کتاب مارکس متاخر و راه روسی اثر تئودور شانین نشر انتشارات روزبهان

کتاب مارکس متاخر و راه روسی نوشته تئودور شانین، یکی از آثار مهم در مطالعات تاریخی و اجتماعی مارکسیسم و اندیشه‌های کارل مارکس است که تلاش می‌کند دوره پایانی فکری مارکس را از منظر ارتباط او با جامعه روسیه و تجربه‌های سیاسی و اجتماعی‌اش واکاوی کند. نویسنده نشان می‌دهد که در سال‌های آخر زندگی مارکس، تفسیرهای رایج از مارکسیسم به‌ویژه تفسیرهای تک‌خطی و عامیانه نسبت به تاریخ به فهم نادرست تجربه تاریخی غیر غربی انجامیده است.

این کتاب یک مجموعه منسجم از اسناد، دست‌نوشته‌ها و مکاتبات مارکس با دیگر انقلابیون و روشنفکران روس به‌ویژه نامه‌های او به ورا زاسولیچ به همراه چندین تحلیل تاریخی و جامعه‌شناختی است که از منظر جامعه‌های پیرامونی سرمایه‌داری بررسی می‌شود. این اثر با ترجمه حسن مرتضوی از نشر روزبهان منتشر شده است.

خلاصه کتاب مارکس متاخر و راه روسی اثر تئودور شانین

کتاب مارکس متاخر و راه روسی شما را با چهره‌ای کمتر دیده‌شده از کارل مارکس آشنا می‌کند؛ مارکسی که در سال‌های پایانی عمرش، دیگر فقط به اروپا و سرمایه‌داری غربی نگاه نمی‌کرد. او به این فکر افتاده بود که آیا همه‌ جوامع جهان مجبورند همان راهی را بروند که اروپا رفته است؟ آیا توسعه، انقلاب و تغییر اجتماعی فقط یک مسیر مشخص دارد؟ تئودور شانین در این کتاب نشان می‌دهد که مارکس متاخر، پاسخ‌های تازه‌ای برای این پرسش‌ها داشت.

در مرکز این کتاب، توجه مارکس به روسیه قرن نوزدهم قرار دارد. در این زمان روسیه کشوری بود که هنوز سرمایه‌داری در آن به‌طور کامل شکل نگرفته بود و بخش بزرگی از جامعه‌اش بر پایه‌ روستاها و مالکیت جمعی زمین اداره می‌شد. مارکس با دقت این وضعیت را بررسی می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که شاید روسیه مجبور نباشد از مرحله‌ کامل سرمایه‌داری عبور کند. او احتمال می‌دهد که ساختارهای سنتی روستایی روسیه بتوانند پایه‌ای برای یک مسیر متفاوت تحول اجتماعی باشند.

نویسنده با بررسی نامه‌ها و یادداشت‌های مارکس، به‌ویژه نامه‌های معروف او به ورا زاسولیچ، نشان می‌دهد که مارکس در این دوره دیگر به نظریه‌های خشک و از پیش‌تعیین‌شده باور نداشت. او معتقد بود هر جامعه باید بر اساس شرایط تاریخی، فرهنگی و اجتماعی خودش تحلیل شود. این نگاه، تصویر رایجی را که مارکس را طرفدار یک مسیر ثابت و همگانی برای همه‌ کشورها می‌دانست به چالش می‌کشد.

یکی از نکات جذاب کتاب این است که نشان می‌دهد بسیاری از برداشت‌های ساده‌انگارانه از مارکسیسم، در واقع با اندیشه‌ خود مارکس فاصله دارند. مارکس متاخر، متفکری منعطف، پرسشگر و محتاط است که به امکان‌ها فکر می‌کند، نه نسخه‌های قطعی. او می‌پذیرد که تاریخ می‌تواند راه‌های مختلفی داشته باشد و آینده‌ جوامع، از پیش نوشته نشده است.

در نهایت، این کتاب از نشر روزبهان فقط درباره مارکس یا روسیه نیست، بلکه درباره این است که چگونه می‌توان به تاریخ، توسعه و تغییر اجتماعی بدون کلیشه فکر کرد. این اثر شما را دعوت می‌کند که از نگاه‌های ساده و خطی فاصله بگیرید و بپذیرید که جهان پیچیده‌تر از آن است که با یک فرمول واحد توضیح داده شود.

معرفی نویسنده کتاب مارکس متاخر و راه روسی تئودور شانین

تئودور شانین، یکی از مهم‌ترین تاثیرگذارترین جامعه‌شناسان قرن بیستم بود. او در سن کم به همراه خانواده‌اش به سیبری تبعید شد و تجربه‌هایی سخت از تبعید، جنگ و مهاجرت پشت سر گذاشت و این تجربیات به یکی از مهم‌ترین منابع تفکر اجتماعی او تبدیل شدند.

او ابتدا در دانشگاه عبری اورشلیم تحصیل کرد و سپس به دانشگاه بیرمنگام رفت تا دکترای جامعه‌شناسی خود را دریافت کند. او سال‌ها به‌عنوان استاد جامعه‌شناسی دانشگاه منچستر بود و فعالیت‌های پژوهشی زیاد داشت. شهرت این جامعه‌شناس از پیشگامی‌اش در حوزه مطالعات دهقانی شروع شد و کتاب طبقه ناجور را درباره دهقانان روسی نوشت که این روزها یک منبع مهم درسی در دانشگاه‌های جهان است.

یکی از برجسته‌ترین اقدامات او، تاسیس مدرسه علوم اجتماعی و اقتصادی مسکو در سال 1995 بود که هنوز هم از مراکز مهم آموزش علوم اجتماعی در روسیه است. تئودور شانین در توسعه و بازسازی جامعه‌شناسی روسیه پس از فروپاشی شوروی شرکت کرد و در سال 2002 توانست نشان افسر امپراتوری بریتانیا را کسب کند.

چرا باید کتاب مارکس متاخر و راه روسی را بخوانیم؟

دلایل متعددی برای مطالعه این اثر با ترجمه حسن مرتضوی وجود دارد که از جمله آن‌ها، موارد زیر است:

·   این اثر از نادرترین بررسی‌های جدی و انتقادی از تفکر مارکس در دوره پایانی زندگی اوست که با استفاده از منابع دست اول و دست‌نوشته‌های او تهیه شده است؛

·   این کتاب به شما کمک می‌کند مارکسیسم را به‌عنوان یک نظریه باز، پویا و در تعامل با تجربه‌های واقعی تاریخی ببینید؛

·   این اثر برای کسانی که می‌خواهند بفهمند آیا مسیر توسعه همه جوامع باید از طریق سرمایه‌داری غربی باشد یا راه‌های بومی و متفاوت هم ممکن است، یک منبع کاربردی است.

کتاب مارکس متاخر و راه روسی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای هر کسی مناسب است که به مطالعه درباره مارکس و عقاید او علاقه دارد؛ اما به‌طور ویژه به این افراد پیشنهاد می‌شود:

·   دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی، تاریخ و مطالعات اجتماعی؛

·   فعالان و تحلیل‌گران سیاسی و اقتصادی علاقه‌مند به نظریات اجتماعی؛

·   علاقه‌مندان به شناخت جدید از عقاید مارکس؛

·   علاقه‌مندان به تجربه‌های تاریخی غیر غربی در نظریه‌های اجتماعی.

بخشی از کتاب مارکس متاخر و راه روسی

در ادامه می‌توانید بخشی از متن این کتاب را مطالعه کنید تا با دقت بیشتری درباره تهیه آن تصمیم بگیرید:

تعیین تاریخ و مکان سرمایه همچنین به معنای طرح مجموعه عمده‌ای از مسائل مربوط به تکامل اندیشه مارکس در دوران پس از آن است. کانون آن دهه 82-1878 زندگی مارکس است که طی آن وابستگی متقابلی بین تحلیل‌های مارکس، واقعیت‌های روسیه و جنبش انقلابی آن – طلیعه‌دار غریب آنچه در سال 1917 رخ داد – رشد می‌کرد. این مسائل به نظریه مارکس درباره دگرگونی اجتماعی، یعنی ایجاد تغییر نه فقط از درون سرمایه‌داری، مربوط هستند. برای درک این مسائل سرمایه شروع خوبی است، اما نمی‌توان در همان‌جا باقی ماند.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب

اگر کتاب مارکس متاخر و راه روسی را دوست داشتید و علاقه‌مندید کتاب‌های بیشتری مشابه آن بخوانید، این آثار به شما پیشنهاد می‌شوند:

·   کتاب مارکسیسم جامعه‌شناسانه از نشر نی

·   کتاب مارکسیسم از نشر شیرازه کتاب ما

·   کتاب کارل مارکس از نشر ماهی