فیدیبو نماینده قانونی نشر نی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی

کتاب راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی
مقاله، رساله و کتاب

نسخه الکترونیک کتاب راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی

این کتاب برای نگارشِ پژوهش‌ها چارچوبی عرضه می‌کند تا نویسنده بتواند اولاً، ادعای خود را شفاف و مستدل بیان کند. ثانیاً، اطلاعات به‌دست‌آمده را ساماندهی و در قالبی معین به خواننده ارائه کند و از نوشتن مطالب بی‌ارتباط با موضوع و تکراری در اثر خود بپرهیزد. ثالثاً، به اهمیتِ تفکیک منابع دست اول، منابع دست دوم پی برد و از رجوع به منابع غیرمعتبر و آثار صرفاً تبلیغی و جانبدارانه پرهیز کند. روش تحقیق با روش نگارشِ تحقیق یکی نیست ولی نوشتن به سبک دانشگاهی خود فرآیند تحقیقی است که نحوه‌ی فکرکردن را سامان می‌دهد و به محقق فرصت می‌دهد تا نظریه‌های مختلف را ارزیابی کند و از دیدگاه‌های نادر هم باخبر باشد. این سبک نوشتن راهی برای یافتن حقیقت و یکی از بهترین راه‌ها برای احاطه بر یک موضوع و محقق‌شدن در آن است. آن دیدگاه وسیع و نزدیک‌شدن به حقیقت که در سایه‌ی نوشتن مقاله و رساله‌ی دانشگاهی به‌دست می‌آورید بیش از پاداش تلاش شماست.

ادامه...
  • ناشر نشر نی
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 1.63 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۳۶ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



بخش اوّل: کلیات

ویژگی های عام پژوهش

تلقی بعضی دانشجویان از تحقیق کلاسی این است که چند اثر درباره موضوعی بخوانند و بخش هایی از آن ها را رونویسی کنند و در شکلی جدید به استاد تحویل دهند. بسیار شنیده و دیده می شود که دانشجو در پی موضوعِ تحقیقی است که منابع بیشتر و ترجیحاً به زبان فارسی داشته باشد تا به راحتی بتواند آن ها را رونویسی کند. اما رونویسی تحقیق نیست، دانشی نمی افزاید و محقق و متخصص تربیت نمی کند. پژوهش، حاصل جمع آوری فیش های مطالعاتی از منابع مختلف نیست. اثر پژوهشی، اعم از مقاله یا کتاب، ویژگی های متون آموزشی را هم ندارد. تحقیق دانشگاهی نه خلاصه مباحث یک کتاب است و نه تکرار ادلّه برای یک نظریه و موضع از قبل تثبیت شده. در پژوهش دانشگاهی، با لحاظ کردن شروطی که در ادامه خواهد آمد، بحثی نظام مند درباره موضوعی خاص ارائه می شود. در این بحث انتظار می رود تبیین، فهم، تحلیل و نقد موضوعی یا مسئله ای خواننده را قانع کند که نظر نویسنده درست یا مطابقِ واقع یا حداقل به واقع نزدیک تر از آثار مشابه در آن زمینه است. بنابراین، محتوای چنین پژوهشی ممکن است توصیفی، تحلیلی و یا انتقادی باشد. گاهی ممکن است نویسنده در سراسر اثری بکوشد اثبات کند فلان نظریه خاص کارآمدی یا صحّت کمتری نسبت به نظریه های دیگر دارد، یا به تعبیر دقیق تر، در توجیه و تبیین واقعیت از شواهد کمتری برخوردار است. نظریه مطرح شده در هر اثری لازم نیست حتماً از آنِ صاحب اثر باشد بلکه می تواند تایید موضعی باشد که از قبل وجود داشته و صاحب اثر اعتبار آن را در تحقیقی به دست آورده یا نظر دیگران را پذیرفته اما پذیرفتنی که از روی دلیل است، نه حاصل تقلید. اما تصریح به این نکته که این نظریه اصیل نیست و نام بردن از صاحب نظریه از اصول اوّلیه اخلاقِ تحقیق است.

انواع پژوهش دانشگاهی

پژوهش ها شامل مقاله، پایان نامه، رساله و کتاب در زمینه های مورد نظر به طور کلی به سه نوع تقسیم می شوند.(۳)

یکم، پژوهش های روشنگرانه(۴) یا موضوع محور

پژوهش هایی که در حالت ایده آل، جمع آوری و بیان ادلّه درباره موضوع خاصی است و نویسنده می خواهد بگوید رای صاحبان فلان نظریه چیست و ارزش بازگویی دقیق تر را دارد و خواننده را با نظر خود هم رای و به او اطلاعات منسجم تری ارائه کند. این دست آثار جنبه اطلاع رسانی یا روشنگری دارد و از مواردی نیست که انتظار می رود نویسنده در آن صاحب نظریه باشد. مثلاً، اگر از شما بخواهند درباره یکی از تعلیمات دین اسلام، یا درباره آرای یکی از فیلسوفان، فقیهان، عارفان و مُفسّران یا درباره مقایسه دو روش در تفسیر یکی از آیات قرآن بحث کنید، در این موارد شما مقاله علمی از نوع روشنگرانه می نویسید. هدف از این نوع مقالات یا پایان نامه ها این است که نویسنده اطلاعاتی جدید یا صرفاً با چارچوبی جدید و دقیق برای خواننده فراهم می کند. در این نوع پژوهش ابتدا باید در بخش مروری بر گذشته، پیشینه(۵) بحث را برای خواننده روشن کنید تا در ادامه معلوم شود شما چه نوآوری در این پژوهش دارید. به این دست پژوهش ها، پژوهش های توصیفی و گاهی «موضوع محور» هم گفته می شود. در این جا نویسنده یا محقق در پی پاسخ دادن به سوال یا سوال هایی است که با کلمه پرسشی «چگونه» طرح می شود. در این نوع تحقیق، طرح سوال لازم است ولی نیاز به ارائه فرضیه تحقیق نیست. غالب پایان نامه ها در رشته های مطالعات اسلامی و مطالعات فرهنگی موضوع محورند و ازاین رو، محقق در مرحله تکمیل پیشنهاده تحقیق لازم نیست در بخش فرضیه ها چیزی بنویسد. خواهیم دید که این دست پژوهش ها صورت کمتر پیچیده ای دارند و الگوی طبقه بندی و چینش اطلاعات(۶) بر آن ها حاکم است. باید توجه داشت که آثار صرفاً توصیفی علی الاصول در دانشگاه های معتبر تحقیق درجه عالی تلقی نمی شوند.
اگر نویسنده برای خواننده ریشه های پیدایش تفکری یا نظریه ای فلسفی یا حکمی فقهی یا آموزه ای دینی و یا حتی ریشه های پیدایش یک دین و سپس سیر تاریخی تحولات آن را بیان کند، باز هم به تحقیق «موضوع محور» دست زده است. در این نوع تحقیق که در نگارش مقاله های دایره المعارف ها هم معمول است، انتظار می رود نویسنده با سامان دادن مطالب و به تعبیری مهندسی و طبقه بندی اطلاعات و ساده سازی آن ها خواننده را با ابعاد مختلف موضوع آشنا کند. ازاین رو، در این آثار بر نظریه خاصی تاکید نمی شود؛ زیرا در سیر تحول تاریخی نظریه ها در علوم انسانی و در پیدایش و تحول آموزه های دینی مولفه های مختلفی سهیم اند و نقش هرکدام باید جداگانه بررسی شود. موضوع مقالات دایره المعارفی علاوه بر این که معمولاً مناقشه برانگیز نیست، کلی است و به جزئیات پرداخته نمی شود. غالب این مقالات موضوع محورند و در آن ها سعی می شود با زبانی مُوجَز یک دیدگاه کلی درباره عنوان مقاله (مَدخَل) به همراه منابع قابل اعتماد به مخاطب خویش (اعم از آن که خواننده متخصص یا نسبتاً متخصص یا تحصیلکرده غیرمتخصص فرض شده باشد) ارائه شود و نه یک نظریه خاص درباره موضوعی جزئی (چنان که در مقالات علمی ـ پژوهشی مرسوم است و در قسمت های بعد مشخصات آن دقیق تر بیان خواهد شد). اما برای شروع تحقیق درباره هر موضوعی پیشنهاد می شود چند مقاله دایره المعارفی بخوانید تا با منابع بیشتر و کلیات آن موضوع بهتر آشنا شوید. این سخن درستی است که نویسنده مقاله های دایره المعارفی علاوه بر رویکرد تاریخی و قدرت ساماندهی اطلاعات، دانش نسبتاً جامعی باید داشته باشد ولی در عین حال نگارش چنین مقالاتی قوّه تحلیل و نقّادی نویسنده را تایید نمی کند. البته اگر نویسنده مقاله دایره المعارفی بر یک جنبه مناقشه برانگیز اندیشه ای یا تفکری فلسفی یا آموزه ای دینی تاکید کند و برای رای خویش استدلال بیاورد، قدرت تحلیل او نیز تایید می شود.(۷)

دوّم، پژوهش های قانع کننده(۸) یا مسئله محور

در این پژوهش ها فرض بر این است که نویسنده قصد دارد خواننده را قانع کند که نظرش نسبت به نظر پیشینیان ارزش بیشتری دارد و پذیرفتنی تر است. او می کوشد با تحقیق خود بحث را یک گام به جلو بَرَد. این گام ممکن است: الف) ارائه یک نظریه جدید ب) نقد و بررسی نظریه قدیم و ج) ارائه بیانی جدید از یک نظریه قدیم باشد. هر سه کار گامی به جلو محسوب می شود. برای نوشتن اثر علمی ـ پژوهشی از این دست اعم از مقاله، کتاب و رساله، ابتدا درباره آن موضوع بهترین آثار قبلی و نقدهای آن را با مشورت با استادان و صاحب نظران انتخاب کنید و با دقت بخوانید و سپس با نظام مند کردن یافته های خود، اثری تولید کنید که حاکی از نظر شما باشد. اگر مقاله می نویسید، در اوّلین پاراگراف و اگر رساله یا کتاب، در مقدمه آن به طور خلاصه پیشینه موضوع را به خواننده معرفی کنید و سپس باز هم خلاصه و به وضوح بنویسید کدام یک از کارهای سه گانه فوق (الف، ب، ج) را می خواهید انجام دهید. در تحقیق قانع کننده، محقق با سوال یا سوال هایی مسئله تحقیق خود را بیان می کند که با کلمه پرسشی «چرا» آغاز می شود و پاسخ آن سوال در منابع به صراحت وجود ندارد. ازاین رو باید برای پاسخ به سوال یا سوال های تحقیق، فرضیه یا فرضیه هایی طراحی کرد. به این نوع تحقیق، تحقیق «مسئله محور» گفته می شود و با نوع تحقیقاتی که در علوم تجربی طبیعی و علوم تجربی انسانی انجام می شود شباهت دارد ولی یکی نیست. در ادامه درباره چگونه ساختن و نوشتن فرضیه ها سخن خواهم گفت. شکل استاندارد یا معیار برای این دست آثار تحقیقاتی رویکرد استدلالی است و این رویکرد است که انتظار می رود غالباً در مقالات منتشر شده در مجلات علمی ـ پژوهشی بُروز و ظهور پیدا کند. به این دسته از پژوهش ها، پژوهش های تبیینی(۹) گفته می شود که در آن پژوهش با طرح مسئله آغاز می شود، ادلّه موافقان و مخالفان تحلیل و نقد می شود و در نهایت نویسنده به نتیجه معینی می رسد. برای خواننده هم این دست مقالات، مقالات نظام مندی اند، زیرا در هر جایی از مقاله خواننده می داند مشغول خواندن کدام بخش است. مقاله مستدل بهترین روش اثبات توانایی نویسنده در داشتن تفکر نقادانه و مستقل است، اما تنها شیوه نیست.
با مثالی تفاوت دو نوع تحقیق «موضوع محور» و «مسئله محور» روشن تر می شود. اگر از شما بخواهند درباره چگونگی وقوع جنگ جمل یا چگونگی مسلمان شدن مغولان در ایران مقاله ای بنویسید مقاله شما روشنگرانه، توصیفی و تحقیق تان «موضوع محور» خواهد بود. روش ارائه مطالب و نوع منابعی که انتخاب می کنید، تحقیق شما را از سایر آثاری که درباره جنگ جمل قبلاً نوشته شده است، متمایز می کند. اما اگر در پی چرایی موضع زبیر، صحابی پیامبر اکرم (ص)، در جنگ جمل باشید، یا در پی چرایی اسلام آوردن مغولان در مقطعی از تاریخ ایران، مقاله شما از نوع قانع کننده و تحقیقتان «مسئله محور» خواهد بود. در این جا با سوالی مواجه نیستید که پاسخ آن به راحتی در منابع یافت شود و ازاین رو ناگزیرید برای حل مسئله فرضیه بدهید و برای آن فرضیه شواهدی پیدا نمایید تا خواننده را نسبت به نظر خود قانع کنید. وقتی مسئله طرح شد باید درباره آن مطالعه و فکر کنید و به ایده ها و فرضیه های جدید بیاندیشید، و به این که چگونه در ساختاری احتمالاً نو می توانید ایده های خود را بیان کنید. نوشتنِ انگیزه نگارش اثر در ابتدا توصیه می شود، اما نباید به گونه ای باشد که خواننده گمان کند شما برای موضعی که از قبل آن را درست پنداشته اید مشغول دلیل تراشی هستید. پس از نوشتن انگیزه در بخش معرفی مسئله، نقطه یا نقاطِ مجهول یا ادعای اصلی(۱۰) تحقیق خود را مطرح کنید تا اثر شما ساختار منطقی پیدا کند. بدنه مقاله یا رساله در پی اثبات اعتبار نظریه شما و به تعبیر دیگر، تبدیل «نظر» شما به «معرفت» است.(۱۱) در این آثار الگوی «علت و معلول»(۱۲) در پاراگراف نویسی بر ادعاها و استدلال ها حاکم است. الگوهای مختلف در بخش «صورت» توضیح داده خواهد شد.

سوّم، پژوهش های ترکیبی

پژوهش هایی که در آن ها از ترکیب روش «موضوع محور» و «مسئله محور» استفاده می شود. به یک دسته از این نوع پژوهش ها، تفسیری(۱۳) گفته می شود. کلمه تفسیر در زبان عربی و معادل های آن در زبان های لاتینی به معنای «آشکار کردن» است. این اصطلاح بر روش های معینی از تفسیر دلالت دارد و در آن ها یا مراد مولفِ متن آشکار می شود یا تفسیری مرتبط با متن و گاهی مرتبط با زمانه مُفسّر ارائه می گردد. پژوهش های دانشگاهی در زمینه تفسیر قرآن و حدیث و تفسیر متون کلاسیکِ (ماندگار) ادبی این نیست که تفسیرهای قبلی را تکرار یا کشکول وار مطالبی را ذیل آن ها جمع آوری کنیم بلکه پژوهش دانشگاهی تفسیری اثری است که حداقل یکی از این سه کار در آن انجام شود: الف) معنای قطعه خاصی از متن یا معنای قطعات مرتبطِ متن تبیین شود و سپس مُفسّر، با فرض توانایی، مراد مولف را بیان کند؛ ب) رای مُفسّران پیشین درباره تفسیر متنی نقد شود؛ ج) با انتخاب رویکردی معین، پیش فرض های مولفان و مُفسّران متون دینی یا متون ماندگار ادبی، فلسفی و عرفانی کشف و بازخوانی شوند.(۱۴)
در این نوع آثار برای این که نشان داده شود نویسنده متن در هر قطعه چه منظوری از آن کلمات داشته است باید شواهد و استدلال هایی آورد. مثلاً، کلمه «حکمت» در جاهای مختلف قرآن به کار رفته است؛ در مقاله دانشگاهی می توان روشن کرد این کلمه در هرجا به چه معناست و چه شواهدی برای این معانی وجود دارد و این معانی با یکدیگر چه ارتباطی دارند و چگونه می توان این ارتباط را تفسیر کرد. بعد با مراجعه به تفسیرهای مختلف می توان نشان داد چگونه هر مُفسّر با تاثیرپذیری از دیگران یا از زمانه خود و یا با مسلم دانستن پیش فرض هایی «حکمت» را معنا کرده است.(۱۵) در پژوهش های ترکیبی باید محقق هم توصیفگر باشد و هم برای پاسخگویی به سوالاتی که با کلمه پرسشی «چرا» طرح می شود، نظریه داشته باشد. تفسیرهای دانشگاهی از نوع تفسیرهایی نیستند که صرفاً به معانی لغات و جملات، سطر به سطر، بپردازند. ساختار علمیِ پژوهشِ دانشگاهی در زمینه تفسیر باید دارای نظریه باشد و در هر بخش ادلّه و شواهدی را در حمایت از آن نظریه ارائه کند. محقق در این جا با توجه به آثار مولفان قبلی باید نشان دهد چرا تفسیرهای آنان وافی به مقصود نیستند و چرا پژوهشی جدید باید انجام و حاصل آن نوشته می شد. الگوی حاکم بر این نوع پژوهش، اوّلاً طبقه بندی اطلاعات بر اساس ملاک یا ملاک هایی و ثانیاً تحلیل آن هاست. تحلیل یعنی تقسیم اجزای متن به مولفه هایی و بعد نشان دادن ارتباط و انسجام یا عدم انسجام این اجزاء با کل. به علاوه، در تحلیل باید نشان داد که ساختار تفسیر جدید دارای ارزش افزوده ای نسبت به موارد مشابه است؛ گرچه اطلاعات و مواد به کار رفته در این پژوهش جدید ممکن است همان اطلاعات و مواد گذشته باشد. کار تحلیل با الگوی «علّت و معلول» انجام می شود.
دسته دیگری از پژوهش های ترکیبی، مقاله ها، پایان نامه ها و کتاب هایی اند که بر رویکرد تطبیقی یا مقایسه ای(۱۶) مبتنی اند. بسیاری از محققان علاقه فراوان به انتخاب موضوعاتی دارند که وجهی از مقایسه میان دو نظریه یا آراء دو یا چند شخص در آن ها برجسته است. در این نوع تحقیق، دو دین یا یک آموزه در دو دین یا در دو نظام فلسفی ـ کلامی مقایسه می شوند. مثلاً، فهم هندوها و بودایی ها درباره دوباره زنده شدن را می توان با فهم عرفای مسلمان از این موضوع مقایسه کرد یا عملکرد دو حکومتی را که ادعای دینی بودن می کنند مثل پاکستان و رژیم اشغالگر فلسطین (اسرائیل). در این روش لازم است نویسنده هم توصیفگر دقیقی باشد و هم دارای قدرتِ مقایسه و هم دارای نظریه، وگرنه صِرف نقل شباهت ها و تفاوت ها مقاله یا پایان نامه را علمی ـ تحقیقاتی و مقایسه ای نمی کند و چنین مقایسه ای تلاش بی حاصل و در غالب موارد گمراه کننده است. ازاین رو، مقایسه باید اوّلاً، محور یا وجه مقایسه (نه صرفاً وجه تشابه) داشته باشد، ثانیاً، پژوهشگر برای تبیین مقایسه، سَنجه یا روش یا میزانی معرفی کند که خواننده نظریه پیشنهادی او را درباره موضوع با بینش عمیق تری بپذیرد. به عنوان نمونه، نمی توان به طور کلی به مقایسه عرفان اسلامی و بودایی پرداخت بلکه باید وجه یا محورِ مقایسه برای آن تعریف کرد. این محور می تواند در مثال ما، یعنی «دوباره زنده شدن»، نحوه بیان معتقدان به این سه دین از این مسئله باشد که در آن هم وجوه تشابه و هم وجوه اختلاف وجود دارد. در انتخاب سَنجه، میزان یا روش مقایسه هم باید میزانی برگزید که بتوان هر دو طرف مقایسه را با آن سنجید. در این مثال، روش یا سنجه مقایسه می تواند مثلاً تاثیر تجربی یا اخلاقی نتایجِ چنین وضع و حالی (دوباره زنده شدن) در روح عارف باشد. نمونه دیگر، مقایسه دو تفسیر متفاوت از متنی واحد (مثلاً قرآن) است. موضوع مقایسه می تواند یک قطعه از متن (مثلاً یک آیه) یا مبحثی از آن متن (مثلاً بحث آفرینش) باشد. وجه مقایسه هم می تواند بررسی میزان اتکای هر یک از تفاسیر بر صِناعات ادبی و نوع مواجهه آن ها با استعاره های متن باشد و سَنجه یا روشِ مقایسه هم سنجیدن میزان سازگاری تفسیرهای مذکور با داده های تجربی یا با داوری اهل نظر باشد. با این مقایسه پژوهشگر احتمالا به فرضیه جدیدی درباره محور مقایسه می رسد که باید با اتکا بر شواهد به دست آمده از طریقِ روش یا سنجه مقایسه فرضیه خود را به نظریه تبدیل کند.(۱۷) علاوه بر این، در مقایسه باید به مبانی معرفتی و خاستگاه های متفاوت دو آموزه یا دو نظریه مورد مقایسه توجه داشت و صِرف مشابهت الفاظ و جملات نمی تواند دو رای را کنار هم بنشاند. بعضی استادان و محققان به دلیل فقدان نظریه در مقایسه ها و توجه نداشتن نویسندگان پژوهش های مقایسه ای به اختلاف مبانی معرفتی دو نظر اساساً با هر نوع تحقیق مقایسه ای مخالفند.

نظرات کاربران درباره کتاب راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی

من خریدم کتاب رو اما برام باز نشد و فقط ۸ صحفه ش
در 8 ماه پیش توسط ppe...ya1