کتاب بهره‌ برداری معنوی از وقوف منا بر اساس آیات و روایات اثر معصومه یوسفی نشر بیکران دانش

یکی از اعمال و مناسک حج، وقوف در سرزمین منا است. منا سرزمینی است که بین وادی محسّر (بعد از مشعر) و مکّه واقع‌شده است. گرچه این سرزمین از مشاعر مقدّس سه‌گانه است، اما ازنظر جغرافیایی، دره‌ای است کوهستانی که نه جایی برای دیدار است، نه مرکز مهمی برای تجارت، نه گردشگاهی برای تفریح و نه آبادی برای زندگی، پس علّت وقوف در این سرزمین چیست؟ با توجه به مدت‌زمان طولانی وقوف در این سرزمین باید برنامه‌ریزی شریعت را با توجه به فلسفه وقوف در منا مورد کنکاش قرارداد.

باید مدنظر داشت که منا، سرزمین تمنیات و رسیدن به آرزوهاست نه آرزو کردن‌ها. در عصر جاهلیت، این سرزمین محل مهمی برای مشرکان به‌حساب می‌آمد زیرا مشرکان در آنجا بتکده‌ای برای خویش احداث کرده و بت‌های خویش را می‌پرستیدند. از سوی دیگر رسم جاهلیت این بود که پس از انجام مناسک در منا گرد هم می‌آمدند و به ذکر نیاکان و تبار خویش، از طریق نظم و نثر می‌پرداختند، ارزش‌های قبیله‌ای خود را می‌ستودند و از قدرت آن‌ها در جنگاوری یاد می‌کردند. به‌بیان‌دیگر، اعراب جاهلی در این سرزمین فخرفروشی کرده و به یاد آن به خود می‌بالیدند.

قرآن کریم این رسم جاهلی را سرزنش کرد و بر این نکته سرانگشت تأکید گزارد که این سرزمین محلی برای یاد نیاکان نیست، بلکه جایگاه یاد خداست و در این بیابان باید ذکر او گفت، از او غفران و رحمت خواست، به درگاه او پناه برد و دنیا و آخرت را از او درخواست نمود.

با بررسی اجمالی فلسفهٔ وقوف در منا و با توجه به اینکه در کتب روایی، ادعیه و مناسک حج، غیر از مستحباتی که دربارهٔ رمی و قربانی و دعاهای پس از نمازها در ایام تشریق آمده است، اعمالی که موجب بهره‌برداری معنوی بیشتر از فیوضات زمان وقوف و تذکر حضور معنوی باشد، وارد نشده است، لذا ضروری است با بررسی و تحقیق در مستحباتی که بر اساس آیات و روایات به‌صورت کلی در کتب اخلاقی و عرفانی بیان‌شده و دعاهایی که از دیدگاه بزرگان دین در زمان‌های توجه و حضور واردشده است، توصیه‌های معنوی را بیان نماییم، تا در زمان وقوف در این سرزمین انجام گیرد و بدین طریق حاجی بتواند با رضایت هر چه بیشتر از موهبات این سرزمین بهره‌برداری نماید.

برای رسیدن به این منظور، پس از معرفی سرزمین منا، فلسفه وقوف منا را بیان کرده و با توجه به آن، اعمال مستحبی را که برای بهره‌برداری معنوی بیشتر در این وقوف می‌توان از آن‌ها بهره جست، موردبررسی قرار خواهیم داد.