عالم ذر اصطلاح و مفهومی برگرفته از قرآن و حدیث که بحث از آن به کلام، فلسفه و عرفان اسلامی راه یافتهاست.
مفهوم عالم ذر در اصل برگرفته از آیۀ ۱۷۲ سورۀ اعراف است که در آن گفته شدهاست پروردگارمتعال از پشت فرزندان آدم ذُریه آنها را برگرفت و آنها را بر خودشان گواه گرفت و همگی به ربوبیت او شهادت دادند؛ سپس توضیح داده میشود که همین گواهی گرفتن بر ربوبیت خداوند مانع انکار انسانها در روز بازپسین از نسبت خود (مربوب) با خدا (ربّ) میشود (أن تقولوا یومَالقیامةِ اِنّا کنّا عَنْ هذا غافلین). چون در این آیۀ بنیآدم با عبارت «ألَسْتُ بِرَبّکمْ» مورد پرسشِ تقریری قرار گرفتهاند، گاه از آن با تعبیر عهد اَلَست، عالم اَلَست یا روز اَلَست نیز یاد شدهاست.