کتاب زندگی در آیینۀ شاهنامه اثر معصومه دهقان شیری نشر کلید پژوه

شاهنامه کتاب تاریخ ملت ایران است. با توجه به منابعی که فردوسی در سرودن شاهنامه از آنها بهره برده است و مقایسه اداب و رسوم ایرانیان باستان با آنچه در شاهنامه ذکر شده مشابهات زیادی می‌بینیم و این دلیل بر امانت داری فردوسی در حفظ فرهنگ‌های ایرانی است. در عین حال فردوسی تاریخ نگاری داستان سراست و شخصیت‌های تاریخ را در داستانش طوری می‌چیند که خواننده آنرا به عنوان داستانی جذاب بخواند نه کتاب کسالت بار تاریخ. برخورد فردوسی با گذشته ایران در عین حال که برخوردی عاطفی و سرشار از مهربانی است برخوردی است فیلسوفانه. او تماشاگری است که مرتّب به هنرنمایی‌ها و پیروزی‌ها و شکست‌های قهرمانانی که در صحنه مسابقه‌اند امتیاز مثبت و منفی می‌دهد هرگاه قهرمانی می‌میرد بر رنج او دریغ می‌خورد هرگاه چیره می‌شود افرین می‌گوید(سرامی، 1368: 607)اتفاقات فراوان و جالب توجهی که در هر گوشۀ شاهنامه به ویژه در دوره پهلوانی اتفاق می‌افتد هر یک بخشی از فرهنگ ایران را به نمای شمی گذارد و فردوسی نه به عنوان تماشاگر، بلکه در هیئت راوی صاحب نظر وارد ماجرا شده، به نقد داستان خود می‌پردازد.