کتاب ساخت ابزار اندازه‌گیری برای مطالعات اجتماعی اثر علیرضا خوشگویان فرد نشر مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی

 این کتاب از چهارچوب و سازوکار ساخت ابزار اندازه گیری برای صفات نامحسوس و پنهان صحبت می کند و توجهی ندارد که این صفات به چه علمی تعلق دارند. همچنین، به ساخت ابزارهای سنجش «آموزش» نمی پردازد که در پی اندازه گیری دانش یا مهارت افراد هستند، بلکه بر اندازه گیری سازه ها، نگرش ها، نظرات و مانند آن ها تمرکز دارد.

کتاب در پنج فصل سازمان دهی شده است. سه فصل نخست آن، خواننده را با ابزارسازی و مراحل کامل ساخت ابزار برای اندازه گیری یک سازه با شیوه لیکرت آشنا می سازد. شیوه ابزارسازی لیکرت انعطاف چشمگیری برای اندازه گیری سازه ها و نگرش ها دارد؛ بنابراین بلافاصله پس از معرفی مفاهیم پایه و عمومی مرتبط با اندازه گیری در فصل اول، شیوه ابزارسازی لیکرت در فصل دوم معرفی می شود؛ منطق و مراحل این شیوه، نحوه طراحی گویه ها و ساختار یک پرسشنامه در این فصل بررسی می شوند. فصل سوم فرایندی سه مرحله ای را برای ارزیابی نسخه اولیه ابزاری به دست می دهد که با شیوه لیکرت ساخته شده است، موضوعاتی مانند پایایی و روایی در این فصل مورد بحث قرار می گیرند. توصیه می شود خواننده ای که آشنایی چندانی با ابزارسازی ندارد، سه فصل نخست کتاب را مطالعه کند تا با مبانی و چهارچوب عمومی ابزارسازی آشنا شود. این سه فصل، نگاه نسبتا جامعی از ابزارسازی در اختیار می گذارند و خواننده را با مفاهیم متعددی که در فصل های بعد هم با آن سروکار دارد، آشنا می سازند. فصل چهارم به طور خاص بر ساخت نگرش سنج ها تمرکز دارد و شیوه های آزگود، بوگاردوس، ترستن، گاتمن و مقایسه زوجی را که در سنجش نگرش کاربرد دارند، ارائه می دهد. بهتر است این شیوه های نگرش سنجی به ترتیب مطالعه شوند تا درک درستی از روند اصلاح و بهبود هر شیوه به دست آید، به ویژه اینکه برای پرهیز از تکرار، برخی مباحث روش شناختی تنها برای یک شیوه مطرح شده است؛ زیرا می توان آن را عینا برای شیوه دیگر هم به کار برد. فصل پنجم به نظرسنج ها اختصاص دارد که اهداف متفاوتی را نسبت به اندازه گیری یک سازه یا نگرش سنج دنبال می کنند. خواننده با وجود مطالعه چهار فصل پیشین، برای اولین بار در فصل پنجم با سؤالات باز یا سؤالات چند پاسخی روبه رو می شود؛ زیرا در نظرسنج ها رایج تر هستند. همچنین، مفاهیمی مانند پایایی و روایی با کاربستی متفاوت در نظرسنج ها مطرح می شوند.