کتاب جانشینی اثر مارشال گلداسمیت نشر نسل یاسان

در نوشتن «جانشینی: آیا آماده‌اید؟» خود را در موقعیتی تصور کرده‌ام که به راه‌بر یک شرکت بزرگ -که به پایان دوران حرفه‌ای خود نزدیک می‌شود – کمک می‌کنم تا فرآیند جانشینی را به‌شکلی مدیریت کند که برای خود، جانشینش و سازمان سودمند باشد. این کتاب به‌صورت مجموعه‌ای از یادداشت‌های کوتاه و پیوسته نوشته شده است که هدف آن ارائهٔ توصیه‌های کاربردی و واقعی است.

اگرچه این کتاب به شکل مکاتبات من با یک راه‌بر برجسته تنظیم شده، اما محتوای آن برای هر راه‌بری که در حال گذار از این مرحله است، کاربرد دارد. در حقیقت، پس از مرور متن، به این نتیجه رسیدم که راه‌بران کارآفرین –به‌ویژه بنیان‌گذاران– شاید حتی بیش از مدیران عامل شرکت‌های بزرگ از این توصیه‌ها بهره‌مند شوند.

تخصص اصلی من کمک به راه‌بران موفق برای ایجاد تغییرات مثبت و پایدار در رفتار است: برای خودشان، افرادشان و تیم‌هایشان. از این‌رو، تمرکز کل این کتاب بر عناصر و جنبه‌های انسانی یا رفتاری فرآیند گذار است. کاملاً درک می‌کنم که مسائل راهبردی یا فنی در جانشینی می‌توانند به همان اندازه مهم باشند و حتی در برخی موارد از دغدغه‌های رفتاری مهم‌تر باشند. عدم پرداختن این کتاب به آن مسائل، نه به‌دلیل بی‌اهمیت بودنشان، بلکه به این دلیل است که خود را در آن حوزه‌ها صاحب‌نظر نمی‌دانم. این کتاب برای کمک به راه‌بران در زمینه‌های زیر نوشته شده است:

برای دورهٔ گذار آماده شوید. گذار، فرآیندی است که هر راه‌بری سرانجام با آن روبه‌رو خواهد شد. درحالی‌که برخی از راه‌بران این مرحله را به‌خوبی مدیریت می‌کنند، بسیاری دیگر با چالش‌های جدی مواجه می‌شوند. تعداد کمی از راه‌بران درک درستی از میزان دشواری این فرآیند برای خودشان دارند. امیدوارم پیشنهادهای ارائه‌شده در این کتاب به راه‌بران کمک کند تا با وقار و عزت، از جایگاه خود کناره‌گیری کنند.

یک جانشین انتخاب کنید. اگرچه این یادداشت‌ها بسیاری از جنبه‌های فرآیند جانشینی راه‌بری (مانند تجربه‌های تخصصی) را پوشش نمی‌دهند، اما می‌توانند به درک پویایی‌های رفتاری فرآیند جانشینی کمک کنند. این یادداشت‌ها همچنین می‌توانند به راه‌بران کمک کنند تا با این واقعیت روبه‌رو شوند که گاهی حتی جانشینان واجد شرایط نیز ممکن است نتوانند شغل مربوطه را به‌دست آورند.

جانشین خود را کوچ کنید. فرآیند کوچینگ رفتاری که در این کتاب توضیح داده شده است، با موفقیت در سراسر جهان برای هزاران راه‌بر در تمامی سطوح پیاده‌سازی شده است. هدف اصلی این نوع کوچینگ، کمک به راه‌بر در دستیابی به تغییر مثبت در رفتار مطلوب است که توسط ذی‌نفعان کلیدی تعیین شده است. این فرآیند دربارهٔ ساختن روابط است و بر مسائلی که جنبه‌های رفتاری دارند، تمرکز دارد، به‌شرطی که کاندیدای جانشینی فرصتی عادلانه دریافت کند و تمایل داشته باشد برای رسیدن به این هدف تلاش کند. در سطح اجرایی، اکثریت قریب‌به‌اتفاق نیازهای کوچینگ باید با این توصیف هم‌راستا باشد.

چوب امدادی را به جانشین خود بسپارید. رهیار من، دوست و الگوی من، فرانسیس هسل‌بین ، اشاره کرده است: «انتقال موفق به جانشین، آخرین عمل یک راه‌بر بزرگ است.» بسیاری از راه‌بران (و همچنین ورزشکاران، بازیگران و سایر حرفه‌ای‌ها) نمی‌توانند از موقعیت فعلی خود دست بکشند. تا زمانی که به آنها گفته شود دیگر مورد نیاز نیستند، در کار فعلی خود باقی می‌مانند و بعد هیچ جایی برای رفتن ندارند. امیدوارم این کتاب به راه‌بران کمک کند تا به مرحلهٔ بعدی زندگی خود حرکت کنند که برایشان معنا، مشارکت و شادکامی به همراه داشته باشد.

سؤالات زیادی دربارهٔ جانشینی وجود دارد که این کتاب به آنها پاسخ نمی‌دهد. برای مثال، تمرکز این یادداشت‌ها بر کمک به مدیرعامل در ایجاد یک جانشین برای جایگاه خود است. این یادداشت‌ها به این مسئله نمی‌پردازند که آیا مدیرعامل باید یک «رقابت اسب‌دوانی» به‌راه اندازد و چند جانشین بالقوه را به‌طور همزمان پرورش دهد یا نه. در حالی که این کتاب استفاده از فرآیند کوچینگ برای بیش از یک کاندیدا را توصیه نمی‌کند، این فرآیند به‌راحتی می‌تواند برای این کاربرد نیز تطبیق داده شود. توسعهٔ راه‌بری باید فرآیندی مستمر و مداوم باشد که بخشی از زندگی راه‌بران در تمامی سطوح باشد؛ نه‌فقط نامزدهای مدیرعاملی.

این کتاب قصد ندارد یک راهنمای منابع انسانی باشد که تمامی جزئیات برنامهٔ جانشین‌پروری را مشخص کند. دیگران کتاب‌هایی در این زمینه نوشته‌اند که بسیار بهتر از آنچه من می‌توانم بنویسم، به این موضوع پرداخته‌اند. برای مثال، این کتاب به مسائل مربوط به جبران خدمات و مزایا، گزینه‌های سهام و سایر نگرانی‌های مدیریت منابع انسانی که ممکن است در فرآیند وارد شوند، نمی‌پردازد.

این کتاب برای راه‌برانی نوشته شده که آگاهانه و مسلط بر اوضاع، این فرصت را دارند که بر اساس شرایط خودشان، شغلشان را به جانشین خود تحویل بدهند، نه اینکه توسط هیئت‌مدیره مجبور به ترک شوند. می‌دانم که در بسیاری از موقعیت‌هایی که شاهدش بوده‌ام، این اتفاق نیفتاده است. متأسفانه، «جدایی‌های برنامه‌ریزی‌شده» نسبت به گذشته کمتر رایج شده‌اند. این یادداشت‌ها برای راه‌برانی است که از طریق دستاوردها و شانس خوب خود، امتیاز ترک موقعیت، به اختیار خود را دارند.

پیشنهاد من برای شما خوانندهٔ عزیز این است که آنچه را که می‌خوانید، در زمینهٔ زندگی خودتان به‌کار ببرید. لازم نیست مدیرعامل باشید تا با چالش‌های انتقال و جانشینی مواجه شوید. امیدوارم این کتاب به شما کمک کند تا برای انتقال بعدی زندگی‌تان برنامه‌ریزی کنید و نیز به شما کمک کند تا به دیگران در آماده‌شدن برای طی فرایند جانشینی کمک کنید.