندگی بازماندگان می‌پردازد. به همین دلیل، کتاب در مرز رمان تاریخی، زندگی‌نامه و خودزندگی‌نامه حرکت می‌کند. حیدر مظلوم، مترجم اثر، این شیوه را نوعی «خودزندگی‌نامه‌ی غیرمستقیم» می‌نامد؛ روایتی که در آن زندگی فردی دیگر، راهی برای سخن‌گفتن از خاطرات و فقدان‌های نویسنده می‌شود.

معرفی نویسنده‌ی کتاب پرکشیدگان

اتی‌ین کرن نویسنده و مدرس ادبیات فرانسوی، متولد سال ۱۹۸۳ است. او پیش از نوشتن رمان، همراه با آن بوکل چند کتاب درباره‌ی تاریخ ادبیات و روابط میان نویسندگان منتشر کرده بود. همین پیشینه‌ی ادبی را می‌توان در شیوه‌ی روایت پرکشیدگان دید؛ کتابی که با وجود اتکا به اسناد تاریخی، در دام گزارش‌نویسی یا بازسازی خشک یک واقعه نمی‌افتد.

پرکشیدگان نخستین رمان کرن است و سال ۲۰۲۱ از سوی انتشارات گالیمار در فرانسه منتشر شد. این اثر علاوه‌بر راه‌یافتن به فهرست چند جایزه‌ی ادبی، در سال ۲۰۲۲ برنده‌ی جایزه‌ی گنکور نخستین رمان شد.

کرن در داستان‌هایش به سراغ شخصیت‌هایی می‌رود که در حاشیه‌ی تاریخ باقی مانده‌اند. او بیش از پیروزی‌های بزرگ، به شکست‌ها، رؤیاهای تحقق‌نیافته و لحظه‌های مرزی زندگی انسان توجه دارد. نثرش ساده و تصویری است و از کنار هم قرار دادن جزئیات تاریخی، خاطرات شخصی و تأملات کوتاه شکل می‌گیرد. دومین رمان او با نام زندگی بهتر نیز در سال ۲۰۲۴ منتشر شد و بار دیگر بر زندگی شخصیتی واقعی تمرکز داشت.

چرا باید کتاب پرکشیدگان را بخوانیم؟

ویژگی مهم پرکشیدگان، زاویه‌ی نگاه آن به شکست است. تاریخ معمولاً نام کسانی را حفظ می‌کند که اختراعشان کار کرده، به مقصد رسیده‌اند یا رؤیایشان را محقق کرده‌اند. فرانتس رایشلت در هیچ‌کدام از این گروه‌ها قرار نمی‌گیرد. اختراع او شکست خورده و نامش بیشتر با فیلم سقوطش به یاد آورده می‌شود. کرن به جای حذف این شکست یا تبدیل‌کردن آن به پیروزی‌ای نمادین، می‌پرسد چرا زندگی کسانی که شکست خورده‌اند نیز شایسته‌ی روایت‌کردن است.

حیدر مظلوم معتقد است که نویسنده در پی اسطوره‌سازی از رایشلت نیست. جذابیت کتاب در این است که از دل یک شکست، مرثیه‌ای برای کسانی می‌سازد که تاریخ آن‌ها را کنار گذاشته است. مترجم برای انتقال این نگاه نیز کوشیده سادگی و شاعرانگی نثر اصلی را در فارسی حفظ کند.

ساختار تصویری کتاب دلیل دیگری برای خواندن آن است. بخش‌هایی از روایت با توصیف دقیق عکس‌ها و فیلم‌های باقی‌مانده پیش می‌روند. کرن تصویر را صرفاً شرح نمی‌دهد؛ در جزئیات آن جست‌وجو می‌کند و از هر حالت چهره، سایه یا حرکت، راهی به گذشته می‌سازد. نبودن خود تصاویر در کتاب نیز باعث می‌شود خواننده صحنه‌ها را با کلمات بازسازی کند و سقوط رایشلت را نه مانند یک فیلم تاریخی، بلکه از دریچه‌ی ذهن راوی ببیند.

عنوان فارسی کتاب هم با مضمون آن ارتباطی مستقیم دارد. به گفته‌ی مترجم، «پرکشیدگان» هم به معنای عنوان اصلی نزدیک است و هم تداعی فرهنگی «پرکشیدن» را در زبان فارسی با خود دارد؛ تعبیری که هم پرواز و هم مرگ را به ذهن می‌آورد. شخصیت‌های کتاب سقوط کرده‌اند، اما روایت دوباره آن‌ها را از فراموشی بیرون می‌آورد و در حافظه‌ی خواننده به پرواز درمی‌آورد.

کتاب پرکشیدگان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای کسانی مناسب است که به رمان‌های کوتاه و شاعرانه، داستان‌های مبتنی بر وقایع واقعی و روایت‌هایی در مرز میان تاریخ و زندگی‌نامه علاقه دارند. اگر از کتاب‌هایی لذت می‌برید که یک واقعه‌ی کوچک یا شخصیتی فراموش‌شده را به پرسشی گسترده‌تر درباره‌ی زندگی انسان تبدیل می‌کنند، پرکشیدگان می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.

خواندن این اثر به دوستداران روایت‌های مربوط به پرواز و تاریخ هوانوردی نیز پیشنهاد می‌شود؛ هرچند کتاب بیش از جنبه‌های فنی اختراع، به رؤیای پرواز و بهای دنبال‌کردن آن می‌پردازد. کسانی که با تجربه‌ی فقدان، سوگ و زنده‌ماندن خاطره‌ی عزیزان ازدست‌رفته درگیر بوده‌اند نیز ممکن است ارتباطی نزدیک‌تر با لایه‌ی شخصی کتاب برقرار کنند.

پرکشیدگان همچنین برای خوانندگانی مناسب است که به ساختارهای تجربی در رمان معاصر فرانسه علاقه دارند؛ روایت‌هایی که مرز مشخصی میان زندگی نویسنده، پژوهش تاریخی و تخیل داستانی باقی نمی‌گذارند.

بخشی از کتاب پرکشیدگان

صبح زود چهارم فوریه1912. نزدیک به سی پلیس، خبرنگار و علاقه‌مند روبه‌روی برج ایفل جمع شده و به سکوی طبقه اول چشم دوخته بودند. مردی ایستاده بر نرده‌های حفاظ از آن بالا نگاه‌شان می‌کرد. مردی که یک مخترع بود. سی و سه سال داشت. نه مهندس بود و نه دانشمند. از علم هیچ سررشته‌ای نداشت و به داشتنش هم اهمیت چندانی نمی‌داد.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب پرکشیدگان

• کتاب پرواز شبانه — آنتوان دو سنت اگزوپری — انتشارات امیرکبیر
• کتاب زمین انسان‌ها — آنتوان دو سنت اگزوپری — انتشارات علمی و فرهنگی
• کتاب مرگ ایوان ایلیچ — لئو تولستوی — نشر قطره