کتاب صوتی تفاوت اخلاق و حقوق اثر محمدعلی موحد

در سومین همایش دو روزه «مهر مولانا» که به کوشش موسسه سروش مولانا در مهرماه ۱۳۹۲ برگزار شد، دکتر محمدعلی موحد در سخنرانی خود با موضوع «تفاوت اخلاق و حقوق» به مروری بر تاریخ مطالعات اخلاقی در تاریخ اسلام پرداخت. سپس توضیحاتی درباره جایگاه اخلاق و حقوق و نسبت آن دو با یکدیگر در جهان غرب پرداخت.

به گفته ایشان اخلاق و حقوق در عصر حاضر به نحوی درهم تنیده هستند که به راحتی نمی‌توان امور اخلاق را از امور حقوقی جدا دانست. ملاحظات اخلاقی در عصر حاضر بر حقوق تاثیر بسیاری گذاشته است و نمی‌توان اخلاق و حقوق را دو حوزه کاملا بیگانه از یکدیگر دانست.

دکتر موحد ضمن بررسی نظرات متفکران مختلفی مانند هیوم، شوپنهاور، کانت و.... گفت:‌ «از دیدگاه کانت علم در حوزه‌ی عقل مرزهایی دارد و اخلاق و حقوق در اقلیم عقل عملی دارد. اساس اخلاق و حقوق حکم مطلق است که در این عبارت بیان می‌شود: چنان باش که دستورعمل تو بتواند دستورعمل همگان باشد. این همان قانون زرین معروف کانت است. اگر تو می‌خواهی کلاه غیر را برداری، باید فکر کنی که آیا کلاهبرداری می‌تواند دستورالعمل همگان قرار گیرد؟ حکم مطلق و حکم قطعی، عام و فراگیر است و عمل به آن برای همگان مطلوب باشد. مانند وفای به عهد، خودداری از تعدی و تجاوز. این حکم مطلق هم ناظر بر عمل حقوقی و هم ناظر بر عمل اخلاقی است. کانت می‌گوید اخلاق و حقوق در ماهیت مختلف نیستند و دو تا ماهیت مختلف ندارند. ماهیت آنها یکی است. اما ماهیت هر دو فرمان، حکم، امر هستند. فرمان حقوق از خارج فرد می‌آید و فرمان اخلاق از درون انسان می‌آید. آنچه انسان را بر عمل اخلاقی وا می‌دارد انگیزه‌ی درونی است. در عمل حقوقی اجبار قانون که از بیرون بر فرد حاکم است.»