خرید کتاب های عبداللطیف طسوجی

نام عبداللطیف طسوجی بیش از هر چیز با ترجمه‌ی فارسی «هزار و یک شب» گره خورده است. او نثر مجموعه را ترجمه کرد و سروش اصفهانی شعرهای فارسی آن را انتخاب کرد یا سرود. حاصل این همکاری هنوز یکی از شناخته‌شده‌ترین نسخه‌های فارسی هزار و یک شب است.

عبداللطیف طسوجی کیست؟

ملا عبداللطیف طسوجی تبریزی مترجم، ادیب و دانش‌آموخته‌ی علوم دینی در دوره‌ی قاجار بود. طسوجی فارسی و عربی و علوم دینی را آموخت و به جمع روحانیان و اهل منبر پیوست. تسلط هم‌زمان او بر عربی و فارسی بعدها در مهم‌ترین کارش به کمکش آمد. او باید متن عربی هزار و یک شب را دقیق می‌فهمید و در عین حال می‌توانست قصه‌های آن را با زبانی روان، آهنگین و خوش‌خوان برای مخاطب فارسی‌زبان بازآفرینی کند. او از خانواده‌ای روحانی برخاست و پس از آموزش زبان و علوم دینی، به وعظ و تدریس روی آورد.

بخش مهم زندگی حرفه‌ای طسوجی در تبریز گذشت. این شهر محل اقامت ولیعهد و یکی از مراکز سیاسی و فرهنگی ایران بود. حضور شاعران، خوش‌نویسان و چاپخانه‌های سنگی نیز به رونق ترجمه و انتشار کتاب کمک می‌کرد. طسوجی در چنین فضایی از یک ادیب محلی به مترجمی نزدیک به دربار ولیعهد تبدیل شد.

در زندگی‌نامه‌های رایج آمده است که محمدشاه قاجار آموزش ناصرالدین میرزا، ولیعهد جوان، را به او سپرد و طسوجی لقب «ملاباشی» گرفت. پس از سفر حج نیز به «حاجی ملاباشی» معروف شد.

سفارشی که نام طسوجی را ماندگار کرد

نقطه‌ی مهم زندگی طسوجی در سال ۱۲۵۹ قمری رقم خورد. بهمن‌میرزا، پسر عباس‌میرزا و از شاهزادگان اهل فرهنگ قاجار، از او خواست «الف لیلة و لیلة» را از عربی به فارسی ترجمه کند. طسوجی ترجمه‌ی بخش‌های منثور را بر عهده گرفت و میرزا محمدعلی‌خان اصفهانی، شاعر مشهور با تخلص «سروش»، مسئول شعرهای کتاب شد.

هزار و یک شب فقط مجموعه‌ای از حکایت‌های منثور نیست و در متن عربی آن شعرهای فراوانی دیده می‌شود. سروش در بسیاری از بخش‌ها به جای برگرداندن لفظ‌به‌لفظ شعر عربی، بیتی مناسب از شاعران فارسی آورد یا شعری تازه سرود. بنابراین نسخه‌ی فارسی حاصل همکاری یک مترجم و یک شاعر بود.

هزار و یک شب پیش از ترجمه‌ی طسوجی

هزار و یک شب کتابی با یک نویسنده و زمان نگارش مشخص نیست. هسته‌ی نخستین آن با «هزار افسان» فارسی ارتباط داشته و قصه‌هایش در گذر چند قرن از فرهنگ‌های ایرانی، هندی و عربی تأثیر گرفته‌اند. راوی اصلی مجموعه شهرزاد است؛ زنی که هر شب داستانی برای شهریار تعریف می‌کند و آن را در نقطه‌ای حساس ناتمام می‌گذارد تا فرصت زندگی تا شب بعد را به دست آورد. این ساختار، صدها روایت را به هم پیوند می‌دهد و جهانی پر از سفر، عشق، حیله و شگفتی می‌سازد. طسوجی این جهان چندلایه را به زبان خوانندگان دوره‌ی قاجار نزدیک کرد.

از چاپ سنگی تا نسخه‌ی باشکوه صنیع‌الملک

ترجمه‌ی طسوجی کمی پس از پایان کار، در سال ۱۲۶۱ قمری در تبریز به شیوه‌ی چاپ سنگی منتشر شد. چاپ سنگی امکان می‌داد شکل خوش‌نویسی در نسخه‌ی چاپی حفظ شود و متن با ظاهر آشنای کتاب‌های خطی به دست خوانندگان بیشتری برسد. همین پیوند ترجمه با صنعت تازه‌ی چاپ، در گسترش آن نقش مهمی داشت.

چند سال بعد، نسخه‌ای مصور و شش‌جلدی از ترجمه‌ی فارسی هزار و یک شب برای ناصرالدین‌شاه آماده شد. ابوالحسن غفاری، مشهور به صنیع‌الملک، طراحی و اجرای نگاره‌های آن را سرپرستی کرد و گروهی از نقاشان زیر نظر او کار کردند. این نسخه با بیش از هزار صفحه تصویر، یکی از مهم‌ترین آثار کتاب‌آرایی دوره‌ی قاجار شد. به این ترتیب ترجمه‌ای که با سفارش یک شاهزاده آغاز شده بود، از مرز ادبیات گذشت و بر تاریخ نقاشی و نشر ایران نیز اثر گذاشت.

آثار مهم عبداللطیف طسوجی

از طسوجی آثار فراوانی در دست نیست و شهرت او تقریباً به یک ترجمه وابسته است. با این حال، پژوهش درباره‌ی نسخه‌های خطی نشان داده که فعالیتش به هزار و یک شب محدود نبوده است.

هزار و یک شب

هزار و یک شب مهم‌ترین اثر مرتبط با نام عبداللطیف طسوجی است. قصه از تصمیم خون‌بار شهریار آغاز می‌شود؛ پادشاهی که هر شب با زنی ازدواج می‌کند و صبح فرمان مرگ او را می‌دهد. شهرزاد برای متوقف کردن این چرخه داوطلب می‌شود و با نیروی داستان‌گویی، خشم و بی‌اعتمادی شاه را به‌تدریج تغییر می‌دهد.

سال‌های پایانی؛ از دربار تا نجف

پس از مرگ محمدشاه در سال ۱۲۶۴ قمری، ناصرالدین میرزا برای رسیدن به پادشاهی راهی تهران شد. در روایت‌های زندگی طسوجی آمده است که او به دلیل بالا رفتن سن، از امیرکبیر اجازه گرفت به عتبات برود و پسرش را به ناصرالدین‌شاه سپرد. سپس چند سال در نجف ماند.

نامه‌ای که طسوجی از نجف برای ناصرالدین‌شاه فرستاده، یکی از معدود اسناد مستقیم باقی‌مانده از اوست و حضورش را در این شهر تأیید می‌کند. همین سند ارزش زیادی دارد، زیرا بیشتر زندگی‌نامه‌های طسوجی مدت‌ها پس از مرگ او نوشته شده‌اند.

سهم طسوجی در نثر فارسی

ترجمه‌ی طسوجی نمونه‌ای مهم از نثر داستانی در دوره‌ای است که رمان فارسی هنوز شکل نگرفته بود. او نشان داد متنی حجیم و چندفرهنگی را می‌توان با امکانات زبان فارسی دوباره روایت کرد. هزار و یک شب فارسی بر زبان قصه‌گویی، نمایش، تصویرگری و فرهنگ عمومی ایران اثر گذاشت. بسیاری از خوانندگان شخصیت‌ها و ماجراهای این مجموعه را از راه ترجمه‌ی طسوجی شناختند.