
کتاب صوتی زمین سوخته نوشته احمد محمود نویسنده مشهور ادبیات فارسی، از شاخصترین روایتهای داستانی جنگ ایران و عراق است که توسط نشر صوتی نوین کتاب منتشر شده است. این اثر، سه ماه نخست جنگ را از دل شهر اهواز و از نگاه مردم عادی روایت میکند. روایت اصلی کتاب صوتی با صدای محسن بهرامی پیش میرود و در کنار او، جمعی از گویندگان حرفهای با اجرای چند صدایی و نمایشی، فضای یک شهر در آستانه فروپاشی را بازسازی میکنند.
کتاب صوتی زمین سوخته از نشر نوین کتاب، روایت سه ماه نخست جنگ ایران و عراق است؛ از شهریور تا آذر ۱۳۵۹، زمانی که اهواز بهتدریج از یک شهر زنده به شهری جنگزده تبدیل میشد. داستان از جایی آغاز میشود که هنوز بسیاری از مردم، خبرهای جنگ را جدی نمیگیرند و خیال میکنند بحران زودگذر است؛ اما با نخستین بمبارانها، زندگی روزمره از ریتم میافتد و ترس، کمبود، شایعه و آوارگی جای عادتهای معمول را میگیرد.
راوی داستان، نه قهرمان است و نه فرمانده؛ او مردی معمولی است. او ناظر فروپاشی تدریجی شهر، خانوادهها و روان آدمهاست. تلاش خانوادهها برای خروج از شهر با موانع اداری، ازدحام، فقر و بینظمی گره میخورد و بسیاری ناچار به ماندن میشوند. جنگ در این رمان نه در جبهه روایت نمیشود. احمد محمود بازتاب جنگ در صف نان، ایستگاه راه آهن، بیمارستان و خانهها را روایت میکند.
نویسنده با نگاهی واقعگرایانه، جنگ را بهعنوان بحرانی انسانی و اجتماعی به تصویر میکشد. شخصیتها میان رفتن و ماندن، ترس و مقاومت، خودخواهی و همدلی در نوساناند. مهاجرت ناخواسته، مرگ نزدیک، فروپاشی اخلاقی و در عین حال لحظههایی از مهربانی و همدلی، با هم در متن حضور دارند.
احمد محمود پیش از نوشتن زمین سوخته، بهدنبال خبر کشتهشدن برادرش در جنگ، از تهران راهی مناطق جنگی جنوب شد. این سفر، مواجههای مستقیم با شهری ویران، مردمی آواره و واقعیتی تلخ را رقم زد که در قالب خبر و آمار نمیگنجید. شاید همین دیدن از نزدیک باعث شد احمد محمود در این کتاب بهخوبی بتواند از پس روایت جزئیات جنگ در زندگی روزمره، ترسهای خاموش، خشمهای فروخورده و فرسودگی تدریجی انسانها برآید.
احمد محمود، با نام اصلی احمد اعطا، یکی از برجستهترین رماننویسان و داستاننویسان معاصر ایران بود که در سال 1310، در اهواز به دنیا آمد و در ۱۲ مهر ۱۳۸۱، در تهران درگذشت. او بهعنوان صدای ادبیات واقعگرای ایرانی شناخته میشود و بیشتر آثارش زندگی طبقه کارگر و خانوادههای کمدرآمد شهرهای جنوب ایران، بهویژه خوزستان، را موضوع قرار دادهاند. محمود در جوانی بهدلیل فعالیتهای سیاسی زندان و تبعید را تجربه کرد؛ این مواجهه با دشواریهای واقعی جامعه به شکلگیری رئالیسم اجتماعی در نوشتههایش کمک کرد.
اولین داستانش در مجله امید ایران منتشر شد و پس از آن چندین مجموعه داستان و رمان از جمله همسایهها، داستان یک شهر و مدار صفر درجه را منتشر کرد. سبک نوشتاری این نویسنده ساده، اصیل و صادق و با لهجه و زندگی مردمان جنوب ایران است و همین سبک روایت باعث شده آثارش همچنان در ادبیات فارسی خواندنی و لذتبخش باقی بماند.
شنیدن کتاب صوتی زمین سوخته فرصتی است برای لمس جنگ از دل شهر و میان آدمهای معمولی است، زاویهای که کمتر دیده شده است. این اثر جنگ را بدون شعارزدگی، با اضطراب، تردید و فرسودگی روانی روایت میکند. نسخه صوتی کتاب، با گویندگی حرفهای محسن بهرامی و اجرای چند صدایی و تدوین دقیق، حس فروپاشی تدریجی یک شهر را بهشکلی زنده و ملموس منتقل میکند؛ بهگونهای که شنونده خود را در فضای روایت حس میکند. صدای راوی اصلی، آرام و کنترلشده است و اجازه میدهد وزن اتفاقها خودشان تاثیر بگذارند. موسیقی انتخابی از آثار احمد پژمان، لایهای عمیق به روایت میافزاید و تجربه شنیداری را کاملتر میکند.
این کتاب صوتی کمک میکند مخاطبان بفهمند جنگ چگونه آرامآرام زندگی را از درون میشکند؛ فراتر از آن، نشان میدهد در آن برهه تاریخی، چه بر سر مردم جنوب آمد و مردم این سرزمین چه مصیبتهایی را از سر گذراندند. شنونده با ترسهای روزمره، آوارگیهای ناخواسته، فروپاشی خانوادهها، بیثباتی اقتصادی و فرسایش روانی مردمی روبهرو میشود که ناگهان از زندگی عادی جدا شدند و به دل بحرانی پرتاب شدند که انتخابی در آن نداشتند.
کتاب صوتی زمین سوخته، به دوستداران قلم احمد محمود که به نثر واقعگرا، جزئینگر و انسانی او علاقهمندند و آثارش را بهعنوان ثبت صادقانه زندگی اجتماعی ایران میشناسند، پیشنهاد میشود. علاقهمندان ادبیات معاصر فارسی نیز از شنیدن این کتاب لذت خواهند برد. دوستداران کتاب صوتی، بهویژه مخاطبانی که به تولیدهای نمایشی، چندصدایی و حرفهای علاقه دارند و شنیدن را بهعنوان یک تجربه کامل هنری دنبال میکنند، از شنیدن این کتاب بهره میبرند.
در نهایت، کتاب صوتی زمین سوخته برای علاقهمندان ادبیات جنگ؛ بهخصوص کسانی که بهدنبال روایتهایی دور از شعار و قهرمانسازیاند و میخواهند جنگ را از زاویه انسانهای عادی و زندگی روزمره بشناسند، انتخابی مناسب است.
در ادامه بخشی از کتاب صوتی زمین سوخته قرار داده شده است.
هیچ نشانی از دلهره در چهرهها نیست. تیرگی شب تو خیابانها جاری شده است. چراغ اتومبیلها خاموش است. تو درازای خیابان خمینی که همیشه مثل روز روشن بوده است، حتی کورسوی یک شمع هم دیده نمیشود. شرجی کمجانی روی شهر نشسته است. مردم پشت درها و پنجرهها پرده کشیدهاند. پایههای پل سفید تو بخار سبکی که از کارون برمیخیزد فرو رفتهاند و پل تو تاریکی شب انگار که رو هوا معلق است. قایقهای موتوری همه کنار کارون پهلو گرفتند. کارون سیلابی است. صدای وهمآور و گنگ کارون تو شب انگار که تهدید میکند. هیچکس کنار کارون نیست. رو بام خوابیدهام که با غرش تندر هواپیما از خواب میپرم و رو رختخواب مینشینم. صبح زود است. هنوز آفتاب سر نزده است.
در ادامه کتابهایی مشابه با کتاب زمین سوخته معرفی میشوند.