کتاب شوق گفت و گو اثر حسن قاضی‌مرادی نشر اختران

کتاب شوق گفت و گو نوشته حسن قاضی‌مرادی توسط انتشارات اختران به چاپ رسیده است. این اثر با رویکردی پژوهشی و جامعه‌شناختی، ریشه‌های فرهنگ تک‌گویی یا مونولوگ در میان ایرانیان را مورد بررسی و پژوهش قرار می‌دهد. موضوع اصلی کتاب، تبیین تفاوت میان گفت‌وگو در معنای خاص آن با سایر اشکال ارتباط کلامی مانند مشاجره، مناظره و بحث است. نویسنده تلاش می‌کند با شناسایی موانع فرهنگی و تاریخی، راه را برای تقویت فرهنگ گفت‌وگو به‌عنوان ابزاری برای آزادی بیان و پیوند انسانی هموار کند و انگیزه‌ای برای تغییر رفتارهای کلامی در جامعه ایجاد کند.

خلاصه کتاب شوق گفت و گو نوشته حسن قاضی‌مرادی

کتاب شوق گفت و گو تلاشی برای کالبدشکافی یکی از عمیق‌ترین چالش‌های فرهنگی ایرانیان، یعنی غلبه فرهنگ تک‌گویی بر تعاملات اجتماعی است. حسن قاضی‌مرادی کتاب خود را با تمایزگذاشتن میان گفت‌وگو و سایر ارتباطات کلامی آغاز می‌کند. از نظر او، تک‌گویی دیرینه‌ترین شکل بیان خود است؛ حالتی که در آن فرد صرفا به خود-بیانگری بدون قائل‌شدن فضای واقعی برای حضور دیگران می‌پردازد.

کتاب در چهار فصل تنظیم شده است و سیری تحولی از نقد وضعیت موجود به سمت ارائه راهکار را طی می‌کند. نویسنده معتقد است، تک‌گویی لزوما یک رابطه یک‌سویه از بالا به پایین نیست و می‌تواند دوسویه باشد که در این صورت به مشاجره تبدیل می‌شود. در مشاجره، طرفین صحبت می‌کنند اما هیچ‌کدام شنونده نیستند و هر فرد در مقام یک تک‌گو، سعی در تحمیل نظر خود به دیگری دارد. کتاب به شکلی گسترده نفوذ تک‌گویی را در لایه‌های مختلف تاریخ و فرهنگ ایران ردیابی می‌کند. این بررسی شامل پنج حوزه فرهنگ دینی، فرهنگ سیاسی، فرهنگ اجتماعی، فرهنگ عرفانی و فرهنگ ادبی است.

بخش مهمی از کتاب به تبیین نظریه هنجاری گفت‌وگو اختصاص دارد. نویسنده گفت‌وگو را فراتر از یک مکالمه ساده، فرایندی برای دستیابی به معنای مشترک تعریف می‌کند. او پنج اصل تقابلی را مطرح می‌کند؛ برای مثال، گوش‌دادن گفت‌وگویانه را در برابر شنیدن ضدگفت‌وگویانه و تعلیق پیش‌فرض‌ها را در برابر ایقان و جزم‌اندیشی قرار می‌دهد.

در نهایت، قاضی‌مرادی پیوندی میان گفت‌وگو، دموکراسی و عشق برقرار می‌کند. او استدلال می‌کند به رسمیت‌شناختن تفاوت‌ها و رهاکردن میل به دیکتاتوری کلامی، جامعه را به سمت دموکراسی می‌برد و با ایجاد درک متقابل، جوهره عشق و همدلی انسانی را تقویت می‌کند.

معرفی نویسنده کتاب شوق گفت و گو حسن قاضی‌مرادی

حسن قاضی‌مرادی در سال ۱۳۳۲ در تهران به دنیا آمد. او پژوهشگر برجسته در حوزه‌های جامعه‌شناسی، روان‌شناسی اجتماعی و تاریخ است. او علی‌رغم تحصیل در رشته مهندسی مکانیک، تمرکز اصلی فعالیت‌های خود را بر شناخت ریشه‌های فرهنگی و اجتماعی رفتارهای ایرانیان معاصر معطوف کرده است. قاضی‌مرادی در آثارش تلاش می‌کند تا پیوند میان ساختارهای سیاسی مانند استبداد و خلقیات فردی و اجتماعی مانند شرم یا خودمداری را تبیین کند.

از مهم‌ترین کتاب‌های تالیفی او می‌توان کتاب در ستایش شرم، کتاب در پیرامون خودمداری ایرانیان، کتاب استبداد در ایران، کتاب کار و فراغت ایرانیان، کتاب ملکم‌خان و کتاب درآمدی بر تفکر انتقادی را نام برد. قاضی‌مرادی در کنار تالیف، آثاری را نیز در حوزه فلسفه و علوم اجتماعی ترجمه کرده است که از میان آن‌ها می‌توان به ترجمه مشترک رساله دکترای فلسفه اثر کارل مارکس اشاره کرد.

چرا باید کتاب شوق گفت و گو را بخوانیم؟

حسن قاضی‌مرادی در کتاب شوق گفت و گو، با نگاهی آسیب‌شناسانه و قلمی استوار، پرده از این واقعیت تلخ برمی‌دارد که افراد غالبا در پس کلمات، در جست‌وجوی پیوند با دیگری نیستند و در حصار تک‌گویی، گرفتار شده‌اند. او به مخاطبان می‌آموزد که ریشه بسیاری از بن‌بست‌های سیاسی و ناملایمات اجتماعی، در ناتوانی از به رسمیت‌شناختن دیگری و فقدان فرهنگ گفت‌وگوی اصیل نهفته است. این کتاب، دعوتی هوشمندانه برای عبور از استبداد کلامی و مشاجره‌های بیهوده به سوی دموکراسی و همدلی است. در این مسیر، گفت‌وگو یک ابزار ارتباطی صرف نیست و نشان‌دهنده والاترین تجلی عشق انسان‌ها به یکدیگر، تلقی می‌شود. خواندن این اثر، می‌تواند چراغی برای پیمودن هزارتوی تاریک تعصبات و رسیدن به فهمی مشترک باشد، تا شاید از این طریق، شوق زیستن انسانی‌تر در جان جامعه ایرانی دمیده شود.

کتاب شوق گفت و گو به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

مطالعه کتاب شوق گفت و گو برای کسانی که دغدغه نوسازی فرهنگی و بهبود زیست جمعی در فضای معاصر ایران را دارند، یک ضرورت گریزناپذیر است. این کتاب به پژوهشگران، جامعه‌شناسان و افرادی که علاقه‌مند به شناخت ریشه‌های مشکلات جاری در فرهنگ ایرانیان هستند توصیه می‌شود. فعالان سیاسی و مدنی که در پی بناکردن ساختارهای دموکراتیک هستند نیز از مخاطبان این کتاب محسوب می‌شوند؛ چراکه این کتاب یادآور این نکته است که دموکراسی پیش از صندوق رای، نیازمند تمرین مدارا و گفت‌وگو در سطوح خرد است. در نهایت، کتاب شوق گفت و گو برای کسانی نوشته شده است که دوست دارند در راستای آزادشدن از زندان منیت در فرهنگ ایرانی پیش‌قدم شوند.

بخشی از کتاب شوق گفت و گو

در این بخش قسمتی از این کتاب قرار داده شده است.

بنیان نابرابری در ارتباط تک‌گویانه، ایجاد رابطه خود و دیگری به‌عنوان رابطه سوژه (یعنی ذهن شناسنده) و ابژه (یعنی ذهن پذیرنده) است. نابرابری در تک‌گویی به این معنی نیز هست که یک سوی رابطه فعال است و هدایت می‌کند و سوی دیگر منفعل است و تحت هدایت قرار می‌گیرد؛ یک سوی رابطه تجویز و ابلاغ می‌کند و سوی دیگر تجویز و ابلاغ می‌پذیرد. پیش از این در تعریف تک‌گویی در معنای خاص آن اشاره کردم که از نظر باختین، «تک گویی مدعی است که کلام آخر است». اما باید تاکید کرد که کلام آخر، همواره کلام سلطه است. آن هم دقیقا به این دلیل که هیچ کلام آخری وجود ندارد؛ هر کلامی فقط با اعمال زور می‌تواند خود را به‌عنوان کلام آخر، به دیگری تحمیل کند.

پیشنهاداتی برای دوستداران کتاب

در ادامه کتاب‌هایی مشابه کتاب شوق گفت و گو به مخاطبان معرفی می‌شود.

·       کتاب جامعه‌شناسی خودمانی نشر اختران

·       کتاب ما ایرانیان نشر نی

·       کتاب صدایی که شنیده نشد نشر نی