کتاب انسان در جستجوی معنا اثر  ‫ویکتور فرانکل‮‬ نشر انتشارات نسل نواندیش

این کتاب گزارشی درباره حقایق و رویدادها نیست، بلکه تجربه‌های دردناکی را بازگو می‌کند که نویسنده و میلیون‌ها زندانی دیگر بارها از سر گذرانده‌اند. روایتی است از درون یک اردوگاه کار اجباری که یکی از جان‌به‌دربردگان آن را نقل می‌کند. ماجرا نه به وحشت‌های عظیم که پیش‌تر به اندازه کافی درباره آن‌ها گفته شده (اگرچه مردم کمتر باورشان کرده‌اند)، بلکه به انبوهی از خرده‌عذاب‌ها مربوط است. به گفته بهتر، تلاشی است برای پاسخ‌ دادن به این پرسش که: «زندگی روزمره در اردوگاه کار اجباری چگونه در ذهن یک زندانی عادی بازتاب داشته است؟»

اغلب رویدادهای بازگو شده در کتاب، نه در اردوگاه‌های بزرگ و شناخته‌شده، بلکه در اردوگاه‌هایی کوچک رخ داده‌اند که بیشترین قتل‌عام‌ها در آنجا انجام شدند. داستان نه درباره رنج و مرگ قهرمانان و شهدای بزرگ است و نه درباره کاپوهای مشهور (زندانی‌های مورداعتمادی که دارای امتیازات ویژه بودند) یا زندانی‌های سرشناس. بنابراین، مصائب قدرتمندان در مرکز توجه نیست، بلکه بیشتر، از فداکاری‌ها، مصلوب شدن و مرگ لشکر عظیم قربانیان ناشناس و ثبت‌نشده سخن گفته می‌شود؛ زندانی‌های معمولی که هیچ نشان مشخصی روی آستین لباسشان نداشتند و از سوی کاپوها به‌شدت تحقیر می‌‌شدند. درحالی‌که زندانی‌های عادی چیزی برای خوردن نداشتند، کاپوها هرگز طعم گرسنگی را نچشیدند. در واقع، بسیاری از کاپوها در اردوگاه مرفه‌تر از همه عمرشان زندگی کردند. اغلب آنان با زندانی‌ها سخت‌گیرانه‌تر از نگهبانان برخورد می‌کردند و وحشیانه‌تر از مأموران اس‌اس کتکشان می‌زدند. کاپوها البته فقط از بین زندانی‌هایی برگزیده می‌شدند که شخصیتشان نوید می‌داد برای چنین اقداماتی مناسب‌اند و اگر مطابق با آنچه از ایشان انتظار می‌رفت عمل نمی‌کردند، بی‌درنگ تنزل رتبه می‌شدند. کاپوها خیلی زود شبیه مأموران اس‌اس و زندانبان‌های اردوگاه شدند و شاید بتوان با معیار روان‌شناختی یکسانی به قضاوت درباره آنان نشست.

کسی که بیرون گود ایستاده ممکن است به‌سادگی در دام برداشتی نادرست از زندگی در اردوگاه بیفتد، اسیر احساسات شود و دلسوزی کند. او از جنگ سختی که در میان زندانی‌ها برای زنده ‌ماندن برپا بود درکی ندارد؛ مبارز‌ه‌ای بی‌امان به‌خاطر خود یا یک دوست خوب محض تکه‌ای نان بخورونمیر یا حتی حفظ جان.

بگذارید جابه‌جا‌هایی را مثال بزنم که به شکل رسمی برای انتقال شماری از زندانی‌ها به اردوگاهی دیگر اعلام می‌شد. به‌احتمال قریب‌به‌یقین گمان می‌شد مقصد نهایی اتاق‌های گاز است. گلچینی از زندانی‌های بیمار، ضعیف یا ازکارافتاده به یکی از اردوگاه‌های مرکزی بزرگ اعزام می‌شدند که مجهز به اتاق‌های گاز و کوره‌های آدم‌سوزی بود. فرایند گزینش، زنگ شروع مبارزه آزاد تن‌به‌تن زندانی‌ها یا گروهی علیه گروه دیگر بود. تنها چیزی که برای زندانی اهمیت داشت این بود که نام او یا دوستش از فهرست قربانیان اعزامی خط بخورد، اگرچه همه می‌دانستند به جای هر فرد نجات‌یافته باید زندانی دیگری قربانی شود.