فیدیبو نماینده قانونی مهراندیش و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب دشمن مردم

کتاب دشمن مردم

نسخه الکترونیک کتاب دشمن مردم به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب دشمن مردم

«دشمنِ مردم» داستانِ آبِ آلوده یک شهر است، آبی که هرچند' هم نوشیدنش بیماری‌زاست و هم شست‌وشو با آن، به بهای گران به خودی و بیگانه، به بیمار و نابیمار، فروخته می‌شود. آبِ آلوده سرچشمه نان چرب‌ونرمی برای شهر می‌شود و از این دید، «دشمنِ مردم» داستانِ نه‌تنها آب، که داستانِ نان‌وآبِ شهر و شهروندان و آیندۀ آن‌ها است. آلودگی آب' دو برادر را روی‌درروی هم می‌نهد، یکی پزشک آسایشگاه ساحلی و دیگری همه‌کاره شهر. پزشک بر آن است که همه‌چیز را رو کند و سروسامان دهد، برادرش می‌خواهد همه‌چیز آرام و پوشیده در اتاق‌های دربسته شهرداری رسیدگی و در گذر زمان و نرم‌نرم راست‌وریست شود. پزشک می‌گوید با لاپوشانی آلودگی آب' شهر نابود می‌شود. شهردار می‌گوید با خواباندن آسایشگاه ساحلی برای لوله‌کشی دوباره' شهر نان‌دانی خود را و در پسِ آن آیندۀ خود را از دست می‌دهد. پزشک از حق شهروندی و حقیقت می‌گوید، دیگری از قانون و مصلحت. کار بالا می‌گیرد.

ادامه...
  • ناشر مهراندیش
  • تاریخ نشر
  • زبانفارسی
  • حجم فایل 0.94 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۵۶ صفحه
  • شابک

معرفی رایگان کتاب دشمن مردم

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

چهره ها:

تُماس سْتُکمان (پزشکِ آسایشگاهِ ساحلی) Tomas Stockmann
بانو سْتُکمان (همسرش) Fru Stockmann
پِتْرا (دخترشان، آموزگار) Petra
اَیْ لیف (پسرِ سیزده ساله شان) Eilif
مُرتِن (پسرِ ده ساله شان) Morten
پِتِر سْتُکمان (برادرِ بزرگِ دکتر) Peter Stockmann
(قاضی، کلانتر)
(رئیس هیئت مدیره آسایشگاهِ ساحلی و غیره)
مُرتِن شیل (پدرخوانده بانو سْتُکمان، چرم ساز) Morten Kiil
هُوسْتْاد (سردبیرِ «پیکِ مردم») Hovstad
بیل لینگ (همکارِ روزنامه) Billing
هُرشْتِر (ناخدایِ کشتی) Horster
آشلاکْسِن (چاپخانه دار) Aslaksen
شرکت کنندگانِ گردهمایی شهروندان ـ مردانی از همه لایه های جامعه، چند زن و گروهی پسربچه یِ دبستانی

رویدادها در شهری ساحلی در جنوب نروژ می گذرد.

دیباچهٔ ویراستِ دوم(۱)

شاد و سبک بارم از اینکه ویراستِ دومِ «دشمنِ مردم» ایبسن را به دستِ شما دوستداران او می سپارم. برگردانِ من از این نمایشنامه سال ها پیش به بازار آمد و خوابِ سنگینِ بازارِ کتابِ آب وخاکِ ما را چهار بار شکست تا آنکه در پیِ پیش آمدن دشواری هایی با ناشرِ پیشین' خود به خاموشیِ ناگزیر گرفتار آمد. من در ویراستِ تازه، واژه به واژهٔ برگردانِ پیشین خودم را از زیرِ چشم گذرانده ام. بیجا نیست بگویم که در زمانِ برگردانِ نخست' منابعِ اندکی در دسترس داشتم. پیش آمدن برخی نادرستی ها با آن تنگ دستیِ من، به ویژه ازآن رو که این نمایشنامه به صد و سی وشش سال پیش برمی گردد و در این سال ها زبان به راه خودش رفته و پوست انداخته، چیز شگفت آوری نیست. بخت یارم بود و به پروژهٔ «ایبسن به زبان های دیگر» راه یافتم و توانستم این بار در چارچوبِ این پروژه به برگردانم برگردم و آن را به روز کنم.
«دشمنِ مردم» زادهٔ فورانِ الهام بود و ایبسن در آن خود را سخت با قهرمانِ نمایشنامه درآمیخت. و ناهمسازی هایِ بی پروایِ او باز به گونهٔ شادمانه ای در این نمایشنامه جانِ تازه گرفت.
اندیشه ها و احساساتی که او می خواست در نمایشنامهٔ تازه بیرون بریزد، نه در او تازگی داشتند و نه در زمانه ای که او می زیست. خوارداشتِ توده های انبوه و اکثریت سالاری، رایج بود. آن فردگرایی ای که دستی در کار داشت تا هر تک آدمی جایی در گردش و چرخش جامعه باز کند سراپا به پیکار با قدرتِ اکثریت کشیده شد. تُکْویلِ(۲) توده سالار شعار «خودکامگیِ اکثریت» را پیش کشید و استوارت میل(۳) برای حقِ آزادی فرد در برابر اکثریت استدلال های فلسفی آورد.
در شمالِ اروپا، سُرِن کیرکه گُرِ(۴) فردگرا اندیشهٔ خود را در این جملهٔ کوتاه به زبان آورد: «انبوهه برابر است با ناراستی.» در همهٔ کشورهای شمال اروپا کسی از ایبسن با او همدل تر نبود. ایبسن در سال ۱۸۵۱ که روزنامه نگار سیاسی هفته نامهٔ «مان نِن»(۵) بود، از بزدلی و دوروییِ اکثریتِ چپِ مجلسِ ملی به جوش می آمد.
هنگامی که گِئورگ براندِس(۶) در سال ۱۸۷۲ می خواست انجمنی پی ریزد،
ایبسن به او نوشت: «برای من به هر رو این گونه است که "تنهاترین' نیرومندترین است."» پانزده روز پیش از آن در نامهٔ دیگری نوشته بود که در همهٔ میدان ها و پهنه ها بنیاد برای او این است که::حق همیشه با اقلیت است.»
او در ۱۸۷۲ به براندِس نوشت که «لیبرالیست ها بدترین دشمنان آزادی اند.» نامه های سال های ۱۹۷۰ و ۱۹۷۱ او به براندِس سرشار از تئوری های انقلابی اند.
ایبسن شخصیت های مستقل را خوش داشت و چنین کسانی را چندان نمی یافت و به چشمِ خودش در نروژ از همه جا کم تر می یافت. او در سالِ ۱۸۷۹ به بیُرنْسُن(۷) نوشت: «در سراسرِ کشورِ نروژ ۲۵ شخصیتِ آزاد و مستقل پیدا نمی شود.»
ایبسن در سال های ۶۰ به حزبِ راست کشش داشت، ولی در دههٔ ۷۰
به حزبِ چپ گرایش یافت. نمایشنامه های «پایه های جامعه» و «عروسک خانه» حزبِ راست را از نویسندهٔ انقلابی دورتر و دورتر کرد.
بااین همه، همهٔ چپ هم از او خرسند نبود. بسیاری از چپی ها که به قدرتِ سیاسی می اندیشیدند، نمی خواستند در مسئولیتِ آن اخلاقِ زناشویی ای که او در «عروسک خانه» پیش می کشید، با او شریک شوند. بگومگوهایِ پیرامون این نمایشنامه می تواند او را به اندیشهٔ «دشمنِ مردم» انداخته و کاری کرده باشد که این نمایشنامه چنین زود پس از «پَرهیب ها» بیرون آید.
ایبسن در تابستان ۱۸۸۰ به «پَرهیب ها» می اندیشید، ولی پس از رفتن به رُم اندیشه های دیگری به سرش زد. در مارس ۱۸۸۱ به ناشرِ خود اف.هِگِل(۸) نوشت: «می خواهم این راز را با شما در میان بگذارم که کتاب تازه ای می نویسم که پس از تابستان پایان می یابد. شاید بیست برگِ چاپی بشود؛ این کار' سخت به دلم چنگ می زند و این اطمینان را در خود حس می کنم که با علاقهٔ همگان روبه رو می شود.» برنامهٔ این نوشتهٔ تازه دیگر بسیار پیش رفته بود، ولی این کار' «پرهیب ها» نبود، چراکه باز در ژوئن به هِگِل می نویسد: «کاری که پیش تر درباره اش نوشتم، فعلاً کنار گذاشته شده و یکی از نخستین روزهای این ماه به کار روی دستمایهٔ نمایشنامه ای پرداختم که دیری اندیشه ام را گرفتار کرده و اینک چنان فشار نیرومندی به من می آورد که دیگر هیچ نمی توانم آن را به خود بگذارم». این نمایشنامهٔ تازه «پَرهیب ها» بود.
از همهٔ آنچه در زمستان ۸۱ ـ ۱۸۸۰ از او شنیده ایم، روی هم رفته به روشنی می توان دریافت که موضوعی که فعلاً کنار گذاشته بود، «دشمنِ مردم» بود، زیرا همهٔ آن چیزهایی که پیرامون ۱۸۷۰ در او جوشیده و غلیان کرده بود، باز در گفت وگوهای او فوران می کرد. اینک چون زمانِ نگارشِ براند(۹) شده بود، کمابیش نمی توانست از چیز دیگری سخن بگوید. هم لُرِنتس دیتریکْسُن(۱۰) و هم کریستُفِر یانسُن(۱۱) از این سخن گفته اند. دیتریکْسُن در فوریه ۱۸۸۱ به رُم رفت. او می گفت اندیشه های «دشمنِ مردم» کمابیش در همهٔ گفت وگوهایی که در آن زمان داشتیم به زبان می آمد. یان سُن با ریزه کاری های بیشتری یک رشته از گفت وگوها را بازگو می کرد: «اکثریت؟ اکثریت چیه؟ تودهٔ نادان. خردمند همیشه در اقلیته. گمون می کنین چند تا از اونایی که اکثریتن، حق دارن عقیده ای داشته باشن؟ بیشترشون کله پوکن». این ها سخنانِ دل او بودند، ولی می توانستند گفته ای از درامِ ناتمامِ شیل لر(۱۲) ـ «دِمِتریوس»(۱۳) ـ باشند که در آن مردی تنها در مجلسِ لهستان می خروشد:

اکثریت چیست؟ اکثریت بی خِرَدی است؛
خِرَد همیشه تنها کارِ اقلیت بوده.

ایبسن از این سخنان زیاد می گفت و «کله پوک های» میهنی را سخت به یاد داشت. او پیوسته از این گلایه داشت که کسی در آب وخاکش جگرِ آن را ندارد که به چیزِ بزرگی بیندیشد و آن را به کار ببندد، ـ همه اش تنها خرده کاری بود.
«پَرهیب ها» که در کریسمس ۱۸۸۱ درآمد، چنان هنگامه ای به راه افتاد که «دشمنِ مردم» به خودی خود از درون او سرریز کرد. ایبسن برای واکنشِ تند از سوی مطبوعاتِ محافظه کار آماده بود، ولی چیزی که برایش آمادگی نداشت، ترسی بود که دامنِ مطبوعاتِ به اصطلاح چپی را هم گرفت.
این زمان برای ایبسن، زمانِ «پرباری از آزموده ها، آموخته ها و دیده ها» شد. او در نامه ای در ۱۸۸۲ نوشت: «آن هراسیدگی ای که از سوی به اصطلاح لیبرال ها دیدم، چیزهای فراوانی برای اندیشیدن به من داد.» نیز نوشت: «این پیشواها»...«از آزادی و آزاداندیشی می گویند و می نویسند و هم زمان بردهٔ عقایدِ پندارینِ مشترکان می شوند! من دلایل بیشتر و بیشتری برای این پیدا می کنم که چیزی تباه کننده در پرداختن به سیاست و پیوستن به حزب هاست. من هرگز در هیچ شرایطی نخواهم توانست به حزبی که اکثریت را با خود دارد، بپیوندم.» و باز: «حق همیشه با اقلیت است. پیداست من آن اقلیتِ درجازدگان را پیشِ چشم ندارم که از بخشِ بزرگِ میانی که نزدِ ما به آن ها لیبرال می گویند، پس مانده است؛ بلکه آن اقلیتی را می گویم که پیشاپیش در آنجایی می رود که اکثریت هنوز به آن نرسیده است. من باور دارم حق با آنی است که بیشتر با آینده سازگار است».
و افزود:«آزادی برای من والاترین و نخستین شرطِ زندگی است. آدم ها در آب وخاکِ ما نه چندان دربندِ آزادی، که تنها دربندِ آزادی ها هستند، چند تا بیشتر یا کمتر، بسته به موضعِ حزب.» این ها کمابیش واژه به واژه همان چیزی است که او در سال ۱۸۷۱ نوشته بود. اینک باز داوری اش دربارهٔ اوضاع میهن به همان تندیِ پیش بود: «در آب وخاکمان والاییِ جان انگار اُفت می کند.» و «من می خواهم چون تک تیراندازی در پست های دیدبانی باشم و به تنهایی عمل کنم.»
نامه های ژانویهٔ ۱۸۸۲ ایبسن پر است از چنین گفتارهایی. او در نیمهٔ ماه مارس به ناشرش نوشت: «من در زمانِ توفان' بررسی ها و دیدزنی های جورواجوری کرده ام و می خواهم در نوشته های آینده از آن ها بهره بگیرم.» و نیز: «این بار نمایشنامهٔ آرامش جویانه ای است که وزیران و بازرگانان و بانوانشان می توانند بخوانند و تئاترها هم نیازی به پس کشیدن در برابرش ندارند. به انجام رساندنش برایم بسیار ساده خواهد بود و کوششم را خواهم کرد که روی هم رفته در آغاز پاییز تمامش کنم.»
سه ماه پس ازآن' نخستین پی رنگ را در دست داشت و در درازایِ تابستان آن را به فرجام رساند و در آغازِ سپتامبر توانست بخشِ پایانیِ پاک نویس را برای چاپ بفرستد. نمایشنامه' در ماهِ نوامبر در کتاب فروشی ها بود.
ایبسن زمانی که نمایشنامه را برای ناشرش می فرستاد به او نوشت: «پرداختن به این کار برایم مایهٔ خوشی بوده و از اینکه اینک به پایانش رسانده ام، احساس دلتنگی و پوچی می کنم. دکتر سْتُکمان و من خیلی خوب باهم کنار آمدیم؛ ما در بسیاری زمینه ها سخت همدلیم؛ ولی او سری نترس تر از من دارد و از این گذشته ویژگی های بسیار دیگری دارد که باعث می شود آدم شنیدن خیلی چیزها را، که چنانچه من گفته بودم، شاید چندان خوب برداشت نمی کرد، از دهان او تحمل کند.»
ایبسن اندیشهٔ رویدادهای نمایشنامه را چه بسا از داستانی گرفته باشد که در زمانِ زندگی در مون شِن (مونیخ) از نویسندهٔ جوانِ آلمانی، آلفْرِد مَیسْنِر،(۱۴) شنیده بود. مَیسْنِر آن را در کتابش «داستانِ زندگیِ من» که در سال ۱۸۸۴ درآمد، آورد. در سال های ۳۰ که او در شهر ساحلی تِپلیتس(۱۵) پزشک بود، وبا آمد. او رساندن این خبر به همگان را وظیفهٔ خود می دانست. روشن است همه چیز به هم ریخت و مردمِ شهر سخت برآشفته شدند و خانهٔ او را سنگ باران کردند و او ناچار شد با شتابِ هر چه بیشتر از شهر برود. این داستان در بُه مِن(۱۶) و زاکْسِن(۱۷) بر سر زبان ها بود و مَیسْنِر که ایبسن او را می شناخت، بارها آن را برایش گفته بود.
این داستان، بااین همه، تنها چارچوب را به دست می داد. ایبسن جرقه هایی هم از آب وخاکِ خود، نروژ، گرفته بود. او می توانست بسا چیزها هم از کشاکش داروخانه دار هارالد تاولُف(۱۸) با خوراک سرای کریستیانیا که در سال ۱۸۸۱ سروصدای بسیاری به پا کرد، بگیرد. تاولفِ ستیزه جو از سال ۱۸۷۲ از گردانندگانِ خوراک سرایِ کریستیانیا خُرده می گرفت که آن ها به وظیفهٔ خود در برابرِ تهی دستانِ شهر عمل نمی کنند. او یک رشته خبرنامه علیه گردانندگان بیرون داد که یکی از آن ها در سال ۱۸۸۰ زیر نامی بود که رو به ایبسن داشت: «پایه های جامعه به نثر». تاولُف در یک نشستِ همگانی در ۱۸۷۴، درست زمانی که ایبسن در اسلو بود، سخنرانی ای کرد که به «حقیقت گویی» تاولُف آوازه پیدا کرد. او در این سخنرانی کوشید ریزبه ریز حقیقت را علیه گردانندگانِ خوراک سرا رو کند. او به ویژه در نشستِ همگانی ۲۳ فوریهٔ ۱۸۸۱، تنها دو هفته پیش از مرگش، سخت به خشم آمد و کوشید کیفرخواست دورودرازی را که زیر نام «افزودهٔ نخست به پایه های جامعه در نثر» نوشته بود، بخواند. نشست' او را وادار به خاموشی کرد، ولی به آشوب کشیده شد.
در اینکه گزارشِ این نشست' در پرداختِ صحنهٔ نشستِ همگانی «دشمنِ مردم» به ایبسن یاری رسانده باشد، نمی توان چندان تردید کرد. این رویداد درست زمانی پیش آمد که او با نخستین طرح هایش برای نمایشنامه کلنجار می رفت. همانندی هایی، هم در موضوع و هم در چهره ها، می توان دید.
از این گذشته، ایبسن خود گفته است که چهرهٔ دکتر سْتُکمان را از روی دوستان دیرینه اش بیُرنْسُن و یوناس لی(۱۹) ساخته است. او سنگ باران خانهٔ یکی از هم رزمان بیُرنْسُن را نیز به یاد داشت.

میرمجید عمرانی

گفتار مترجم

سال ها در درازای زندگی می آیند و می روند و دگرگونی های خُرد و ریزی با خود می آورند که از انباشتشان بهمن رویدادهای بزرگ به جنبش و گردش می افتد. بهمن که در بستری آرام می گیرد، همه چشم انداز آدمی دگرگون شده است. روزگاری دیگر با چندوچونی دیگر آغاز می شود. آدمی باز باید نگاه بالا برد، چشم تیز کند، به هر سو و گوشه و کنجی سر و گردن کشد و هر سنگی را پشت ورو کند تا به شناخت روزگار نو دست یابد. چنین کاری زمان می برد، جان می سوزد و می گدازد، سوی چشم می گیرد و نیز توش وتوان دست وپا. آدمی جوان و برومند و نیرومند به این تاریک خانه رازناک پا می گذارد و اگر بخت یارش باشد، پیری فرتوت و موی سپید، ولی با اندک مایه ای از شناخت از آن بیرون می رود. در میان این سپاه آیندگان و روندگان' تک و بی مانندند آنانی که چنان چراغی بر بلندی های هستی برمی افروزند که فروغش سراپای این چشم انداز شگفت و پیچیده روزگار نو را روشن می کند. ایبسن چنین کسی است. او با ژرف بینی و دوراندیشی خود ویژگی ها و پیچیدگی های جامعه هم روزگار را، آن چنان که هست و نه آن چنان که آوازه گری می شود، نمایان می کند، ژرف ترین مفاهیم و پنداره های زندگیِ آدمِ جامعه کنونی را هوشمندانه می کاود و می شکافد و بَروبار این واکاوی و واشکافی اش را پیش دیدگان دریده بیننده می گذارد. همه کس در هر جای جهان بزرگِ امروزین' خود و پیرامونش را در نوشته های ایبسن بازمی شناسد. نگاه ایبسن به ژرفای جامعه و آدم کنونی راه یافته و همین او را ماندگار کرده است. من بر این باورم که همه کارهای مدرن ایبسن را باید خواند تا دانست ما مردم پا به کدام میدان یا گود نهاده ایم. آنجا که جامعه مدرن به آن راه می گشاید، ایبسن نیز به آنجا راه می گشاید.

میرمجید عمرانی

پرده نخست

(شامگاه در اتاقِ نشیمن خانه پزشک که اثاثیه و مبلمان بی آب ورنگ ولی آراسته ای دارد. در دیوارِ دستِ راست، دو در هست که درِ دورتر به سرسرا و دیگری به اتاقِ کار پزشک باز می شود. در دیوارِ دستِ چپ، درست رو به روی درِ سرسرا، دری هست به دیگر اتاق های خانه. در میانِ همین دیوار' یک بخاریِ کاشی کاری برپاست و نزدیک تر به جلوی صحنه' کاناپه ای با آینه ای بر فرازش و میز بیضوی رومیزی داری در برابرش. روی میز، یک چراغِ سرپوش دارِ روشن. در تهِ صحنه' دری گشوده به اتاقِ غذاخوری. در درون اتاق' میزِ چیده شام با چراغی بر آن).
(بیل لینگ، دستمال سفره به زیرِ چانه، پشت میزِ غذاخوری نشسته. بانو سْتُکمان کنارِ میز ایستاده، بشقابی با یک تکه بزرگ گوشتِ بریان گاو به او می دهد. دیگر جاهای دور میز خالی است و رومیزی، چون پس از پایانِ غذا، چین وچروک برداشته).

بانو سْتُکمان: بله، وقتی یه ساعت دیر می کنین، آقای بیل لینگ، باید با غذایِ سرد بسازین.
بیل لینگ: (گرمِ خوردن). بسیار خوش مزه ست، ـ از این بهتر نمی شه.
بانو سْتُکمان: خودتون که می دونین، سْتُکمان هیچ نمی گذاره وقتِ غذاش این ور اون ور شه.
بیل لینگ: برای من هیچ مسئله ای نیست. بگی نگی به نظرم این جور تک وتنها و آروم که می تونم بشینم و بخورم، بیشتر مزه می ده.
بانو سْتُکمان: خب، خب، اگر بهِتون مزه می ده که ـ (گوش به سوی سرسرا تیز می کند). لابد هُوسْتْاد هم اومد.
بیل لینگ: شاید.

(کلانتر سْتُکمان پالتو به تن، کلاه اونیفورم به سر و عصا به دست به درون می آید).

کلانتر: سلامِ بلندبالا عرض می کنم، زن برادر.
بانو سْتُکمان: (به درونِ اتاقِ نشیمن می آید). چه عجب، سلام؛ شمایین؟ چه خوب کردین سری به ما زدین.
کلانتر: داشتم ازاینجا رد می شدم و خب ـ (با نگاهی رو به اتاق غذاخوری) اوه، ولی انگار مهمانی دارین که.
بانو سْتُکمان: (کمی دستپاچه). نه بابا؛ همین جوری سر زده است. (با شتاب) نمی خواین برین تو و شما هم یه لقمه ای بخورین؟
کلانتر: من! نه، خیلی سپاسگزارم. خدا به دادم برسه! غذای گرم برای شام؛ گوارشش از من ساخته نیست.
بانو سْتُکمان: ولی همین یه بار ـ
کلانتر: نه، نه، خدا بسازه براتون! من به همون نون وکره و چایَم می چسبم. در درازمدت سالم تره آخه، ـ یه کم هم کم هزینه تر.
بانو سْتُکمان: (لبخند می زند). حالا گمون نکنین من و تُماس از اون بریزوبپاش هاییم.
کلانتر: شما نه، زن برادر؛ از من به دور! (اتاقِ کارِ پزشک را نشان می دهد). نکنه خونه نیست؟
بانو سْتُکمان: نه، پس از غذا رفت کمی راه بره، ـ با پسرها.
کلانتر: کاش آدم می دونست این کار می تونه مفید باشه؟ (گوش می دهد). انگار اومد.
بانو سْتُکمان: نه، او نیست حتماً. (در می زنند). بفرمایین!

(سردبیر هُوسْتْاد از سرسرا به درون می آید).

بانو سْتُکمان: اوه، شمایین آقای هُوسْتْاد که ـ؟
هُوسْتْاد: بله، باید ببخشین؛ دستم تو چاپخونه بند شد. سلام،
آقای کلانتر.
کلانتر: (کمی سرسنگین کرنش می کند). آقای سردبیر. به گمونم برای کاری اومده این؟
هُوسْتْاد: تااندازه ای. یه چیزیه که باید تو روزنامه دربیاد.
کلانتر: فکرش رو می کردم. شنیده ام برادرم گویا نویسنده بسیار پربارِ «پیکِ مردم»ه.
هُوسْتْاد: حرفِ حقی که برای گفتن درباره چیزی دارن، پروایی ندارن که اون رو در «پیکِ مردم» بنویسن.
بانو سْتُکمان: (به هُوسْتْاد). ولی مگه نمی فرمایین ـ؟

(میز غذاخوری را نشان می دهد).

کلانتر: روشنه خب؛ من هیچ ازش به دل نمی گیرم که برای خواننده هایی می نویسه که بیشترین همدلی رو می تونه ازشون انتظار داشته باشه. تازه، من خودم هیچ دلیلی برای دلخوری از روزنامه تون ندارم که، آقای هُوسْتْاد.
هُوسْتْاد: بله، من هم همین نظر رو دارم.
کلانتر: روی هم رفته، روحیه رواداری قشنگی تو شهر ما فرمانرواست؛ ـ یه روحیه راستی خوبِ شهروندی. این هم برخاسته از اونه که ما یک امر بزرگ مشترک داریم که دورش حلقه بزنیم، ـ امری که به یک اندازه به همه همشهری های درست اندیشمون برمی گرده ـ
هُوسْتْاد: بله، آسایشگاهِ ساحلی.
کلانتر: دقیقاً. ما آسایشگاهِ بزرگ، نو و باشکوهمون رو داریم. ببینین چی می گم! آسایشگاه برجسته ترین منبع زندگی شهر می شه، آقای هُوسْتْاد. بی چون وچرا!
بانو سْتُکمان: تُماس هم همین رو می گه.
کلانتر: چه پیشرفت چشمگیری اینجا تو همین چندساله کرده! پولی تو دست وبالِ مردم اومده؛ زندگی و جنب وجوشی پیدا شده. ارزشِ ساختمان و زمین روزبه روز می ره بالا.
هوستاد: بی کاری هم کم می شه.
کلانتر: بله، این هم هست. بارِ ندارها به اندازه دلگرم کننده ای از روی دوش لایه های دارا کم شده و باز هم کمتر می شه، اگر تنها امسال' تابستانِ واقعاً خوبی داشته باشیم؛ ـ بازدیدکننده های خیلی پرشمار، ـ بیمارهای بسیار فراوان که بتونه اسم آسایشگاه رو بندازه سر زبون ها.
هُوسْتْاد: و شنیده م چشم اندازش هم که هست.
کلانتر: نشانه هاش بسیار امیدوارکننده ست. هرروز درخواستِ جا و این جور چیزها براش می آد.
هُوسْتْاد: خب، پس مقاله دکتر درست بجاست دیگه.
کلانتر: باز حالا چیزی نوشته؟
هُوسْتْاد: این یکی یه چیزیه که زمستون نوشته ن. سفارش آسایشگاه به دیگرون، گزارشی از اوضاعِ خوب بهداشتی شهرمون. ولی اون زمان گذاشتمش بمونه.
کلانتر: آها، به گمونم گیری تو کارش بوده؟
هُوسْتْاد: نه، این نبود؛ ولی دیدم بهتره تا این وقت ها تو بهار دست نگه دارم، چون الآن مردم به زمینه چینی و فکر اقامت تابستانشان می افتن.
کلانتر: بسیار درسته؛ بی اندازه درسته، آقای هُوسْتْاد.
بانو سْتُکمان: بله، تُماس پای آسایشگاه که در میونه، راستی خستگی نمی شناسه.
کلانتر: خب، کارمندِ آسایشگاه هم هست دیگه.
هُوسْتْاد: بله، تازه ایشون هم خب اون رو از همون اولش ساخته .
کلانتر: اونه؟ راستی؟ خب، گاهی می شنوم کسانی همچو عقیده ای دارن. ولی راستش، بااین همه، گمون می کردم من هم سهمِ ناچیزی در این کار داشته م.
بانو سْتُکمان: بله، تُماس همیشه این رو می گه.
هُوسْتْاد: بله، کی منکر اینه، آقای کلانتر؟ شما کار رو راه انداختین و جامه عمل بهِش پوشوندین؛ این رو که همه مون می دونیم. ولی من تنها می خواستم بگم که ایده ش رو از اول دکتر دادن.
کلانتر: بله. برادرم البته در زندگی ش ایده کم نداشته ـ بدبختانه. ولی زمانی که چیزی بخواد انجام بشه، آدم هایی با خمیرمایه دیگه ای می خواد، آقای هُوسْتْاد. راستش گمون می کردم آدم ها دست کم اینجا تو این خونه ـ
بانو سْتُکمان: آخه برادرشوهر جان ـ
هُوسْتْاد: آقای کلانتر، چه جور می تونین آخه ـ
بانو سْتُکمان: برین تو و چیزی بخورین، آقای هُوسْتْاد! تو این میون هم شوهرم حتماً می آد.
هُوسْتْاد: سپاسگزارم؛ شاید یه تکه کوچک خوردم.

(به درون اتاقِ غذاخوری می رود).

کلانتر: (با صدای کمی پست). این آدم هایی که رگ وریشه سرراست دهقانی دارن، عجیبن. هرگز نمی تونن بی نزاکتی رو کنار بگذارن.
بانو سْتُکمان: ولی این حالا چیه که ارزش اعتنا داشته باشه؟ نمی تونین شما و تُماس این افتخار رو برادرانه میون خودتون سرشکن کنین؟
کلانتر: چرا، این جور به نظر می آد، خب؛ ولی انگار همه هم به سرشکن کردن راضی نمی شن.
بانو سْتُکمان: چه چیزها! شما و تُماس خیلی خوب هم تو این زمینه باهم کنار می آیین. (گوش می دهد). به گمونم اومدش.

(می رود و درِ سرسرا را باز می کند).

دکتر سْتُکمان: (در سرسرا می خندد و شلوغ می کند). ببین، کاترینه، یه مهمونِ دیگه هم برات اومد. باصفا نیست، هان؟ بفرمایین، ناخدا هُرشْتِر. کتِتون رو آویزون کنین به قلاب. اِه، پالتو نپوشیده این که؟ فکرش رو کن، کاترینه، تو خیابون گیرشون انداختم؛ بگی نگی خیال بالا اومدن نداشتن.

(ناخدا هُرشْتِر به درون می آید و به بانو سْتُکمان سلام می کند).

دکتر سْتُکمان: (در درگاهی). برین تو، پسرها. شکمِ این ها الآن باز قاروقور می کنه، کاترینه. بیاین، ناخدا هُرشْتِر؛ الآن باید یه تکه گوشتِ بریانِ گاو بخورین ـ
(هُرشْتِر را به اتاق غذاخوری می راند. اَیْ لیف و مُرتِن هم به آنجا می روند).
بانو سْتُکمان: اِوا، تُماس، مگه نمی بینی ـ؟
دکتر سْتُکمان: (در درگاهی برمی گردد). اِه، تویی پِتِر! (به سوی او می رود و دستش را دراز می کند). خب، راستی که صفا آوردی.
کلانتر: بدبختانه یه دم دیگه باید برم ـ
دکتر سْتُکمان: بیخود نگو! یه کم دیگه تُدْدی(۲۰) می آد رو میز. کاترینه، تُدْدی که یادت نرفته؟
بانو سْتُکمان: نه که نرفته. آب داره می جوشه.

(به اتاق غذاخوری می رود).

کلانتر: تُدْدی هم ـ!
دکتر سْتُکمان: آره، بنشین تا خوش باشیم.
کلانتر: ممنون. من هرگز پای جمعِ می گسارها نمی شم.
دکتر سْتُکمان: ولی این جمعِ می گسارها نیست که.
کلانتر: به چشمِ من که هست ـ (رو به اتاق غذاخوری می نگرد). عجیبه که می تونن همه اون غذا رو بلمبونن.
دکتر سْتُکمان: (دست هایش را به هم می مالد). تماشای خوردن جوون ها معرکه نیست؟ همیشه اشتها دارن! همین جور هم باید باشه. غذا لازمه! نیرو! پِتِر، اون هان که به خمیرمایه آینده سروسامون می دن.
کلانتر: می شه بپرسم اینجا چی می تونه باشه که اون جور که تو می گی، «سروسامون داد»؟
دکتر سْتُکمان: خب، باید از جوون ها بپرسی ـ زمانِش که رسید! ما طبیعتاً نمی بینیمش. روشنه. دو تا پیروپاتال لنگه من و تو ـ
کلانتر: اوهو اوهو! اینکه صفت سخت عجیبیه ـ
دکتر سْتُکمان: خب، بهِم زیاد سخت نگیر، پِتِر. چون، بهت بگم، سخت خوش و خرمم. خودم رو تو دل این زندگی بالنده و شکوفنده چنان خوشبخت می بینم که نگو. از هرچی گذشته، تو زمانه ماهی زندگی می کنیم! انگار یه دنیای سراپا نو دوروبَر آدم سر برمی داره.
کلانتر: راستی می گی؟
دکتر سْتُکمان: آره، تو پیداست نمی تونی این رو به خوبیِ من ببینی. همه زندگی ت رو اینجا با این چیزها گذرونده ای، خب؛ برای همین هم گیرایی ش کم می شه. ولی برای من که همه این سال ها باید تو کنج خودم اون بالا تو شمال می نشستم و بگی نگی هیچ ناشناسی نمی دیدم که یه حرف چشم گشا برای گفتن بهِم داشته باشه، ـ برای من به این می مونه که رفته باشم به دل یه شهر بزرگ شلوغ.
کلانتر: هام. شهر بزرگ ـ
دکتر سْتُکمان: آره، می دونم خب که پیشِ خیلی جاهای دیگه، آش دهن سوزی نیست. ولی اینجا زندگی هست، ـ امید و بی شمار چیز که براش کار و پیکار کرد؛ اصل هم اینه. (داد می زند) کاترینه، نامه رسون نیومده؟
بانو سْتُکمان: (از اتاق غذاخوری). نه، نیومده.
دکتر سْتُکمان: و تازه، درآمدِ خوبِش، پِتِر! این چیزیه که آدم وقتی زندگیِ بخورونمیری مثل ما داشته، یاد می گیره قدرش رو بدونه.
کلانتر: پناه برخدا ـ
دکتر سْتُکمان: خب، از دید تو که نباید پنهان مونده باشه اون بالا خیلی وقت ها دست وبالمون تنگ بود. حالا آدم بتونه اربابی زندگی کنه! برای نمونه، امروز ناهار کباب داشتیم. تازه، برای شام هم همون رو داشتیم. نمی خوای یه تکه ش رو بچشی؟ یا دست کم این رو نشونت ندم یعنی؟ بیا اینجا ـ
کلانتر: نه، نه، اصلاً ـ
دکتر سْتُکمان: خب، بیا اینجا پس. می بینی، رومیزی دار شده ایم؟
کلانتر: آره، متوجه شده م.
دکتر سْتُکمان: تازه برای چراغمون هم سرپوش گرفته ایم. می بینی؟ پول همه این ها رو کاترینه کنار گذاشته. اتاقِ نشیمن رو خیلی دلنشین می کنه! نظر تو این نیست؟ وایسا اینجا! نه، نه، نه. اون جور نه. آره، این جور! می بینی؛ نور که این جور یه پارچه می افته پایین ـ. واقعاً به چشمم برازنده می نماد. هان؟
کلانتر: آره، وقتی آدم پروایی از هزینه همچو زرق وبرقی نداشته باشه ـ
دکتر سْتُکمان: خب، آره، حالا که پروایی ندارم. کاترینه می گه بگی نگی به همون اندازه خرجمون درمی آرم.
کلانتر: بگی نگی، خب ـ!
دکتر سْتُکمان: ولی یه دانشمند باید آخه یه خُرده اعیانی زندگی کنه. مطمئنم خرج سالانه یه استاندار معمولی خیلی بیشتر از منه.
کلانتر: آره، به گمونم! یه استاندار، یه آدم بلندپایه ـ
دکتر سْتُکمان: خب، پس یه تاجر ساده! خرجِ یه همچو کسی چندین برابره ـ
کلانتر: آره، برخاسته از شرایطه خب.

دکتر سْتُکمان: تازه، من واقعاً ریخت وپاش بی خود نمی کنم، پِتِر. ولی گمون هم نمی کنم بتونم از شادی قلبیِ رفت وآمد آدم ها به خونه م چشم بپوشم. می دونی، بهِش نیاز دارم. من که این همه مدت تک وتنها بوده م، ـ برام یه نیاز حیاتیه که با آدم های جوون، دلاور و بی باک باشم، آدم های آزادمنش و کاردوست ـ؛ اون ها، همه اون ها هم که اون تو نشسته ن و خوب می خورن، این جورن. آرزو می کردم هُوسْتْاد را یه کم می شناختی ـ
کلانتر: هُوسْتْاد راستی برام گفت حالا باز می خواد یه مقاله ت رو چاپ کنه.
دکتر سْتُکمان: یه مقاله من رو؟
کلانتر: آره، درباره آسایشگاه. یه مقاله که زمستون نوشته ای.
دکتر سْتُکمان: اوه، اون! ـ ولی حالا فعلاً نمی خوام اون دربیاد.
کلانتر: نمی خوای؟ از دید من که درست الآن مناسب ترین وقته.
دکتر سْتُکمان: آره، می تونه حق با تو باشه؛ در شرایط عادی ـ (به سوی دیگر اتاق می رود).
کلانتر: (با نگاه او را دنبال می کند). چه چیزِ شرایط الآن می تونه غیرعادی باشه؟
دکتر سْتُکمان: (می ایستد). خب پِتِر، به جان خودم، همین الآن نمی تونم برات بگم. به هرحال، امشب. خیلی چیزهاش می تونه غیرعادی باشه. یا شاید هم از بیخ وبن هیچ چیزش. می تونه هم تنها یه پندار باشه.
کلانتر: باید بگم این ها به گوش' خیلی رازناک می آن. چیزی داره می شه؟ چیزی که من نباید بدونم؟ گمون کنم آخه من به عنوانِ رئیس هیئت مدیره آسایشگاه ـ
دکتر سْتُکمان: گمون هم کنم من ـ؛ خب، بیا، پِتِر، نپریم به هم دیگه.
کلانتر: پناه برخدا! من عادت ندارم اون جور که تو می گی به کسی بپرم. ولی باید به قاطع ترین شکلی بخوام که همه تدابیر به روش کاری و از راه مقامات قانونی ش گرفته و تعیین شه. من نمی تونم بگذارم کسی از کج راهه ها و بیراهه ها بره.
دکتر سْتُکمان: مگه من هیچ از کج راهه ها و بیراهه ها می رم؟
کلانتر: تو، به هرحال، یه گرایش ریشه دار به این داری که از راه هایِ خودت بری. این هم توی یه جامعه سروسامان دار بگی نگی همون اندازه نارواست. فرد باید واقعاً تن به این بده که از جمع، یا درست تر بگم، از مقاماتی پیروی کنه که پاسداری از آسایشِ جمع رو به دوش دارن.
دکتر سْتُکمان: چه بسا هم. ولی این آخه چی کار به من داره؟
کلانتر: داره، چون این اون چیزیه که تو، تُماس جانِ من، انگار هرگز نمی خوای یاد بگیری. ولی بِپّا! یه بار ـ دیر یا زود ـ تاوانِش رو پس می دی. حالا دیگه بهِت گفتم. خدانگه دار!
دکتر سْتُکمان: مگه پاک زده به سرت؟ تو پرتِ پرتی ـ
کلانتر: معمولاً که نیستم. از این ها گذشته، باید مرخص شم ـ (از مهمانان درون اتاق غذاخوری خداحافظی می کند). خدانگه دار، زن برادر! خدانگه دار آقایان گرامی!

(می رود).

بانو سْتُکمان: (به اتاق نشیمن می آید). رفت؟
دکتر سْتُکمان: آره، اون هم پاک برافروخته.
بانو سْتُکمان: آخه، تُماس جان، باز دیگه چی کارش کردی حالا؟
دکتر سْتُکمان: هیچِ هیچ کار. او که نمی تونه انتظار داشته باشه من پیش پیش بهِش حساب پس بدم.
بانو سْتُکمان: حسابِ چی رو بهِش پس بدی؟
دکتر سْتُکمان: هام؛ این رو بگذار با من، کاترینه. ـ عجیبه که نامه رسون نمی آد.

(هُوسْتْاد، بیل لینگ و هُرشْتِر از پشت میز غذاخوری برمی خیزند و به اتاق نشیمن می آیند. اَیْ لیف و مُرتِن کمی دیرتر می آیند).

بیل لینگ: (کشاله می رود). آه، آدم پس از همچو غذایی، به مرگ خودم، یه آدم دیگه ای می شه.
هُوسْتْاد: کلانتر انگار امشب کوک نبودن.
دکتر سْتُکمان: از معده اشه؛ پِتِر هضمش بده.
هُوسْتْاد: انگار بخصوص ما «پیکِ مردم»ی ها رو نمی تونستن هضم کنن.
بانو سْتُکمان: به نظر من شما روی هم رفته خوب باهاشون کنار اومدین.
هُوسْتْاد: آره، خب؛ ولی این حالا تنها یه جور آتش بسه.
بیل لینگ: آی گفتین! این حرف گویای همه چیزه.
دکتر سْتُکمان: یادمون نره که طفلک پِتِر، آدم تنهاییه. خونه ای نداره که توش خوش باشه؛ همه ش کار و کار. اون همه آب زیپوی وامونده ای که یه بند می بنده به نافش هم، روش. خب، پسرها، صندلی ها رو بچینین دور میز! کاترینه، تُدْدی رو نمی آریم تو؟
بانو سْتُکمان: (به سوی اتاق غذاخوری می رود). الآن می آرمِش.
دکتر سْتُکمان: ناخدا هُرشْتِر، شما اینجا روی کاناپه پیش من بشینین. یه مهمون کم پیدایی مثل شما ـ. بفرمایین، بشینین، دوستان من!

(مردان گردِ میز می نشینند. بانو سْتُکمان چراغ خوراک پزی، جام ها، تُنگ ها و دیگر لوازم را در یک سینی می آورد).

بانو سْتُکمان: این هم از این؛ این عرق، این روم(۲۱) و این هم کنیاک. حالا هرکی باید از خودش پذیرایی کنه.
دکتر سْتُکمان: (جامی برمی دارد). می کنیم هم. (همچنان که تُدْدی درست می کند). بعد باید سیگارها رو هم آورد جلو. اَیْ لیف، تو حتماً می دونی جعبه ش کجاست. تو هم، مُرتِن، می تونی پیپم رو بیاری! (پسرها به اتاق دست راست می روند). بدگمان شده ام به اینکه اَیْ لیف هرازگاهی یه سیگار کش می ره، ولی من به روم نمی آرم. (داد می زند). مُرتِن، عرقچینم رو هم بیار! کاترینه، نمی تونی بهِش بگی کجا گذاشته مش؟ خب، آورده ش دیگه! (پسرها خواسته ها را می آورند). بفرمایین، دوستان من. من به پیپم می چسبم، به گمونم؛ این پیپ چه بارها که اون بالا توی توفان شمال همراهم نبوده! (جام به دیگر جام ها می زند). به سلامتی! آه، راستش گرم ونرم اینجا نشستن بهتره.
بانو سْتُکمان: (نشسته و بافتنی می بافد). ناخدا هُرشْتِر، شما به زودی روانه دریا می شین؟
هُرشْتِر: فکر می کنم هفته دیگه آماده باشم.
بانو سْتُکمان: می رین آمریکا دیگه؟
هُرشْتِر: بله، برنامه اینه.
بیل لینگ: پس نمی تونین تو انتخابات تازه شورای شهر شرکت کنین که.
هُرشْتِر: اینجا انتخابات تازه تو راهه؟
بیل لینگ: نمی دونین؟
هُرشْتِر: نه، من خودم رو قاتی این کارها نمی کنم.
بیل لینگ: ولی به کارهای اجتماعی که خب علاقه دارین؟
هُرشْتِر: نه، از این جور چیزها سر درنمی آرم.
بیل لینگ: بااین همه، آدم باید، هر جور باشه، همراه دیگرون رای بده.
هُرشْتِر: اون هایی که چیزی ازش سر درنمی آرن هم؟
بیل لینگ: سر درنمی آرن؟ خب، منظورتون چیه؟ جامعه به یه کشتی می مونه؛ همه باید تو سکان داری همراهی کنن.
هُرشْتِر: این شاید تو خشکی خوب باشه، ولی تو دریا خوب پیش نمی ره.
هُوسْتْاد: شگفت آوره که بیشتر دریانوردها چندان دربندِ کارهای کشور نیستن.
بیل لینگ: خیلی عجیبه.
دکتر سْتُکمان: دریانوردها به پرنده های مهاجر می مونن؛ هم جنوب و هم شمال رو خونه خودشون می دونن. ولی برای همین، ماهای دیگر باید باز هم پرکارترشیم، آقای هُوسْتْاد. فردا چیز به دردِهمه خوری تو «پیکِ مردم» درمی آد؟
هُوسْتْاد: درباره کارهای شهر نه. ولی با خودم گفتم پس فردا مقاله تون رو دربیارم ـ
دکتر سْتُکمان: آی دادوبیداد، مقاله! گوش کنین، برای اون باید دست نگه دارین.
هُوسْتْاد: اِه؟ ما همین حالا حسابی جا داشتیم و به نظرم این درست بهترین وقت بود.
دکتر سْتُکمان: بله، بله، شاید شما درست بگین خب؛ ولی بااین همه، باید دست نگه دارین. چراش رو دیرتر براتون می گم ـ

(پِتْرا، کلاه به سر و پالتو به بر و دفترچه هایی به زیر بغل، از سرسرا می آید).

پِتْرا: سلام.
دکتر سْتُکمان: سلام، پِتْرا؛ اونجایی؟

(سلام های متقابل با یکدیگر؛ پِتْرا بالاپوش و دفترچه ها را روی صندلی ای کنار در می نهد).

پِتْرا: من بیرون جان می کنم و شما اینجا نشسته این و خوش می گذرونین.
دکتر سْتُکمان: خب، تو هم پس خوش بگذرون!
بیل لینگ: یه جام کوچیک براتون درست کنم؟
پِتْرا: (به پای میز می آید). سپاسگزارم، بهتره خودم درست کنم؛ شما همیشه زیادی تندش می کنین. اِ، راستی، پدر، یه نامه برات دارم.

(تا پای صندلی ای که بالاپوشش روی آن است، می رود).

دکتر سْتُکمان: نامه! از کی؟
پِتْرا: (در جیب پالتویش می گردد). تا پا گذاشتم بیرون، نامه رسون دادش بهِم ـ
دکتر سْتُکمان: (برمی خیزد و به سوی او می رود). تو هم تازه الآن می آریش!
پِتْرا: راستی وقت نداشتم باز بدوم بالا. بفرما، ایناهاش!
دکتر سْتُکمان: (نامه را می گیرد). بدِش ببینم، بدِش ببینم، دخترم. (به نشانیِ فرستنده می نگرد). آره، خودِ خودشه ـ!
بانو سْتُکمان: اونیه که این جور چشم به راهش بوده ای، تُماس؟
دکتر سْتُکمان: آره، همونه؛ حالا باید درجا برم تو ـ. کجا یه شمع پیدا کنم، کاترینه؟ باز حالا چراغی تو اتاقم نیست!
بانو سْتُکمان: چرا، چراغ داره روی میزت می سوزه.
دکتر سْتُکمان: خوبه، خوبه. یه دم ببخشین ـ

(به اتاق دست راست می رود).

پِتْرا: مادر، چی می تونه باشه؟
بانو سْتُکمان: چه می دونم؛ این روزها یه بند سراغ نامه رسون رو گرفته.
بیل لینگ: به گمونم یه بیمارِ بیرون از شهر ـ
پِتْرا: بیچاره پدر؛ چیزی نمونده کار از سروکولش بالا بره. (جامی برای خودش درست می کند). آه، می چسبه!
هُوسْتْاد: امروز هم تو کلاس شبانه درس داده این؟
پِتْرا: (جامش را مزه مزه می کند). دو ساعت.
بیل لینگ: چهار ساعت هم صبح تو انستیتو ـ
پِتْرا: (پشت میز می نشیند). پنج ساعت.
بانو سْتُکمان: امشب هم که می بینم انشا باید تصحیح کنی.
پِتْرا: آره، اون هم یه دسته.
هُرشْتِر: انگار شما هم سرتون شلوغه.
پِتْرا: بله؛ ولی خوبه. بعدش خستگیِ خیلی دل چسبی به آدم دست می ده.
بیل لینگ: خوشتون می آد؟
پِتْرا: بله، چون بعدش آدم خیلی خوب می خوابه.
مُرتِن: تو باید خیلی گناهکار باشی، پِتْرا.
پِتْرا: گناهکار؟

نظرات کاربران درباره کتاب دشمن مردم