فیدیبو نماینده قانونی نشر قطره و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب نقد ترجمه در پرتو رویکرد زبانشناسی نقشگرا

کتاب نقد ترجمه در پرتو رویکرد زبانشناسی نقشگرا

نسخه الکترونیک کتاب نقد ترجمه در پرتو رویکرد زبانشناسی نقشگرا به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.


فقط قابل استفاده در اپلیکیشن‌های iOS | Android | Windows فیدیبو

درباره کتاب نقد ترجمه در پرتو رویکرد زبانشناسی نقشگرا

در دهه‌های اخیر مطالعات ترجمه برای گذر از «ارزشیابی» به «نقد»، از زبان‌شناسی نقشگرا بهره‌ی بسیار گرفته است. در کتاب حاضر در تأیید این امر به بررسی سه مقاله از سه صاحب‌نظر در رشته‌ی مطالعات ترجمه ‌پرداخته می‌شود که با بهره‌گیری از نظریه‌ی نقشگرای هلیدی و رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی عرصه‌ی نوینی را پیش‌روی مطالعات و نقد ترجمه گشوده‌اند. مقاله‌ی اول «گونه، نوع و فردیت متن: تصمیم‌گیری در ترجمه» اثر کاترینا رایس زبان‌شناس آلمانی و صاحب‌نظر در رشته‌ی مطالعات ترجمه است. مقاله‌ی دوم «ارزشیابی کیفی ترجمه: توصیف زبانی در مقابل ارزیابی اجتماعی» به قلم جولیان هاوس دکترای زبان‌شناسی کاربردی و صاحب‌نظر در رشته‌ی مطالعات ترجمه است. مقاله‌ی سوم «تحلیل گفتمان سیاسی از دیدگاه مطالعات ترجمه» اثر کریستینا شفنر دکترا در رشته‌ی مطالعات ترجمه است.

ادامه...
  • ناشر نشر قطره
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 0.92 مگابایت
  • تعداد صفحات ۱۳۸ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب نقد ترجمه در پرتو رویکرد زبانشناسی نقشگرا

شما به آخر نمونه کتاب رسیده‌اید، برای خواندن نسخه کامل، کتاب الکترونیک را خریداری نمایید و سپس با نصب اپلیکیشن فیدیبو آن را مطالعه کنید:



معرفی مجموعه

کار ترجمه سابقه ای بسیار طولانی دارد، اما مطالعات ترجمه رشته ی دانشگاهی نسبتاً نوپایی است که به بررسی متن ترجمه، فرایند ترجمه و نقش ترجمه در جوامع و در دوران های تاریخی مختلف می پردازد. این رشته با رشته های دیگری چون زبان شناسی، روان شناسی زبان، جامعه شناسی، تاریخ نگاری و مطالعات فرهنگی تعامل دارد. یعنی هم ابزارهایی برای تحقیق در این رشته ها فراهم می کند و هم خود از یافته ها و ابزارهای پژوهشی استفاده می کند و راه را برای تحقیقاتِ میان رشته ای هموار می کند.
تاسیس و گسترش مطالعات ترجمه در مقاطع مختلف دانشگاهی، انگیزه ای فراهم آورد برای معرفی مطالب اصلی این رشته به پژوهشگران، مترجمان، مدرسان ترجمه، ترجمه آموزان و همه ی کسانی که با جنبه های نظری و عملی ترجمه سر و کار دارند و به آن ها می پردازند، کتاب حاضر جزئی از مجموعه ی بزرگ «آشنایی با مطالعات ترجمه» است که به کمک دست اندرکاران و علاقه مندان مطالعات ترجمه در ایران و به همت نشر قطره به این منظور تهیه شده است.

دبیر مجموعه
فرزانه فرح زاد

استاد دانشگاه علامه طباطبائی

معرفی کتاب

در دهه های اخیر مطالعات ترجمه برای گذر از «ارزشیابی» به «نقد»، از زبان شناسی نقشگرا بهره ی بسیار گرفته است. در کتاب حاضر در تایید این امر به بررسی سه مقاله از سه صاحب نظر در رشته ی مطالعات ترجمه پرداخته می شود که با بهره گیری از نظریه ی نقشگرای هلیدی و رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی عرصه ی نوینی را پیش روی مطالعات و نقد ترجمه گشوده اند.
مقاله ی اول «گونه، نوع و فردیت متن: تصمیم گیری در ترجمه» اثر کاترینا رایس زبان شناس آلمانی و صاحب نظر در رشته ی مطالعات ترجمه است. وی در این مقاله به «ارزشیابی ترجمه» و نقش واسطه ای مترجم توجه دارد و با بررسی امکاناتی که در تبادل بین دو زبان صورت می گیرد، به نتایج جالبی دست پیدا می کند که زمینه ساز «نقد» در ترجمه می شود. وی معتقد است: برای آن که تشخیص دهیم ترجمه ای معادل نقشی متن مبدا خود است یا نه، باید ابتدا آن را از لحاظ نوع متن، گونه ی متن، و سبک تحلیل کنیم. زیرا نوع متن، روش ترجمه را تعیین و گونه ی متن قراردادهای زبانی و متنی را منعکس می کند، و توجه به سبک، رابطه ی میان فرم و معنا را روشن می سازد. در مرحله ی بعد باید متن مقصد را از لحاظ تصمیم هایی که مترجم در سطوح واژگانی، دستوری و سبکی گرفته تحلیل کرد تا معلوم شود با هر یک از این ها چه کرده و در نهایت آیا متن مقصد همان نقش متن مبدا را دارد یا نقش دیگری پیدا کرده است.
مقاله ی دوم «ارزشیابی کیفی ترجمه: توصیف زبانی در مقابل ارزیابی اجتماعی» به قلم جولیان هاوس دکترای زبان شناسی کاربردی و صاحب نظر در رشته ی مطالعات ترجمه است. وی در چکیده ی مقاله اش به معرفی رویکردهای خود در «ارزشیابی ترجمه» می پردازد و بدین وسیله در حقیقت گامی جلوتر به سوی نقد ترجمه برمی دارد. هاوس در این مقاله با معرفی سه رویکرد به ارزشیابی ترجمه می پردازد و معتقد است که این سه رویکرد از مفاهیم مختلف «معنا» و نقش آن در ترجمه سرچشمه می گیرند. سپس یک مدل ارزشیابی نقش گراـ کاربردی توصیف می شود که بین انواع مختلف ترجمه و نسخه تمایز قایل می شود و بر اهمیت استفاده از «فیلتر فرهنگی» در نوع خاصی از ترجمه تاکید می کند. بخشی نیز به تاثیر زبان انگلیسی به عنوان یک زبان میانجی جهانی در فرایند ترجمه اختصاص داده شده است. در آخر تفاوت مهم تحلیل زبانی و قضاوت اجتماعی در ارزشیابی ترجمه، مطرح و معرفی می شود و در خصوص ارزشیابی کیفی ترجمه نتیجه گیری می شود. استفاده ی جولیان هاوس از نظریه ی نظام مند نقشگرای هلیدی در بررسی های مطالعات ترجمه گامی فراتر به سوی ارزشیابی و نقد ترجمه از رهگذر زبا ن شناسی را رقم می زند.
مقاله ی سوم «تحلیل گفتمان سیاسی از دیدگاه مطالعات ترجمه» اثر کریستینا شفنر دکترا در رشته ی مطالعات ترجمه است. وی در این مقاله بعد از مرور مختصری بر اصول مطالعات ترجمه، به یک طرح کلی میان رشته ای در دو زمینه ی مطالعات ترجمه و تحلیل گفتمان سیاسی دست پیدا می کند و با ارائه ی مثال هایی از ترجمه ی گفتمان سیاسی به «نقد» از دیدگاه رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی می پردازد . وی بر این عقیده است که اگرچه گفتمان سیاسی معمولاً بر ترجمه تکیه دارد، تحلیل گفتمان سیاسی هنوز نتوانسته از پدیده ی ترجمه بهره ی کافی ببرد. این مقاله در پی آن است تا نشان دهد که رشته های مطالعات ترجمه و تحلیل گفتمان سیاسی تا چه حد می توانند از همکاری یکدیگر بهره بگیرند. در این مقاله ابتدا نمونه های مستند از متن های سیاسیِ ترجمه شده ارائه می شود و سپس این نمونه ها از منظر مطالعات ترجمه ارزیابی می شوند. با استفاده از این نمونه ها تاثیرات سیاسی که بر اثر راهکارهای ترجمه ای به وجود آمده، مورد توجه قرار می گیرند. هم چنین به فرایندهایی اشاره می شود که از آن طریق اطلاعات از فرهنگی به فرهنگ دیگر منتقل می شود، و سرانجام ساختار و نقش متن هایی که در فرهنگ خود از اعتبار یکسان برخوردارند، تحلیل می شود. مقاله ی شفنر بعد از مرور مختصری در رشته ی مطالعات ترجمه، یک طرح کلی میان رشته ای برای همکاری مطالعات ترجمه و تحلیل گفتمان سیاسی ارائه می کند. این کار از طریق اشاره به آگاهی در مورد مشخصه های متن، متن های چندزبانه، تحلیل فرایند و سیاست ترجمه انجام می گیرد.
لازم می دانم که از زحمات خانم کتایون دولو دانش آموخته ی رشته ی مطالعات ترجمه به خاطر همکاری با مترجم سپاسگزاری کنم. هم چنین قدردان زحماتی هستم که آقای مزدک بلوری ـ عضو هیئت عـلمـی دانشگـاه آزاد و مـدرس رشــته ی مطالعـات ترجمه ـ امر ویراستاری این کتاب را به عهده داشتند.

گلرخ سعیدنیا

گونه، نوع و فردیت متن: تصمیم گیری در ترجمه(۱)

کاترینا رایس(۲)

چکیده(۳)

برای آن که تشخیص بدهیم ترجمه ای معادل نقشی متن مبدا خود است یا نه باید ابتدا آن را از لحاظ نوع متن، گونه ی متن، و سبک تحلیل کنیم زیرا نوع متن، روش ترجمه را تعیین می کند، گونه ی متن قراردادهای زبانی و متنی را منعکس می کند، و توجه به سبک رابطه ی میان فرم و معنا را روشن می کند. در مرحله ی بعد باید متن مقصد را از لحاظ تصمیم هایی که مترجم در سطوح واژگانی، دستوری و سبکی گرفته تحلیل کرد تا معلوم شود با هر یک از این ها چه کرده و در نهایت آیا متن مقصد همان نقش متن مبدا را دارد یا نقشی دیگر پیدا کرده است.

۱ـ نکته های مقدماتی و کلی

۱ـ۱ ترجمه ی بینازبانی:(۴) ترجمه ی بینازبانی را می توان یک فرایند ارتباطی دو زبانه دانست. هدف این فرایند معمولاً تولید متنی در زبان مقصد است که از لحاظ نقش با متنِ زبان مبدا معادل باشد (شامل دو رسانه، یعنی زبان مبدا و زبان مقصد، و نیز یک واسطه، یعنی مترجم، که فرستنده ی دوم محسوب می شود؛ از این رو ترجمه کردن برابر است با ارتباط ثانویه).

۱ـ۱ـ۱ به کارگیری دو زبان طبیعی و همین طور نقش واسطه ای مترجم، طبیعتاً و ناگزیر به تغییری در پیام در خلال فرایند ارتباطی می انجامد. اوتو هاسل اوف(۵) (۱۹۶۹)، نظریه پرداز ارتباطات، معتقد است که حتی اگر فقط یک زبان دخیل باشد، ارتباط «ایده آل» امکان پذیر نیست، زیرا گیرنده همیشه دانش و انتظارات خودش را که با دانش و انتظارات فرستنده متفاوت است، در این ارتباط وارد می کند. پلت(۶) (۱۹۷۵) این عامل را «تفاوت ارتباطی(۷)» خوانده است. چنین تفاوت هایی در هنگام ترجمه بیش از انتظار ما پیش می آیند. در بخش زیر بین تغییرات «عمدی» و «غیرعمدی» (که هر دو ترجمه را تحت تاثیر قرار می دهند) تمایز قائل می شویم.
تغییرات غیرعمدی ممکن است به دلیل تفاوت در ساختار زبان ها یا ناشی از تفاوت ها در توانش ترجمه باشد.

مثال ۱:
Je suis allée à la gare.
[از فرانسه: من به ایستگاه رفته ام (مونث).](۸)

(اطلاعات درباره ی یک شخص مونث است، نه در مورد وسیله ی مسافرت.)
Ich bin zum Bahnhof gegangen.
[از آلمانی: من به ایستگاه راه آهن رفته ام.]

(اطلاعاتی در مورد شخص نداده؛ اطلاعات در مورد وسیله ی مسافرت است.)
علت: تفاوت های ارتباطی متاثر از زبان
مثال ۲:
La France est veuve

[از فرانسه: (پمپیدو در مرگ دوگل گفت:) فرانسه بیوه است.]
ترجمه به آلمانی:
Frankreich ist Witwe-Frankreich ist Witwe geworden-

[از آلمانی: فرانسه بیوه شده است.]
Frankreich ist verwitwet-Frankreich ist verwaist [orphaned]1

[ترجمه ی دیگر از آلمانی به فارسی: فرانسه بیوه شده است. (فرانسه یتیم شد).]
علت: تفاوت ارتباطی متاثر از زبان ([بیوه] La France-Witwe)
واژه ی Frankreich در آلمانی خنثی است. تصویر «بیوه» برای کسی که فرانسه بلد نیست، عجیب می نماید. واژه ی Waise [یتیم] هم خنثی است؛ تصویر دلبستگی عاطفی که به شکلی متفاوت درآمده است.

تغییرات عمدی: هرگاه اهداف مورد نظر در ترجمه با اهداف متن اصلی متفاوت باشد، این نوع تغییرات غالباً در ترجمه ایجاد می شود. به علاوه اگر زبان مخاطبان متن مقصد مختلف باشد، تغییری در چرخه ی خوانش پدید می آید. از آن جا که این وضعیت موجب تغییری در نقش عمل ارتباطی می گردد، دیگر تلاشی برای یکسان سازی نقش ها بین متن های زبان مبدا و زبان مقصد صورت نمی گیرد، بلکه بسندگی زبان مقصد را در کلامی سازی مجدد متن در راستای «نقش خارجی» (foreign function) باید جُست. در همین راستا، علاوه بر رده شناسی متنِ مرتبط با ترجمه، یک رده شناسی ترجمه هم باید تنظیم شود.

۱ـ۲ ارتباط شامل کنش های زبانی و غیر زبانی است.

۱ـ۲ـ۱ متن های نوشتاری و متن هایی که برای اهداف ترجمه نوشته شده اند، «ارتباط یک طرفه(۹)» (گلینز(۱۰) ۱۹۷۳) نام گرفته اند. در این متن ها از سویی عناصر غیر زبانی ای که در ارتباط کلامی نقش دارند (مانند اشارات، حالت های صورت، سرعت گفتار، آهنگ و غیره) تا حدی کلامی شده اند. از سوی دیگر، به دلیل محدودیت امکان های کلامی سازی صریح و نیز فاصله ی مکانی و زمانی ای که بین گوینده و مخاطب وجود دارد و هم چنین به علت فقدان بازخورد در حین عمل ارتباط، کار تحلیل این متن ها دشوارتر می شود و تمام این عوامل در کنار دلایل دیگر به برداشت های متفاوتی از متن منجر می شود.

۱ـ۲ـ۲ کنش، رفتاری هدفمند در یک موقعیت مشخص است (ورمیر ۱۹۷۲). در این جا مقصود از «هدف(۱۱)»، هدفِ گفتار، منظورِ گفتار و نیز انگیزه ای است که به ارتباطی زبانی منجر می شود (لواندوسکی(۱۲) ۱۹۷۳ ـ ۵: ۲۸۸). به واسطه ی این هدف، که نویسنده آن را در متنش کلامی می کند، متن نقش ارتباطی به خود می گیرد. اگر مترجم بتواند تعیین کند که متن به کدام گونه ی متنی تعلق دارد یا چه نوع متنی است، در تعیین این هدف کمک بزرگی به خود کرده است.
متن های نوشتاری ممکن است دارای هدف های متعدد یا خاصی باشند. این اهداف ممکن است از مقام و مرتبه یا ترتیب خاصی برخوردار باشند. اگرچه اکثراً یک هدف (و همراه با آن یک نقش متنی) هدفِ غالب است.

مثال ۳:

C vor o und u und a spricht man immer wie ein k; soll es wie ein c erklingen, lässt man die Cedille springen.

[از آلمانی: حرف c اگر قبل از u، a، یا o بیاید همیشه k خوانده می شود، برای این که درست خوانده شود باید سدیل(۱۳) را در نظر نگیریم.]
(قافیه فنی ـ حافظه ای(۱۴):
هدف ۱: انتقال یک قاعده (اصل)
هدف ۲: بخشیدن صورت هنری به متن برای تسهیل در یادگیری
هدف ۳: دادن صورت خوشایند به متن برای دلپذیر کردن فرایند یادگیری)

مثال نقیض ۳ الف:
Ein Wiesel/sass auf einem Kiesel/inmitten Bachgeriesel… (Christian Morgenstern)

[از آلمانی: نشست روی تخته سنگی قرقی / در میان، چشمه ای آرام جاری... (کریستیان مرگن اشترن)(۱۵)]
هدف ۱: انتقال یک حقیقت عینی
هدف ۲: آفرینش ادبی به منظور انتقال تاثیری زیبایی شناختی
غالب بودن هدف شماره ی ۲ در خود متن تثبیت شده است:

» Das raffinierte Tier/Tat’s um des Reimes Willen.»

[حیوان از انسان میشه اهلی تر، تا قافیه جور در بیاد بهتر]
مکس نایت(۱۶) پنج نسخه ی انگلیسی از مثال بالا فراهم می آورد و یوری لوی(۱۷) تمام آن ها را معادل قلمداد می کند(۱۰۶۹:۱۰۳-۴):

A weasel A ferret
perched on an easel nibbling a carrot
within a patch of teasel in a garret......etc.

۱ـ۳ زبان (در میان سایر عوامل) یک پدیده ی زمانی است و در نتیجه موضوعی مرتبط با شرایط زمان. این موضوع هم چنین به زبان در متن های نوشتاری و در نتیجه به خود این متن ها اشاره دارد، عاملی که در ترجمه کردن بسیار بااهمیت است.

۱ـ۳ـ۱ نتیجه ی طبیعی این وضعیت در وهله ی اول ضرورت ترجمه ی مجدد همان متن زبان مبدا است، در صورتی که زبان مقصد تا آن حد تغییر کرده باشد که نسخه ی زبان مقصد، یعنی نسخه ای که انعکاس دهنده ی شرایط زبانی قبلی (مبدا) است، دیگر نتواند دست یابی به معادل نقشی را تضمین کند (مانند ترجمه ی انجیل، و ترجمه ی آثار نویسندگان کلاسیک).

۱ـ۳ـ۲ نتیجه ی دیگر ممکن است درک نشدن نقش متن مبدا اصلی باشد، زیرا شرایطی که طی آن متن مبدا نقش خود را ایفا کرده دچار تغییر شده است، و/یا ممکن است بازسازی مجدد این موقعیت غیرممکن باشد. (برای مثال Caesar، Commentarii de bello gallico ـ کتابچه ی تبلیغ انتخاباتی، یعنی متن های عملی [نک. ۲.۱.۱. در زیر]). متن هایی که از بستر اجتماعی اصلی جدا شده و حالا گزارشی تاریخی محسوب می شوند و به همین شکل ترجمه می شوند، یعنی به صورت متنی اطلاعی(۱۸)؛ سفرهای گالیور، اثر جاناتان سویفت، طنزی در باب کج روی های اجتماعی است، یعنی متنی بیانی(۱۹) با نقش ثانویه عملی (اجرایی)(۲۰)؛ سفرهای گالیور در این نقش امروز تنها برای متخصصان این دوره ی تاریخی قابل تشخیص است. این متن برای خواننده ی عادی (هم چنین خواننده ی عادی متن اصلی) یک قصه ی ماجراجویانه ی خیالی (فانتزی)، یعنی متنی بیانی، به شمار می آید.

نظرات کاربران درباره کتاب نقد ترجمه در پرتو رویکرد زبانشناسی نقشگرا

عااالی مختصر و مفید
در 5 روز پیش توسط shi...far