کتاب دی‌اِن‌اِی اثر دنیس کلی نشر قطره

مفهوم نوجوان و دوران نوجوانی در جهان امروز و به‌تبع آن در کشور ما موضوع بکر و ناشناخته‌ای است. باوجوداین، مطالعه‌ها و پژوهش‌ها در این حوزه شتاب روزافزونی گرفته است. کشفیات جدید عصب‌شناسی، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی نگرش ما را به دوران نوجوانی به‌کلی تغییر داده و باعث شده است در باورهای گذشته‌مان تردید کنیم. مهم‌ترین تغییر «کش آمدن» دوران نوجوانی در تمامی کشورهای جهان است. بلوغ زودرس و ازآن‌سو به تأخیر افتادن سن استقلال فردی و اجتماعی و همچنین مشخص شدن زمان واقعی تکامل رسش مغزی افراد سبب شده است امروزه دوران نوجوانی در دوره‌ی پانزده‌ساله‌ای که در بازه‌ی سنی ۱۰ تا ۲۵ سال جای می‌گیرد تعریف و تحدید شود. همین سبب شده است مهم‌ترین موضوعات، مسائل و بحران‌های بشری ذیل دوران نوجوانی تعریف شود و سیاست‌گذاری‌ها، مطالعه‌ها و پژوهش‌ها بر این دورانِ بسیار حیاتی متمرکز باشد. امروزه، نوجوانان هر کشور سردمدار تغییرات، اصلاحات و برنامه‌ریزی‌های کلان آن کشورند.

تئاتر نوجوان نیز، متأثر از این پیشرفت‌ها، تغییرات درخور توجهی کرده ‌است. در کشورهای توسعه‌یافته، تئاتر دانش‌آموزی به تئاتر جریان‌ساز تبدیل شده است. بحران‌های جهانی ازجمله افزایش خشونت، اضطراب و ناامیدی، اختلالات هویتی، شیوع بیماری‌های روانی و جنسی، انواع اعتیاد، حقوق زنان و اقلیت‌ها، عدالت و تبعیض، نابودی زمین دراثر افزایش گرما و کم‌آبی و بحران‌هایی از این قبیل موضوعاتی‌اند که نسل جوان تقریباً در تمامی کشورها با آن‌ها درگیر است و سیاست‌گذاران و متولیان آموزش‌وپرورش با ابزار تئاتر سعی می‌کنند رفتارها را اصلاح و فرهنگ مدنظرشان درباره‌ی این موضوعات را ترویج و تثبیت کنند.

ازاین‌رو تئاتر نوجوان به بهترین شکل و با بیشترین کیفیت در کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه تولید، اجرا و عرضه می‌شود. برترین هنرمندان هر کشور خود را ملزم می‌دانند برای مخاطب نوجوان اثر تولید کنند، یا سیاست‌گذاران و متولیان امر آن‌ها را به این کار تشویق می‌کنند و از این هنرمندان حمایت همه‌جانبه می‌کنند. به‌سبب همین رویکرد، سطح دانش و سلیقه‌ی تئاتری نوجوانان، جوانان و البته والدین در این کشورها ارتقای ملموسی پیدا کرده است. نمایشنامه‌هایی که برای مخاطب جوان در این کشورها نوشته و تولید می‌شوند ازلحاظ موضوع، ساختار و کیفیت اجرا نه‌تنها هیچ کم از تئاتر بزرگسال ندارند، که بسیاری اوقات از آن‌ها بحث‌برانگیزتر و باکیفیت‌ترند.

اما در کشور ما، ایران، تئاتر نوجوان هنوز تئاتری نحیف و کم‌رمق است. در حوزه‌ی تولید نمایشنامه‌های تخصصی ویژه‌ی مخاطب نوجوان، اوضاع ما بسیار نگران‌کننده‌ است. هنرمندان زیادی در تمامی این سال‌ها سعی کرده‌اند توجه متولیان امر را به ضرورت آشنا کردن نوجوانان با تئاتر و ادبیات نمایشی جلب کنند، اما متأسفانه، تا به امروز، متولیان امر هیچ‌گونه همراهی و مساعدتی نکرده‌اند، متولیانی همچون مرکز هنرهای نمایشی، وزارت آموزش‌وپرورش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، شهرداری‌ها، سازمان بهزیستی و دیگر نهادهای مرتبط. ازسوی‌دیگر، ناشران نیز در این سال‌ها، به دلایل مختلف، از ورود به عرصه‌ی ادبیات نمایشی کودک و نوجوان پرهیز کرده‌اند.

نشر قطره از ابتدای سال ۱۴۰۴، با رویکردی متفاوت، قصد ورود به این حوزه را کرده است. ارتقای سلیقه و دانش تئاتری مخاطبان نوجوان، آشنا کردن آن‌ها با کارکردهای مختلف تئاتر و ادبیات نمایشی در زندگی، آگاه کردن والدین از نقش مؤثر تئاتر و ادبیات نمایشی در توانمندسازی جوانان و ایجاد حال خوب برای آن‌ها، فراهم آوردن بستری مناسب برای ارتقای سطح کیفی آثار نمایشی تولیدی ویژه‌ی مخاطب نوجوان، تغییر نگرش جامعه به مفاهیم مهم نوجوان و دوران نوجوانی و مواردی از این قبیل ازجمله اهدافی است که نشر قطره، با انتشار مجموعه‌ی نقش اول، مجموعه‌ی ادبیات نمایشی کودک و نوجوان، قصد تحقق آن‌ها را دارد. آثار این مجموعه در فاز نخست بر پایه‌ی نیازها، دغدغه‌ها و اولویت‌های نوجوان ایران امروز تهیه و معرفی خواهد شد. هم نمایشنامه‌های ترجمه‌شده و هم نمایشنامه‌های تألیفی ویژه‌ی نوجوان با این نگاه منتشر خواهد شد که صدای نوجوانان ایران امروز را به گوش آحاد جامعه برساند. در بخش نمایشنامه‌های تألیفی، نشر قطره توجه ویژه‌ای به آثاری خواهد داشت که به قلم خودِ نوجوانان به رشته‌ی تحریر درآمده‌اند. امید که این اقدامات آغازی بر به رسمیت شناختن این حوزه‌ی ادبی‌هنری و جدی گرفتن و به رسمیت شناختن نوجوانان این مرزوبوم باشد.

مخاطبان این مجموعه به ترتیب اولویت این سه دسته‌اند: نوجوانان، والدین و مربیان و معلمان، و هنرمندان تئاتر. براین‌اساس، کتاب‌های این مجموعه با در نظر گرفتن نیازهای این سه دسته مخاطب، و همچنین اهداف و اولویت‌های پیش‌گفته طراحی شده است. ساختار کتاب پنج‌بخشی است: سخنی با خواننده‌ی خاص، معرفی، متن نمایشنامه، راهنمای خواننده‌ی خاص و تحلیل‌های فنی نمایشنامه. در بخش سخنی با خواننده‌ی خاص، به نوجوانان پیشنهادهایی داده می‌شود تا راحت‌تر بتوانند با گونه‌ی ادبی نمایشنامه ارتباط برقرار کنند. بخش معرفی کتاب معمولاً به معرفی نویسنده و یادداشت مترجم اختصاص پیدا می‌کند. بخش سوم که بخش اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد به متن نمایشنامه اختصاص دارد. ازآنجایی‌که بخش بزرگی از جامعه‌ی هدف این مجموعه را نوجوانان و والدینی تشکیل می‌دهند که احتمال دارد آشنایی کمتری با تئاتر و ادبیات نمایشی داشته باشند، ازاین‌رو در بخش راهنمای مخاطب خاص سعی داریم با زبانی ساده و روان به این دسته از مخاطبان یاری برسانیم تا از لایه‌های عمیق‌تر معنایی و تکنیک‌های ظریف و پنهان نمایشنامه‌نویسی نویسنده غافل نمانند. اما در بخش آخر کتاب، مخاطب حرفه‌ای تئاتر در نظر گرفته شده و تحلیل‌هایی مناسب او ارائه شده است. تحلیل دیگر آثار و نمونه‌ی نقد یا مقالات معتبر منتشرشده درباره‌ی نمایشنامه در این بخش ارائه خواهد شد.

نکته‌ی مهم اینکه ما نه‌تنها قصد خط‌کشی و تفکیک مخاطبان از هم را نداریم، که اصرار داریم همه‌ی مخاطبان هر پنج بخش را بخوانند تا درک بهتری از زبان و جهان یکدیگر پیدا کنند. بخش چهارم کتاب به مسابقه‌ی نسل جوان اختصاص دارد. برای ما بسیار مهم است که بازخورد مخاطب جوان درباره‌ی آثار مجموعه‌ی نقش اول را بدانیم. ازاین‌رو مسابقه‌ای در شاخه‌های مختلف طراحی کرده‌ایم تا مسیر اظهارنظر و نقد، و همچنین فرصت و زمینه‌ی بروز خلاقیت نسل جوان را هموارتر سازیم.