کتاب چهار دهه فعالیت دیپلماتیک جلد 19 اثر مرتضی سرمدی نشر انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه

گرد‌آوری و تدوین روایت‌های کارگزاران تأثیرگذار و فعال در رویدادها و روندهای گوناگون سیاست خارجی به مدد ابزار تاریخ‌ شفاهی، یکی از راه‌های کسب اطلاعات دست ‌اول و مستند و افزون بر آن، درک نوع برخورد فرد انسانی در برابر رخدادهای گوناگون و برداشت و تحلیل وی از این رخدادهاست. مجموعه «تاریخ شفاهی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران» نیز با همین هدف و به ‌منظور گرد‌آوری و تدوین روایت‌های شفاهی دیپلمات‌ها و کارگزاران دستگاه سیاست خارجی فعالیت می‌کند و با کنار هم نهادن روایت‌هایی که در مجلدات گوناگون این مجموعه بیان شده است، می‌توان به تصویر جامع و کاملی از اندیشه، نگاه و برداشت این کارگزاران از مجموعه رخدادها و پدیده‌های سیاسی و تاریخی دست یافت که در سال‌های پس از انقلاب اسلامی، در صحنه دیپلماسی رقم خورده است.

آنچه در کتاب پیش‌رو، آمده است، حاصل هجده جلسه مصاحبه و گفتگو با آقای مرتضی سرمدی است. ایشان در نخستین سال دهه شصت هجری خورشیدی وارد خدمت در دستگاه وزارت امور خارجه گردیده و تصویر روشنی را از وضعیت کاری، قانونی، تشکیلاتی، ساختاری و شرایط فکری حاکم بر این وزارتخانه در نخستین سال‌های پس از انقلاب اسلامی و نیز سال‌های آغازین جنگ تحمیلی عراق بر ضد ایران در این دوره ارائه داده‌اند. دهه شصت به ویژه نیمه نخست آن، از حیث وقایع سیاسی داخلی و خارجی، دورانی حساس و اثرگذار در تاریخ معاصر ایران است و بی‌شک خواندن روایات یکی از افرادی که در این سال‌ها، مسئولیت مهمی را در دستگاه دیپلماسی بر دوش داشته و در بطن بسیاری از اقدامات آن حضور داشته است، می‌تواند تصویر روشن‌تری را از این دوران ترسیم کند.

افزون بر این، ایشان در طول سی و هشت سال دوران خدمت خود در وزارت امور خارجه، شرکت در جلسات مهم بین‌المللی و سمت‌های مدیریتی مهم و متنوعی را بر عهده داشته‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به چندین دوره حضور در نشست‌های جنبش عدم‌تعهد، مدیرکل اطلاعات و مطبوعات، معاونت ارتباطات، سخنگویی وزارت امور خارجه، عضویت در هیئت‌های ایرانی شرکت‌کننده در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، گفتگوهای مربوط به قطعنامه ۵۹۸ با عراق، معاون اروپا و آمریکا، معاون کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS)، نماینده ایران در مذاکرات رژیم حقوقی دریای خزر، سفارت ایران در انگلستان، معاونت اروپا و آمریکا، دبیرکلی اتحادیه همکاری‌ کشورهای حاشیه اقیانوس هند و قائم‌مقامی وزیر امور خارجه اشاره کرد.

تنوع موضوعی و کاری این مسئولیت‌ها، در طول چهار دهه نخست پس پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سبب غنا و جامعیت تجربیات ایشان شده و موجب گردیده، حاصل گفتگو با ایشان که در کتاب پیش رو منتشر شده است، برای دنبال‌کنندگان و علاقه‌مندان به روابط بین‌الملل در حوزه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، موضوعی مهم و متفاوت در حوزه دیپلماسی، باشد.

این کتاب، وزارت امور خارجه و عملکرد آن را دست‌کم از زاویه دید یکی از دیپلمات‌هایش در معرض نمایش می‌گذارد. بدیهی است آنچه در این کتاب بیان شده، صرفاً نظر و روایت شخصی است و می‌تواند با نظرات و روایت‌های دیگر همسو یا متفاوت باشد و یا در مواردی به تکمیل و تصحیح روایت‌های دیگر کمک کند.

تدوین این کتاب در درجه نخست، مرهون همکاری آقای سرمدی است که با انجام این گفتگوها موافقت کرد و در درجه بعدی، محصول اهتمام همکاران اداره تاریخ شفاهی و مطالعات تاریخی مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی است که جای سپاس دارد و امید است تلاش‌های آنان همچنان ادامه یابد و با امتداد انتشار آثاری از این دست، روایات بیشتری از کارگزاران دستگاه سیاست خارجی ایران، در اختیار علاقه‌مندان نهند.