کتاب بهینه اثر دانیل گلمن نشر انتشارات لیوسا

منطقه بهینه شما

تصور کنید اگر جای آجلا تاملیانوویچ بودید؛ آن لحظه چه حسی داشتید؟ در دور چهارم مسابقات تنیس آزاد ایالات متحده در سال ۲۰۲۲، آجلا کسی بود که سرنا ویلیامز، قهرمان افسانه‌ای تنیس را، در آخرین مسابقه حرفه‌ای‌اش شکست داد. ویلیامز با ۲۳ عنوان قهرمانی گرند اسلم، آن روز در اوج شکوه خود به میدان آمده بود. از سوی دیگر، او محبوبِ بی‌چون و چرای بیست‌وچهارهزار تماشاچی حاضر در استادیوم بود؛ هوادارانی که بزرگ‌ترین ورزشگاه تنیس جهان را برای حمایت از او پر کرده بودند.

کمابیش تمام این تماشاگران به همراه میلیون‌ها بیننده‌ی آنلاین، یکصدا برای پیروزی ویلیامز هورا می‌کشیدند. هیاهوی استادیوم را تصور کنید: فریادهای طرفداران، هو کردن‌های ناخوشایند جمعیت وقتی تاملیانوویچ سرویس را از دست می‌داد و حضور چهره‌های مشهور در جایگاه‌ها. همه این نمایش باشکوه برای ادای احترام به ویلیامز ترتیب داده شده بود.

اما تاملیانوویچ یک سلاح مخفی در آستین داشت. پدرش، قهرمان سابق هندبال حرفه‌ای و اولین مربی او، به‌خوبی یادش داده بود چگونه با تمرکز اعصاب، آرامش خود را حفظ کند. پدرش حتی به یادش آورده بود که زننده‌ی توپ در فیلم «به عشق بازی» (با بازی کوین کاستنر در نقش اصلی) در میانه یک مسابقه نفس‌گیر چه کرده بود: فقط روی دستکش دریافت‌کننده تمرکز کرده و هر چیز دیگر در استادیوم را نادیده گرفته بود. تاملیانوویچ دقیقاً همین توصیه پدر را دنبال و تمرکز خود را به‌طور کامل حفظ کرد.

پس از مسابقه، آجلا اعتراف کرد: «از لحظه‌ای که پا به زمین گذاشتم، دیگر به اطراف نگاه نکردم. کاملاً در حباب کوچک خودم بودم.» او این تمرکز خارق‌العاده را برای بیش از سه ساعت حفظ کرد، بهترین تنیس دوران حرفه‌ای‌اش را به نمایش گذاشت و در نهایت ویلیامز را در سه ست مغلوب کرد.

عملکرد بی‌نقص او در طول مسابقه، تجسم کامل وضعیت «غرقگی» بود، همان حالت غوطه‌وری عمیق که در آن فرد در اوج ظرفیت خود، بی‌کم‌وکاست عمل می‌کند. چنین تمرکز فوق‌العاده‌ای به هرکسی کمک می‌کند بهترین نسخه‌ی خود باشد؛ موضوعی که به‌زودی با جزئیات بیشتر بررسی خواهیم کرد. البته وضعیت هیجانی شما نیز به همان اندازه اهمیت دارد، زیرا افکار آشفته می‌توانند تمرکز کامل را مختل کنند. به همین دلیل است که ورزشکاران نخبه همیشه درباره مفهوم «بازی ذهنی» صحبت می‌کنند: آنها با رقبایی در بالاترین سطح مهارتی روبه‌رو هستند، پس وضعیت درونی و تمرکز تبدیل به کلید پیروزی می‌شود.

اما از آنجا که «غرقگی» اغلب به لحظات نادر و گاه دست‌نیافتنی زندگی اشاره دارد، ما ترجیح می‌دهیم هدفی واقع‌بینانه‌تر و دست‌یافتنی‌تر را دنبال کنیم: احساس رضایت از سپری کردن روزی خوب و پربار، براساس هر معیار معناداری که برای شما اهمیت دارد. این درست همان چیزی است که از آن به‌عنوان وضعیت «بهینه»یاد می‌کنیم.

به باور ما، تأکید افراطی بر دستاوردهای استثنایی، مانند عملکرد تاملیانوویچ و تمرکز شاهین‌مانند او، ناخواسته سرنخ‌ها و شرایطی که به هر یک از ما امکان می‌دهد به «وضعیت بهینه» خود دست یابیم را نادیده می‌گیرد. همان وضعیتی که در آن بهترین عملکرد ممکن را داریم.