فیدیبو نماینده قانونی نشر قطره و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب ایوانف

کتاب ایوانف

نسخه الکترونیک کتاب ایوانف به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب ایوانف

ایوانف نخستین نمایشنامه بلند آنتون چخوف (در گذشته ۱۹۰۴)، بزرگ نویسنده واقعگرا و طنزآفرین روسی است که نامبرداری او بیشتر از جهت نمایشنامه‌ها و داستان‌های کوتاه اوست. پرسوناژ اصلی این نمایشنامه، نیکلای الکسیویچ ایوانف مردی است باطنا نیک، خوش‌قلب و معصوم، اما ناتوان در عالم عمل، که قضا را محصور در محیطی سرشار از اعمال و اقوال مبتذل، کج فهمی، اتهام و افتراست. حتی نزدیکان او، از مباشر یا پیشکار او گرفته تا دوستان و آشنایانش، شناخت درستی از او ندارند و دائما یا در مورد او شایعه می‌پراگنند یا شایعات را باور می‌کنند. زنی دردمند و مسلول دارد که ماه‌های آخر عمر را می‌گذراند، زنی که ایوانف را عمیقا دوست می‌دارد و به خاطر او و ازدواج با او قید پدر و مادر مخالف‌خوان با این ازدواج را زده و حتی از دین یهود به مسیحیت گرویده و در حقیقت جز شوهر کسی را در این جهان ندارد و تنها دلخوشی‌اش حرف زدن با او یا پیانو زدن برای اوست. اما ایوانف از ملال حکمفرما بر فضای خانه و همسر بیمارش گریزان است و برای رفع بی‌حوصلگی گاهی عصرها به منزل لیبدف، بوروکرات پول‌پرست و در عین حال ساده‌لوح، می‌رود و در میهمانی‌های پر از حرف‌ها و حرکات لوس و بی‌معنی (که به‌ویژه در محیط روشنفکر نمایان آن روز روسیه رواج داشته است) می‌رود. دختر لیبدف، ساشا، که ابتدا به انگیزه ترحم و دلسوزی نسبت به زندگی بی‌سامان و ملال‌انگیز ایوانف جذب او شده، پس از چندی به او دل می‌بازد و قصد دارد مرد محبوب خود را با احساس نوعی قهرمانی از چنان وضعیتی نجات دهد.

ادامه...
  • ناشر نشر قطره
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 0.65 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۳۶ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب ایوانف

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



پرده اول

باغی در املاک ایوانف. طرف چپ، نمای جلوی خانه و تراس آن. یکی از پنجره ها باز است. مقابل تراس محوطه ای نیمدایره ای که از وسط و سمت راست آن، دو خیابان به دورترین نقاط باغ می رود. در طرف راست میز و نیمکتهای ییلاقی به چشم می خورد. چراغی روی یکی از میزها روشن است. غروب به باغ می خزد. با بالا رفتن پرده، صدای ویلن سل و پیانو را در حال تمرین دوئت از درون ساختمان برمی خیزد می توان شنید. ایوانف: روی میز نشسته و کتاب می خواند. بورکین پوتین شکار به پا و تفنگ بر دوش از دوردست باغ ظاهر می شود. مست گونه است. با دیدن ایوانف پاورچین پاورچین به او نزدیک می شود و هنگامی که کاملاً به نزدیکش می رسد تفنگ را به صورتش نشانه می رود.

ایوانف: [بورکین را می بیند، تکانی می خورد و برپا می جهد.] میشا! خدایا! چه... مرا ترساندی... من به قدر خودم آشفته هستم، حالا تو هم با شوخیهای احمقانه ات... [می نشیند.] مرا ترساندی، و البته این تنها خودتی که کیف می کنی...
بورکین: [از ته دل می خندد.] خُب، خُب،... ببخش، ببخش. [کنارش می نشیند.] دیگر از این کارها نمی کنم، به خدا نمی کنم. [کلاه نُک دارش را برمی دارد.] گرم است. باورت نمی شود جانم، ولی من پانزده مایل را در کمتر از سه ساعت طی کردم... خسته و مرده ام... فقط دستت را بگذار رو قلبم، ببین چطور تاپ تاپ می کند.
ایوانف: [به خواندن ادامه می دهد.] خیلی خوب، باشد برای بعد...
بورکین: نه، همین الان دستت را بگذار. [دست ایوانف: را می گیرد و بر سینه خود می گذارد.] می شنوی؟ تاپ تاپ ـ تاپ ـ تاپ. نشان می دهد که ناراحتی قلبی دارم. هر آن ممکن بود بمیرم. بگو ببینم، اگر من بمیرم تو تاسف می خوری؟
ایوانف: دارم مطالعه می کنم... باشد بعد...
بورکین: نه، جدی، اگر من یکهو بمیرم تاسف می خوری؟ نیکلای الکسیویچ، اگر من بمیرم تو غصّه می خوری؟
ایوانف: اذیتم نکن!
بورکین: بهم بگو رفیق، تاسف می خوری؟
ایوانف: تاسفم از این است که بوی عرق می دهی. تهوع آور است، میشا.

بورکین می خندد.

جدا بوی عرق می دهم؟ عجیب... در واقع هیچ چیز عجیبی هم نیست. در پلسنیکی(۱) به یک بازپرسه برخوردم، و باید بگویم ما دوتایی حدود هشت تا گیلاس بالا انداختیم. مشروب خوری به طور کلّی خیلی مضر است. بگو ببینم، مضر است، نیست؟ ها؟ نیست؟
ایوانف: راستی که غیر قابل تحمل است... دلم می خواست می فهمیدی چقدر دیوانه کننده است...
بورکین: خُب، خُب... متاسفم، متاسفم! دلت خوش! بنشین سرجایت، بلند هم نشو. [برمی خیزد و بیرون می رود. ]عجب آدمهایی اند، باهاشان حرف هم نمی شود زد. [برمی گردد.] اوه، آره، داشت یادم می رفت... بی زحمت هشتاد و دو روبل بهم بده.
ایوانف: هشتاد و دو روبل برای چی؟
بورکین: باید فردا بدهم به کارگرها.
ایوانف: ندارم.
بورکین: دست شما درد نکند! [شکلکش را درمی آورد.] ندارم!... نمی دانی باید به کارگرها پول داد؟ نباید داد؟
ایوانف: من سرم نمی شود. امروز هیچی ندارم. صبر کن تا اول برج، تا حقوق بگیرم.
بورکین: اه، بحث کردن سر این جور چیزها با آدمهایی مثل تو چه فایده ای دارد؟... کارگرها برای مواجبشان اول برج که نمی آیند. همین فردا صبح می آیند.
ایوانف: خُب حالا چکارش می توانم بکنم؟ چه لطفی دارد که هی سرم نق بزنی و اذیتم کنی؟ این عادت زشت را از کجا پیدا کرده ای که درست وقتی که سرم گرم خواندن یا نوشتن است مزاحمم می شوی، یا...
بورکین: چیزی که من الان می خواهم بدانم این است: به کارگرها باید پول داد یا نه؟ اه، حرف زدن با تو چه فایده ای دارد!

دستش را تکان می دهد.

اسم خودشان را هم گذاشته اند ملاّک، مرده شورشان ببرد. کشاورزی علمی! هزار جریب زمین ـ بدون اینکه یک غاز تو جیبت باشد. مثل این است که آدم یک انبار شراب داشته باشد بدون یک در شیشه واکن!... حالا ببین اگر فردا درشکه را نفروختم. می فروشم! من داوسرها را پیش از درو فروختم. و حالا ببین اگر چاودارها را هم فردا نفروختم. [بالا و پایین صحنه قدم می زند.] نه که خیال کنی دارم تعارف می کنم ـ نکند این جور فکر می کنی؟ خُب، نمی کنم. من از این جور آدمها نیستم.

همانها به اضافه شبیلسکی (پشت صحنه) و آناپترونا. صدای شبیلسکی: از پنجره به گوش می رسد: «نواختن با تو اصلاً امکان ندارد... به اندازه یک ماهی پخته هم ذوق موسیقی نداری، و طرز اجرات هم چندش آورست!».

آناپترونا: جلوی پنجره باز ظاهر می شود. کی الان اینجا داشت حرف می زد؟ تو بودی، میشا؟ چرا این جور شلنگ تخته می اندازی؟
بورکین: هر کسی که با (۲) Nicolàs Cher تو دمخور باشد باید هم شلنگ تخته بیندازد!
آناپترونا: ببینم، میشا، می دهی یک مقداری علف خشک بریزند روی چمن کراکت؟
بورکین: دستش را تکان می دهد.
خواهش می کنم مرا به حال خودم بگذار.
آناپترونا: توت ـ توت، چه لحنی!... این لحن اصلاً بهت نمی آید. اگر می خواهی زنها ازت خوششان بیاید، هیچ وقت نباید نسبت بهشان عصبانی یا سرسنگین و زورگو باشی. [به شوهرش ]نیکلای، بیا برویم توی علفها معلق بزنیم!
ایوانف: آنیوتا، برایت بد است که جلوی پنجره باز وایستی. خواهش می کنم برو تو. [داد می زند.] دائی، ممکن است پنجره را ببندی؟

پنجره بسته می شود.

بورکین: یک چیز دیگر، فراموش نکنی که ظرف دو روز باید نزول پول را به لیبدف داد.
ایوانف: می دانم. امروز در منزل لیبدف هستم و بهش می گویم صبر کند...

به ساعتش می نگرد.

بورکین: کی می روی پیشش؟
ایوانف: همین الان.
بورکین: مصمم.
یک دقیقه صبر کن!... امروز روز تولد شوروچکا نیست؟... جانم، جانم، جانم... داشت یادم می رفت! عجب حافظه ای، ها؟ [ورجه ورجه می کند.] می روم بیرون، می روم... [می خواند. ]می روم. می خواهم آب تنی کنم و یک قدری کاغذ بجوم و چند قطره الکل تقلیبی بخورم تا از بوی این عرق خلاص بشوم ـ آن وقت آماده ام تا تمام روز را از نو شروع کنم. نیکلای الکسیویچ جان، عجب آدمی هستی! همه اش عصبی و گرفته ای و از دست خودت می نالی ـ با این همه، می دانی، تو و من می توانستیم کارهای بزرگی صورت بدهیم. من حاضر بودم به خاطر تو هر کاری بکنم. خوش داری با مارفوشا باباکینا ازدواج کنم؟ نصف جهیزیه را می دهم به تو ـ نه، نه نصف ـ می توانی همه اش را برداری!
ایوانف: اگر جای تو بودم چرندگویی را بس می کردم.
بورکین: نه، جدی می گویم. با مارفوشا ازدواج کنم؟ جهیزیه را با هم قسمت می کنیم... اما چرا دارم این جور با تو حرف می زنم؟ تو که نمی فهمی، می فهمی؟ [ادایش را درمی آورد.] «چرندگویی را بس می کردم!» تو مرد خوب و زیرکی هستی، ولی یک خرده ـ می دانی چی می خواهم بگویم ـ شم نداری. اگر یک کمی می جنبیدی و یک بخاری ازت بلند می شد... منظورم این است که... تو آدم عصبی و ضعیف النفسی هستی. اگر یک آدم طبیعی بودی، سالی یک میلیون درمی آوردی. مثلاً فرض کن من، اگر من الان دوهزار و سیصد روبل داشتم، ظرف دو هفته می کردمش بیست هزار روبل. باور نداری؟ فکر هم می کنی چرند می گویم؟ خُب، این جور نیست. دوهزار و سیصد روبل بهم بده تا توی یک هفته بیست هزار روبل بهت تحویل بدهم. آنور رودخانه، درست روبه روی ما، اوسیانف(۳) دارد یک باریکه زمین را دوهزار و سیصد روبل می فروشد. اگر ما آن باریکه را بخریم، دو طرف آب مال ما می شود. وقتی دو طرف رودخانه مال ما شد، آن وقت ـ می فهمی چه می گویم؟ ـ ما حق داریم رودخانه را سدبندی کنیم، حالیت شد؟ این جور است، نه؟ آن وقت می پردازیم به ساختن آسیاب، و به محض این هم که اعلام کنیم می خواهیم سد بسازیم، همه آنهایی که پایین رودخانه زندگی می کنند قشقره راه می اندازند! خیلی خوب، می گوییم (Kommen Sie hierher،(۴ اگر سد را نمی خواهید همه تان باید پول بدهید. می دانی چی می خواهم بگویم؟ کارخانه زارف(۵) بهمان پنج هزار چوب می دهد، کورولکوف(۶) سه هزار، صومعه پنج هزار...
ایوانف: کار نامشروعی است، میشا. اگر نمی خواهی دعوامان بشود، این حرفها را بگذار برای خودت.

بورکین روی میز می نشیند.

البته!... می دانستم! تو خودت کاری صورت نمی دهی و نمی گذاری من هم کاری بکنم.

همانها به اضافه شبیلسکی: ولووف.

شبیلسکی: بالووف از عمارت بیرون می آید.
دکترها درست مثل وکلااند؛ تنها تفاوتشان این است که وکلا فقط آدم را می چاپند، در حالی که دکترها آدم را هم می چاپند و هم می کشند. بلانسبت حاضران. [روی یکی از نیمکتها می نشیند. ]شارلاتانها، سودجوها. شاید توی یکی از باغهای بهشت آدم به یک مورد استثنا از قاعده کلّی بربخورد، اما... من در دوران زندگیم حدود بیست هزار روبل بالای معالجات پزشکی گذاشته ام و یک دکتر را هم ندیده ام که به نظرم یک کلاهبردار مسلّم نیاید.

بورکین:  به ایوانف

آره، تو خودت هیچ کاری نمی کنی و نمی گذاری من هم کاری صورت بدهم. به همین دلیل است که هیچ پولی در بساط نداریم.
شبیلسکی: همان طور که گفتم نظرم متوجه حاضران نیست. احتمالاً استثنا هست؛ ولی به هرحال... [دهن دره می کند.]

ایوانف کتابش را می گشاید.

خُب، چی داری بگویی؟

لووف از پنجره پشتی نگاه می کند.

همان حرفی که صبح زدم: خانم باید فی الفور سفری به کریمه بکند. [بالا و پایین صحنه گام برمی دارد.]

شبیلسکی قهقهه سر می دهد.

به کریمه!... چرا ما دکتر نشدیم، میشا، دوتامان؟ چقدر آسان است. فلان زن، بگیر مثلاً مادام آنگوت(۷) یا اوفیلیا(۸)، از فرط ملال، عطسه یا سرفه اش می گیرد... یک تکه کاغذ برمی داری و یک دستور پزشکی براساس علمی ترین قواعد می نویسی: اولش ـ یک دکتر جوان، بعدش سفری به کریمه، و موقعی که خانم رسید به کریمه یک راهنمای خوش قیافه تاتار...

ایوانف به کنت.

وای، می شود دری وری گفتن را موقوف کنی؟... [به لووف ]برای سفر کریمه آدم به پول احتیاج دارد. ولی گیریم پول هم گیرم آمد ـ با این همه او سفت و سخت از رفتن خودداری می کند.
لووف: آره، می دانم خودداری می کند. [مکث]
بورکین: ببینم دکتر، آیا آناپترونا مرضش آن قدر سخت است که باید برود کریمه؟

لووف از پنجره پشتی نگاه می کند.

آره، مسلول شده.
بورکین: هوم!... ناجور است... مدت زیادی است که هر وقت به صورتش نگاه می کنم به فکرم می رسد که دیگر زنده نمی ماند.
لووف: ولی... لطفا یواشتر حرف بزن... صدات را از توی خانه می شنوند.

مکث.

بورکین آه می کشد.

زندگی همین است... به یک گل می ماند که شاد و خندان توی چمن شکفته می شود: یک بز سرمی رسد، می بلعدش، و همه چیز تمام می شود...
شبیلسکی: این حرفها همه اش چرند است، چرند، چرند!... [دهن دره می کند.] چرند و مزخرف.

مکث.

بورکین: خوب آقایان، حالا یک دفعه دیگر سعی می کنم به نیکلای الکسیویچ یاد بدهم چطور پول دربیاورد. یک نقشه عالی بهش پیشنهاد کرده ام، اما مثل همیشه، تخمی است که توی شوره زار پاشیده باشند. آدم نمی تواند هیچی بهش حالی کند. نگاهش کن ـ ترشرو، گرفته، کدر، مفلوک...

شبیلسکی برمی خیزد و خمیازه می کشد.

تو چقدر باهوشی، برای همه نقشه می کشی و به همه یاد می دهی که چکار بکنند، اما یک دفعه هم به من چیزی یاد نداده ای!... بیا، ناقلا، یک راهی هم پیش پای من بگذار.

بورکین برمی خیزد.

از صدتا راه می شود پیش رفت. اگر من جای تو بودم یک هفته بیست هزار روبل گیر می آوردم. [بیرون می رود.]

شبیلسکی دنبالش.

چیه؟ پس نشانم بده چه جوری.
بورکین: چیزی نیست که نشانت بدهم. خیلی ساده است. [برمی گردد.]نیکلای الکسیویچ یک روبل بهم بده! [ایوانف: بی حرف به او پول می دهد.]
بورکین: مرسی. [به کنت] باز هم آتوهای زیادی تو دستت هست.

شبیلسکی دنبالش می رود.

خُب، چه آتوهایی؟
بورکین: اگر من به جای تو بودم هفته ای سی هزار چوب، شاید هم بیشتر، عایدیم بود. [بورکین و کنت خارج می شوند.]

ایوانف بعد از مکث.

آدمهای بیخود، حرفهای بیخود، اجبار به جواب دادن به سوالهای ابلهانه... دکتر، همه اینها تا سرحد مریضی خسته ام کرده. آن قدر تحریک پذیر، بدخلق، خشن و کودن شده ام که خودم را هم نمی شناسم. دائم سردرد دارم، خواب ندارم، صداهایی توی گوشم می پیچد. هیچ گوشه ای هم نیست که بتوانم آرامشی پیدا کنم... به راستی هیچ جا...
لووف: نیکلای الکسیویچ باید باهات یک صحبت جدی بکنم.
ایوانف: خیلی خوب.
لووف: راجع به آناپتروناست. [می نشیند.] موافقت نکرده که برود کریمه، اما با تو می رود.

ایوانف با اندکی تفکر.

برای دو نفری مان خیلی خرج برمی دارد. به علاوه، مرخصی طولانی که بهم نمی دهند. امسال یک دفعه مرخصی گرفته ام.
لووف: باشد، این طور بگیریم. نکته دیگر این جاست: موثرترین درمان سل استراحت مطلق است. اما زن تو هیچ وقت راحتی ندارد، حتی یک دقیقه؛ متصل نگران روابط خودش با توست. مرا ببخش، من از این موضوع ناراحتم و باید رک و روراست حرف بزنم. رفتار تو دارد می کشدش. [مکث] نیکلای الکسیویچ، دلم می خواهد کاری کنی که بیشتر رویت حساب کنم!...
ایوانف: همه اش درست، می دانم... گیرم خیلی خیلی هم مقصرم، ولی ذهنم آن قدر مغشوش است... حس می کنم دچار یک جور سستی هستم، خودم را هم نمی شناسم. خودم و آدمهای دیگر را نمی شناسم. [از پنجره نگاهی می کند.] یک کسی ممکن است حرفهامان را بشنود، بیا گشتی بزنیم. [برمی خیزند.]رفیق، خوش دارم همه ماجرا را از اول برایت تعریف کنم، اما آن قدر طولانی و پیچیده است که گمان نمی کنم تا فردا صبح هم تمام بشود. [به طرف بیرون حرکت می کنند.] آنیوتا زن برجسته و فوق العاده ای است. به خاطر من تغییر مذهب داد، ننه باباش را ول کرد، پولش را ول کرد، و اگر هم من تقاضای صد چندان فداکاری می کردم، بدون این که خم به ابرو بیاورد می کرد. اما من ـ خُب، هیچ چیز برجسته ای در من نیست و هیچ چیز را هم فدا نکرده ام. گرچه، قصه دراز است... جان کلام این جاست دکترجان، که... [درنگ می کند.] خلاصه بگویم، من وقتی گرفتمش، دیوانه وار عاشقش بودم و قسم خوردم که تا ابد دوستش داشته باشم، اما... خوب، پنج سال گذشته و او هنوز دوستم دارد، ولی من... [با دستش حرکتی نومیدانه می کند. ]حالا تو اینجایی، داری بهم می گویی که او به همین زودیها می میرد، و من هیچ عشق یا ترحمی نسبت بهش ندارم، بجز یک حالت بی تفاوتی و بی میلی... به چشم هرکسی که به من نگاه می کند وحشتناک می آید؛ خودم نمی دانم چه دارد به سرم می آید...

به سوی پایین خیابان گام می زنند. شبیلسکی و سپس آناپترونا به درون می آیند.

شبیلسکی در حال ورود بلند بلند می خندد.

به شرفم قسم، او کلاهبردار نیست، از این گذشته آدم فکوری است. یک آدم برجسته! می خواهند به افتخارش یک بنای تاریخی برپا کنند. معجونی است از همه جور مزخرفات نوظهور: وکیل، دکتر، کارمند، حسابدار. [بر آخرین پله تراس می نشیند.] ظاهرا هیچ دوره تحصیلی درست و حسابی را جایی تمام نکرده، این طور برمی آید که اگر سواد و مطالعه ای داشت، از یک آدم رذل تبدیل می شد به یک نابغه تمام عیار. بهم می گوید: «تو می توانستی هفته ای بیست هزار چوب داشته باشی،» می گوید: «هنوز آتو تو دستت هست، یعنی لقب کنت، [با اکراه می خندد.] هر دختر جهیزداری زنت می شود»... [آناپترونا پنجره را باز می کند و به پایین می نگرد.] بهم می گوید: «خوش داری برایت ترتیب خواستگاری از مارفوشا را بدهم؟، خوب، این مارفوشا دیگر کیه؟ آها، البته، همان زنه، باباکیناست... باباکینا... همان کسی که ریختش عین رختشورهاست.
آنا: تویی، کنت؟
شبیلسکی: کیه؟

آناپترونا می خندد.

شبیلسکی با تقلید از لهجه جهودی.

به چی داری می خندی؟
آناپترونا: داشتم به آنچه تو گفتی فکر می کردم... همان حرفی که موقع عصرانه زدی. یادت هست؟ دزد توبه کار، اسب... بقیه اش چی بود؟
شبیلسکی: جهود تعمید داده شده، دزد توبه کار و اسبی که مریض بوده و خوب شده ـ آخر کار همه شان یک اندازه ارزش دارند.

آناپترونا می خندد.

نمی توانی یک مضمون تنهاتر هم کوک کنی که نیشدار نباشد. تو آدم بدطینتی هستی. [جدی] از شوخی گذشته، کنت می دانی، تو واقعا تلخ زبان و کینه توزی. زندگی کردن با تو ملال آور و ناراحت کننده است. دائم شکوه می کنی و غر می زنی؛ هر آدمی در نظر تو یا بی تربیت است یا اوباش. صاف و پوست کنده بگو، کنت، تا حالا هیچ حرف خوش آیندی درباره کسی زده ای؟
شبیلسکی: این چه جور استنطاقی است؟
آناپترونا: ما الان پنج سال است که داریم باهم توی یک خانه زندگی می کنیم و هیچ وقت نشنیده ام که درباره آدمهای دیگر با ملایمت و بدون طعنه و نیشخند حرف بزنی. مگر چه هیزم تری بهت فروخته اند؟ جدا فکر می کنی خودت بعض آدمهای دیگر هستی؟
شبیلسکی: اصلاً این جور فکر نمی کنم. من درست به اندازه هرکس دیگر بی تربیت و اوباشم. Mauvais (۹)ton یک پیر پاک باخته، من این جوریم. دائم خودم را از سکه می اندازم. من کی هستم؟ کی هستم؟ یک زمانی ثروتمند و آزاد و خوشبخت بودم، اما حالا... فقط یک انگل، مفتخور، لوده بیکار. غیظ و تحقیرم را نشانشان می دهم، بهم می خندند؛ می خندم، سرشان را می جنبانند و می گویند «پیرمرده ما خلق اللّه ش معیوب است»، ولی اغلب اصلاً به حرفم گوش نمی دهند و بهم محل نمی گذارند...

آناپترونا: به آرامی.

باز دارد جیغ می کشد...
شبیلسکی: چی دارد جیغ می کشد؟
آناپترونا: جغده. هر شب هوهو می کشد.
شبیلسکی: بگذار بکشد. اوضاع خرابتر از آنچه الان هست که نمی شود. [خمیازه می کشد] آخ، ساراجان، اگر فقط صد هزار چوبی می بردم ـ کاری می کردم که مات بمانی. دیگر مرا نمی دیدی، از این سولدونی درمی رفتم، از تمام صدقه های متبرک شماها، و دیگر تا قیام قیامت پا به این آب و خاک نمی گذاشتم.
آناپترونا: خُب، اگر آن قدر می بردی چه کار می کردی؟
شبیلسکی: اولش می رفتم مسکو و کر «کولی» را گوش می کردم. آن وقت... بعدش جیم می شدم طرف پاریس. یک آپارتمان آنجا اجاره می کردم و مرتب می رفتم کلیسای ارتدکس روسی...
آناپترونا: دیگر چی؟
شبیلسکی: روزها را با نشستن سر قبر زنم در حال تفکر سر می کردم. آن قدر سر قبرش می نشستم تا بمیرم. می دانی، زنم در پاریس خاک است.

مکث.

آناپترونا: چه وحشتناک و دلگیر است! یک دوئت دیگر بزنیم، ها؟
شبیلسکی: باشد. نتها را آماده کن.

آناپترونا از جلوی پنجره کنار می رود. شبیلسکی، ایوانف: ولووف.

ایوانف: با لووف رو به پایین خیابان.
تو همین پارسال درست را تمام کرده ی، بچه جان، جوان و پرتوانی؛ در حالی که من سی وپنج سالم است. حق دارم نصیحتت کنم. زن جهود یا عصبی یا هنردوست و روشنفکرنما نگیر، بلکه یک آدم معمولی و گمنام انتخاب کن، یک کسی که جوش نزند و سر و صدای بیخودی راه نیندازد. به طور کلی، رفیق، تمام زندگیت را روی الگوی معمولی و مبتذل بنا کن. هرچه زمینه ساده تر و یکنواخت تر باشد بهتر است. سعی نکن دست تنها با جماعت دربیفتی. با آسیاب بادی نجنگ، مشت رو سندان نکوب... و محض رضای خدا از این کشاورزیهای علمی و تعلیم و تربیتهای نوظهور برای روستاییان و نطقهای پرشور پرهیز کن... برو تو لاک خودت و کار محقرت را انجام بده، کاری که خدا به تو داده... این انسانی تر و شرافتمندانه تر و سالمتر است. اما در مورد زندگی خودم، چقدر خسته کننده بوده، آه، که چقدر خسته کننده! چقدر خبط و خطا و تناقض! [کنت را می بیند، با خشم] دائی، تو که همه اش اینجا و آنجا پرسه می زنی، هیچ به من مجال نمی دهی که تنها با کسی دیگر حرف بزنم!

شبیلسکی: با صدای گریه ناک.

چه خوب بود می رفتم خودم را غرق می کردم! دیگر جایی برای من وجود ندارد!

از جا می جهد و به داخل عمارت می رود.

ایوانف پشت سرش داد می زند.

مرا ببخش، ببخش! [به لووف] چرا این جور احساساتش را جریحه دار کردم؟ واقعا خسته و عصبیم. باید فکری به حال خودم بکنم، باید...

لووف تحریک شده.

نیکلای الکسیویچ، من حرفهات را تا آخر گوش کردم و... و ـ مرا ببخش ـ ولی می خواهم رک صحبت کنم، بدون حاشیه روی. از اصل حرفهات هم که بگذریم، در طرز حرف زدنت، در لحن صدات، چقدر خودپرستی دور از عاطفه و چه حالت غیرانسانی بی روحی هست... اینجا یک کسِ نزدیک تو دارد می میرد، می میرد، تنها به این علت که نزدیک توست؛ چندروزی بیشتر زنده نیست، با این همه تو اصلاً مهر و محبتی نسبت به او احساس نمی کنی، این طرف و آن طرف پرسه می زنی، اندرز می دهی، خودنمایی می کنی... نمی توانم خوب بیان کنم، در حرف زدن مهارتی ندارم، ولی جدا تو مرا متنفر می کنی.
ایوانف: شاید... شاید تو از بیرون بهتر بتوانی ببینی. ممکن است نظرت درباره من صائب باشد. شاید من خیلی تقصیرکار باشم. [گوش می دهد.] این طور پیداست که اسبها آماده اند. بروم لباس عوض کنم. [به سوی عمارت می رود. بعد می ایستد.[ تو از من خوشت نمی آید، دکتر، پرده پوشی هم نمی کنی. این ارزش تو را بالا می برد...

داخل عمارت می شود.
لووف  تنها.

باید خودم را لعنت کنم... باز فرصت را از دست دادم! آن جور که باید و شاید باهاش حرف نزدم... نمی توانم با او به ملایمت صحبت کنم. تا می آیم دهنم را باز کنم و حرفی بزنم، یک چیزی اینجا [اشاره به سینه اش] خفه ام می کند و در درونم زیر و رو می شود، زبانم می چسبد به سقف دهنم. چقدر از این تارتوف(۱۰)، از این شیاد پرمدعا نفرت دارم! از ته دل ازش متنفرم... اوناهاش، دارد می رود بیرون!... تنها دلخوشی زن بدبختش توی زندگی این است که او کنارش باشد. او برایش روح زندگی است؛ التماسش می کند که لااقل یک روز غروب را با او بگذراند، اما او... نمی تواند! خانه اش براش خفقان آور است، اینجا براش چندان مجال و میدانی نیست! اگر فقط یک روز غروب خانه بماند از شدت ملال خودش را با تیر می زند! او مجال زیادی می خواهد تا به فکر یک کثافتکاری تازه باشد، می دانم... آخ، من می دانم چرا هر روز عصر می روی به دیدن این خانواده لیبدف! می دانم!

لووف، ایوانف که کلاه بر سر و کت در بر دارد، شبیلسکی و آناپترونا.

شبیلسکی با ایوانف و آناپترونا از عمارت بیرون می آیند.

جدا نیکلا، این رذیلانه است! تو هر شب می روی بیرون و ما اینجا تنها می مانیم. ناچاریم از شدت بی حوصلگی ساعت هشت بگیریم بخوابیم. این طرز زندگی گند است، بلکه اصلاً زندگی نیست. چطور تو می توانی بروی بیرون ولی ما نمی توانیم؟ چرا؟
آناپترونا: او را به حال خودش بگذار، کنت، بگذار برود، بگذار...

ایوانف به زنش.

ولی تو با مریضیت کجا می توانی بروی؟ تو ناخوشی، اجازه نداری بعد از غروب از خانه خارج بشوی. از دکتر بپرس. تو که بچه نیستی آنیوتا، باید منطقی باشی... [به کنت] خُب، می خواهی بروی بیرون چه بکنی؟
شبیلسکی: می روم جهنم، به خود درک، اگر فقط بتوانم از اینجا دربروم! حوصله ام سررفته. ملال خنگم کرده! همه از دستم خسته شده اند. تو مرا توی خانه می کاری که نگذارم آنا دلش تنگ بشود، ولی من هم تا سرحد مرگ آزارش می دهم!
آناپترونا: او را به حال خودش بگذار کنت، ولش کن اگر دلخوشیش آنجاست، بگذار برود.
ایوانف: آنیا، چرا با این لحن حرف می زنی؟ تو که می دانی من برای تفریح آن جا نمی روم. باید راجع به آن سفته باهاشان حرف بزنم.
آناپترونا: من سر درنمی آورم که چرا سعی می کنی کارهات را توجیه کنی. برو پی کارت؛ کی جلوت را گرفته؟
ایوانف: بیا همدیگر را اذیت نکنیم. جدا چقدر بیخود است.

شبیلسکی با صدای اندوهگین.

نیکلا، پسرجان، خواهش می کنم مرا هم با خودت ببر! دیدن تمام آن خنگها و هیچکاره ها باید سرگرم کننده باشد. می دانی که از عید پاک به این طرف از خانه درنیامده ام.

ایوانف خشمگین.

خُب، باشد، راه بیفت! چقدر از دست همه تان خسته ام.
شبیلسکی: بله؟ خوب، مرسی، مرسی!... [با شادمانی بازویش را می گیرد و او را به کناری می کشد.] اجازه می دهی کلاه حصیریت را سرم بگذارم؟
ایوانف: آره، ولی بی زحمت زودباش.

کنت به داخل عمارت می رود.

چقدر از دست همه شماها خسته ام! گرچه... خدایا! چی دارم می گویم؟ آنیا، خودم می دانم این طرز حرف زدن با تو، وقیحانه است. برام سابقه ندارد. خُب، خدانگهدار، آنیا، یکساعته برمی گردم.
آناپترونا: کولیا، عزیزجان، بیا و توی خانه بمان!

ایوانف  تحریک شده.

عزیزم، همه کسم، زن بدبخت ناشادم، ازت تمنا می کنم سعی نکنی مانعم بشوی از اینکه عصرها بیرون بروم. می دانم که عملم بیرحمانه و خودخواهانه است. ولی تو باید بهم اجازه بدهی خودخواه باشم. خانه ماندن برام کار شاقی است. تا خورشید غروب می کند، یک جور دلتنگی شروع به شکنجه دادنم می کند. چه دلتنگییی! ازم نپرس چرا. خودم هم نمی دانم. به خدا نمی دانم. اینجا دلم می گیرد، ولی وقتی می روم خانه لیبدف، آنجا بدتر هم می شوم. خانه هم که می آیم باز دلتنگم، و این هر شب تکرار می شود... احساس نومیدی کامل می کنم...
آناپترونا: کولیا... ولی... چرا خانه نمی مانی؟ بیا حرف بزنیم، مثل گذشته... بیا شام را با هم بخوریم، بعدش چیز بخوانیم... دوئتهای زیادی برای خاطر تو تمرین کرده ایم، آن پیرمرد مفلوک و من... [دستش را گرد او حلقه می کند.] بمان!... [مکث ]من حال تو را درک نمی کنم. یک سال تمام است که همین جور است. چرا عوض شده ای؟
ایوانف: نمی دانم، نمی دانم...
آناپترونا: چرا نمی خواهی عصرها همراهت بیایم بیرون؟
ایوانف: اوه، باشد، اگر واقعا میل داری، می خواهم راستش را بگویم. گفتنش یک خرده ظالمانه است، ولی بهتر است که بگویم. من وقتی تا این حد از این درد روحی عذاب می کشم... کم کم ازت زده می شوم. آن وقت ازت فرار هم می کنم. ناچارم از خانه دربروم، والسلام.
آناپترونا: درد روحی؟ می فهمم، می فهمم... گوش کن، کولیا! چرا مثل سابق آواز نمی خوانی، نمی خندی و غضبناک نمی شوی؟ بمان خانه و بگذار با هم خنده ای بکنیم و مشروبی بخوریم تا دلتنگیت در یک آن از بین برود. خوش داری برایت ترانه بخوانم؟ یا مثل گذشته ها برویم توی اتاق کارت بنشینیم، توی تاریکی، و تو برام از دلتنگیهات بگویی... چشمهات چه حالت شکنجه آمیزی دارد! من بهشان خیره می شوم و گریه می کنم، و این باعث می شود که حال هر دوتامان بهتر بشود... [خنده و گریه] یا ـ نمی توانیم؟ کولیا، آن ترانه چیه: «گلها به بهار باز می گردند، اما اثری ز شادمانی نیست»... نه؟ خوب، برو، برو...
ایوانف: برایم دعا کن، آنیا. [می خواهد خارج شود، سپس می ایستد و می اندیشد.] نه نمی توانم. [بیرون می رود.]
آناپترونا: برو!... [روی میز می نشیند.]

لووف  گرد صحنه می گردد.

آناپترونا، این را باید برای خودت قاعده قرار بدهی: تا زنگ ساعت شش می زند، باید بروی توی خانه و تا صبح آن تو بمانی. رطوبت هوای غروب برایت بد است.
آناپترونا: هرچی شما بفرمایید، آقا.
لووف: چرا «هرچی شما بفرمایید» من که کاملاً جدی می گویم.
آناپترونا: ولی من نمی خواهم جدی بگیرم [سرفه].
لووف: دیدی ـ الان داری سرفه می کنی.

لووف، آناپترونا و شبیلسکی.

شبیلسکی: با کلاه و پالتو از عمارت بیرون می آید.

نیکلای کو؟ اسبها حاضرند؟ [به سرعت به سوی آناپترونا می رود و دو دستش را می بوسد.] شب بخیر، افسونگر من! [شکلک درمی آورد. ]گئووالت،(۱۱) لطفا ببخثید!(۱۲) [به سرعت خارج می شود.]
لووف: عجب لوده ای! [مکث. صدای دور آکوردئونی به گوش می رسد.]
آناپترونا: چقدر دلگیر است!... می بینی، سورچیها و آشپزها هم دارند می رقصند، در حالی که من... من تنها مانده ام... یوگنی کنستانتینوویچ برای چی اینور و آنور می روی؟ بیا اینجا بگیر بنشین!...

مکث.

لووف: نمی توانم ساکت بنشینم.
آناپترونا: توی آشپزخانه دارند آهنگ «سار» را می زنند. [می خواند.]«ای سار، ای سار، کجا بودی؟ عرق خوری روی سبزه ها.» [مکث ]دکتر، تو پدر و مادر داری؟
لووف: بابام مرده ولی مادرم زنده است.
آناپترونا: از اینکه مادرت پیشت زندگی نمی کند احساس کمبود نمی کنی؟
لووف: اصلاً فرصت احساس کمبود کسی را ندارم.

آناپترونا می خندد.

«گلها به بهار باز می گردند، اما اثری ز شادمانی نیست»... کی این را یادم داد؟ ای کاش حافظه بهتری داشتم! به گمانم خود نیکلای یادم داده باشد. [گوش می دهد.] باز جغده دارد جیغ می کشد.
لووف: خُب، بگذار بکشد.
آناپترونا: می دانی دکتر، دارم کم کم به این فکر می افتم که سرنوشت فریبم داده. خیلی از آدمهایی که شاید هیچ برتری هم نسبت به من ندارند، خوشبختند، در حالی که خوشبختی برایشان هیچ مایه ای هم برنمی دارد. ولی من برای همه چیز از خودم مایه گذاشته ام، کلاًّ برای همه چیز!... و چقدر هم برایم گران تمام شده! چرا باید یک چنین نزول کمرشکنی را پرداخته باشم؟ دوست عزیز، تو همیشه نسبت به من چقدر ملاحظه کار بوده ای، چقدر ملایم، چقدر می ترسی از این که حقیقت را بهم بگویی ـ ولی خیال می کنی نمی دانم چه مرضی دارم؟ خیلی هم خوب می دانم. گرچه، حرف زدن درباره اش کسل کننده است... [با تکیه جهودی] لطفا ببخثید! بلدی لطیفه های خنده دار بگویی؟
لووف: نه، بلد نیستم.
آناپترونا: نیکلای بلد است... و حالا، می دانی، کم کم دارد از بی انصافی مردم حیرتم می گیرد: چرا جواب عشق را با عشق نمی دهند، چرا باید راستی را با ناراستی جواب بدهند؟ بگو ببینم، ننه بابام تا کی همین جور ازم نفرت دارند؟ آنها پنجاه فرسخ دورتر از اینجا زندگی می کنند ولی من، هرشب و هرروز، حتی توی خواب، تنفرشان را حس می کنم. دلتنگی نیکلای را چکارش کنم؟ می گوید فقط غروبها، وقتی که احساس ملال می کند، دوستم ندارد. من این موضوع را درک می کنم و فکر می کنم شاید حقیقت باشد، ولی با همه این احوال آیا دیگر دوستم ندارد؟ البته غیرممکن است، ولی اگر نداشته باشد چی؟ نه، نه، حتی نباید فکرش را هم بکنم. [می خواند.] ای سار، ای سار، کجا بودی؟ [راه می افتد.] چه افکار ترسناکی دارم! دکتر، تو از خودت خانواده ای نداری و خیلی چیزها هست که درک نمی کنی...
لووف: تو متعجبی... [کنارش می نشیند.] نه، این منم که تعجب می کنم ـ تعجب از تو! خواهش می کنم برام تعریف کن ـ چطور شد که تو، زن باهوش، با آبرو و حیثیت، تقریبا مثل یک قدیسه، گذاشتی این قدر بی شرمانه گولت بزنند و به این منجلاب بکشندت؟ چرا اینجا مانده ای؟ تو چه وجه اشتراکی با این آدم بی روح بی عاطفه... حالا حرف شوهرت را نزنیم ـ چه وجه اشتراکی با این آدمهای بیخود پست داری؟ اوه، خدای من، وای، پروردگار!... این آدم دائم غرغروی کپک زده بی مخ، کنت ـ آن رذل، آن شیاد ستمگر، میشا، با آن قیافه چندش آورش! خوب، برام شرح بده، چرا اینجا مانده ای؟ چطور شد آمدی اینجا؟

آناپترونا می خندد.

او هم درست همین جور حرف می زد... درست همین جور... ولی چشمهاش از تو درشت تر است، و هر وقت با شور و حرارت درباره چیزی حرف می زد، مثل زغال سنگ سوزان می درخشید. خوب، ادامه بده...

لووف برمی خیزد و دستش را تکان می دهد.

حرفهای من چه فایده ای دارد؟ خواهش می کنم برو توی خانه.
آناپترونا: تو همه جور حرفی درباره نیکلای می زنی. چطور می توانی بشناسیش؟ آیا جدا در مدت شش ماه می شود یک مرد را شناخت؟ او مرد برجسته ای است، دکتر، و من متاسفم که دو سه سال پیشتر باهاش آشنا نشدی. حالا افسرده است، حرف نمی زند، کاری انجام نمی دهد، ولی سابق بر این... چقدر جذاب بود! من در نظر اول عاشقش شدم. [می خندد. ]فقط نگاهش کردم و ـ تله موش دررفت! بهم گفت: با من بیا... آن وقت من همه پیوندهام را بریدم، می دانی، درست مثل اینکه با قیچی برگهای خشکیده را بزنند ـ و رفتم... [مکث] ولی حالا وضع جور دیگر است... حالا او می گذارد می رود خانه لیبدف تا سر خودش را با یک زن دیگر گرم کند، و من... توی باغ می نشینم و گوش می دهم به هوهوی جغد... [صدای شب پایی شنیده می شود که به تخته می کوبد.(۱۳)] دکتر، برادر داری؟
لووف: نه، ندارم.

آناپترونا هق هق می گرید.

لووف: خُب، باز چی شد؟ موضوع چیه؟
آناپترونا: نمی توانم، دکتر، می روم آنجا...
لووف: منظورت کجاست؟
آناپترونا: جایی که او آنجاست... می روم... ممکن است دستور بدهی اسبها را حاضر کنند؟ [به داخل عمارت می رود.]
لووف: من مطلقا کسی را با این شرایط معالجه نمی کنم! نه از آن بابت که بهم یک غاز هم نمی دهند، بلکه به این خاطر که ناراحتم هم می کنند. نه، دیگر تمام شد. بس است! [به درون عمارت می رود.]

پرده

کوتاه سخنی از مترجم

ایوانف نخستین نمایشنامه بلند آنتون چخوف (در گذشته ۱۹۰۴)، بزرگ نویسنده واقعگرا و طنزآفرین روسی است که نامبرداری او بیشتر از جهت نمایشنامه ها و داستان های کوتاه اوست. پرسوناژ اصلی این نمایشنامه، نیکلای الکسیویچ ایوانف مردی است باطنا نیک، خوش قلب و معصوم، اما ناتوان در عالم عمل، که قضا را محصور در محیطی سرشار از اعمال و اقوال مبتذل، کج فهمی، اتهام و افتراست. حتی نزدیکان او، از مباشر یا پیشکار او گرفته تا دوستان و آشنایانش، شناخت درستی از او ندارند و دائما یا در مورد او شایعه می پراگنند یا شایعات را باور می کنند. زنی دردمند و مسلول دارد که ماه های آخر عمر را می گذراند، زنی که ایوانف را عمیقا دوست می دارد و به خاطر او و ازدواج با او قید پدر و مادر مخالف خوان با این ازدواج را زده و حتی از دین یهود به مسیحیت گرویده و در حقیقت جز شوهر کسی را در این جهان ندارد و تنها دلخوشی اش حرف زدن با او یا پیانو زدن برای اوست. اما ایوانف از ملال حکمفرما بر فضای خانه و همسر بیمارش گریزان است و برای رفع بی حوصلگی گاهی عصرها به منزل لیبدف، بوروکرات پول پرست و در عین حال ساده لوح، می رود و در میهمانی های پر از حرف ها و حرکات لوس و بی معنی (که به ویژه در محیط روشنفکر نمایان آن روز روسیه رواج داشته است) می رود. دختر لیبدف، ساشا، که ابتدا به انگیزه ترحم و دلسوزی نسبت به زندگی بی سامان و ملال انگیز ایوانف جذب او شده، پس از چندی به او دل می بازد و قصد دارد مرد محبوب خود را با احساس نوعی قهرمانی از چنان وضعیتی نجات دهد. ماجرای ایوانف و ساشا به زودی سبب ساخت و پرداخت شایعات و اتهاماتی بس بیش از گذشته درباره ایوانف می شود. همسر ایوانف، آنا، که از این رابطه آگاه شده، در فاصله پرده سوم و چهارم نمایشنامه به تلخی جان می سپارد. ایوانف پس از مدتی به اصرار ساشا می پذیرد تا با او ازدواج کند. در مراسم غریب عروسی نیز سخنان اتهام آمیز و واهی و ناشی از عدم درک شخصیت واقعی قهرمان بی غلّ و غشّ نمایشنامه بالا می گیرد تا آنجا که ایوانف در جلوی چشمان حیرتزده میهمانان و ساشا که قرار است تا لحظاتی دیگر با خطبه عقد کشیش به همسری ایوانف درآید، خود را با تیر می زند تا بدین وسیله خود را از سقوط بیشتر به ورطه پوچی و بی معنایی این گونه حیات باز دارد. خودکشی هم عاقبت این گونه زندگیِ پرسوناژهای چخوف است.
این یاس و بدبینی به ویژه همراه با طنز تلخ و بی نهایت نیرومند چخوف یکی از زمینه های عمده آثار اوست. قهرمانان او معمولاً یا غرق اوهام خود و سودایی مزاج اند، یا گرفتار در دایره ای تنگ از سوءتفاهم، تنگ نظری، سخنان و کردارهای یاوه؛ در مواردی نیز شاهد نسلی روی در انقراض از روشنفکران آن زمان (معروف به اینتلیجنسیا) هستیم که با وجود برخورداری از دانش ها و هنرها از قضا ناگزیر از زیستن در محیط های روستایی و به دور از علائق این قهرمانان می شوند و نمی دانند از سواد و برتری های خود چگونه استفاده کنند. مثلاً در سه خواهر، پرسوناژهای اصلی از همان روشنفکران اند که هر کدام چند زبان می داند اما معلوم نیست که این زبان دانی در روستایی دورافتاده به چه دردی می خورد و با چه کسی باید به این زبان ها حرف بزنند؛ پس بین خود در میان سخنانشان مرتبا لغات و جملات فرانسوی به کار می برند یا زبان دانی خود را به رخ دیگران می کشند. گاهی برای دفع ملال عاشق می شوند، که اغلب هم ناکام یا بی حاصل از آب درمی آید، به بحث های دور و دراز فلسفی، سیاسی و اجتماعی می پردازند، که معمولاً هم این کار بلافاصله پس از شکم چرانی مبسوط و با معده های آگنده از انواع خوراک های گوشتی و سرهای خوش از نشئه شراب صورت می گیرد، یعنی پوچی در پوچی و مسخره در مسخره. همچنین صدای فریاد نسلی منقرض از حاملان اصالت ها و ارزش های واقعی بشری را نیز از برخی قهرمانان او می توان شنید. ایوانف خود به تنهایی بیانگر زمینه های مشترک آثار این نویسنده تلخکام و پوزخند زننده بر پوچی های حیات افراد و جوامع عصر او در روزگار سپری شده نظام تزاری روسیه است.

سعید حمیدیان

نظرات کاربران درباره کتاب ایوانف

در اصل میشه گفت دکتر لوف همتراز یاگو در اتللو ست که از بی دست پا بودن ایوانف سوء استفاده میشه
در 2 سال پیش توسط mr....aei