کتاب آسیب‌شناسی اجتماعی سالمندان اثر سعید نیلفروشان نشر فرزانگان دانشگاه

در بین بیشتر مردم جا افتاده است که پیری یعنی تنهایی، بیماری، ناتوانی و از کار افتادن اما اگر نیازها و آسیب های مختلف روحی روانی، جسمی و آسیب های اجتماعی این دوران را شناسایی کنیم می‌توانیم آسیب‌ها را به کمترین حد برسانیم و دوران سالمندی سلامتی داشته باشیم. اکنون، نسبت به هزاران سال قبل، به لطف بهبود شرایط زندگی و مراقبت‌های بهداشتی، افراد بسیار طولانی‌تر زندگی می‌کنند. در حالی که رسیدن به سن سالمندی چیزی است که باید برای آن شکرگزار بود، اما از بسیاری جهات، چالش‌های متعددی پیش روی سالمندان وجود دارد که باید به آنها توجه بیشتری داشته باشیم. جمعیت کشور ایران نیز در شرایط غیرقابــل منتظره اي در حال پیرشدن و سالمندي می باشد به طوري که این گروه سنی با افــزایش امــید به زندگی داراي ســریع ترین رشــد جمعیت در بین جمعیت جهـان می باشــد. کلیشه‌های منسوخ زیادی در مورد افراد مسن وجود دارد که می‌تواند منجر به انزوا و به حاشیه راندن آنها در بسیاری از جوامع شود. با ارائه راه‌های نوآورانه برای مشارکت دادن افراد مسن در جامعه از طریق رویدادهای اجتماعی، نه تنها می‌توانیم به آنها کمک کنیم تا احساس هویت و عزت‌نفس خود را حفظ کنند، بلکه می‌توانیم از دانش و تجربه‌ای که دارند بهره ببریم، که برای پیشرفت جامعه بسیار حیاتی است. افزایش سن با مجموعه‌ای از چالش‌های منحصر به فرد خود همراه است. تغییر در توانایی‌های شناختی و فیزیکی و همچنین فرصت‌های اجتماعی، برخی از سالمندان را به مسیر تاریک انزوا، اختلال و افسردگی سوق می‌دهد. علیرغم مشکلاتی که سالمندان با آن مواجه هستند، مراقبان می‌توانند محیطی ایجاد کنند که به سالمندان کمک کند تا بر موانع روزمره غلبه کنند. به هرحــال افزایش روزافزون جمعیت سالمنــدان در جهان یکـی از چـالش برانگیزتـرین موضـوعات در حـوزه ســلامت محسوب می شود. تغییر ساختار خانواده از گسترده بـه هسـته اي، بـالارفتن سن و عدم پذیرش سالمندان در خانواده تغییراتی را در سبک زندگی سالمندان بوجود آورده است. برنامه هاي جدیـد بـراي کمک به سالمندان به وجود آمـده انـد و مؤسسـات ویـژه اي تحت عناوین سراي سالمندان یا آسایشگاه، سالمندانی را کـه نیاز به حمایت دارند می پذیرند. با بالاتر رفتن سـن نیـاز بـه خدمات مراقبتی و بهداشتی نیز افزایش پیدا می کند و سـهم ویژگی هاي جمعیت شناختی سالمندان نظیر سن، جنس، تحصیلات، تعـداد فرزنـدان، شـغل و وضـعیت اقتصـادي در کیفیت زندگی و سلامت روان سالمندان، مؤثر است. به باور روانشناسان، در دوران سـالمندي وضـع بهداشـت روانی فرد سالمند در آفرینش دقایق خوب و بد تأثیر فراوانـی دارد و در واقـع بایـد پـذیرفت کـه رعایـت بهداشـت روانـی سالمندان در ایجاد شرایط زیست محیطی براي آنان جـز بـه یاري بررسی دقیق رویدادهاي زندگی و درك صحیح شـرایط و معضلات موجود امکان پذیر نیست. تنهایی و بـی پنـاهی و توقعـات و انتظارهـاي بـرآورده نشـده سـالمند از اطرافیـان، اضـطراب و نگرانـی هـاي ناشـی از قـرار گـرفتن در وضـع نامطلوب، بحران ناامیدي، ترس از سپردن به سراي سالمندان و احساس بی کفایتی و بی ارزشی از دیگـر مسـائل اسـترس زاي دوران کهولت اســت. همچنین امـروزه افسردگی یکی از شایعترین اختلالات روانی و معضل عمومی زندگی بشر است. لازم به ذکر است در فرهنگ ایرانی، سالمندان مورد احترام اقشار جامعه هستند و اگر ما به تمام خانواده های ایرانی نگاه بیندازیم خواهیم دید که همه با سالمندان و مشکلاتی که این دوره به همراه دارد، دست به گریبانند. با توجه به صنعتی شدن جامعه، در زندگی کنونی برای بسیاری از خانواده ها نگهداری از سالمندان بخصوص در شهرهای بزرگ بسیار مشکل شده است. سالمندان مسائلی خاصی خود را دارند و تأمین بهداشت روانی و جسمانی آنها از جمله مسائلی است که توجه ویژهای را می طلبد. هنگامی که در محیط های آسایشگاه ها وارد می شویم، با ساختمانی خالی از صمیمیت مواجه می شویم، و انسان هایی را می بینیم که به امید اینکه چه زمانی عمر آنها به پایان می رسد روزها را سپری می کنند. انسان هایی که در جایی کز کرده اند و فکر می کنند. ما فکر می کنیم نمی توانیم به آنها نزدیک شویم و هیچ حرف مشترکی با آنها نداریم. یکی دیگر از اختلالاتی که شیوعی بیشتر از افسردگی در سالمندان دارد، اضطراب است که باعث ایجاد تشویش و نگرانی هائی در آنها می شود و البته سالمند این نوع نگرانی ها را یکی از نشانه های لاینفک و طبیعی پیری می داند. البته منشا این اختلالات متفاوت است و هر کدام به صور گوناگونی به نمایش در می آیند در برخی موارد با مشکلات جسمانی اشتباه گرفته می شوند. در نتیجه کمک مناسب برای سالمندان صورت نمی گیرد. ساکنان خانه سالمندان ریسک بیشتری برای احساسات منفی از جمله اضطراب، افسردگی، غم و اندوه و . . . دارند. در این مکان ها، احساسات منفی می تواند به طور مقطعی به علت بیماری های مزمن و مشاهده ناتوانی ساکنان دیگر و همینطور بالا بودن مرگ به وجود آید که منجر به درد و رنج بیشتری در سالمندان می گردد. با این وجود، هیچ تلاش جدی از سوی آنها جهت تغییر صورت نمی گیرد. این موارد فقط بخشی از آسیب های اجتماعی، روحی و عاطفی است که به سالمندان وارد می شود. در این کتاب قصد داریم به بررسی و شناخت آسیب شناسی اجتماعی سالمندان بپردازیم تا به صورت دقیق تر و کامل تری با چالش ها، آسیب ها و مشکلات بزرگترین قشر جامعه در آینده ای نه چندان دور بپردازیم.