کتاب اندونزی سرزمین پانچاسیلا، اسلام خندان، مشورت و موافقت اثر محمد خوش‌هیکل‌آزاد نشر انتشارات مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه

بسیاری از تحلیل‌گران و پژوهشگران غربی و شرقی، قرن بیست و یکم را قرن آسیا می‌دانند و در اثبات ادعای خود به اعداد و ارقام و حقایقی چند اشاره می‌کنند. دراین‌ارتباط طرح ویژگی اندونزی در منطقه جنوب شرقی آسیا و خطاب آن کشور به‌عنوان قدرت میانه، قدرت متوسط، قدرت نوظهور و... در رسانه‌ها و مجامع بین‌المللی در کنار حضور این کشور در گروه ۲۰ قابل‌توجه است؛ لذا سؤال‌های متعددی در ذهن متبادر می‌شود که عوامل تغییر جایگاه اندونزی در نظام بین‌الملل در دومین دهه هزاره سوم میلادی شامل چه مواردی است؟ اندونزی را می‌توان قدرت نوظهور در آسیا نامید یا این‌که اساساً این موضوع ساخته‌وپرداخته کنشگران بین‌المللی غربی بر اساس اهداف خاص آن‌ها است؟

دانیل درزیک هماهنگ‌کننده امور جنوب شرقی آسیا در وزارت امور خارجه سوئیس، آسیا را موتور نجات اقتصاد جهان می‌داند (کمال وندی، ۱۳۸۸) کیشور محبوبانی، سفیر اسبق سنگاپور در سازمان ملل، حرکت منطقه توسعه اقتصادی را از اروپا به سمت آسیا دانسته که در این منطقه رفاه مردم صد برابر بیشتر شده و دیگر انحصار سازمان عمران و همکاری اقتصادی به تاریخ اقتصاد پیوسته و طبقه متوسط ۲ میلیارد نفری در آسیا شکل‌گرفته است، لذا این منطقه بازار و بازیگر مهمی در جهان خواهد شد. درزیک همچنین از حضور ۶ کشور آسیایی عضو گروه، ۲۰ ازجمله اندونزی خبر می‌دهد. کیسینجر، سیاستمدار آمریکایی درباز تعریف سیاست‌ها در قبال آسیا، چهار کشور مهم این قاره را چین، ژاپن، هند و اندونزی می‌داند که باید به‌عنوان قدرت‌های عمده این قاره مدنظر داشت. هانتینگتون پیش‌بینی کرده است که هویت فرهنگی اندونزی به‌عنوان یک امپراتوری دریایی مستقل به این کشور امکان می‌دهد تا در برابر اقتدار امپراتوری چین در کنار هند و شاید بیشتر از ژاپن، قدرت چین را در نظم آسیایی چین محور آینده موازنه کند. (سلطان سالکی، ۱۳۸۹، ۵۲) آمیتا وآچارایا، استاد بنیاد آسیا - پاسیفیک کانادا، اندونزی را بزرگ‌ترین کشور جنوب شرقی آسیا، چهارمین کشور پرجمعیت جهان و بزرگ‌ترین کشور با جمعیت مسلمان می‌داند که یک دهه پس از سقوط سوهارتو با شمایلی جدید، نقشی مهم را نه‌تنها در منطقه آسیا - پاسیفیک بلکه در سطح جهان ایفاء خواهد کرد. (کمال وندی، ۱۳۸۸)

نظام فعلی بین‌الملل پس از فروپاشی نظام دوقطبی وارد دوره انتقالی شده است که صحنه بازی، بازیگران و قواعد بازی تغییرات مهمی پیداکرده یا در حال تغییر است. ویژگی مهم این دوره غیرقابل‌پیش‌بینی بودن تحولات، فرآیندها، رفتارها و درنتیجه ابهام در برنامه‌ریزی برای رهبران است، لذا مفاهیم قدرت و توازن قوا نیازمند بازتعریف است.

مهم‌ترین قدرت تأثیرگذار جهان یعنی آمریکا، درگیر مشکلات چندبعدی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ارزشی شده است که به نظر می‌رسد تا سال‌های زیادی درگیر آن باشد و محوریت قدرت بر مبنای اقتصاد از اروپا و آمریکا به‌تدریج در حال انتقال به آسیا است. در این راستا جنوب شرقی آسیا موتور شتاب‌دهنده قاره بوده و با داشتن آب راه‌های مهم و استراتژیک مانند مالاکا و سوندا که بیش از نیمی از انرژی و مبادلات جهانی از آن می‌گذرد، محل رقابت‌های آتی قدرت‌های جهانی است. حضور اندونزی در این منطقه به‌عنوان قدرتی نوظهور حائز اهمیت است.

اما سؤال اصلی در این کتاب این است که عوامل اساسی تغییر جایگاه اندونزی در نظام بین‌الملل در سومین دهه هزاره سوم میلادی شامل چه مواردی است؟ در پاسخ باید گفت که مؤلفه‌های فرهنگ اسلام سیاسی میانه‌رو و توان اقتصادی اندونزی در دوره اصلاحات در سال‌های ۲۰۲۴-۱۹۹۸ از مؤثرترین عوامل در تغییر جایگاه این کشور در نظام بین‌المللی بوده است.