کتاب رابطه شفابخش اثر لورل میلبرگ نشر کتاب ارجمند

کتاب رابطه شفابخش نوشته‌ی لورل میلبرگ و کاترین نولتون، راهنمایی مقدماتی و کاربردی برای شناخت اهداف، ساختار و شیوه‌ی فعالیت گروه‌های بالینت است. این گروه‌ها فضایی امن و منظم در اختیار پزشکان، روان‌درمانگران و دیگر متخصصان حرفه‌های یاری‌رسان قرار می‌دهند تا درباره‌ی ابعاد هیجانی رابطه با بیماران و مراجعان تأمل کنند. منصوره کیانی دهکردی، نیره احمدی و شکیبا غلامزاد این اثر را به فارسی ترجمه کرده‌اند و نشر کتاب ارجمند آن را با عنوان فرعی «درآمدی بر اهداف و کاربرد گروه‌های بالینت» منتشر کرده است.

خلاصه کتاب رابطه شفابخش

کار بالینی فقط به تشخیص بیماری و انتخاب روش درمان محدود نمی‌شود. هر دیدار میان درمانگر و درمان‌جو، مجموعه‌ای از احساسات، انتظارها، سوءتفاهم‌ها و واکنش‌های متقابل را نیز در خود جای می‌دهد. گاهی درمانگر از ارتباط با یک بیمار احساس درماندگی، خشم، اضطراب، بی‌کفایتی یا سردرگمی می‌کند؛ اما فضای مناسبی برای بیان و بررسی این تجربه‌ها در اختیار ندارد. کتاب رابطه شفابخش نشان می‌دهد گروه بالینت چگونه می‌تواند چنین فضایی را فراهم کند.

ریشه‌ی این گروه‌ها به فعالیت مایکل بالینت، روان‌پزشک و روان‌کاو مجارستانی ـ بریتانیایی، بازمی‌گردد. او در دهه‌ی ۱۹۵۰ سمینارهایی برای پزشکان عمومی لندن برگزار کرد و از آنان خواست درباره‌ی بیمارانی صحبت کنند که رابطه با آن‌ها دشوار، پیچیده یا بن‌بست‌آمیز شده بود. تمرکز جلسات نه بر یافتن تشخیص پزشکی تازه، بلکه بر رابطه‌ی میان پزشک و بیمار قرار داشت: چه چیزی در این ارتباط اتفاق می‌افتد؟ بیمار چه تصویری از پزشک ساخته است؟ پزشک در حضور بیمار چه احساسی دارد و این احساس چه اطلاعاتی درباره‌ی رابطه در اختیار او می‌گذارد؟

یک گروه بالینت معمولاً از هشت تا دوازده عضو و یک یا دو رهبر آموزش‌دیده تشکیل می‌شود. در آغاز جلسه، یکی از اعضا تجربه‌ای بالینی را بدون اتکا به گزارش مکتوب و تا حد امکان از حافظه روایت می‌کند. موضوع اغلب بیماری است که درمانگر در ارتباط با او احساس گرفتاری، نگرانی یا نارضایتی دارد. پس از طرح پرسش‌های روشن‌کننده، ارائه‌دهنده‌ی مورد مدتی از گفت‌وگو کنار می‌رود و به بحث دیگر اعضا گوش می‌دهد. اعضای گروه برداشت‌ها، احساس‌ها و فرضیه‌های خود را مطرح می‌کنند و می‌کوشند بدون قضاوت درباره‌ی بیمار یا درمانگر، تصویرهای متفاوتی از رابطه بسازند.

این شیوه با جلسه‌ی حل مسئله یا سوپرویژن معمول تفاوت دارد. قرار نیست اعضا نسخه‌ای فوری برای درمان بیمار پیشنهاد کنند یا عملکرد همکار خود را ارزیابی کنند. گروه می‌کوشد کنجکاوی درباره‌ی تجربه‌ی هر دو سوی رابطه را افزایش دهد. ممکن است رفتاری که ابتدا مقاومت، ناسپاسی یا بی‌همکاری به نظر می‌رسید، در پرتو گفت‌وگوی گروه معنای دیگری پیدا کند. درمانگر نیز می‌تواند واکنش‌های هیجانی خود را نه به‌عنوان نشانه‌ی ضعف حرفه‌ای، بلکه به‌منزله‌ی بخشی از اطلاعات بالینی بررسی کند.

نویسندگان شرایط لازم برای شکل‌گیری یک گروه مؤثر را توضیح می‌دهند. محرمانگی، حضور منظم، فضای عاری از سرزنش و رهبری آموزش‌دیده از عناصر اساسی این گروه‌اند. اعضا باید بتوانند حتی احساسات ناخوشایند یا افکاری را که از بیانشان شرم دارند مطرح کنند، بدون آنکه نگران قضاوت حرفه‌ای باشند. رهبر نیز وظیفه دارد امنیت گروه را حفظ کند، از تبدیل بحث به توصیه‌گویی یا تشخیص‌گذاری جلوگیری کند و امکان شنیده‌شدن دیدگاه‌های متفاوت را فراهم آورد.

معرفی نویسندگان کتاب رابطه شفابخش

لورل میلبرگ روان‌شناس و از چهره‌های باسابقه‌ی جنبش بالینت در آمریکا است. تمرکز تحصیلی او بر کار گروهی و نظارت بالینی بود و پژوهش دانشگاهی‌اش نیز به تجربه‌ی درمانگر هنگام رسیدن رابطه‌ی درمانی به بن‌بست اختصاص داشت. میلبرگ از اواخر دهه‌ی ۱۹۷۰ هدایت گروه‌های بالینت را آغاز کرد و این روش به یکی از محورهای اصلی فعالیت حرفه‌ای او در آموزش پزشکان خانواده تبدیل شد.

او از اعضای بنیان‌گذار انجمن بالینت آمریکا بوده و در تدوین ساختارهای آموزشی، معیارهای تربیت رهبر و فرایند اعتباردهی به رهبران گروه نقش داشته است. تجربه‌ی طولانی او سبب شده کتاب صرفاً تعریفی نظری از گروه بالینت ارائه نکند، بلکه به پرسش‌های عملی درباره‌ی تشکیل، هدایت و حفظ چنین گروهی نیز پاسخ دهد.

کاترین نولتون روان‌شناس بالینی و روان‌درمانگر روان‌کاوانه است. او از دهه‌ی ۱۹۹۰ در زمینه‌ی گروه‌های بالینت فعالیت کرده و سال‌ها هدایت گروه‌هایی برای پزشکان و متخصصان سلامت را بر عهده داشته است. نولتون علاوه بر آموزش و راهبری گروه، در مدیریت و توسعه‌ی انجمن بالینت آمریکا مشارکت داشته و مدتی نیز ریاست این انجمن را بر عهده گرفته است.

تجربه‌ی مشترک نویسندگان در روان‌درمانی، آموزش بالینی و هدایت گروه‌ها، به اثر لحنی روشن و کاربردی داده است. آنان گروه بالینت را نه فقط یک ابزار آموزشی، بلکه محیطی برای رشد حرفه‌ای، افزایش خودآگاهی و بازیابی جنبه‌ی انسانی مراقبت معرفی می‌کنند.

چرا باید کتاب رابطه شفابخش را بخوانیم؟

بسیاری از منابع بالینی بر تشخیص، فنون مداخله و تصمیم‌های درمانی تمرکز می‌کنند؛ درحالی‌که کیفیت رابطه‌ی متخصص و مراجعه‌کننده ممکن است بر همکاری، اعتماد و ادامه‌ی درمان اثر مهمی داشته باشد. این کتاب توجه را از پرسش «با این بیمار چه کار کنم؟» به پرسش عمیق‌تر «میان من و این بیمار چه می‌گذرد؟» منتقل می‌کند.

امتیاز دیگر اثر، کوتاهی و ساختار مقدماتی آن است. خواننده بدون ورود به بحث‌های مفصل تاریخ روان‌کاوی، با منطق گروه بالینت، فرایند یک جلسه، مسئولیت رهبر و اعضا و شرایط تشکیل گروه آشنا می‌شود. کتاب به‌ویژه برای کسانی مفید است که نام این گروه‌ها را شنیده‌اند، اما نمی‌دانند حضور در آن‌ها دقیقاً چه تجربه‌ای خواهد بود.

این اثر همچنین یادآوری می‌کند که فرسودگی حرفه‌ای همیشه فقط از تعداد مراجعان یا ساعت کاری ناشی نمی‌شود. احساس تنهایی در تصمیم‌های دشوار، ناتوانی در بیان واکنش‌های عاطفی و مواجهه‌ی مکرر با رنج انسان‌ها نیز می‌توانند درمانگر را فرسوده کنند. یک گروه تأملی و محرمانه این تجربه‌ها را حذف نمی‌کند، اما امکان فهم و تحمل بهتر آن‌ها را فراهم می‌آورد.

کتاب رابطه شفابخش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای پزشکان عمومی و متخصص، روان‌پزشکان، روان‌شناسان، روان‌درمانگران، مشاوران، پرستاران، فیزیوتراپیست‌ها و مددکاران اجتماعی مناسب است؛ به‌خصوص افرادی که در روابط حرفه‌ای خود با موارد پیچیده، احساس بن‌بست یا واکنش‌های هیجانی دشوار مواجه می‌شوند.

مدرسان رشته‌های پزشکی و روان‌شناسی، سوپروایزرهای بالینی و مدیران مراکز درمانی نیز می‌توانند از کتاب برای آشنایی با یک الگوی گروهیِ حمایت از متخصصان استفاده کنند. کاربرد گروه بالینت به کارکنان درمانی محدود نیست و متخصصان حرفه‌های یاری‌رسان، از جمله معلمان و مشاوران، نیز ممکن است از منطق آن برای تأمل درباره‌ی روابط دشوار کاری بهره ببرند.

کتاب برای افرادی که به دنبال پروتکل درمان یک اختلال مشخص هستند نوشته نشده است. موضوع اصلی آن خود رابطه‌ی حرفه‌ای و ظرفیت گروه برای روشن‌کردن ابعاد نادیده‌ی این رابطه است.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب رابطه شفابخش

موهبت روان‌درمانگری — اروین یالوم — گروه انتشاراتی ققنوس

روان‌درمانی گروهی معنامحور — ویلیام اس. بریتبارت و شانون پاپیتو — نشر قطره

درمان مبتنی بر غنی‌سازی ارتباط — رابرت اف. ساکا — انتشارات آوای نور