کتاب بهلول‌نامه اثر اولریش مازرولف نشر چشمه

کتاب بهلول‌نامه نوشته اولریش مازرولف، یک اثر پژوهشی و ادبی است که بر اساس زندگی و حکایات شخصیت تاریخی بهلول دانا نوشته شده است. این کتاب جدا از اینکه مجموعه‌ای از حکایات و قصه‌های بهلول را گردآوری کرده است، در واقع کوششی فلسفی، تاریخی و اجتماعی برای بازخوانی تصور عقلای مجانین در جامعه اسلامی قرن دوم و سوم هجری است.

نویسنده با پژوهش گسترده در منابع عبری، عربی، ترکی و فارسی، تصویری زنده و جذاب از این شخصیت ارائه می‌دهد که هم جنبه طنز و شیرین حکایات را دارد و هم لایه‌های عمیق حکمت و معنای وجودی این مرد را نمایان می‌کند. این اثر با ترجمه باقر قربانی زرین توسط نشر چشمه منتشر شده است.

خلاصه کتاب بهلول‌نامه اثر اولریش مازرولف

بهلول‌نامه کتابی است درباره مردی که همه او را دیوانه می‌دانند؛ اما هرچه بیشتر به حرف‌هایش گوش می‌دهید، بیشتر می‌فهمید که از خیلی عاقلان، داناتر است. بهلول، شخصیتی است که در کوچه و بازار می‌چرخد، شوخی می‌کند، حرف‌های عجیب می‌زند و رفتارهایی دارد که در نگاه اول خنده‌دار یا بی‌معنا به نظر می‌رسند؛ اما درست همان‌جا، در دل همان شوخی‌ها و رفتارهای ساده، حقیقت‌هایی پنهان شده است که آدم را به فکر فرو می‌برد.

این کتاب مجموعه‌ای از داستان‌ها و روایت‌ها درباره‌ زندگی، گفتار و رفتار بهلول است؛ داستان‌هایی کوتاه، زنده و پر کشش که بیشترشان با طنز شروع می‌شوند؛ اما آرام‌آرام به پرسش‌های جدی درباره زندگی، قدرت، عدالت، ثروت، عقل و دیوانگی می‌رسند. بهلول با زبان ساده، با مثال‌های روزمره و گاهی با شوخی‌های تند، چیزهایی را می‌گوید که دیگران جرئت گفتن‌اش را ندارند. او حرف دل مردم را می‌زند؛ اما به‌طوری ‌که کسی نتواند به‌راحتی او را محکوم کند.

در بهلول‌نامه با بهلولی روبه‌رو هستید که گاهی رو‌به‌روی حاکمان می‌ایستد، گاهی با مردم عادی حرف می‌زند و گاهی فقط نظاره‌گر است؛ اما در همه حال، نگاهش تیزبین و صادقانه است. داستان‌ها نشان می‌دهند که چگونه دیوانگی بهلول، در واقع نقابی است برای گفتن حقیقت؛ نقابی که به او آزادی می‌دهد تا بی‌پروا فکر کند و بدون ‌ترس حرف بزند. خواننده کم‌کم می‌فهمد که این دیوانگی، انتخابی آگاهانه است، نه یک ضعف.

نکته جذاب کتاب این است که داستان‌ها فقط متعلق به گذشته نیستند. خیلی از حرف‌های بهلول آن‌قدر امروزی‌اند که انگار همین امروز گفته شده‌اند. مشکلات انسان، قدرت، غرور، پول، ریا و ساده‌لوحی چندان عوض نشده‌اند و بهلول، با همان زبان ساده و شوخ، هنوز هم می‌تواند شما را متوقف کند و وادار به فکرکردن کند.

به‌طورکلی، این کتاب از نشر چشمه اثری است که هم لبخند به لب می‌آورد و هم ذهن را درگیر می‌کند. نه موعظه می‌کند، نه ادعای نصیحت مستقیم دارد؛ فقط داستان می‌گوید؛ اما داستان‌هایی که بعد از تمام‌شدن‌شان، انسان ناخودآگاه چند لحظه ساکت می‌ماند و با خودش فکر می‌کند: نکند این دیوانه، از همه عاقل‌تر بوده است؟

معرفی نویسنده کتاب بهلول‌نامه اولریش مازرولف

اولریش مازرولف، یک پژوهشگر برجسته آلمانی در زمینه مطالعات اسلامی، ایران‌شناسی و ادبیات روایی است. او از شناخته‌شده‌ترین متخصصان در حوزه فرهنگ داستانی، فرهنگ عامه و روایت‌های شفاهی خاورمیانه و جهان اسلام به‌شمار می‌رود. مازرولف تحصیلات خود را در چند کشور مختلف و رشته ترکیبی دنبال کرد و اسلام‌شناسی، زبان چینی و رومن‌شناسی را در دانشگاه‌های کلن و مشهد آموخت.

او بیش از سه دهه در دانشگاه گئورگ آگست در گوتینگن آلمان تدریس کرد و از سال 1992تا 2018 سمت استاد مطالعات اسلامی را بر عهده داشت. او بیش از 40 کتاب و مقاله علمی منتشر کرده است و تاثیر این آثار به‌گونه‌ای بوده است که در سال 2024 میلادی به او جایزه دستاورد حرفه‌ای از انجمن مطالعات ایران‌شناسی اهدا شد.

چرا باید کتاب بهلول‌نامه را بخوانیم؟

این کتاب با ترجمه باقر قربانی زرین از یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های تاریخی و افسانه‌ای اسلام گرفته شده است و از جمله دلایل زیر هستند که مطالعه آن را ضروری می‌کنند:

·   کتاب هم قصه‌های شیرین و جذابی دارد و هم تحلیل فرهنگی و تاریخی؛ این ترکیب باعث می‌شود هم برای افراد اهل قصه مناسب باشد و هم برای اهل تحصیل؛

·   بهلول نمادی از عقلای مجانین و کسی است که با زبان طنز و رفتار غیر متعارف، پیام‌های انتقادی و مهمی را منتقل می‌کنند؛

·   نویسنده برای نوشتن این کتاب از صدها منبع معتبر استفاده کرده است؛

·   با مطالعه این اثر نه‌تنها با گذشته فرهنگی مسلمانان آشنا می‌شوید، بلکه می‌توانید نشانه‌هایی از تفکر فلسفی و خرد اجتماعی را برای زندگی امروز ببینید.

کتاب بهلول‌نامه به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای هر کتابخوانی مناسب خواهد بود؛ اما به‌طور ویژه به این افراد پیشنهاد می‌شود:

·   علاقه‌مندان به قصه‌ها و حکایات معنوی و طنز؛

·   دانشجویان و پژوهشگران ادبیات اسلامی، ایران‌شناسی و فرهنگ عامه؛

·   علاقه‌مندان به فلسفه اجتماعی و تاریخ اندیشه؛

·   دوستداران متن‌های میان‌رشته‌ای.

بخشی از کتاب بهلول‌نامه

در ادامه می‌توانید بخشی از متن این اثر را بخوانید و بعد درباره تهیه آن تصمیم قطعی بگیرید:

سیمای بهلول در پندهایش سیمای انسانی گستاخ و بی‌پرواست. او گاه با پندهای تلخ خود خلیفه را متاثر می‌کرد و ارباب قدرت و اطرافیان آنان را سخت می‌آزرد. در طول روزگاران نیز نقل این حکایت‌ها تفریح عامه به حساب می‌آمد و درواقع بخشی از حکمت عامیانه بر همین‌گونه حکایت‌ها مبتنی بود. حکایت‌های بخیلان، احمقان، طمعکاران، طفیلی‌ها و... که غالبا با لطف و ظرافت خاص در مجالس نقل می‌شد و سبب تفریح خاطر‌ها بود. برخی نکته‌پردازان و ظریف‌طبعان نیز خود از این‌گونه حکایت‌ها می‌ساختند و برخی دیگر با گفتار و رفتار گزنده و عبرت‌آمیز خویش عمدا منشا این‌گونه حکایت‌ها می‌شدند. بررسی حکایت‌ها و لطیفه‌ها یکی از مباحث مهم «فولکور» به‌شمار می‌رود.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب

اگر کتاب بهلول‌نامه را دوست داشتید، این آثار را نیز می‌توانید دنبال کنید:

·   کتاب افسانه‌های هزار و یک روز از نشر محراب قلم

·   کتاب لطیفه‌های شیرین بهلول از نشر پیدایش

·   کتاب داستان‌های شیرین از نشر وراقان