کتاب حمایت از معلولان در راستای اصل منع تبعیض اثر سعید نیلفروشان نشر فرزانگان دانشگاه

معلول اسم مفعول واژه علت است. به فردی که به علتی دچار نارسایی جسمی یا ذهنی شده است، معلول می‌گویند. در زبان انگلیسی از واژه «هندیکپ» استفاده می‌شود. اصطلاح هندیکپ نسبتاً جدید است و ریشه در زبان انگلیسی دارد. در اصل از عبارت «هند-این-کپ» به معنای«دست در کلاه» ریشه گرفته است. این اصطلاح در قرن هفدهم به نوعی بازی اطلاق می‌شد که شرکت‌کنندگان در آن با یکدیگر به رقابت می‌پرداختند. جایزه فرد برنده توسط داوری تعیین و در کلاهی گذارده می‌شد. بعدها این اصطلاح در اسب‌سواری به کار برده شد و در ادامه به طور کلی‌تر در ورزش استفاده می‌شد. در این معنا، هندیکپ رقابتی است که در آن به تمامی شرکت‌کنندگان بختی برابر برای برنده شدن از طریق گذاشتن باری سنگین بر دوش قوی‌ترین‌ها یا طی مسیری طولانی‌تر توسط آنان اعطا می‌شود. در واقع این افراد قوی‌تر بودند که تغییری را می‌پذیرفتند تا آن‌که رقابت دارای معنای واقعی و جاذبه شود. اندک اندک هندیکپ به عنوان افرادی که از موهبتی محرومند جا افتاد. به عبارت دیگر، به کسی اطلاق می‌شود که دچار نقص یا کاستی باشد. پس در مفهوم کنونی بدان معنا نیست که فرد معلول بهترین است و به خاطر این‌که به سطح سایرین برسد باید از توانایی‌اش کاسته شود. برعکس، فردی است که توانایی‌اش از سطح دیگران پایین‌تر است.معلولیت اصطلاحی است که در آن موقعیت‌های متعددی که علل آن‌ها متفاوت است امّا دارای اثر واحدی هستند به ذهن خطور می‌کند. در زبان متداول امروزی به عنوان نقصان، عدم سلامت، عدم توانایی، نابینایی، فلج بودن، ضعف، جنون، قطع عضو، اختلال کلامی، لالی، ناشنوایی و نیمه شنوایی به کار می‌رود. از دیرباز در بسیاری از مناطق جهان نگرش عمومی نسبت به معلولین منفی بوده است. جوامع کهن به افراد معلول خود به دیده حقارت می‌نگریستند؛ معلول فرزند شیطان، دارای روح خبیثه و ثمره گناه یا موجودی حقیر و شایسته ترحم و محتاج مراقبت‌های دائمی بوده است. در تمام مناطق دنيا و تمام سطوح هر جامعه ممكن است افرادي به دليل محدوديت عملكردهاي فيزيكي، رواني، حسي يا وضعيت‌هاي طبي يا بيماري ذهني دچار معلوليت شوند. معلوليت به معني از دست دادن يا محدوديت فرصت‌هاي شركت در زندگي اجتماعي در يك سطح مساوي با ديگران است. افراد داراي معلولیت شامل کسانی می‌شوند که داراي نواقص درازمدت فیزیکی، ذهنی، فکري یا حسی می‌باشند که در تعامل با موانع گوناگون امکان دارد، دچار مشکل شوند. کنوانسیون حقوق افراد دارای معلویت در 13 دسامبر 2006 میلادی در 50 ماده به تصویب رسید که ماده ١٢ به شناسايي برابر در پيشگاه قانون و ماده ١٣ به دسترسي معلولان به عدالت اختصاص داشته است. مسئله حمايت از افراد دارای معلوليت در کشورهای در حال توسعه مانند ايران که هنوز شاخص‌های کمی و کيفی توسعه در مراحل اوليه پيشرفت قرار دارد و به خصوص در کشورهايی که سازمان بهداشت جهانی اذعان می‌نمايد بيش از دو سوم کل معلولان جهان در آنها زندگی می‌کنند، اهميت بيش‌تری می‌يابد و اين مسئله باز برای کشور ما از اين جهت که سال‌ها درگير جنگ بوده، اهميت مضاعف يافته است و مشخص شدن حقوق اساسی معلولان و نیز نوع دسترسی، فرایند و کیفیت دسترسی آنان به حقوق خود و عدالت می‌تواند بخش بزرگی از جمعیت کشور را از مشکل نقض حقوق خود، برهاند.