فیدیبو نماینده قانونی نشر قطره و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب آنتوان چخوف

نسخه الکترونیک کتاب آنتوان چخوف به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب آنتوان چخوف

نمایش‌نامه‌های چخوف، مثل هر متن فشرده نمایشی دیگری، در اجرا نیازمند هم نگرش یگانه‌سازی است که از طرف کارگردان اعمال می‌شود و هم گروهی از بازیگران قدرتمند است که مثل هستی موزون متنوعی به هم بیامیزند. معلوم شده است که واقع‌گرایی محض برای انتقال آن جیزی بسنده نیست که جورج کالدرون در سال ۱۹۱۲ آن را سرشت مرکز گریز نمایش‌نامه‌های چخوف نامید. سرشتی که: در پی آن نیست که ذهن ما را به ملاحظه درونی رویدادهایی که عرضه می‌کند، بکشاند، آنقدر آن‌ها را از بیرون در فرایند بزرگ‌تری شکل می‌دهد که این رویدادها در آن می‌درخشند.

ادامه...

  • ناشر: نشر قطره
  • تاریخ نشر:
  • زبان: فارسی
  • حجم فایل: 2.03 مگابایت
  • تعداد صفحات: ۲۰۶صفحه
  • شابک:

چند صفحه از کتاب آنتوان چخوف

این کتاب ترجمه ای است از:
Anton Chekhov
Laurence Senelick



آنتوان چخوف

لارنس سنه لیک

مترجم: یدالله آقاعباسی





حق انتشار الکترونیک برای فیدیبو محفوظ است



پیشگفتار

مجموعه ی «نمایش نامه نویسان مدرن مک میلان» مجموعه ای برای معرفی نمایش نامه نویسان شاخص و مهم سده های نوزدهم و بیستم، جنبش ها و شکل های نوین نمایش در اروپا، بریتانیا، آمریکا و ملت های نوینی هم چون نیجریه و ترینیداد است. این مجموعه علاوه بر بررسی نمایش نامه نویسان بزرگ و تاثیرگذار گذشته، جلدهایی را نیز به نمایش نامه نویسان معاصر، جریان های نمایشی معاصر در تئاتر و هم چنین به بسیاری از نویسندگان «فرس» اختصاص داده که خالق تئاتر کلاسیک بوده، اما منتقدان ادبی آن ها را نادیده گرفته اند. هر جلد از این مجموعه به نمایش نامه نویسی خاص، زندگی نامه ی او، بررسی نمایش نامه ها و تحلیل مفصل مهم ترین آثار او و در صورت لزوم زمینه ی سیاسی، اجتماعی، تاریخی و تئاتری او اختصاص یافته است. نویسندگان این مجموعه از دست اندرکاران تئاتر، نمایش نامه نویسان، کارگردانان، بازیگران، مربیان و منتقدان تئاتر هستند و به کارها از ابعاد نمایش نامه نویسی، اجرا، تحلیل شخصیت و کارگردانی و نیز مضمون و محتوا نگریسته اند.

بروک کینگ
آدل کینگ

یادداشت مترجم

کتاب «آنتوان چخوف» را در سال ۱۳۶۸ دوستی به من پیشکش کرد و بر پیشانی آن شعری از ویلیام باتلرییتس شاعر ایرلندی انگلیسی نوشت که ترجمه ی فارسی آن از این قرار است:

با این بیهودگی چه باید بکنم،
اوه قلب من،
اوه قلب رنج دیده ی من؟
با این زمانه ی شکلک شده ی فرتوت
که به من بسته شده،
هم چون دم به سگ؟
اوه، قلب بی قرار من؟

ترجمه ی کتاب را به آن دوست و خاطره ی دیرین او تقدیم می کنم. از چخوف بسیار گفته یا نوشته اند، اما ویژگی این کتاب در این است که صرفاً به چخوف در تئاتر پرداخته و از این رهگذر نمایش نامه های او را هم چون میراث نمایش نامه نویسی «مدرن» بررسی کرده است. لارنس سنه لیک نویسنده ی کتاب نیز از استادان تئاتر در دانشگاه «تافتس» است.
کار صفحه آرایی کتاب را خانم قمر مطلوب و کار نشر را نشر قطره به سرانجام مطلوب رساندند. از آن ها سپاسگزارم.

زمستان ۹۰، کرمان، دانشگاه باهنر

۱. زندگی

طبیعت و زندگی با کلیشه های کهنه ی مشابهی هماهنگ اند که حتی ویرایشگران هم آن ها را حذف می کنند.
از نامه ی چخوف به سوورین (۳۰ مه ۱۸۸۸)

آنتوان پاولویچ چخوف در ۱۷ ژانویه ی ۱۸۶۰ در شهر تاگانروگ در کنار دریای آزوف، در جنوب روسیه به دنیا آمد.۱ او سومین فرزند خانواده ای بود که پنج پسر و یک دختر داشتند. این امکان وجود داشت که او هم مثل پدرش پاول یگوروویج برده ای مادرزاد باشد، چون در سال ۱۸۶۱ بود که صحبت آزادی به میان آمد، اما پدر بزرگ او، یگور چخوف، مباشر قابل و فعالی بود و از توانایی مالی خوبی برخوردار بود که توانست آزادی خود و خانواده اش را بیست سال قبل از لغو برده داری یعنی در سال ۱۸۴۱ بخرد. یوگنیا مادر این پسر، دختر یتیم تاجر پارچه و مطیع محض شوهر مستبدش بود. او حساسیتی را که پدر فاقد آن بود به بچه هایش منتقل کرد. چخوف بعدها تا حدی بی انصافانه می گفت که آن ها استعداد خود را از پدر و روح خود را از مادرشان به ارث برده بودند.۲
این استعداد در کلیسا به نمایش درآمد. پاول چخوف جز اداره ی مغازه ی بقالی کوچکی که پسرهایش ساعت های طولانی در آن کار می کردند، (چخوف می گوید در کودکی من کودکی معنا نداشت) به ظواهر پر زرق و برق مذهب علاقه ی زیادی داشت. از دیدن مراسم مذهبی در کلیسای ارتدکس شرقی، نیایش های روزانه ی خانوادگی، و به خصوص موسیقی مذهبی لذت می برد. او نام پسرهایش را در گروه هم سرایانی نوشت که خود او آن را بنیان گذاشته بود و رهبری می کرد و آرزو داشت که تبدیل به یکی از ارکان جامعه ی تاگانروگ شود.
تاگانروگ و بندرگاه پررونقش،که اکنون لای گرفته و فراموش شده است، در زمان خردسالی چخوف بیش از پنج هزار نفر جمعیت داشت. خانواده های یونانی و سایر اروپاییان ثروتمند سهامدار شرکت های کشتی سازی از جمله ساکنان آن شهر بودند. شهر از چنان رفاه و رونقی برخوردار بود که نظام تزاری آن را تبدیل به نمایشگاهی متظاهرانه کرده بود و از این جهت پسران چخوف هم مورد توجه بودند، چون یکی از هدف های پاول فراهم کردن زمینه ای بود تا فرزندانش را به سطحی از تعلیم و تربیت برساند که لازمه ی ورود به مشاغل عالی بود. تحرّک روزافزون نسل های گوناگون خانواده ی چخوف در شخصیت لوپاخین در نمایش نامه ی «باغ آلبالو» منعکس شده است، میلیونر خود ساخته ای که پدربزرگ و پدرش رعیت ملکی بودند که او درصدد خرید آن است. پدر چخوف رعیت زاده ای بود که از خرده بورژوازی برخاسته بود تا تبدیل به عضوی از صنف بازرگانان شود و خود چخوف به عنوان پزشک و نویسنده ای حرفه ای نقش تعیین کننده ای در صحنه ی ملی بازی کرد. او نمونه ای از raznochinets یا شخصی بدون مقام اجتماعی بود که کم کم در نیمه ی دوم قرن نوزدهم جامعه ی روسیه را تحت الشعاع قرار داد.
آموزش و پرورش تزاری برای جلوگیری از پیشرفت توده تاکید زیادی بر زبان های لاتینی و یونانی می گذاشت. در این مورد انسان به یاد کالیگین (kulygin) رئیس مدرسه در نمایش نامه ی «سه خواهر» می افتد که برسرنوشت دوستی می خندید که چون نتوانسته بود بر ساختار ut consecutivum مسلط شود، از ارتقای شغلی باز مانده بود. چخوف معمولاً روسای مدارس را به صورت آدم های سطحی، متملق و دشمن خونیِ تخیل تصویر می کند و این امر بدون شک حاصل تجربه ی خود او در تحصیل ادبیات کلاسیک و زبان های آلمانی، روسی و مدت کوتاهی فرانسوی بود. موضوع مورد علاقه ی او کتاب مقدس بود. روزهای تاریک مدرسه ی او را قصه های جن و پری دایه اش، خاطرات شگفت انگیز مادرش، تعطیلاتی که در ملک پدربزرگش می گذراند، ماهیگیری، شنا و بعداً رفتن به تئاتر روشن می کرد.
چخوف در کودکی کشته مرده ی بازیگری بود. او و هم کلاسی هایش، برخلاف مقررات مدرسه، بارها و اغلب با ریش و سبیل مصنوعی و عینک آفتابی به تئاتر می رفتند. به علاوه چخوف با شرکت در تماشاخانه ی فعال و غیرمبتذل تاگانروگ به بازی در نمایش های محلی و اجرای نقش های خنده داری مثل شهردار در نمایش نامه ی «بازرس کل» نوشته ی گوگول و چوپرون (chuprun) کاتب در اپرای عامیانه ی اوکراینیِ «جادوگر نظامی» می پرداخت. وقتی هنوز دانش آموز بود، نمایش نامه ای به نام «محروم از ارث» و نمایشِ واریته ای به نام «مرغ دلیل خوبی برای خندیدن دارد» نوشت. بعداً زمانی که دانشجوی پزشکی بود، سعی کرد آن ها ر ا بازنویسی کند، حتی کمدی لوده بازی دیگری هم نوشت. این نمایش نامه «منشی صورت دو تیغه» بود که بنا به خاطره ی میخائیل برادر کوچکش، خیلی بامزه بوده است. موضوع این نمایش ویرایش روزنامه ای مبتذل بود، و بخشی از صحنه ی آن در یک تختخواب دو نفره می گذشت. این نمایش که هرگز تن به سانسور نداد، اینک گم شده است.
در سال ۱۸۷۶، پاول چخوف بر اثر سوءمدیریت در کسب و کار و از ترس این که بر اثر بدهی به زندان بیفتد، مخفیانه به شهر مجاور رفت تا از آن جا با قطار به مسکو برود. دو پسر بزرگ او در آن جا مشغول تحصیل بودند. او تا آن وقت نتوانسته بود مطالبات صنف بازرگانان را بپردازد و دوباره به موقعیت خرده بورژوازی، meshchamin، برگشته بود. این که آیا آنتوان بر اثر این از دست رفتن موقعیت طبقاتی، مثل ایبسن جوآن که او هم پدرش ورشکست شده بود، دچار لطمه ی روحی شد یا نه جای تامل دارد، به خصوص که عواقب احساسی ناشی از فروش خانه تاثیر خود را بر بسیاری از نمایش نامه های او گذاشت. خانه و اثاثیه ی آن از دست رفت. مادر و سه فرزند کوچک ترش نیز به مسکو عزیمت کردند و او را در خانه ای که اکنون متعلق به یکی از دوستان پدرش بود، تنها گذاشتند. او مجبور شد برای این که خرج خودش را در بیاورد و سه سال باقی مانده از درسش را بگذراند، به تدریس خصوصی بپردازد. چخوف تا عید پاک سال ۱۸۷۷ به خانواده ملحق نشد و کرایه ی سفر او را به مسکو الکساندر، برادر دانشجویش پرداخت. این نخستین دیدار او از مسکو و تالارهای تئاتر آن برای او معیارهایی برای سنجش کیفیت زندگی در شهرستان فراهم آورد. ناگهان، شهر تاگانروگ به نظر او تبدیل به شهری محقر و عقب افتاده شد.
درست قبل از آن که آنتوان چخوف بنا به مصلحت تاگانروگ را ترک کند، یک کتابخانه ی عمومی در آن جا گشایش یافت. این کتابخانه به او امکان داد تا آثار کلاسیکی مثل «دون ژوان» و «هاملت» ـ اثری که مدام از آن یاد می کرد ـ و مثل دانش آموز عصر ویکتوریا، «کلبه ی عمو تام» و «داستان های پر ماجرا» نوشته ی توماس ماین راید (Tomas Mayne Raied) را بخواند. سپس دست به مطالعه ی آثار دشوارتری زد، آثار فلسفی باب روز مثل پژوهش پوزیتیویستی و شکاکانه ی بوکله (Buckle) در تمدن اروپایی و تاریخ تمدن در انگلیس از آن جمله اند. چخوف بعدها در زندگی این «خود همه چیز خوانی» را به سخره گرفت و در «باغ آلبالو» یپیخودوف، کتابدار دست و پا چلفتی ای را واداشت که برای ارتقای خویشتن کتاب بوکله را بخواند.
در این زمان بود که چخوف دست به نوشتن زد و نمایش های کمدی خود را برای الکساندر در مسکو فرستاد، به این امید که مجله های طنز بی شماری که در پایتخت های اروپا پخش می شدند، آن ها را برای چاپ بپذیرند. او با بازیگران دوست شد، در پشت صحنه ها پرسه زد و آموخت که چه طور گریم کند. یکی از هم کلاسی های او به نام الکساندر ویشنوسکی (Vishnevsky) وارد این کار شده بود و بالاخره هم به عضویت هیئت موسس تئاتر هنر مسکو درآمد. نیکولای سولووتسوف (Nikolay Solovtsov)که کمدی «خرس» را به او تقدیم کرد و در اجرای آن نقش اول را ایفا کرد، دوست دیگری از دوره ی تاگانروگ او بود.
چخوف در سال ۱۸۷۹ به مسکو رفت تا در دانشگاه با بورسیه ای که از مقامات شهرداری تاگانروگ گرفته بود، پزشکی بخواند و ناگهان خود را سرپرست خانواده ای یافت که هنوز در تنگناهای وحشتناکی به سرمی برد و در آپارتمان زیرزمینی تنگی در یکی از محله های فقیرنشین و بدنام زندگی می کرد. پدر او که اکنون کارمند دون پایه ای بود، شبانه روز در اداره زندگی می کرد؛ برادران بزرگ ترش، الکساندر نویسنده و نیکولای نقاش زندگی آلوده به الکل و قلندرواری در پیش گرفته بودند. سه خواهر و برادر کوچک ترش، ایوان، ماریا و میخائیل هم هنوز درس می خواندند. چخوف که در همین خانه اقامت کرده بود، مجبور شد دست به روزنامه نگاری بزند و هم زمان دوره ی پنج ساله ی سنگین پزشکی را بگذراند.
او در آغاز، ترجیحاً برای مجلات طنز مطلب می نوشت، حکایت می پرداخت، لطیفه ها را شرح و بسط می داد و گاهی بر طرح های نیکولای زیرنویس می نوشت و روزی ده دوازده کوپک از این چیزها درمی آورد. به تدریج به هزل نویسی، نوشتن داستان های کوتاه و پاورقی هایی مثل داستان های جنایی و یک پاورقی عشقی روآورد که این یکی چنان مورد استقبال قرار گرفت که در همان روزگار آغازین سینما چهاربار به فیلم درآمد. او و نیکولای لیکین (Leykin) ویراستار مجله ی اسپلینترز (Splinters) (اوسکولکی Oskolky) دوستی نزدیکی به هم زدند. لیکین ستونی از شایعات تئاتری را اداره می کرد که به او اجازه می داد به همه ی رختکن ها و گوشه و کنار تئاترهای مسکو سر بزند. به این ترتیب او هم در زندگی کولی وار برادرش شریک شد.
در نامه ای به یک هم کلاسی قدیمی که مطبوعات روسیه آن را صرفاً به شکل یک نامه ی هرزه چاپ کردند، نوشت: «دیشب، تمام شب سگدو می زدم و فقط پنج روبل پول عرق گیرم اومد... الانم دوباره دارم می رم سگدو بزنم.»۵ در این زمان او نوشته های خود را به اسم های مستعار گوناگونی به چاپ می رساندکه مشهورتر از همه آنتوشا چخونته (Antosha Chekhonte) بود که از اسم بچه مدرسه ای گرفته بود. هم چنین فرصتی پیدا کرد تا نمایش نامه ی «محروم از ارث» را بازنگری کند. نمایش نامه ای که جداً امیدوار به اجرای آن بود. هنگامی که آن را به هنرپیشه ی زن مشهوری تقدیم کرد و او نپذیرفت، آن را آتش زد. اما نسخه ای از آن، بدون صفحه ی عنوان، باقی ماند و نخستین بار در سال ۱۹۲۳ به چاپ رسید. از آن زمان به بعد این نمایش نامه را با نام پلاتونوف، شخصیت اصلی آن، می شناسند.
سال ۱۸۸۴ در زندگی چخوف سالی سرنوشت ساز بود. در سن بیست و چهار سالگی کار خود را به عنوان پزشک عمومی آغاز کرد و تحت تاثیر آثار هربرت اسپنسر دست به پژوهش در مورد پیشینه ی پزشکی در کشور روسیه زد. بازی روزگار این بود که از دسامبر همان سال دچار دوره هایی از بیماری شد که در آن ها خون تف می کرد و احتمالاً تجربه ی پزشکی او آن لکه های خون را به عنوان نشانه های بیماری ریوی سل تشخیص داده بود. هیچ کس نبود که او را ببیند و گمان کند که این مرد فعال، قوی بنیه و خوش قیافه گرفتار یک بیماری کشنده است. فقط در سال های آخر بود که تا حدی زمین گیر شد، ولی تا آن وقت همواره وانمود می کرد که این ها نشانه ی یک بیماری کشنده نیستند. این ترفند را فقط برای کاهش ترس های خانواده اش به کار نمی برد. عمداً می کوشید تا پیش بینی مرگ خود را نادیده بگیرد.
سال ۱۸۸۴ هم چنین شاهد چاپ مجموعه ای از داستان های او بود که عنوان کنایه آمیز داستان های پریان ملپومن (Melpomene) را بر خود داشت: سوز تراژدی که در حکایت های موجزی از زندگی بازیگران فشرده شده بود. اکنون چخوف موقعیت بهتری پیدا کرده بود و مجلات پول بهتری برای چاپ داستان های او می پرداختند و می دانست که چگونه در مسکو روزگار بگذراند.
هنگامی که به همراه خانواده اش شروع به گذراندن تابستان ها در روستا کرد ـ اول با برادرش ایوان مدیر یک مدرسه ی روستایی بود و سپس با سکونت در کلبه ای از املاک خانواده ی کیسلِف (Kiselev) ـ فرصت پیدا کرد تا موضوع مورد نظر خود را شرح و بسط دهد. طی این تابستان ها بود که چخوف اطلاعات دست اولی از خانه ی اربابی به دست آورد که فضای آن را در بسیاری از نمایش نامه هایش به کار گرفت و با افسران توپخانه ای آشنا شد که در نمایش نامه ی «سه خواهر» آن ها را مجسم ساخت. دیدگاه های هنری او نیز گسترده تر شد، چون خانواده ی کیسلف، که از دوستان نزدیک چایکووفسکی بودند، به موسیقی کلاسیک عشق می ورزیدند. مهمان تابستانی دیگری که تبدیل به دوستی مادام العمر شد، ایساک لویتان (Isaak Levitan) نقاش بود که منظره پردازی های امپرسیونیستی او از نظر نقاشی شبیه فنون نثرنویسی چخوف هستند.
در ۱۸۸۵ زندگی ادبی چخوف دستخوش تحولی آگاهانه شد. در دیدار سن پترزبورگ، از استقبالی که از او به عمل آمد، شرمنده شد، چون تشخیص داد که چیز چندان جدی ای ننوشته است. در چهارم ژانویه ی ۱۸۸۶ به برادرش الکساندر گفت: «اگر می دانستم نوشته هایم را آن طور می خوانند، مثل قاطر نمی نوشتم.» کمی بعد نامه ای از د. و. گریگورویج (D.V.Grigorovich) منتقد برجسته ی روس به دستش رسید که او را خوش آتیه ترین نویسنده ی عصر خود برشمرده و از او خواسته بود که استعدادش را بیش تر جدی بگیرد. گرچه سروکله ی آنتوشا چخونته چند سالی دیگر هم در مطبوعات پیدا بود، اما آنتوان چخوف نخستین بار خود را در روزنامه ی «روزگار نو» (Novoe Vremya)، روزنامه ی معتبر سن پترزبورگ نشان داد. سردبیر این روزنامه الکسی سوورین (Aleksy suvorin) روستازاده ای بود که در اردوگاه محافظه کاران سیاسی تبدیل به غول کارچاق کن و تاثیرگذاری شده بود. او و چخوف قرار بود با هم متحد نزدیک بشوند، گرچه بعداً وقتی سوورین از خط ضد یهود در ماجرای دریفوس (Dreyfus) حمایت کرد، دوستی آن ها دستخوش تزلزل شد.
در سال هایی که چخوف به عنوان نویسنده ی داستان های کوتاه شهره می شد، دوبار دیگر هم کوشید تا نمایش نامه بنویسد. نخستین کوشش، نوشتن نمایش نامه ی «در شاهراه» (۱۸۸۵) بود که به مشکل سانسور برخورد و به بهانه ی این که نمایش نامه ای «پراندوه و نکبت بار» است، توقیف شد. نمایش نامه ی دیگرش «مضرات دخانیات» بود که آن را بر مبنای بسیاری از اتودهای نمایشی اولیه اش در مورد شخصیت خاصی که در ذهن داشت، نوشت. این نمایش نامه نخستین بار در یکی از روزنامه های سن پترزبورگ به چاپ رسید و چخوف تا آخرین چاپ آن در مجموعه ی آثارش در ۱۹۰۳ بارها آن را از نو نوشت، طوری که تقریباً نمایش نامه ی دیگری شده بود. دو کمدی لوده بازی «شاهزاده هاملت دانمارکی» و «قدرت هیپنوتیزم» (هر دو در ۱۸۸۷) هرگز از برنامه ریزی برای اجرا فراتر نرفتند.
در ۱۸۸۷ با استفاده از پیشنهاد سوورین به جنوب روسیه برگشت و این تجدید قوای ذهنی برای کار او بسیار مفید بود. داستان هایی که پس از آن نوشت، تبدیل او را به نویسنده ی شاخصی در ادبیات داستانی، نوید جدی می داد. انتشار «گام» ۱۸۸۸، (The step) در «نورترن هرالد» (Northern Herald) صورت گرفت که یکی از مجله های به اصطلاح پروپیمانی بود که به آثار تورگینیف و تولستوی می پرداخت و یکی از ابزارهای تجلی عقاید عموم بود. در همین سال آکادمی سلطنتی علوم جایزه ی ادبی پوشکین را برای مجموعه داستان «در شفق» (In the Gloaming) به او اعطا کرد. یکی از پرشورترین عوامل این جایزه ولادیمیر نمیرویچ دانچنکوی نویسنده (Vladimir Nemirovich Danchenko) بود که بعداً نقش مهمی در تثبیت شهرت چخوف به عنوان نمایش نامه نویس داشت.
«نورترن هرالد» از نظر سیاسی نشریه ای لیبرال بود و سردبیر آن آلکسی پلشچیف (Aleksey Pleshcheyev) در زندانی در صربستان هم بند داستایوفسکی بود. همان طور که انتظار می رفت، چخوف می توانست هم با پلشچیف و هم با سوورین در آن واحد دوست باشد و به نوشتن برای «روزگار نو» ادامه داد. اما این مقاومت در برابر تعیین موضع او را آماج گزنده ترین انتقادها از سوی اعضای هر دو ارودگاه سیاسی و به خصوص از طرف چپ پیشرو قرار داد. کاترین مانسفلد (Kalherine Mansfield) خاطرنشان کرد که «مسئله»ی ادبیات بر ساخته ی قرن نوزدهم است. یکی از مفاهیم موروثیِ «نقد مدنی» روسی مربوط به دهه ی ۱۸۴۰ این بود که نویسنده هم وظیفه دارد مسائل اجتماعی را نشان دهد و هم راه حلی برای آن ها پیدا کند و آثارش را به وسیله ای برای ارتقا و روشنگری تبدیل کند. این امر به طور معمول به معنای پشتیبانی از جهان بینی و خط مشی سیاسی است. چخوف را شاید تربیت پزشکی او تقویت کرده بود، دیدگاه عینی او و پایمردی اش گنجینه ای بود که حتی وقتی هم دردی اش برانگیخته می شد، از جانب داری پرهیز می کرد. او می نویسد: «خدا ما را از کلی گویی حفظ کند، عقاید بسیار شگرفی در این دنیا وجود دارد و بسیاری از آن ها پیروان دو آتشه ای دارند که هرگز مشکلی نداشته اند.»
در فاصله ی سال های ۱۸۸۶ تا ۱۸۹۰ نامه های او نشخوار عینی گرایی و بازتاب عقایدی بود که به طور ماهانه عوض می شدند، چیزی که خوانندگان ترجیح می دادند به عنوان دیدگاه های شخصیت های شاخص داستان او ببینند. در نامه ای به برادرش الکساندر (۱۰ مه ۱۸۸۶) تاکید می کند که در نوشته هایش هیچ تاکید مفرطی بر مسائل سیاسی، اجتماعی و یا اقتصادی نگذاشته است. نویسنده باید ناظری باشد که سوال طرح می کند، اما پاسخی در آستین ندارد. او در ۲۷ اکتبر ۱۸۸۸ به سوورین موکداً گفت، این خواننده است که باید ذهنیت را به بار آورد. البته نویسنده نباید بی اعتنا باشد، اما خواننده نباید از درگیری ذهنی او با مسئله ای بو ببرد. در اول آوریل ۱۸۹۰ خطاب به سوورین نوشت:

شما مرا به دلیل عینی گرایی ام سرزنش می کنید و آن را بی اعتنایی به خیر و شر، نداشتن آرمان و اندیشه و امثال آن می نامید. هنگامی که من دزدهای اسب را نشان می دهم، از من می خواهید که بگویم دزدیدن اسب کار بدی است. اما بدون کمک من، مدت هاست که همه می دانند که دزدی اسب کار بدی است، غیر از این است؟ بگذارید هیئت منصفه ها دزدان اسب را محکوم کنند، چون به نظرم، کار من فقط این است که آن ها را، آن طور که هستند، نشان دهم.

در سال های قبل از نوشتن «گام»، نمایشی از چخوف بر صحنه رفته بود. فئودور کورش (Fyodor Korsh) مدیر تئاتر مسکو نمایش نامه ی «ایوانوف» را کار کرد و آن را در ۱۹ نوامبر ۱۸۸۷ در تئاتر خودش روی صحنه برد. کار فوق العاده ای بود که سخت جنجال برانگیز شد. «علاقه مندان این همه مباحثی را که در نمایش نامه ی من دیدند و شنیدند، به عمرشان ندیده بودند» (از نامه ی چخوف به الکساندر، (۲۰ نوامبر ۱۸۸۷). این نمایش نامه را تئاتر الکساندرا، تالار سلطنتی در سن پترزبورگ، دست گرفت و پس از بازنویسی های پر تب و تاب برای روشن تر کردن دیدگاه های نویسنده و با توجه به قدرت و گروه بازیگران آن را از ۳۱ ژانویه ۱۸۸۹ روی صحنه آورد.
چخوف که در سن سی سالگی به شهرت و درآمد رسیده بود، دست به سفری شگفت انگیز به طول ده هزار مایل به سمت ساخالین جزیره ی بد آب و هوا در سال ۱۸۹۰ زد، این سفر از آن جهت طاقت فرسا بود که هنوز راه آهن به سیبری کشیده نشده بود. احتمالاً او در این مخاطره از تمایل ایثارگونه و نویافته ی تولستوی الهام گرفته بود. به هر حال حاصل پژوهشی مستند در مورد گروهی از محکومین الگویی از مطالعه ی میدانی بی طرفانه شد و احتمال اصلاحاتی در مجازات زندان را فراهم کرد. این امر از نظر شخصی نوعی تمایل به سرخوردگی را در کار او تشدید کرد، چون علی رغم کسانی که او را تکذیب می کردند، خود او از نداشتن دیدگاه یا رسالت خاصی در عذاب بود. مرگ برادرش نیکولای و از دست رفتن سلامتی خودش به از میان رفتن آرمان ها و انگیزه هایش در نوشتن انجامید. این مرحله در زندگی او با داستانی کسل کننده (A Boring story, ۱۸۸۹) با راوی اول شخص گوشه گیر و آرمان از دست رفته، آغاز شد.
درآمد بی وقفه از حق تالیف ها به چخوف امکان داد تا در سال ۱۸۹۱ در ملیخوو (Melikhovo)، تقریباً در ۵۰ مایلی جنوب مسکو مزرعه ای بخرد و والدین و خواهر و برادرانش را برای سکونت به آن جا ببرد. او در آن جا دست به کار «چکاندن آخرین قطره های رنج از تن خود» (از نامه به سوورین، هفتم ژانویه ۱۸۹۹) شد. باغی از آلبالو کاشت و به میزبانی دست و دلباز تبدیل شد. این زندگی در روستا هم به نفع کار ادبی او، و هم به نفع دیدگاه های بشردوستانه ی او تمام شد. او خود را به درون ماجراهایی مثل جاده سازی، اصلاح زندگی روستایی، تاسیس مدرسه و امثال آن انداخت. او در زمان شیوع بیماری شبه وبا در سال های ۱۸۹۲ و ۱۸۹۳ عضو فعال کمیسیون بهداشت و رئیس هیئت کمک به قحطی زدگان بود. این تجربیات به درون شخصیت دکتر آستروف(Astrov) در نمایش نامه ی «دایی وانیا» راه یافتند.
در طول این دوران چخوف داستان های بلند شاهکار خود را نوشت و در آن ها بن بست های زندگی را بررسی کرد. آثاری مثل «دوئل»، «اتاق شماره ی شش»، «راهب سیاه»، «معلم ادبیات»، «خانه ی دو آپارتمانه»، «زندگی من»، و «دهقانان نثری درخشان» و روان شناسی دقیقی داشتند. آن ها بارها انگشت روی توهّماتی گذاشتند که برای قابل تحمل کردن زندگی ضروری به نظر می رسند، به کوشش های نومید کننده در زندگی آدم های عادی اشاره کردند و به جذابیت درمان ناپذیر تنبلی ای پرداختند که مانع از این می شود که انسان ها به توانایی صداقت و شادمانی در خود پی ببرند. موضع گیری چخوف به لحاظ درمان انتقادی است، اما همیشه با نگاهی دقیق و دلسوزانه به جزئیاتی توجه دارد که خواننده را به درکی عمیق تر رهنمون می شود.
موفقیت «ایوانوف» و «پیش پرده های خرس» و «خواستگاری» (۸۹-۱۸۸۸) برای چخوف به عنوان نمایش نامه نویس درآمد زیادی به ارمغان آورد. چخوف بر اثر تشویق کورش و دیگران و نومید از طرح های نافرجامش برای نوشتن یک رمان، روی کمدی دیوجنگل (The wood Demon)، به سختی کار کرد. این نمایش فوراً از طرف تئاترهای یارانه بگیر مسکو و پترزبورگ رد شد و آن را بیش تر داستانی دانستند که به نمایش درآمده تا این که نمایش نامه ای اصیل باشد. آن ها توصیه کردند که چخوف دست از نویسندگی برای تئاتر بردارد. اجرا در تئاتر آبراموف در مسکو سردی همراه با تحقیری به همراه داشت و شاید باعث تصمیم چخوف به رفتن به ساخالین شد. به این ترتیب چند سالی تئاتر را ترک کرد. فقط کمدی «سالگرد» (۱۸۹۱) و کمدی نیمه تمام دیگری به نام «شب قبل از محاکمه» را نوشت.
در ژانویه ی سال ۱۸۹۴ اعلام کرد که دست به نوشتن نمایش نامه ای زده است و یک سال بعد نیز نوشتن آن را انکار کرد: «در حال نوشتن نمایش نامه ای نیستم و حسی هم برای نوشتن نمایش نامه ندارم. پیر شده ام و ذوق خود را از دست داده ام. ترجیح می دهم رمان بلندی بنویسم که مثنوی هفتاد من کاغذ شود» (از نامه به و. و. بیلی بین Bilibin، ۱۸ ژانویه ۱۸۹۵). یک سال و نیم بعد بود که خبر داد «... باور می کنی، دارم یه نمایش نامه می نویسم... سرخوشی خاصی بهم می ده، گرچه بدجوری علیه قراردادهای تئاتر طغیان کرده ام. یه کمدیه، با سه نقش زن و شش نقش مرد، یه چشم انداز به یه رودخونه،کلی حرف درباره ی ادبیات، بدون هیچ حرکتی و یه خروار عشق» (به سوورین، ۲۱ اکتبر ۱۸۹۵).
این نمایش نامه ی کمدی «مرغ دریایی» بود که شب افتتاحیه ی سختی در تئاتر الکساندر در ۱۸۹۶ داشت: بازیگران درک نادرستی از آن داشتند و تماشاگران آن را درنیافتند. علی رغم بی اعتنایی اعتراض آمیزش که می گفت «خودم را بستم به روغن کرچک، دوش آب سرد گرفتم و خیال ندارم نمایش نامه ی دیگه ای بنویسم» (به سوورین، ۲۲ اکتبر ۱۸۹۶)، به مسکو رفت، جایی که در آن از نوشتن نمایش نامه منزجر شده بود. گرچه «مرغ دریایی» در اجراهای بعدی مورد استقبال جماعت قرار گرفت، چخوف دوست نداشت کار خود را به داوری دسته بندی های ادبی و هلهله ی تماشاگر وانهد. با این حال فقط یک سال بعد از این رویداد، نمایش نامه ی جدید «دایی وانیا» در مجموعه ی نمایش نامه هایش در سال ۱۸۹۷ پدیدار شد که نسخه ی بازنوشته ای از دیوجنگل بود و در همان سال، نوشتن نمایش نامه ی دیگری را آغاز کرد که تبدیل شد به نمایش نامه ی «سه خواهر».
در سال ۱۸۹۷ بیماری چخوف را قطعاً سل تشخیص دادند و او مجبور شد ملیخوو را به قصد آب و هوای ملایم تری ترک گوید. باقی عمرش را بین یالتا در کرانه ی دریای سیاه و چشمه های آب معدنی فرانسه و آلمان در رفت و آمد بود. برای پرداخت این هزینه های جدید حق چاپ همه ی نوشته های قبل از ۱۸۹۹ خود، جز نمایش نامه ها ـ و حق چاپ مجدد داستان های آینده اش را به مبلغ ۷۵۰۰۰ روبل به انتشاراتی مارکز (Marks) فروخت. این حرکتی نسنجیده بود، چون مارکز هیچ تصوری از تعداد آثار چخوف نداشت. شاید بر اثر همین خطای محاسبه بود که چخوف به این نتیجه رسید تا تمرکز خود را بر نمایش نامه نویسی بگذارد که به نظر می رسید درآمد بیش تری دارد.
باقی زندگی او در هنر نمایش به سرنوشت تئاتر هنر مسکو گره خورد که توسط دوست او نمیرویچ دانچنکو و شخص هنردوست ثروتمندی به نام ک. اس. آلکسیف که با نام استانیسلاوسکی در تئاتر بازی می کرد، در سال ۱۸۹۷ بنیاد نهاده شد. چخوف یکی از شرکای اصلی شرکت بود، چون هدف های اعلام شده ی گروه از نظر بازیگری، موضع جدی آن ها نسبت به هنر و نمایش نامه های از نظر ادبی ارزشمند آن ها را تحسین می کرد. در شب افتتاح نمایش تاریخی «سزار فئودور ایوانویج، نوشته ی آزاد الکسی تولستوی شیفته ی اولگا کنیپر (Olga Kniper) بازیگر جوانی شد که نقش تزارینا را بازی می کرد. چخوف با کمی تردید به تئاتر هنر اجازه داد در پایان فصل نخست کار خود «مرغ دریایی» را دوباره روی صحنه ببرد. این بار استانیسلاوسکی که یکی از کارگردانان همکار بود، تردید بیش تری داشت، چون نمایش را نفهمیده بود. اما گروه قوی بازیگران و اجرای سنگینِ کار تماشاگران را تحت تاثیر قرار داد و نمایش موفقیت چشمگیری داشت. تئاتر هنر مسکو «مرغ دریایی» را پرچم هنر پیشرو خود قرار داد و از آن به بعد خود را خانه ی چخوف خواند. هنگامی که تئاتر مالی (Maly) بر روی اصلاحاتی بر «دایی وانیا» اصرار کرد، چخوف آن نمایش را کنار گذاشت و به تئاتر هنر اجازه داد که همان متن اولیه را همراه با بازنویسی «ایوانوف» بر روی صحنه ببرد و «سه خواهر» را (۱۹۰۱) در حالی نوشت که بازیگران تئاتر هنر را در ذهن داشت.
انزجار واکنش همیشگی چخوف نسبت به اجرای نمایش نامه هایش بود. همین است که دو ماه پس از گشایش «سه خواهر» نوشت: کاملاً از تئاتر بریده ام و دیگر هرگز برای آن نمایش نامه نمی نویسم، آدم می تواند توی آلمان، سوئد و حتی اسپانیا نمایش نامه بنویسد، اما در روسیه نه، در این جا به نمایش نامه نویسان احترام نمی گذارند، به آن ها تیپا می زنند و هرگز پیروزی یا شکست را بر آن ها نمی بخشند (به اولگا کنیپر، اول مارس ۱۹۰۱). با وجود این، خیلی زود درگیر نوشتن «باغ آلبالو» شد (۱۹۰۴) و در حالی که نقش ها را بر قامت بازیگران تئاتر هنر مسکو می دوخت. هر کدام از این اجراها برای چخوف و بازیگران شهرت بیش تری به ارمغان می آورد، حتی زمانی که خود او با تحلیل و برداشت تئاتر هنر مسکو موافق نبود. کمی قبل از مرگ بر نمایش نامه ی دیگری تامل می کرد که حتی غیرسنتی تر بود و در آن روح معشوقه ی یکی از جویندگان قطب شمال به سراغ او می آمد و در آن کشتی ای بود که از برخورد با یخ ها درهم می شکست.
چخوف در سن چهل سالگی با اولگا کنیپر ازدواج کرد. او با زنان زیادی ارتباط داشت، اما در برخورد با آن ها محتاط بود. او بی اختیار این بانوی هنرمند را جذب کرد که او را استاد خود می دانست و خودش را پریِ مشاور چخوف به شمار می آورد. اما هر وقت که کارشان بالا می گرفت یا زن خیلی اشتیاق نشان می داد، چخوف به نوشتن طنز و نوشته های شوخ طبعانه می پرداخت. در این نوشته ها معمولاً ازدواج را دام و فریبی تصویر می کرد که اشخاص داستان هایش را به ورطه ی تهی سازی و ابتذال می کشاند. رابطه ی او با اولگا کنیپر مایه ی شادمانی بود، او «پیشی» او، «پاپی» او، «برهک» او و «کروکودیل عزیز» او بود، و در عین حال به نحو مناسبی از او دور بود، چون اولگا مجبور بود بیش تر وقتش را در مسکو بگذراند، در حالی که چخوف در ویلایش در یالتا دوره ی نقاهتش را می گذراند. از این لحاظ ازدواج موفقی داشت.
خانه ی او در یالتا (که امروزه موزه شده است) قبله ی آمال نویسندگان جوان، هواداران دل خسته، گروه های بازیگر دوره گرد و مفت خورهای معمولی بود. چنین زایرانی، هر چه قدر هم که حسن نیت می داشتند، آرامش روحی و جسمی او را به هم می زدند و سلامتی او پیوسته رو به تحلیل می رفت. در دسامبر ۱۹۰۳ به مسکو رفت تا در تمرین های «باغ آلبالو» شرکت کند، نخستین شب اجرای این نمایش مصادف با «روز چخوف» و بیست و پنجمین سالگرد آغاز فعالیت های ادبی او بود. زار و نزار، قوز کرده و به شدت بیمار در اواسط پرده ی دوم سروکله اش پیدا شد و تا آخر پرده ی سوم ماند، یعنی وقتی که مراسمی به افتخار او برپا و به شدت شگفت زده اش کردند.
علی رغم افول شدید سلامتی و نومیدی حاصل از سقط جنین اولگا در سال ۱۹۰۲، لحن تغزلی عمیقی وارد آخرین نوشته هایش شد. آخرین داستان های او، «بانو و سگ ملوس»، «اسقف اعظم»، و «معشوقه» دیدگاه قابل قبول تری از سرشت چرخه ای زندگی ارائه می کنند. آن ها هم چنین نشان دهنده ی توجه به آهنگ کلام در ساختار و واژگانند، چیزی که به خوبی در کمدی «باغ آلبالو» رعایت شده بود.
در ژوئن ۱۹۰۴ پزشکان به چخوف توصیه کردند به بادن ویلر (Badenweiler)، آسایشگاه کوچکی در بلک فارست برود. در آن جا بود که نویسنده ی چهل و چهار ساله در دوم ژولای درگذشت. کمی قبل از مرگ او پزشک توصیه کرد که کیسه ی یخی روی قلبش بگذارند. چخوف معترضانه گفت: «آدم روی یه قلب خالی یخ نمی گذاره». هنگامی که اصرار کردند کمی شامپاین بنوشد، گفت: «خیلی وقته شامپاین نخوردم»، و این آخرین گفته های او بود. ناخودآگاه داشت شعر کودکانه ی مارینا در «دایی وانیا» را باز می گفت: «خیلی وقته ماکارونی نخوردم». مراسم خاک سپاری چخوف کمدی اشتباهاتی بود که او اگر بود، آن را می ستود. بر روی واگن قطاری که جسد او را به سن پترزبورگ می برد با شابلون نوشته بودند «صدف فرانسوی»، و در گورستان مسکو تماشاگران بیش تر وقت شان را صرف دیدن ماکسیم گورکی و چالیایین کردند تا مراسم خاک سپاری و تشییع کنندگان چخوف ناخواسته با تشییع کنندگان ژنرال کلر، قهرمانی نظامی که نعش او را با کشتی از خاور دور فرستاده بودند، مخلوط شدند و دوستان چخوف از شنیدن مارش عزای دسته ی موزیک ارتش یکه خوردند، دسته ی موزیکی که بقایای مردی را همراهی می کرد که همیشه از آداب پرطمطراق تبرّی می جست.

فهرست تصاویر

۱- جورج ویلسون در نقش بورکین و ژان ویلار در نقش پلاتونوف در اجرای پلاتونوف در تئاتر ملی مردم، پاریس، ۱۹۵۶ (همان عکس، آگنس واردا).
۲- اجرای میرهولد از نمایش نامه ی «خواستگاری» در سی و سه سووتر، مسکو، ۱۹۳۵، ایگور ایلینسکی در نقش لوموف ولوگینا در نقش ناتاشا.
۳- میخائیل چخوف، برادرزاده ی نویسنده، در بازیگر ناخواسته ی تراژدی، تئاتر ماژستیک، نیویورک، ۱۹۳۵.
۴- طراحی سیموف برای پرده های اول و دوم «مرغ دریایی» در تئاتر هنر مسکو، ۱۸۹۸.
۵- «مرغ دریایی» در تئاتر هنر مسکو، ۱۸۹۸. آخر پرده ی سوم استانیسلاوسکی در نقش تریگودین (دوم از چپ)، اولگا کنیپر در نقش آرکاردینا (نشسته)، ویشنوسکی در نقش دورن (آخرین نفر از راست)، آرتیوم در نقش شاماریف (زانو زده).
۶- استفان هاگارد در نقش تریپلیوف و پگی آشکروفت در نقش نینا در اجرای کمیساریوسکی از «مرغ دریایی»، تئاتر نو، لندن، ۱۹۳۶.
۷- طرح جوزف سووبودا برای «مرغ دریایی»، به کارگردانی اوتمار کرجکا در نارودنی دیوادلو، پراگ، ۱۹۶۰.
۸- رستوک سوگاموت در نقش نینا در پرده ی اول «مرغ دریایی»، به کارگردانی آندره شربان برای گروه تئاتر شی کی، توکیو، ۱۹۸۰.
۹- پرده ی آخر دایی وانیا در تئاتر هنر مسکو، ۱۹۰۰، ماریا لیلینا در نقش سونیا (چپ)، ویشنوسکی به نقش وانیا.
۱۰- سی بیل تورن دیک در نقش مارینا و لارنس اولیویه در نقش آستروف در «دایی وانیا» در تئاتر ملی، لندن، ۱۹۶۲، (عکس از آنگوس مک بین. کورتسی، مجموعه ی تئاتر هاروارد).
۱۱- «سه خواهر» کارمیشل سن دنی در تئاتر کویین، لندن، از چپ به راست: فردریک للوید (چبوتکین)، میچل ردگریو (توسنباخ)، پگی آشکروفت (ایرنیا)، جان گیل گود (ورشینین)، لثون کوارترماین (کالیگین)، (عکس از هوستون راجرز).
۱۲- طرحی برای نمایش «سه خواهر» در تئاتر هنر گورکی، مسکو، ۱۹۴۰، (عکس شرکت موتلی بوکس).
۱۳- ایوان مسکوین در نقش یپیخودوف در اجرای اول «باغ آلبالو»، تئاتر هنر مسکو، ۱۹۰۴.
۱۴- استانیسلاوسکی در نقش گایف و لیلینا در نقش آنیا در «باغ آلبالو»، تئاتر هنر مسکو، ۱۹۰۴.

نظرات کاربران
درباره کتاب آنتوان چخوف