فیدیبو نماینده قانونی نشر نامک و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب اخوان الصفا

کتاب اخوان الصفا

نسخه الکترونیک کتاب اخوان الصفا به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب اخوان الصفا

این کتاب دربارۀ مجموعه‌ای در حدود پنجاه رساله است که گروهی گمنام، ملقب به اخوان الصفا، حدود قرن نهم میلادی/ چهارم هجری در عراق امروزی منتشر کردند. هو یت قطعی این افراد محل مناقشه است. به گمان قوی، ایشان می‌باید منشیان دستگاه های اداری محلی بصره (شهری در جنوب عراق) بوده باشند، اما همگان با این ظن موافق نیستند. آنها که بودند؟ نمی‌توان زندگی نامه‌ای برای کل این گروه و یا هیچ یک از این افراد نوشت. با این حال، این که می توان تصو یری ذهنی از آنان ارائه داد به این دلیل است که آنها درگیر این مجموعه بوده‌اند. این اثر یک نظام عقلانی منسجم را به تصو یر می‌کشد، دیدگاهی به جهان که قرن‌ها مورد قبول بود، اما با همۀ این احوال آنان از یافتن خوانندگانی در تمام قرن ها دست نمی‌کشند. اخوان تأثیر چشمگیری بر روی بسیاری از متفکران اسلامی داشته‌اند؛ هرچند علناً به این موضوع اقرار نشده است. از رسائل اخوان الصفا، تا امروز نسخ بسیار باقی مانده است. این رسالات به دو دلیل نزد مسلمانان سنی مذهب غیرقابل قبول است. اول، این که اخوان در اصل شیعه مذهب بودند و دوم این که آنها آشکارا از طرفداران فلسفه یا به عبارت دقیق تر، نوافلاطونی یا به اذعان غزالی فیثاغوری به شمار می روند. رسائل، در حقیقت محصول مشخصۀ علمی قرن چهارم هجری است (قرنی سرشار از فعالیت های علمی و عقلی پردامنه در جهان اسلام). در ادامۀ درآمد در مورد این سه مشخصه بیشتر توضیح داده خواهد شد.

ادامه...
  • ناشر نشر نامک
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.02 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۵۹ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب اخوان الصفا

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

 


فلسفه

پیش از ظهور اسلام، خاورمیانه مرکزی بود که فلسفه یا به عبارت دیگر کالبد نظام عقلانی به جامانده از دوران کهن، همزمان با این که در غرب در یای مدیترانه از آن دست کشیدند، پرور یده شد. جماعتی از فلاسفه (غالباً، اما نه صرفاً مسیحی) در شهرهایی نظیر موصل، ادسا، جندی شاپور و حرّان گرد هم می آمدند. سنت غنی ای که در یونان، سور یه و ایران پا گرفته بود، حتی بعد از یورش ناگهانی اعراب نیز ادامه یافت. حمله اسلام در اواخر قرن یکم هجری و گسترش آن تا مرز های اسپانیا و هند، در نخستین برخورد خود این نظم را بر هم نزد؛ اما در اواخر خلافت امو یان (۱۳۲ هجری) و به و یژه اوایل خلافت عباسیان، حرکتی بی سابقه برای ترجمه این سنت غنی به زبان عربی (زبان حاکمیت جدید) آغاز شد. این مسوولیت عظیم نمی توانست قبل از قرن چهارم هجری خاتمه یابد، یعنی زمانی که به استثنای برخی از آثار ادبی خاص که مورد علاقه دانشمندان اسلامی نبود، تقر یباً تمام منابع یونانی موجود در این منطقه از جهان به زبان عربی ترجمه شدند. گستره چشمگیر این رشته ها از منطق و متافیز یک تا اخلاق و سیاست، پزشکی و علوم طبیعی، علوم اعداد (ر یاضیات، هندسه، موسیقی و ستاره شناسی) و علوم فنی را در بر می گرفت. جهان اسلام در طول دو قرن، آمیزه ای غنی از فرهنگ ها، نژادها و مذاهب مختلف بود که در آن محیط مترجمان، نسخه برداران و دانشمندان می توانستند در کنار یکدیگر کار کنند. بیشتر این آثار، به خصوص در آغاز این جنبش علمی، به سفارش خلفا انجام می گرفت اما در کل برنامه ای متمرکز یا حامی مشخصی برای این برنامه وجود نداشت و همین امر دستاوردهای آنان را بسیار تاثیرگذار می کند. اکثر مترجمان مسیحی بودند، اما گروه های دیگری نیز به ترجمه اشتغال داشتند از جمله یهودیان، ایرانیان، اعراب و حتی بت پرستان و کافرکیشانی که در شهر حرّان زندگی می کرده و اعتقاد آنان به الوهیت سیارگان تا قرن چهارم هجری ادامه یافت. لازم به ذکر نیست که این تکثر فرهنگی باعث شد نه تنها منابعی که در یونان ر یشه داشت، بلکه منابع هندی، ایرانی و بین النهر ینی نیز مرکز توجه باشد.
فلسفه و دیگر علوم عقلی به سادگی جایگاه خود را در نظام خوش ساختار تفکر اسلامی باز نکرد. تا زمانی که بالاخره این علوم مجال ظهور یافتند، زمینه علوم نظری به شدت در انحصار علوم سنتی، یعنی علومی (نظیر فقه و کلام) بود که می توانستند پایه قرآن و سنت پیامبر را تقو یت کنند. به این ترتیب، تحولی حتمی در جر یان بود. همان طور که انتظار می رفت، کلام اسلامی، با شک و تردید و به آهستگی تن به استدلال های مستقل سپرد. معتزله، مکتبی الهیاتی با پایه های اعتقادی عقل باور، بر این دوره بسیار تاثیر گذاشت. حتی برای مدتی در اواخر قرن دوم هجری، از حمایت خلیفه بغداد که در اوج قدرت بود، نیز برخوردار شد. تصادفی نیست که کندی (وفات ۲۵۶ هجری)، بزرگ تر ین شخصیت فلسفه اسلامی نیز در این دوره پا به عرصه گذاشت. کندی، از اعضای جنبش ترجمه میراث باستان و نخستین فیلسوف بزرگی است که نامش در منابع مکتوب اعراب آمده است. به این ترتیب، او و حلقه اش نخستین متفکرانی بودند که سعی کردند میراث کافرکیش یونانی را با حقیقت الهی قرآن و زندگی حضرت محمد[ص] تلفیق کنند. کارهای عظیم کندی، که قسمت هایی از آنها تا به امروز باقی مانده است، شاهدی بر این حقیقت است که او بیش از آن که یک فیلسوف به معنای دقیق کلمه باشد، فردی جامع الاطراف بود. او تقر یباً در مورد تمام موضوع ها از ر یاضیات تا فیز یک و از تار یخ تا جادو مطالبی نوشته بود. مورد مشخص دیگر در رسالات وی این است که او از فلاسفه باستان بیش از همه افلاطون و ارسطو (هر دو قرن چهارم ق. م) را می ستوده است. این موضوع در مورد اکثر فلاسفه قرن چهارم صادق است. از آنجا که بعدها یکی از این دو فیلسوف بر دیگری ارجحیت داده می شد، لازم است بین ارسطوئیان و افلاطونیان تمایز قائل شو یم.
اخوان الصفا در زمره کسانی هستند که بیشتر تحت تاثیر افلاطونیان یا به عبارت بهتر، فلسفه نوافلاطونی قرار داشتند و روش تفکر آنان یادآور ساختار نظری خاصی است که در فلسفه متاخر نوافلاطونیانی نظیر افلوطین (قرن سوم میلادی) و یا پروکلس (قرن چهارم میلادی) دیده می شود. اخوان در عقاید بسیاری، مثل این که انسان جهانی است در ابعاد کوچک، با آنان مشابهت داشتند. آنان باور داشتند که جهان به وسیله روح جهان به حرکت درآمده و از میان افراد، تنها روح فلاسفه می تواند به اصل خدایی خو یش بازگردد. تا اندازه ای می توان گفت که اخوان در آمیزگاری اسلاف یونانی خود، از جمله چهره های برجسته ای نظیر نوافلاطونیان، جلوتر رفتند. این موضوع درست است، اما به نظر من تقلیل مفاهیم فلسفی اخوان تنها به این بُعد، اگر اشتباه نباشد، کمی خطرساز به نظر می رسد. رساله حاضر به و یژه زمانی که درباره منابع مورد استفاده اخوان سخن می گو ید، این موضوع را تصریح می کند.

تشیع

شیعه به سه خلیفه اعتقادی ندارد. همه شیعیان بر این باورند که تنها اهل بیت پیامبر که امام خوانده می شوند (تقر یباً مترادف با خلیفه) صلاحیت اداره جامعه اسلامی را دارند. این عدم توافق به دیدگاه های متفاوتی درباره نقش امامان نیز انجامید. شیعیان، بیش از دیگر مسلمانان، امام را فراتر از یک رهبر مذهبی دانسته و مدعی بودند بدون امام نمی توان به رستگاری رسید، چرا که افراد به تنهایی قابلیت فهم معنای نهانی وحی را ندارند. در اواخر قرن سوم هجری، شیعیان به چهار شاخه اصلی تقسیم شدند:
بزرگ تر ین گروه، شیعیان دوازده امامی هستند که معتقدند زنجیره ای از دوازده امام، از زمان پیامبر تا ۲۶۰ هجری قمری که امام دوازدهم غایب شد، هدایت مومنان و پیروان را به عهده داشتند. شیعیان با گرامی داشت شهدا و انتظار برای ظهور امام دوازدهم، به عنوان منجی آخرالزمان، ایفای نقش در سیاست را رها کردند. اما این اعتقاد سیاست زدایانه، خوشایند حاکمانی بود که در پی پایان دادن به خلافت نبودند. عباسیان که بر پهنه وسیعی از جهان اسلام حکومت داشته و مذهب تسنن را گسترش می دادند، در این زمان ضعیف شده بودند؛ این سلسله از ۳۳۴ هجری تحت تسلّط آل بو یه درآمد که سربازان مزدوری از سواحل در یای خزر بودند و برای خود در غرب ایران، یعنی عراق کنونی، حکومت تشکیل دادند. اینان بعد از رسیدن به عراق، امامی گری را ترو یج دادند. حمدانیان نیز خاندان کوچکی بودند که بر سور یه فرمان می راندند و احتمالاً شیعه بودند.
ز یدیه، دومین گروه شیعیان، بیشتر حالتی ستیزه جو داشتند و در قرن چهارم هجری یمن و دیلم را اشغال کردند. محتملاً آل بو یه قبل از رسیدن به عراق، پیرو ز یدیه بودند. سومین گروه، از افراطیون گروه های دیگر تشکیل شده بود، که در طیف وسیع عقایدشان مواردی همچون "تناسخ روح، تشبه روح، یا تشبیه امام به خدا" نیز دیده می شود.
چهارمین گروه، اسماعیلیان بودند که بر ر یشه شیعیان امامی و افراطی پا گرفته و در اواخر قرن سوم هجری به صورت کامل پدیدار گشتند. اسماعیلیه مجموعه پیچیده ای از آموزه های مذهبی، اجتماعی و اندیشه های عقل بنیاد بود با هدف ارائه نظر یه ای جهانی در مورد خدا، جهان و جایگاه بشر در تار یخ. اسماعیلیان نیز همانند شیعیان امامی، درگذشتگان خود و سلسله هفت امام خو یش را (که آخر ینشان در نیمه اول قرن دوم هجری غایب شد) گرامی می داشتند. آنها با نظر یات پیچیده ای در باب تقسیمات تار یخ جهان معرفی می شوند که مطابق آن، جهان به هفت چرخه تقسیم می شود و علی الظاهر یک پیامبر منادی هر چرخه بوده است. با وجود تشیع امامی، اسماعیلیه شاخه ای سیاسی و خصمانه از تشیع بود که از نیروی نظامی بسیار استفاده می کرد. در اینجا لازم است به مشکلات فراوانی که گروهی از اسماعیلیان انقلابی به نام قرامطه در عراق و خلیج فارس به وجود آوردند نیز اشاره ای شود؛ آنها حتی موفق شدند حجرالاسود را از مکه به سرقت ببرند. اما بزرگ تر ین موفقیت اسماعیلیان زمانی به دست آمد که یکی از گروه هایی که در تونس ظهور کرده بود، در سال ۳۵۹ هجری، حکومت مصر را در دست گرفت. این گروه فاطمیان بودند و آنقدر قدرت داشتند که بتوانند خود را خلیفه بخوانند. در کل، تشیع با وجود چندشاخگی درونی اش، در قرن چهارم هجری به خوبی ر یشه دوانید. اگرچه اهل تسنن از نظر تعداد در اکثر یت بودند، اما ناچار شدند قدرت را در مناطقی با شیعیان تقسیم کنند.
اغلب این تصور وجود داشته که اخوان الصفا نیز اسماعیلی اند؛ اما پذیرش این موضوع مشکل تر از قبول تشیع آنهاست. با وجود این که رسائل با اصول اعتقادی اسماعیلیان مشترکات بسیار دارد، اما به نظر غیرممکن است بتوانیم نو یسندگانش را با هیچ یک از دسته های اسماعیلی تار یخ، مرتبط بدانیم. نوشتار حاضر، مطالب اندکی به این بحث می افزاید، بدون این که پاسخی دقیق به این مساله داده باشد؛ اما این به معنای کم اهمیت شمردن موضوع نیست. مطمئنم که پیکره رسائل باید بدون کوچکتر ین پیش داوری نگر یسته شود و برشمردن آنها به عنوان محصول محض تفکر اسماعیلیان (همان طور که بسیاری از اندیشمندان گذشته این کار را انجام داده اند) ناگز یر تاثیری ناخوشایند بر تفسیر خوانندگان خواهد داشت. به علاوه، همان طور که در متن بیشتر مشخص می شود، این تعر یف محدودکننده و غیرقابل مقایسه با دیدگاه التقاطی است که اخوان در رسائل خو یش به نمایش گذاشته اند.

درآمد

این کتاب درباره مجموعه ای در حدود پنجاه رساله است که گروهی گمنام، ملقب به اخوان الصفا، حدود قرن نهم میلادی/ چهارم هجری(۲) در عراق امروزی منتشر کردند. هو یت قطعی این افراد محل مناقشه است. به گمان قوی، ایشان می باید منشیان دستگاه های اداری محلی بصره (شهری در جنوب عراق) بوده باشند، اما همگان با این ظن موافق نیستند. آنها که بودند؟ نمی توان زندگی نامه ای برای کل این گروه و یا هیچ یک از این افراد نوشت. با این حال، این که می توان تصو یری ذهنی از آنان ارائه داد به این دلیل است که آنها درگیر این مجموعه بوده اند. این اثر یک نظام عقلانی منسجم را به تصو یر می کشد، دیدگاهی به جهان که قرن ها مورد قبول بود، اما با همه این احوال آنان از یافتن خوانندگانی در تمام قرن ها دست نمی کشند. اخوان تاثیر چشمگیری بر روی بسیاری از متفکران اسلامی داشته اند؛ هرچند علناً به این موضوع اقرار نشده است. از رسائل اخوان الصفا، تا امروز نسخ بسیار باقی مانده است.
این رسالات به دو دلیل نزد مسلمانان سنی مذهب غیرقابل قبول است. اول، این که اخوان در اصل شیعه مذهب بودند و دوم این که آنها آشکارا از طرفداران فلسفه یا به عبارت دقیق تر، نوافلاطونی یا به اذعان غزالی فیثاغوری به شمار می روند. رسائل، در حقیقت محصول مشخصه علمی قرن چهارم هجری است (قرنی سرشار از فعالیت های علمی و عقلی پردامنه در جهان اسلام). در ادامه درآمد در مورد این سه مشخصه بیشتر توضیح داده خواهد شد.

تقدیر و تشکر

نخست، بیش از همه خود را به خانم پاتر یشیا کرون(۱) مدیون می دانم؛ ایشان نه تنها به من فرصتی دادند تا نو یسنده یکی از کتاب های مجموعه "سازندگان جهان اسلام" باشم، بلکه با صرف وقت و انرژی فراوان، در هر مرحله از کار راهنمای من بودند. از چارلز برنیت و نادر البرزی نیز به خاطر نظرات و پیشنهادهای ارزشمند بسیارشان در مورد نکات مختلف بحث، سپاس گزارم. همچنین مایلم از انتشارات وان ورد به خاطر کار بی نظیری که بر دست نوشته های من انجام دادند قدردانی کنم. و در آخر از پائولا لورنت فرناندز به خاطر اعتماد بی در یغ، یاری مداوم و تشو یق های دلنشینش در تمام کار سپاس گزارم.

قرن چهارم هجری

در نگاه نخست، جهان اسلام در قرن چهارم هجری متناقض نماست. این قرن از یک طرف با تزلزل سیاسی چشمگیری که فروپاشی خلافت بارزتر ین نمونه آن است، مشخص می شود و از سوی دیگر شور و شوق اندیشه بنیاد، پو یندگی فرهنگی و جدیتی بی نظیر در این امور آن را توصیف می کند تا حدی که در بسیاری از متون تار یخی، این دوره را عصری طلایی در تفکر اعراب مسلمان دانسته و شکوه و عظمت این عصر را با برجسته کردن نام های بزرگ آن زمان ترسیم می کنند: فارابی و مسکو یه فیلسوف، متنبی شاعر، مسعودی مورخ، مقدسی جغرافیدان، صوفی منجم و حلاج عارف. در حقیقت این تناقض به اندازه ای که به نظر می رسد حقیقی نیست، تمرکززدایی از قدرت نقش مثبتی در این روند داشته است. در نتیجه تمرکززدایی، نخست سنت های محلی قومی یا مذهبی که تحت سلطه اعراب محو شده بودند، احیا گشتند. دوم این که، این موضوع مطمئناً به آمادگی حاکمان برای پشتیبانی از هنر و علوم می انجامید، همچنان که فرمانروایان جدید بر سر گرفتن جایگاه خلفا در این موضوع رقابت می کردند. جدای از امو یان سنی مذهب در اسپانیا، می توان چندین حکومت شیعه مذهب از جمله آل بو یه در عراق، حمدانیان در سور یه و فاطمیان در مصر را از حامیان و پشتیبانان هنرمندان و دانشی مردان دانست.
در میان طیف گسترده آثار عربی زبان تالیف شده در عصر طلایی مسلمانان، رسائل اخوان الصفا نمونه ای بی نظیر و عجیب است، و همانند دیگر آثار اندک همعصرش، بازتاب روزگار خود. رسائل برای نو یسندگانش، دانش نامه ای جامع از دانش بشری است و این به آن معناست که آنها ناگز یر بودند خود را در جر یان زمینه های تار یخی و مباحث هر یک از شاخه های مورد بحث، قرار دهند. بخشی از کتاب حاضر به بررسی ماهیت دانش نامه ای پروژه اخوان اختصاص دارد، چرا که این خصیصه آن را در تار یخ ادبیات عرب و حتی کل تار یخ ادبیات، منحصر به فرد می کند. به نظر بهتر است این نوشتار در شش فصل مرتب شود و هر فصل یک جنبه از مبحث ما را به تصو یر بکشد.

فصل (۱)، "باطنی گری"، دیدگاهی کلی را بیان کرده، تضاد چشمگیر نو یسندگان را برجسته می کند که بزرگ تر ین کار آنان این است که هو یتشان را تا زمان حاضر مخفی نگه داشته اند و وابستگی آنها ساختار کالبدی متون را مشخص می کند که به نظر می رسد در طول قرن ها بدون تغییری چشمگیر نوشته شده است.
فصل (۲)، "فیض باوری"، به تحقیق در باب عناصری می پردازد که چارچوب نظام اندیشه ورز اخوان را شکل می دهد. این فصل به رسائلی درباره خلقت جهان، خلقت زمان، جایگاه انسان در زنجیره وجود می پردازد و دلایلی را که چرا یک روح منفرد می تواند امیدوار باشد که روزی در آینده به اصل خدایی خود باز گردد شرح می دهد.
فصل (۳)، "هزاره باوری"، به روشی می نگرد که اخوان از هنر جنجالی اختربینی استفاده می کنند تا نگاهی اسرارآمیز به تار یخ جهان را که با چرخه ای پیش گو یانه ایجاد شده و با آمدن یک منجی کامل می شود، توجیه کنند. هدف این بخش، به و یژه، روشن کردن این موضوع است که اخوان رسالت خود را چگونه در ارتباط با چرخه حاضر شرح می دهند.
فصل (۴)، "بسیاردانشی"، به تلاش های عظیم اخوان برای تکلیف کردن یک ساختار منسجم بر نظام دانش بشری اشاره دارد تا در نتیجه بتوانند از رسالا تشان به عنوان برنامه ای روحی و معنوی و مطلوب برای پیروانشان بهره ببرند.
فصل (۵)، "درهم آمیختن باورها"، که قرار است آزاداندیشی و آمیزگری تاثیرگذار اخوان را که تلاش می کردند حقیقت آشکار در متون مقدس را با یافته های علمی و فلسفی تلفیق کرده و به دانشی مردان سراسر جهان بنمایانند، نشان می دهد.
فصل (۶)، "آرمان پرستی"، بر مفهوم اخوان از دلایلشان و رو یکردهای قاطعانه نخبه گرا و توجه به تفکر بیش از عمل تاکید دارد. هر دو نکته نشان می دهد که تبلیغات آنها هیچ گاه به یک انقلاب مذهبی یا آشوب سیاسی منجر نمی شود.

در پایان کتاب، پی گفتار می آید که تاثیر اثر در قرن های بعد را ارز یابی کند.
پر واضح است که شیوه انتخاب فصول در این کتاب به هیچ وجه نمی تواند گستره وسیع و پیچیده رسالات و نوشته های اخوان الصفا را در بر بگیرد. با این حال، این کتاب زمانی به هدف خود دست خواهد یافت که جدای از اهل فن، مخاطب جدیدی به خوانندگان میراث این گروه متفکر که قاطعانه متعهد شدند میراث عقلی بشری را برای آیندگان حفظ کنند، اضافه کند.



این کتاب ترجمه ای است از
Ikhwan al-Safa’
A Brotherhood of Idealists on
the Fringe of Orthodox Islam
Godefroid De Callataÿ
Oneworld Publication, ©2005.

نظرات کاربران درباره کتاب اخوان الصفا

ممنون بابت قرار دادن این کتاب خوب لطفا سایر کتاب های این مجموعه رو هم در دسترس قرار دهید
در 1 ماه پیش توسط مصطفی شکوری مغانی