فیدیبو نماینده قانونی نشر افکار و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب حماسه‌های مردم بلوچ

کتاب حماسه‌های مردم بلوچ

نسخه الکترونیک کتاب حماسه‌های مردم بلوچ به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

با کد تخفیف fdb40 این کتاب را در اولین خریدتان با ۴۰٪ تخفیف یعنی ۶,۰۰۰ تومان دریافت کنید!

درباره کتاب حماسه‌های مردم بلوچ

داستان‌های حماسی بلوچستان را که به صورت نظم باقی مانده، شاعرانی سروده‌اند که خود شاهد و ناظر رخدادهای زمان خویش بوده‌اند. این سرایندگان معمولاً یا روحانی بودند یا به طبقه اشراف و حکومتگر محلی تعلق داشتند. بیشتر این حوادث جنگی و حماسه‌های عاشقانه در زمان حکومت میر چاکر رِند در حدود چهار صد و اندی سال پیش در بلوچستان شرقی (پاکستان امروزی) رخ داده‌اند. خوانندگان خوش صدا که معمولاً از طبقه «پهلوان» یا به عبارت دیگر نوازندگان و مطربان حرفه‌ای بودند، با همراهی سازهای پهلوانان در مجالس شادی مانند ختنه، عروسی و سایر جشن‌ها برنامه اجرا می کردند. در مراسم عروسی سرداران و ثروتمندان که هفت شب و روز طول می‌کشید، خوانندگان اشعار حماسی و رزمی، ساعت‌ها و به طور متوالی از ساعات اولیه شب تا صبح صادق آواز می‌خواندند. همچنین در این مراسم، اشعاری خوانده می‌شد که روحانیون و شیوخ بلوچ در مدح و منقبت پیامبر اسلام(ص) و به ویژه حضرت علی(ع) سروده بودند. می‌توان گفت که شاعران قدیم و جدید بهترین اشعار خود را در ستایش پیامبر(ص) و حضرت علی(ع) سروده‌اند. بهترین نمونه، قصیده ملا‌فاضل رِند است و از شاعران جدید مولوی عبدالله روانبد شاعر معاصر بود که در بازگشت از زیارت خانه خدا دار فانی را وداع گفت. بخش اعظم اشعار حماسی این کتاب، از کتاب تاریخ ادبیات بلوچ، تألیف «محمد سردارخان بلوچ گیشکوری» برگرفته شده است. البته در مواردی از نوارهای ملا کمال خان هوت که همراه با ساز یا بدون ساز بوده‌اند استفاده شده است. همچنین برخی از دوستان بلوچ منت نهادند و اشعار حماسی ارزنده ای را در اختیار من قرار دادند، که شایسته است از واحد بخش بادپا (صابرو) به خاطر دو شعر حماسی درباره‌ی نبرد میربراهیم و سردار سیدخان و محمدزمان نوشیروانی درباره نبرد سردار مهراب خان نوشیروانی (پدربزرگ محمدزمان نوشیروانی) با ارتش رضاخان صمیمانه سپاسگزاری کنم. موضوع داستان‌های حماسی در سرتاسر بلوچستان یکی است و اشعار موازی نیز وجود دارد کوشش براین بوده تا روایات موثق‌تری ضبط و ثبت شوند. ضمناً ترجمه اشعار به فارسی، ترجمه آزاد است و برای درک بسیاری از واژه‌هایی که دیگر امروزه متداول نیستند از فرهنگ لغت سید گنج و از افراد مطلعی که سرگرم تحقیق و تتبع در زبان بلوچی هستند کمک گرفته شده است.

ادامه...
  • ناشر نشر افکار
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 5.66 مگابایت
  • تعداد صفحات ۳۸۸ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب حماسه‌های مردم بلوچ

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:

حماسه های مردم بلوچ

عبدالحسین یادگاری





حق انتشار الکترونیک برای فیدیبو محفوظ است

علائم آوانویسی بلوچی

علائم آوانویسی (فونتیک) که در این کتاب برای الفبای بلوچی مورد استفاده قرار گرفته اند و برخی از حروف ویژه الفبای بلوچی در جدول ذیل آورده شده است.



توجه: دو واکه ی مرکب ie و ue نیز در زبان بلوچی وجود دارند.

ملاحظات ویژه

ی: «ی» کوتاه در پایان کلمات
ن: نون غنه ای
ت، د، ر: این حروف را در آوانگاری retroflex (برگشتی) می نامند.

موقعیت جغرافیایی

بلوچستان (بلوچستان ایران، بلوچستان افغانستان و بلوچستان پاکستان) به سرزمین پهناوری گفته می شود که در قرن هیجدهم لرد کرزن انگلیسی مرز آن را چنین تعریف می کند:
«منطقه ای بین هلمند و دریای عرب و بین کرمان و سند.....»
تمامی این منطقه به استثنای دره ی سند در فلات ایران واقع است و با تاریخ و فرهنگ ایرانی پیوندی گسست ناپذیر دارد. در بخش شرقی، کوه ها ادامه رشته کوه های افغانستان شرقی است و بلند ترین قله ی آن قیصرگر در سلسله جبال سلیمان است. به طرف غرب، کوه ها از میان کلات مرکزی می گذرند و به سمت بلوچستان ایران جهت تقریبا شرقی-غربی دارند و در بلوچستان ایران جهت شمال غربی-جنوب شرقی؛ تا به ارتفاعات کرمان می رسند و رشته دیگری در جنوب خراسان و غرب سیستان و بلوچستان در خاش است.
رشته کوه های شمالی در غرب کویته واقع اند و به طرف بیابان شوراوک و دشت هلمند (هیرمند) و افغانستان امتداد دارند و از ارتفاع آنها به تدریج کاسته می شوند. در سواحل جنوبی رشته کوه هایی وجود دارد که مشهورترین آنها در مکران راس مالان هستند. به طور خلاصه رشته کوه ها پیرامون فلات بلوچستان را فرا گرفته اند.
بلوچستان آب وهوای متنوعی دارد. در نقاط کوهستانی تابستان ها معتدل و زمستان ها سرد است. در نواحی جلگه ای و دشت که ارتفاع آن نسبت به سطح دریا اندک است، آب وهوا گرم و در سواحل مکران، حاره ای و نیمه حاره ای است.

مهاجرت

مهاجرت بزرگ قوم بلوچ به طرف مکران در اوایل قرن پانزدهم میلادی آغاز شد، گروهی به طرف سیستان و گروهی به طرف جنوب یعنی مکران رفتند. چون عموماً دامدار بودند بیشتر در دشت ها و کوه ها و مکان هایی که علوفه کافی برای دام هایشان وجود داشته، ساکن شدند. در مکران و بمپور مدت کوتاهی اقامت کردند و بعد عازم بلوچستان شرقی (بلوچستان پاکستان) شدند و در منطقه «دادروسیبی»(۴) ساکن شدند. جنگ های بین قبیله ای، درون قبیله ای و خشکسالی های متوالی سبب کوچ و جلای وطن اجباری بسیاری از قبایل به بلوچستان غربی، شمالی، مکران و حتی سرخس شد. بسیاری از بلوچ های ساکن مکران مرکزی و جنوبی بر اثر ستم حکام محلی راهی سلطنت نشین عمان، جزیره زنگبار و کشورهای آفریقای شرقی شده اند و به رغم سکونت طولانی دراین کشور ها کماکان زبان و آداب و رسوم خود را حفظ کرده اند. برای نمونه، به عده ای از بلوچ ها و سیستانی ها که پیش از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ در مرو (ماری فعلی در ترکمنستان می زیستند، اجازه داده نشد که به سرخس ایران باز گردند و هنوز آنان زبان و پوشاک بلوچی خود را حفظ کرده اند.
شیوه زندگی بیابان گردی، کوچ نشینی و به طور کلی عشیره ای سبب پیدایش آداب و رسومی شد که برخی گر چه ظاهراً خشن به نظر می رسند, اما در مقطع زمانی و شرایط اجتماعی ویژه خود، پسندیده و نیکو بودند و اجراکنندگان آن، رسوم را رعایت می کردند به خود می بالیدند و حتی تحسین می شدند. شاعران، این ستایش ها را در قصاید بلند و موزون خود بیان می کردند. متاسفانه از آنجا که بیشتر اشعار پس از سرایش مکتوب نشدند، امروزه از آن منظومه ها، اشعار ناقص و مختصری باقی مانده که در نقل شفاهی و سینه به سینه احتمالاً مطالبی حذف و یا افزوده شده است. مدارک شفاهی از اواخر قرن پانزدهم و به ویژه دوره حکومت میر چاکر رند به صورت داستان های حماسی منظوم باقی مانده است. در دوران حکومت میر چاکر رند، سلحشوری و روحیه نظامی گری بسیار اهمیت داشت. جنگ های سی ساله رندها و لاشاری ها، موضوعات جالبی برای شاعران محسوب می شد. موضوعاتی مانند دفاع از فرد پناهنده، وفای به عهد، دفاع از وطن، خصلت مردانگی و جوانمردی، تهور و متعهد بودن به مبانی دین و انتقام جویی بیش از سایر موارد اجتماعی مهم انگاشته می شد.

باستان شناسی

ظروف سفالین مکشوفه در بلوچستان بیشتر به پیش از اسلام بازمی گردد. پیش از اسلام ساکنین بلوچستان شمالی، زرتشتی بوده اند و در زبان بلوچی، شخص پیرو آیین زرتشت را «گور»(۵) می نامند. در لادیز، از توابع میرجاوه، قلعه سنگی قدیمی و مخروبه ای در ساحل رودخانه دولو وجود دارد که به احتمال بسیار متعلق به زرتشتیان بوده است. در برخی از روستاهای کوهپایه ای تفتان، آثار آتشکده ای وجود دارد که در دامنه ی کوه ها قرار داشته و به لهجه ی پارسیوانی منطقه تمندان «خَلَه گوری» یا قلعه زرشتی نامیده می شود.
در دهستان جالق، از توابع شهرستان سراوان، آثار زرتشتی وجود دارد ولی در جالق «هندو» نیز «گور» نامیده می شود اینکه آیا این آثار متعلق به هندوها بوده یا زرتشتیان، موضوعی است که باید پاسخ درست آن را باستان شناسان بیابند. یکی از این آثار، قنات دایر و پرآب گوگن جالق است و گورها یا هندوهایی که اینک در پاکستان بسر می برند، مدعی مالکیت قسمت عمده آن و اراضی اش بودند و در دوره پهلوی برای پس گرفتن املاک غصب شده خود در مراجع قانونی ایران اقامه دعوی کردند اما نتیجه ای به دست نیاوردند.
در روستاهای نرون و بیدستر منطقه تفتان، در بالای قلل صخره ای، چاه های عمیقی وجود دارد که به دوران پیش از اسلام بازمی گردد و گفته می شود که از این چاه ها که در دل صخره ها کنده شده اند، سنگ معدن استخراج می شد. در کوه های دشتیاری نیز یک حلقه چاه که در صخره حفر شده، وجود دارد. اگر حفاری ها و کاوش های دقیق باستان شناسی در بلوچستان انجام شود، قطعاً بسیاری از اسرار فرهنگی و تاریخی کشف خواهد شد.
براساس حفاری های باستان شناسی ای که در بلوچستان پاکستان انجام شده و با توجه به نوع ظروف سفالین، استخوان ها، ابزار سنگی و سایر اشیاء کشف شده، پروفسور استیوارت پیگوت استاد باستان شناسی ما قبل تاریخ دانشگاه ادین اسکاتلند به این نتیجه رسیده که تمدن در دره سند تا مناطق هم جوار یعنی کچه، لس بیله، جهلاوان، مکران و خاران گسترده بوده است.
تمدن هاراپا در منطقه وسیعی وجود داشته است و مهم ترین مراکزی که تا کنون در آنها حفاری های باستان شناسی به عمل آمده است ، عبارت اند از: منطقه ساهیوال در پنجاب، موهنجو دارو در منطقه لارناکای سند و در شبه جزیره کاتیاور، کالیگان در راجستان شمالی و شاهی تُمپ در دره کیچ در منطقه مکران.

زبان بلوچی

دانشمندان زبان شناس ایرانی درباره زبان بلوچی تحقیقات برجسته علمی انجام نداده اند، اما محققان غربی به ویژه ایران شناسان، ضمن انجام تحقیقاتی در مناطق باستانی ایران، به بررسی زبان بلوچی نیز پرداخته اند. مک دانل می گوید: «شاخه مادی زبان اوستا، پدر زبان بلوچی است، محتمل ترین نظریه بر این مبنا است که مادها پارسی نژاد بوده اند و به زبانی سخن می گفته اند که خویشاوند فارسی کهن بوده است.»
نولدکه نیز همین نظر را دارد، گریسون زبان بلوچی را متعلق به شاخه فارسی و شعبه فرعی آریایی های هند و اروپایی می داند، ویلیام جکسون می گوید: «زبانی که اوستا با آن نوشته شده به شاخه زبان های هند و ایرانی و هند و ژرمانیک تعلق دارد. این زبان با فارسی کهن کتیبه ها، بخش قدیم زبان ایرانی را تشکیل می دهند. زبان های بعدی یعنی فارسی نوین، کردی، پشتو، بلوچی و گالچه و برخی از لهجه های کوچک تر، شاخه کوچک تر آن را کامل می کنند.»
محمد سردار خان گیشکوری (مورخ و محقق بلوچ پاکستانی) می نویسد: «در پایان قرن هفدهم و آغاز قرن هیجدهم میلادی، بسیاری از محققان غربی که از میان آنان شاردن، کامفر و لوبرن مقام اول را دارند، زحمات بسیاری را برای فهمیدن و معنی کردن خطوط و تصاویر و آثار تاریخی هخامنشیان کشیدند. در اوایل قرن نوزدهم، محققان پر تلاشی مانند اوزلی، کرپورتر، و زیچ پس از مطالعه دقیق و بررسی های بسیار به نتایجی دست یافتند که به پژوهشگران تاریخ باستان کمک های شایان توجهی نمود، کتیبه های تخت جمشید و نقش رستم و معماهای کوه بیستون بسیاری از محققان را شگفت زده کرد.
در واقع پروفسور گروتنفند در آلمان، برنوف در پاریس و در بن پروفسور لاسن و از همه مهم تر سرهنری راولینسون در ایران کوشیدند از میان علایم، ابتدا الفبایی درست کنند و معما ها نکته به نکته و با تجزیه و تحلیل تدریجی و مداوم حل شدند و بدین ترتیب کشفیات حیرت انگیزی در قلمرو آثار باستانی ایران به عمل آمد. متون کتیبه های داریوش و کورش تا اندازه ای شبیه زبان بلوچی فعلی است.
در زبان بلوچی و اکثر لهجه های آن اصوات «ع، غ، ح، خ، ص، ض، ذ، ف، ط، ث و ظ» وجود ندارد، اما در لهجه های مری و بوگتی- واقع در بلوچستان پاکستان- اصوات «غ و ث» وجود دارد.
زبان بلوچی در مناطق مختلف، لهجه های ویژه خود را دارد. لهجه مکرانی در سرتاسر سواحل مکران یا دریای عرب - که باید دریای مکران نامیده می شد- و مکران مرکزی (سرباز، نیک شهر، قصرقند، کوه های آهوران، زرد کوه، بلوچ های کوچ روی لاشار و لاشار کاهی) دشتیاری، منطقه کیچ، بم پشت و کراچی تکلم می شود و طبیعی است که باز هم در آن ها تفاوت های اندکی وجود دارد. شاعران و نویسندگان بلوچ پاکستانی پس از استقلال پاکستان، با لهجه مکرانی معروف به لهجه کراچی نوشتن را آغاز کردند و الفبای عربی را به عنوان رسم الخط بلوچی پذیرفتند، پس از آن گروه دیگری از بلوچ های منطقه کویته، نوشکی، پنجگور، چاگه، دادروسیبی، خضدار، سراوان پاکستان و خاران، واژه هایی از لهجه رخشانی را که جمعیت بیشتری بدان تکلم می کنند، در نوشته ها و سروده هایشان به کار برده اند.
لهجه رخشانی در منطقه وسیعی از بلوچستان رایج است، بلوچ های ولایت نیمروز افغانستان، خواجه علی و دشت چخانسور، بلوچ های سیستان و زاهدان و حومه، بلوچ های سرخس، بلوچ های ماری- مرو ترکمنستان- و بلوچ های خاش یا به طور کلی بلوچستان شمالی ایران به همین لهجه با اندک تفاوت هایی صحبت می کنند.
لهجه پهره ای-بمپوری، ایرانشهری، ایرندگانی و دمنی- در بمپور، ایرانشهر، دامن و ایرندگان رایج است. لهجه های لاشاری، فنوجی، بنتی و رودباری–روباری- شبیه یکدیگرند و لهجه دلگانی پارسیوانی است که با واژه های بلوچی درآمیخته است.
لهجه پارسیوانی در مناطق تمندان، سنگان، کارواندر، تمین، دلگان و بزمان رایج است که در آن واژه های پهلوی و اوستایی با تلفظ قدیمی وجود دارد. طایفه جمالزهی مقیم خاش نیز لهجه پارسیوانی دارند. طایفه هاشم زهی مقیم بخش نوک آباد خاش هم به پارسیوانی تکلم می کنند. لهجه طوایف بلوچ ساکن منطقه بشاکرد – بشکرد – جاسک و گیابان، بشکردی است که لهجه بلوچی ویژه ای است و انجام مطالعات زبان شناسی درباره ی آن بسیار ضروری است. این طوایف همان کوچندگانی هستند که فردوسی در شاهنامه به آنها اشاره می کند.
سه صوت برگشته «ت، ر، ت» در زبان بلوچی وجود دارد که خویشاوندی آن را با سانسکریت ثابت می کند و محمد سردار خان بلوچ اعتقاد که وجود حروف مذکور، تحت تاثیر زبان های هندی، سندی، سرائیکی و دراویدی است.
لهجه دیگری در دشتیاری وجود دارد که از لهجه های سندی به ویژه منطقه لس بیله است و جدگال های دشتیاری هنوز بدان تکلم می کنند. جالب است که جدگال های دشتیاری به دو زبان بلوچی و جدگالی تسلط کامل دارند. لهجه سراوانی که با سایر لهجه های بلوچی تفاوت هایی دارد در شهرستان سراوان به کار می رود، و خود لهجه های فرعی دارد.
براهویی های مقیم مناطقی از سیستان و خاش، به زبان براهویی صحبت می کنند. در سیستان جمعیت چشمگیری بدان تکلم می کنند اما در خاش فقط پیرمردان هنگام حل و فصل اختلافات بین قبیله ای برای متوجه نشدن دیگران، از این زبان استفاده می کنند. این زبان در خاش در حال نابودی است زیرا افراد میان سال، نوجوانان و جوانان، بلوچی و فارسی صحبت می کنند.

مقدمه ویراستار علمی

جهانا همانا فسوسی و بازی
که بر کس نپایی و با کس نسازی

مسئولیت ویراستاری کتاب حماسه­های قوم بلوچ نوشته زنده­یاد عبدالحسین یادگاری فقط چهار روز پیش از پرواز ایشان از این دار فانی از طرف آقای علیرضا حسن­زاده مدیر محترم گروه مطالعات اسطوره و آیین در پژوهشکده مردم­شناسی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به عهده اینجانب گذاشته شد.
تصمیم بر آن بود که با دریافت این اثر با همکاری مولف کار ویراستاری علمی آن انجام پذیرد. دریغ که این تصمیم هرگز میسر نشد.
عبدالحسین یادگاری دانشمندی بی­ادعا بود که از سرزمین سرحد بلوچستان ایران برخاست. وی که با تحمل رنج­های فراوان در زمان حیات پربرکتش گنجی از علوم انسانی به ویژه در زمینه­های فرهنگ، ادبیات و زبان­شناسی اندوخته بود، قصد داشت که این گنج را با سخاوت در اختیار نیازمندان علم و ادب قرار دهد. دریغ که سرزمین بلوچستان تاب و یا شانس نگهداری نام­آوران علمی را ندارد و با تمام ناداری، این گنجینه­ها را به آسانی از دست می­دهد. بلوچستان عبدالحسین یادگاری را از دست داد، همانطور که توانایی نگهداری عبداله روانبدپیشینی، مسعود هاشمنزهی نوک­آبادی، محمد اشرف سربازی، عباس پروین لاشاری و کریمداد کزوری را نداشت.
از آنجا که مرگ راه حق است و از آن گریزی نیست، ضمن طلب مغفرت برای این سفر کرده­ها، از درگاه خداوند متعال آرزوی سلامت و کامیابی برای پویندگان راه آنان داریم.(۱)
متنی که از سوی سازمان در اختیار قرار گرفت، دوبار بازبینی شد. کپی هر دو نسخه نزد اینجانب محفوظ است. نیک پیداست که اگر کار ویراستاری با کمک شخص مرحوم عبدالحسین یادگاری انجام می­پذیرفت، کاری به مراتب بهتر و
علمی­تر می­شد. اما در روند کار تا آنجا که ممکن بود دقت لازم را با بضاعت علمی ناچیز خود برای ویراستاری قابل قبول این مجموعه به خرج دادم. ضمن پذیرش همه لغزش­های علمی، از دیگر علاقه­مندان می­خواهم که با بررسی دقیق کتاب، نارسایی­ها را تذکر داده تا در چاپ­های بعدی اصلاح گردند.

موسی محمودزهی
پاییز ۱۳۸۵ - ایرانشهر

نظرات کاربران درباره کتاب حماسه‌های مردم بلوچ

عالییییی
در 2 سال پیش توسط حسین