کتاب روان‌شناسی شایعه اثر نیکلاس دیفونزو نشر پندار تابان

شایعه یکی از مشخصه‌ها‌ی بارز و همیشگی فضاهای اجتماعی است. جمله‌ی معروف «نمی‌دانم که درست است یا نه، اما شنیده‌ام که ...» معمولاً بیانگر انتقال یک شایعه است، که در ارتباطات روزانه به‌فراوانی شنیده می‌شود.

جای تردید نیست که انتشار شایعه، بالقوه آسیب‌رسان است و بعضاً حیثیت و جایگاه افراد، نهادها و سازمان‌ها را مخدوش می‌کند. اما شایعات سراسر منفی و نامطلوب نیستند. شایعه به عنوان اظهار خبری مؤثر و تأئید‌نشده، که در موقعیت‌هایی از تضاد، ابهام، خطر، تهدید و تغییر افزایش می‌یابد و به افراد کمک می‌کند تا خطر را درک و آن را مدیریت کنند، تعریف شده است. بنا بر این تعریف، حداقل فایده‌ی شایعه، کمک به معنابخشی به شرایط مبهمی است که در آن، خطوط راهنمای مشخصی برای تصمیم‌گیری و عمل وجود ندارد. از طرف دیگر، نشر شایعه به شکل‌گیری ائتلاف‌ها و اتحادها کمک می‌کند و نوعی تعصب گروهی را پدید می‌آورد که می‌تواند مرزی بین برون‌گروه و درون‌گروه محسوب شود. دیگر نکته آن که، همواره شایعات به‌تمامی دروغ نیستند، چنان‌که همواره سراسر صحیح نیز نیستند. عناصر صحیح شایعه ماندگاری بیشتری دارند و عناصر کذب، در برابر واقعیت‌ها رنگ می‌بازند.

قطعاً شایعات برخاسته از ابهام، بدبینی، عدم اعتماد و گاه خصومت‌اند. از این‌رو، آنجا که صراحت، اعتماد و صمیمیت بر اعمال و روابط حاکم است، شکل‌گیری و نشر شایعه محتمل نیست. این رویکرد ما را به این نتیجه‌گیری رهنمون می‌سازد که خنثی‌سازی شایعات مخرب و دروغ نیز جز از طریق بازسازی اعتماد از دست‌رفته، میسر نمی‌شود.

اگر چه شایعات در همه‌جا حضور دارند و پراکنده‌اند، اما شواهد حاکی از آن است که در محیط‌های سازمانی و صنعتی از فراوانی بیشتری برخوردارند و بالقوه آسیب‌رسان‌ترند. علی‌رغم آنکه سابقه‌ی علاقه‌ی متخصصان و پژوهشگران به روان‌شناسی شایعه طولانی است و این موضوع حداقل برای هفت دهه مورد توجه و بررسی قرار گرفته است اما متون روان‌شناسی صنعتی و سازمانی و اجتماعی در ایران، فاقد یک کتاب ساختارمند مختص شایعه بوده است و این اولین دلیل برای ترجمه‌ی این کتاب است.

شایعه دیگر در میان کتاب‌های روان‌شناسی و اجتماعی رایج جای نمی‌گیرد و این موضوع، موجب عدم تبیین رواج شایعات سازمانی و اجتماعی متعدد شده است و این همان دومین دلیل برای اهتمام به چاپ این کتاب است.