کتاب چرا نمی‌توانیم لاغر شویم یا لاغر بمانیم؟ اثر جیسون لیلیس نشر کتاب ارجمند

کتاب چرا نمی‌توانیم لاغر شویم یا لاغر بمانیم؟ نوشته‌ی جیسون لیلیس، جوآن دال و ساندرا وینلند، اثری در حوزه‌ی روان‌شناسی سلامت و تغییر رفتار است که مسئله‌ی کاهش وزن را از منظر درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بررسی می‌کند. نویسندگان به‌جای ارائه‌ی یک رژیم غذایی تازه، رابطه‌ی میان غذا، هیجان‌ها، تصویر بدنی، خودسرزنشگری و انتخاب‌های روزانه را تحلیل می‌کنند. سامان نونهال این اثر را به فارسی ترجمه کرده و نشر کتاب ارجمند آن را منتشر کرده است.

خلاصه کتاب چرا نمی‌توانیم لاغر شویم یا لاغر بمانیم؟

بسیاری از افراد اطلاعات فراوانی درباره‌ی کالری، ورزش و مواد غذایی دارند، اما همچنان نمی‌توانند تغییرات موردنظرشان را پایدار نگه دارند. ممکن است فرد با محدودیت‌های سخت‌گیرانه مقداری وزن کم کند، ولی پس از مدتی به الگوهای قبلی بازگردد. شکست‌های تکراری نیز به‌تدریج احساس شرم، ناامیدی و بی‌اعتمادی به خود را افزایش می‌دهند. نویسندگان کتاب معتقدند برای فهم این چرخه باید از پرسش «چه رژیمی بگیریم؟» فراتر رفت و پرسید هنگام روبه‌روشدن با میل، اضطراب، خستگی یا خودانتقادی چگونه رفتار می‌کنیم.

کتاب با به چالش کشیدن برنامه‌های کاهش وزن آغاز می‌شود. بسیاری از این برنامه‌ها تمام توجه خود را به نتیجه‌ای عددی معطوف می‌کنند و شرایط روانی فرد را نادیده می‌گیرند. وعده‌ی کاهش سریع وزن نیز معمولاً انتظاری غیرواقع‌بینانه می‌سازد. وقتی نتیجه مطابق انتظار پیش نمی‌رود، فرد ممکن است مشکل را به ضعف اراده‌ی خود نسبت دهد، برنامه را رها کند و سپس با شرمندگی به سراغ رژیمی تازه برود.

جیسون لیلیس، جوآن دال و ساندرا وینلند برای خروج از این چرخه، اصول درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد را به مسئله‌ی خوردن و سلامت پیوند می‌دهند. پذیرش در این رویکرد به معنای تأیید وضعیت موجود، بی‌خیالی یا کنارگذاشتن هدف‌های سلامتی نیست. فرد می‌آموزد افکار، احساسات و میل‌های ناخوشایند را بدون مبارزه‌ی دائمی یا اطاعت فوری از آن‌ها تجربه کند. وجود میل به خوردن، اضطراب یا فکر ناامیدکننده‌ای مانند «من هیچ‌وقت موفق نمی‌شوم» لزوماً نباید رفتار بعدی او را تعیین کند.

بخش دیگری از کتاب به شفقت‌ورزی به خود اختصاص دارد. بسیاری از افراد تصور می‌کنند سرزنش و سخت‌گیری، انگیزه‌ی بیشتری برای تغییر ایجاد می‌کند؛ اما شرم می‌تواند اجتناب، پرخوری هیجانی و رهاکردن رفتارهای سالم را تقویت کند. نویسندگان پیشنهاد می‌کنند فرد با خود همان‌گونه برخورد کند که با انسانی گرفتار و نیازمند حمایت رفتار می‌کند. این نگاه قرار نیست مسئولیت‌پذیری را کاهش دهد؛ هدف آن فراهم‌کردن زمینه‌ای امن‌تر برای مشاهده‌ی خطا، یادگیری و بازگشت به مسیر است.

یکی از پیام‌های محوری کتاب این است که لازم نیست پیش از تغییر رفتار، تمام افکار منفی خود را اصلاح کنیم. ذهن ممکن است بارها دلیل بیاورد که اکنون زمان ورزش نیست، خوردن تنها راه آرام‌شدن است یا یک لغزش تمام تلاش‌های قبلی را بی‌ارزش کرده است. رویکرد کتاب به خواننده کمک می‌کند چنین فکرهایی را رویدادهایی ذهنی ببیند، نه فرمان‌هایی که باید بی‌درنگ اجرا شوند. فرد می‌تواند فکر ناخوشایند را داشته باشد و درعین‌حال رفتاری هماهنگ با هدف سلامتی خود انتخاب کند.

ارزش‌ها نیز جایگاهی اساسی در این روش دارند. هدف سلامت وقتی فقط با عدد ترازو، ظاهر یا تأیید دیگران تعریف شود، ممکن است به پروژه‌ای فرساینده تبدیل شود. نویسندگان از خواننده می‌خواهند روشن کند چرا می‌خواهد سالم‌تر زندگی کند: برای داشتن انرژی بیشتر، حضور فعال‌تر در کنار خانواده، مراقبت از بدن، استقلال یا مشارکت در فعالیت‌هایی که برایش معنا دارند. ارزش‌ها مقصدی نیستند که یک‌بار به آن برسیم؛ آن‌ها جهت انتخاب‌های روزانه را مشخص می‌کنند.

معرفی نویسندگان کتاب چرا نمی‌توانیم لاغر شویم یا لاغر بمانیم؟

جیسون لیلیس روان‌شناس بالینی و پژوهشگر حوزه‌ی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، تغییر رفتارهای مرتبط با سلامت و مدیریت وزن است. بخش مهمی از فعالیت پژوهشی او به این موضوع اختصاص دارد که چگونه پذیرش، ذهن‌آگاهی و ارزش‌های شخصی می‌توانند به استمرار رفتارهای سالم کمک کنند. در این کتاب نیز به‌جای تکیه بر انگیزه‌ی لحظه‌ای، بر ساختن رابطه‌ای انعطاف‌پذیرتر با افکار و هیجان‌ها تمرکز دارد.

جوآن دال روان‌شناس بالینی و از پژوهشگران شناخته‌شده‌ی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و پزشکی رفتاری است. آثار او به کاربرد این رویکرد در درد مزمن، سلامت، روابط و زندگی مبتنی بر ارزش‌ها می‌پردازند. حضور او در این کتاب سبب شده است کاهش وزن صرفاً موضوعی مربوط به ظاهر تلقی نشود، بلکه در چارچوب وسیع‌تری از کیفیت زندگی و رفتار هدفمند قرار گیرد.

ساندرا وینلند نیز روان‌شناس بالینی و متخصص روان‌درمانی است و در پژوهش‌های خود به استفاده از درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد برای افراد دارای اضافه‌وزن پرداخته است. توجه به شفقت‌ورزی، زندگی آگاهانه و کاهش شرم مرتبط با وزن از محورهای فعالیت اوست. ترکیب دیدگاه این سه نویسنده، کتاب را به راهنمایی روان‌شناختی و تمرین‌محور تبدیل کرده است، نه برنامه‌ای برای تجویز رژیم غذایی.

چرا باید کتاب چرا نمی‌توانیم لاغر شویم یا لاغر بمانیم؟ را بخوانیم؟

ویژگی اصلی کتاب در تغییر صورت مسئله است. نویسندگان نمی‌پرسند چرا افراد به‌اندازه‌ی کافی اراده ندارند، بلکه بررسی می‌کنند چرا مبارزه‌ی سخت‌گیرانه با فکرها، هیجان‌ها و میل‌های غذایی گاهی نتیجه‌ای معکوس ایجاد می‌کند. این زاویه‌ی دید می‌تواند به خواننده کمک کند چرخه‌ی رژیم، لغزش، شرم و شروع دوباره را دقیق‌تر بشناسد.

ساختار کتاب نیز بر مشارکت فعال خواننده استوار است. مطالب تنها مجموعه‌ای از توصیه‌های انگیزشی نیستند؛ تمرین‌ها فرد را به مشاهده‌ی تجربه‌های شخصی، شناسایی محرک‌های خوردن هیجانی و تعریف اقدام‌های کوچک و ارزش‌محور دعوت می‌کنند. به همین دلیل، مطالعه‌ی آهسته و انجام‌دادن تمرین‌ها احتمالاً مفیدتر از خواندن سریع تمام فصل‌هاست.

این اثر جایگزین ارزیابی پزشکی یا برنامه‌ی تغذیه‌ای فردمحور نیست. وزن می‌تواند تحت‌تأثیر بیماری‌ها، داروها، وضعیت متابولیک، خواب و عوامل متعدد دیگری باشد. افرادی که با اختلال خوردن، بیماری زمینه‌ای یا تغییرات شدید وزن مواجه‌اند، بهتر است در کنار مطالعه‌ی کتاب از پزشک، متخصص تغذیه یا روان‌شناس واجد صلاحیت کمک بگیرند.

کتاب چرا نمی‌توانیم لاغر شویم یا لاغر بمانیم؟ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای افرادی مناسب است که رژیم‌های مختلف را تجربه کرده‌اند، مدتی وزن کم کرده‌اند و سپس به الگوهای قبلی بازگشته‌اند. کسانی که خوردنشان با استرس، خستگی، تنهایی یا احساسات دشوار ارتباط دارد نیز می‌توانند از تمرین‌های پذیرش، ذهن‌آگاهی و شفقت‌ورزی کتاب بهره ببرند.

روان‌شناسان، مشاوران، متخصصان تغذیه و دانشجویان رشته‌های مرتبط با سلامت نیز می‌توانند از کتاب برای آشنایی مقدماتی با کاربرد درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد در مدیریت وزن استفاده کنند. مخاطبی که تنها به دنبال جدول غذایی، شمارش کالری یا برنامه‌ی ورزشی است باید بداند تمرکز اصلی اثر بر فرایندهای روان‌شناختی و تغییر پایدار رفتار است.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب چرا نمی‌توانیم لاغر شویم یا لاغر بمانیم؟

مبارزه با پرخوری — گیا مارسون و دنیل گینان‌میلر — نشر کتاب ارجمند

راه و رسم خوردن — تیک نات هان — نشر مثلث

از رژیم لاغری کاری ساخته نیست — باب شوارتز — نشر قطره