پروین اعتصامی

پروین اعتصامی که نام اصلی او «رخشنده» است در 25 اسفند 1285 هجری شمسی در شهر تبریز به دنیا آمد. از پروین به عنوان یکی از مشهورترین شاعران زن ایران یاد می‌شود. پروین  زمانی که کودک بود همراه خانواده‌اش به تهران آمدند. یوسف اعتصامی پدر پروین معروف به اعتصام‌الملک از نویسندگان و دانشمندان نامدار ایرانی بود که اولین چاپخانه را در تبریز بنا کرد و مدتی هم نماینده‌ی مجلس بود. مادرش اختر اعتصامی زنی خانه‌دار بود. پدر و مادر پروین در زندگی او نقش موثری داشتند چرا که آن‌ها با پرورش احساسات لطیف و شاعرانه‌ی دخترشان و تشویق و علاقه در استعداد شعرسرایی او کمک زیادی در این زمینه به پروین کردند.

زندگینامه پروین اعتصامی

پروین از کودکی با کتاب و شعر و ادبیات آشنا شد و این جای تعجب ندارد چراکه پروین در خانواده‌ای پرورش پیدا کرده بود که همه اهل مطالعه، ادب و فرهنگ بودند. پروین زمانی که یازده سال بیش‌تر نداشت به دیوان اشعار شعرای بزرگی مثل  فردوسی، ناصرخسرو، نظامی ، مولوی، منوچهری، انوری، فرخی آشنایی داشت. پدر پروین از همان دوره‌ی کودکی با دیدن استعداد شگرف او در سرودن شعر با وی درزمینهی وزن‌ها و قالب‌های شعر تمرین می‌کرد. پدر گاهی شعری از شعرای قدیم به او می‌داد تا بر اساس آن تمرین کند و مثلا شعری دیگر بگوید یا وزن آن را تغییر دهد یا حتی قافیه‌های دیگری جایگزین کند. همه‌ی این تمرین و تلاش‌ها در نهایت باعث شد تا پروین در سرودن شعر تجربه‌ی بیشتر پیدا کند. پروین در 12 سالگی نشان داد که تا چه اندازه در سرودن شعر تواناست. او با سرودن این شعر در 12 سالگی خبر از ظهور یک شاعر زن توانمند را در ایران داد:

ای مُرغک خُرد ، ز آشیانه 
پرواز کن و پریدن آموز 
تا کی حرکات کودکانه؟
در باغ و چمن چمیدن آموز
رام تو نمی شود زمانه
رام از چه شدی ؟ رمیدن آموز
مندیش که دام هست یا نه 
بر مردم چشم ، دیدن آموز
شو روز به فکر آب و دانه
هنگام شب آرمیدن آموز

اعتصام الملک پدر پروین که مدیر مجله معروفی به نام «بهار» بود اولین اشعار پروین را در همین مجله منتشر کرد.

شاعران و دانشمندان بزرگی مثل  استاد علی‌اکبر دهخدا، ملک‌الشعرای بهار، عباس اقبال آشتیانی، سعید نفیسی و نصرالله تقوی از دوستان نزدیک پدر پروین بودند که بعضی از آن‌ها در روزهایی از هفته در خانه پدری پروین جمع می‌شدند و درباره‌ی مباحث مختلف ادبی باهم گفت‌وگو می‌کردند. هر بار که پروین در این محفل ادبی برای پدر و دوستانش شعری می‌خواند، آن‌ها با علاقه به آن گوش می‌دادند و او را تشویق می‌کردند.

پروین تحصیلات دبیرستان خود را در یک مدرسه آمریکایی دخترانه که در ایران اداره می‌شد انجام داد. او همیشه جزو شاگردهای ممتاز مدرسه بود و از همشاگردی‌هایش معلومات و آگاهی بیش‌تری داشت. همچنین مهارت پروین در زبان انگلیسی به‌جایی رسیده بود که در بزرگسالی توانست 2 سال ادبیات فارسی و انگلیسی تدریس کند. او در خرداد ۱۳۰۳ در جشن فارغ‌التحصیلی که در مدرسه برپا شد یک سخنرانی درباره‌ی وضع نامناسب و سیاه اجتماعی، بی‌سوادی و بی‌خبری زنان ایران کرد. این سخنرانی به‌عنوان اعلامیه‌ای درزمینهی حقوق زنان، در تاریخ معاصر ایران اهمیت زیادی پیدا کرد.

به گفته‌ی دوستان و اطرافیان، پروین زنی مهربان و خوش‌رفتار بود که کم‌حرف می‌زد و بیش‌تر فکر می‌کرد. پروین را چنین توصیف کرده‌اند که در معاشرات خود پاک عقیده، ساده و با متانت بود و به قدری فروتنانه رفتار می‌کرد که نزد همه ارج و قرب داشت.

پروین در 19 تیرماه 1313 با پسرعموی خود که افسر پلیس و رئیس شهربانی کرمانشاه بود ازدواج کرد. اما این ازدواج به دلیل اختلافات فرهنگی پروین با همسرش به فاصله‌ی کمی منجر به طلاق شد. مجموعه اشعار پروین که بعد از جدائی او از همسرش منتشر شد بیش از صد و پنجاه قصیده، قطعه ، غزل و مثنوی را شامل می‌شد.

مردم استقبال فراوانی از اشعار او کردند به شکلی که کتاب دیوان پروین اعتصامی در مدتی کوتاه میان مردم خوانده می‌شد و با توجه به وضعیت آن زمان باور این‌که این اشعار را یک زن سروده باشد برایشان سخت بود.

مشخصه های شعر پروین اعتصامی

اشعار و سروده‌های پروین از معانی بکر و ناب و خالی از هر نوع حشو و زوائد هستند. اشعار پروین بار حکیمانه و پندآموز دارند و در آن‌ها خبری از خیال‌بافی‌های افسانه‌ای وجود ندارد. دیوان پروین، شامل ۲۴۸ قطعه شعر است که ۶۵ قطعه‌ی آن به‌صورت مناظره سروده شده است. این اشعار اکثرا مضامین اجتماعی و انتقادی دارند که در میان آن‌ها حتی مناظره اشیا هم دیده می‌شودو مثلا مناظره میان اشیاء، حیوانات و گیاهان شکل می‌گیرد. درون‌مایه‌ی اشعار پروین غالبا درباره غنیمت دانستن زمان و فرصت‌ها، پندهای اخلاقی، انتقاد از ظلم و ستم که در آن دوره به‌شدت در جامعه سایه افکنده بود و وضعیت مظلومان جامعه و ناپایداری دنیا را به تصویر می‌کشد وجود دارد. ملک‌الشعرای بهار در مقدمه‌ای که بر دیوان پروین نوشته است، می‌گوید: «این دیوان ترکیبی است از دو سبک و شیوه‌ی لفظی و معنوی آمیخته با سبکی مستقل، و آن دو یکی شیوه خراسان است خاصه استاد ناصرخسرو قبادیانی و دیگر شیوه‌ی شعرای عراق و فارس است به ویژه شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی علیه الرحمه و از حیث معانی نیز بین افکار و خیالات حکما و عرفا است، و این جمله با سبک و اسلوب مستقلی که خاص عصر امروزی و بیشتر پیرو تجسم معانی و حقیقت جوئی است ترکیب یافته و شیوه‌ای بدیع و فاضلانه به وجود آورده است».

اشعار پروین را اگر به دودسته تقسیم کنیم می‌توانیم بگوییم آن بخش که به سبک خراسانی سروده شده است بیش‌تر اشعار اخلاقی و پندآموز او را شامل می‌شود که به اشعار ناصرخسرو شباهت دارد. بخش دیگر اشعار پروین که بیش‌تر مناظره است و برای خواننده جنبه‌ی داستانی دارد به‌طوری‌که ممکن است در خواننده این حس ایجاد شود که این اشعار سبک شبیه اشعار سعدی داند. این دسته از اشعار پروین که شهرت بیش‌تری دارند سبک عراقی دارند.

جایزه ادبی پروین اعتصامی

جایزه ادبی پروین اعتصامی، جایزه‌ای است که هر دو سال یک‌بار به آثاری که در زمینه ادبیات داستانی به زبان فارسی در ایران فعالیت می‌کنند توسط خانه کتاب ایران اعطا می‌شود. در واقع این جایزه با هدف بزرگداشت مقام و شخصیت بانوی شاعر ایرانی پروین اعتصامی و «رشد و اعتلای خلاقیت‌ها و آفرینش‌های ادبی بانوان، ترویج و تقویت زبان فارسی در خارج از کشور، ایجاد پیوند بین ادبیات ملل به ویژه در حوزه جهان اسلام، معرفی چهره‌های شاخص زنان ادیب و پژوهنده و تقدیر از زنان در عرصه زبان و ادب فارسی همه ساله در سالروز تولد پروین اعتصامی برگزار می‌شود».

 

آثار پروین اعتصامی در فیدیبو

از کتاب‌های پروین اعتصامی که در فیدیبو موجود است می‌توان به کتاب دیوان اشعار پروین اعتصامی، کتاب مجموعه اشعار پروین اعتصامی، کتاب دیوان پروین اعتصامی مثنوی‌ها و قطعات، کتاب دیوان قصاید پروين اعتصامی، کتاب پروین اعتصامی نسخه PDF، قطره و دریا، کتاب گزیده اشعار پروین اعتصامی کتاب گزیده اشعار پروین اعتصام (مجموعه قصاید) اشاره کرد. برای خرید و دانلود کتاب‌های شعر پروین اعتصامی از سایت فیدیبو اقدام کنید.

 

مزار پروین اعتصامی

پروین اعتصامی از جمله شاعرانی است که سروده‌ای برای ثبت روی سنگ قبر خود قبل از مرگش آماده کرده بود. این شاعر سرانجام در 35 سالگی زمانی که هنوز خیلی جوان بود به دلیل بیماری حصبه از دنیا رفت. مزار پروین در کنار پدرش در صحن مطهر حضرت معصومه س در قم به خاک سپرده شد. دستخط پروین بر یک عکس‌نوشته موجود است که ابتدای آن نوشته است: این قطعه را برای سنگ مزار خودم سروده‌ام.

اینکه خاک سیهش بالین است    

اختر چرخ ادب پروین است

گر چه جز تلخی ز ایام ندید    

 

هر چه خواهی سخنش شیرین است

صاحب آن همه گفتار، امروز    

سائل فاتحه و یاسین است

دوستان به که ز وی یاد کنند    

دل بی دوست دلی غمگین است

خاک در دیده بسی جان فرساست    

سنگ بر سینه بسی سنگین است

بیند این بستر و عبرت گیرد    

هر که را چشم حقیقت‌بین است

هر که باشی و ز هر جا برسی    

آخرین منزل هستی این است

آدمی هر چه توانگر باشد    

چون بدین نقطه رسد مسکین است

اندر آنجا که قضا حمله کند    

چاره تسلیم و ادب تمکین است

زادن و کشتن و پنهان کردن    

دهر را رسم و ره دیرین است

خرم آن کس که در این محنت گاه

 خاطری را سبب تسکین است

 

25 اسفند روز بزرگداشت پروین اعتصامی

25 اسفند(۱۶ مارس) روزی است که به پاس زحمات و خدمات فراوان پروین اعتصامی به شعر معاصر ایران و سبک شعر مناظره‌ای به نام این شاعر گران‌قدر نام‌گذاری شده است. معمولا بزرگداشت پروین اعتصامی در این روز در بعضی انجمن‌های ادبی با حضور چهره‌های فرهنگی هنری در ایران برگزار می‌شود. مجسمه‌ای از پروین اعتصامی در منزل خودش در تبریز که حالا تبدیل به موزه شده وجود دارد.