کتاب بوشهر بانو اثر الهام بهروزی نشر هامون نو

در تاریخ‌ نگاری ایران، زنان اغلب یا غایب ‌اند یا در حاشیه ‌ای از روایات مردانه، به عنوان همسر، مادر یا فداکار معرفی می‌ شوند. کتاب بوشهربانو، گفتگوی میان الهام بهروزی و قاسم یاحسینی است که این معادله خاموش را به چالش می‌کشد. این اثر با نگاهی پژوهش ‌گرانه و در عین حال نقادانه، می‌کوشد رد پای زنان را در سیر تاریخی سرزمین بوشهر در عصر باستان، بازیابد و برجسته کند. کتاب بوشهربانو از همان آغاز، با سکوت آغاز می‌ شود. سکوتی نه از جنس بی ‌سوادی تاریخی، که از جنس «حذف آگاهانه» و «نادیده‌ انگاری ساختاری» است. گویی نه تنها زنان بوشهری در عصر ایلام و هخامنشی و ساسانی، از صحنه‌ تاریخ غایب بودند، بلکه حذف آنان از تاریخ، خود یک پروژه‌ مستمر قدرت بوده است. این کتاب، مجموعه ‌ای از گفت‌وگوهای پژوهش‌گر و مورخی‌ ست که جسارت اعتراف به «ندانستن» را دارند؛ جسارتی کمیاب در سنت تاریخ‌ نویسی مردانه ‌ای که همواره وانمود کرده همه‌ چیز را می ‌داند. در اینجا اما «نمی‌ دانم» نه عقب‌ نشینی، بلکه نوعی از صراحت اخلاقی و آغاز یک بازخوانی مونثانه از تاریخ است. این لحظه ‌ای است که تاریخ رسمی با شکست مواجه می‌ شود و «تاریخ از پایین»، با تمام شکاف ‌ها و غیاب‌ هایش، امکان ظهور می‌ یابد. بوشهربانو تلاشی ارزشمند برای مونث‌ سازی تاریخ است؛ یعنی وارد کردن تجربه‌ ها، حضور و روایت زنانه در بستری که همواره توسط مردان نوشته شده است. این اثر، نه تنها رد حضور زنان در تاریخ بوشهر را دنبال می‌کند، بلکه با بازخوانی منابع تاریخی، زبان گفتار عامیانه، اسطوره ‌ها و روایت ‌های محلی، در پی کشف لایه‌ هایی از هویت زنانه است که سال ‌ها سرکوب یا پنهان مانده ‌اند. نویسندگان کتاب، به‌ جای آنکه زن را در نقش منفعل قربانی روایت کنند، بر جنبه‌ های کنشگری زنان تمرکز دارند. از زنانی گفته اند که در برابر ساختارهای مردسالار مذهبی و اجتماعی ایستادگی کرده ‌اند. در این مسیر، روایت ‌ها از حاشیه به متن می ‌آیند و زنان از سوژه‌ های صامت به فاعلانی تاریخی بدل می ‌شوند.