فیدیبو نماینده قانونی انتشارات سبزان و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب آوای قرن
زندگينامه و آثار شعرای معاصر ايران

نسخه الکترونیک کتاب آوای قرن به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب آوای قرن

شعر یکی از کهن‌ترین گونه‌های ادبی و شاخه‌ای از هنر می‌باشد. شعر گونه‌ای ادبی است که در آن از زیبایی‌های سطح و فرم زبان، بیان هنری احساسات و تکنیک‌های خاصی بهره گرفته می‌شود. آثار ادبی را به دو دسته اصلی نثر و نظم تقسیم می‌کنند که معمولاً از جهت خوانش، زبان و تکنیک‌ها توسط مخاطب قابل بازشناسی هستند. در زبان فارسی شعر به دو نوع اصلی طبقه‌بندی می‌شود: شعر کلاسیک (کهن) و شعر نو.
شعر کلاسیک یا کهن فارسی به صورت کنونی قدمتی بیش از هزار و صد سال دارد. این گونه شعر کاملا موزون بوده و و وزن آن بر پایه ساختار عروضی است. ساختار اوزان عروضی بر پایه طول هجاهاست.

ادامه...

  • ناشر: انتشارات سبزان
  • تاریخ نشر:
  • زبان: فارسی
  • حجم فایل: 1.77 مگابایت
  • تعداد صفحات: ۳۱۲صفحه
  • شابک:

چند صفحه از کتاب آوای قرن

مقدمه

بر آبی چین افتاد. سیبی به زمین افتاد
گامی ماند. زنجره خواند
همهمه ای: خندیدند. بزمی بود، برچیدند
خوابی از چشمی بالا رفت. این رهرو تنها رفت، بی ما رفت
رشته گسست: من پیچم، من تابم. کوزه شکست: من آبم
این سنگ، پیوندش با من کو؟ آن زنبور پروازش تا من کو؟
نقشی پیدا، آیینه کجا؟ این لبخند، لب ها کو؟ موج آمد، دریا کو؟
می بویم، بو آمد. از هر سو، های آمد، هو آمد. من رفتم، «او» آمد، «او» آمد

سهراب سپهری

شاعری می آید. می زید. با شادی ها و غم ها و اندوه ها سر می کند. با رنج ها آشنا می شود. در کوره زندگی پخته می شود. به اوج می رسد. رنج انسان ها را می بیند. می سراید، می تازد، می گوید.
حرف ها دارد با انسان. حرف ها دارد با خدا. شاعر، بی شک هنرمند است و این هنرمند دل سوخته چگونه می تواند رنج ها را ببیند و به سادگی از کنارشان بگذرد؟
طبع آتشین اش برمی آشوبد. طغیان می کند. عاشق می شود. از عشق می گوید. غزل می سراید. ابداع می کند. با شعر - این سلاح پرقدرت - به جنگ بدی ها می رود. به جنگ با ظلم و ستم و عصیان و بیداد و بی عدالتی.
عمری را در راه سازندگی و شورآفرینی و هیجان برای ملتش می گذراند و چه ساده از کنارشان می گذریم. اینان حق بزرگی به گردن ما دارند.
آری، شعرشان، نواهایی است برآمده از دل های سوخته و قلب هایی که در تپش های زندگی، همچنان تپیده و نقش آفرینی کرده اند، دستان توانمندی که آهنگ زندگی را نواخته اند. سالیانی زیستند و رفتند و هنوز آثار برجسته شان در دل های ما جاری است. اینان هیچ گاه به دست فراموشی سپرده نخواهند شد.
هنرمندی که می نویسد، می اندیشد، می سراید، می سازد و سازندگی می کند و برای یک ملت شور و هیجان می آفریند، قابل ستایش و تقدیر فراوانی است.
چه کنیم که زبان از امتنان از زحمات شان قاصر است. دل های مان را می سپاریم به سرگذشت شان، غم ها و شادی های شان، آثارشان و...

بهار ۱۳۸۶
ثریا کریمی



آوای قرن

زندگینامه و آثار شعرای معاصر ایران

ثریا کریمی

 




حق انتشار الکترونیک برای فیدیبو محفوظ است



پیش گفتار

این مجموعه که در پایان آوای قرن نام گرفت، شاید مجموعه ای کامل نباشد و بسیارند هنرمندانی که از قلم افتاده اند. اما در حد توان سعی شده که زندگی نامه و آثار این هنرمندان توسط نویسنده محترم به شما خوانندگان عزیز معرفی شود.
همچنین در این مجموعه سعی شده تا کلمات و ترکیباتی که دور از ذهن خواننده می باشد، توضیح داده شود.
بی تردید این مجموعه بدون کمک و همکاری خوانندگان فهیم نمی تواند هدف اصلی خود را که همانا شناساندن هنرمندان این جامعه می باشد، جامه عمل بپوشاند و به سرمنزل مقصود برسد. بنابراین از شما خواننده گرامی خواستاریم تا با نظرات پیشنهادات و انتقادات خود، ما را در این مسیر یاری نمایید تا به مدد لطف و عنایت شما در چاپ های بعدی، مجموعه کامل تری را به شما خوبان تقدیم کنیم.

تقدیم به
پدری که عاشقانه زیست
و غریبانه پر کشید

بحثی درباره ی شعر

شعر یکی از کهن ترین گونه های ادبی و شاخه ای از هنر می باشد. شعر گونه ای ادبی است که در آن از زیبایی های سطح و فرم زبان، بیان هنری احساسات و تکنیک های خاصی بهره گرفته می شود. آثار ادبی را به دو دسته اصلی نثر و نظم تقسیم می کنند که معمولاً از جهت خوانش، زبان و تکنیک ها توسط مخاطب قابل بازشناسی هستند. در زبان فارسی شعر به دو نوع اصلی طبقه بندی می شود: شعر کلاسیک (کهن) و شعر نو.
شعر کلاسیک یا کهن فارسی به صورت کنونی قدمتی بیش از هزار و صد سال دارد. این گونه شعر کاملا موزون بوده و و وزن آن بر پایه ساختار عروضی است. ساختار اوزان عروضی بر پایه طول هجاهاست.

تاریخچه شعر کلاسیک فارسی

پیشینه ی نخستین نمونه های به دست آمده از شعر در ایران، به روزگار زرتشت پیامبر و سروده هایش در گاهان(۱) می رسد. این سروده ها به گویش گاهانی از زبان اوستایی است. همچنین از دوران پهلوانی (اشکانی) منظومه هایی مانند ایاتکار زریران (یادگار زریران) و درخت آسوریک به زبان پهلوی اشکانی در دست است. افزون بر این، نمونه هایی از شعر (ترانه های خسروانی) به زبان پهلوی ساسانی یافت شده است. سروده ها و اشعار مانوی(۲) به فارسی میانه (پهلوی ساسانی و اشکانی) نیز در نزد اهل فن اهمیتی به سزا دارد. اما اجماع علمای فن بر این است که وزن هیچ کدام از این اشعار، عروضی نیست. بنابراین، این اشعار با شعر امروزی فارسی تفاوتی بنیادین دارند.
نخستین شاعران فارسی سرا (فارسی دری و فارسی میانه) در دربار یعقوب لیث صفاری پدیدار شدند. اگر چه نمونه هایی از شعر، به زبان فارسی دری، پیش از این دوران وجود داشته ولی بررسی آن ها مشخص می کند که در زمان سروده شدن شان، شعر فارسی هنوز قوام نیافته بود، چرا که وزن آن ها به طور مطلق عروضی نیست.
مرحله بعدی شکل گیری و تکامل شعر کهن فارسی، در ورداورد (بین النهرین) و خراسان اتفاق افتاد. علت آن بیش از هر چیز پشتیبانی فرمانروایان ایرانی نژاد سامانی از زبان فارسی بود. در این روزگار، شاعران بزرگی چون رودکی سمرقندی، شهید بلخی و دقیقی بلخی پدیدار شدند. فردوسی بزرگ ترین حماسه سرای ایران نیز در اواخر این دوره می زیست.
با روی کار آمدن غزنویان ترک نژاد از رونق شعر فارسی کاسته نشد و آن ها به ویژه محمود غزنوی از پشتیبانان جدی سخنوران بودند.
در این دوره شاهد برآمدن سرایندگان بزرگی چون فرخی سیستانی و عنصری بلخی هستیم. از روزگار غزنوی به بعد، به ویژه از آغاز پادشاهی سلجوقیان، اندک اندک جنبش سرایش شعر به زبان فارسی دری به نواحی مرکزی ایران و حتی نواحی غربی (آذربایجان) کشیده شد و شعر و زبان آن تحت تاثیر گویش محلی گویندگان این خطّه قرار گرفت. در این عهد شاعران بزرگی چون ناصرخسرو بلخی، قطران تبریزی، فخرالدین اسعد گرگانی و اسدی طوسی پدیدار شدند.
در سده ششم هجری شاهد پیدایش سرایندگان بزرگی چون عطار نیشابوری، نظامی گنجوی، خاقانی شروانی، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی، انوری ابیوردی، ظهیر فاریابی و ده ها شاعر بزرگ دیگر هستیم.
سده هفتم هجری اوج شعر فارسی محسوب می شود و در آن، دو شاعر بزرگ یعنی سعدی شیرازی و مولانا جلال الدین بلخی رومی، آسمان شعر فارسی را روشن نمودند.
پس از این دو بزرگوار، شعر فارسی در سراشیب و فرود افتاد و در سده هشتم هجری با ظهور شعرایی چون عبید زاکانی و حافظ شیرازی اعتلا یافت.
پس از حافظ که پایان بخش سبک عراقی است، سبک هندی پیدا شد و شاعران بزرگی چون صائب تبریزی و بیدل دهلوی (که در هندوستان، افغانستان و تاجیکستان جایگاه والایی دارند) در این سبک شعر سرودند.
در دوران مشروطه که اواخر دوران شعر کهن فارسی بود، شاعران نقش مهمی در انقلاب مشروطه داشتند. «از خون جوانان وطن لاله دمیده» شعر معروف عارف قزوینی است.
با ظهور نیما یوشیج دوره شعر کهن فارسی به پایان می رسد.

انواع شعر کلاسیک فارسی

مثنوی: قالبی از شعر فارسی است که دارای ابیات زیادی بوده و برای سرودن داستان ها و مطالب طولانی کاربرد دارد. در این قالب هر بیت دارای قافیه ای جداگانه است و به همین دلیل به آن مثنوی (دو تا دو تا) گفته می شود. از جمله سرایندگانی که از این قالب استفاده کرده اند، می توان از مولانا جلال الدین بلخی نام برد که مطالب عرفانی خود را در قالب مثنوی سروده است. همچنین اشعار شاهنامه فردوسی و خمسه نظامی نیز در این قالب سروده شده است.

قصیده: نوعی شعر که بیشتر در وعظ و حکمت یا حماسه، یا در مدح(۳) و ذم(۴) کسی یا چیزی می گویند. نام دیگر قصیده چکامه است. در این نوع شعر، مصراع اول با مصراع های زوج هم قافیه است و تعداد ابیات آن از شانزده بیت بیشتر می باشد. از آنجا که در این نوع شعر، نظر شاعر معمولاً به شخص و مقصودی معین توجه دارد، آن را قصیده یعنی مقصود نام برده اند.

غزل: کلمه غزل که به آن مهرچامه هم گفته شده، در اصل به معنای حدیث عشق، عاشقی کردن و عشق باختن است. در اصطلاح ادبیات فارسی، غزل قالبی از شعر است که در آن مصراع اول و مصراع های زوج هم قافیه اند و حد معمول آن به طور متوسط بین ۵ تا ۱۲ بیت می باشد. از آن جهت که این گونه شعر بیشتر در بردارنده ی سخنان عاشقانه بوده است، شاعران فارسی آن را غزل نامیده اند. ولی به مرور و با ورود مفاهیم بلند اخلاقی و معانی دلاویز حکمت و عرفان در شعر فارسی، غزل از حالت پیشین آن درآمد و با اخلاق و عرفان درهم آمیخت. از جمله غزل سرایان بلند آوازه در ادبیات عرفانی کهن می توان سعدی، مولوی، حافظ، عراقی و خواجوی کرمانی را نام برد.

مسمط: قالب شعری است که از رشته های گوناگون پدید می آید. قافیه رشته ها متفاوت است و در هر رشته تمام مصراع ها جز مصراع آخر هم قافیه است. (در مسمط هر بخش را یک رشته و مصراع آخر را بند می گویند)، بندها هم قافیه و حلقه اتصال تمام رشته ها به یکدیگر است. مسمط هایی که بند و رشته مسمط آن ها مجموع سه مصراع باشد، مسمط مثلث و به چهار مصراعی، مسمط مربع و به پنج مصراعی، مسمط مخمس و به شش مصراعی مسمط مسدس می گویند. بنیان گذار این قالب منوچهری دامغانی شاعر قرن پنجم هجری است. تمامی مسمط های منوچهری مسدس می باشند.

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است
باد خنک از جانب خوارزم وزان است

آن برگ رزان بین که بر آن شاخ رزان است
گویی به مثل پیرهن رنگرزان است

دهقان به تعجب سر انگشت گزان است
کاندر چمن و باغ نه گل ماند و نه گلنار

طاووس بهاری را دنبال بکندند
پرش ببریدند و به کنجی بفکندند

گویی به میان باغ، به زاریش پسندند
با او نه نشینند و نه گویند و نه خندند

وین پر نگارینْش بر او باز نبندند
تا آذر مه بگذرد و آید آذار(۵)

مستزاد: به معنای افزون شده، زیاد شده و در اصطلاح علم بدیع، شعری است که در آخر هر مصراع آن چند کلمه زیاده از وزن بیاورند.

در خواب جمال یار را می دیدم
در عین صفا
وز گلشن وصل او گلی می چیدم
بی خار جفا
ناگاه خروس سحری بیدارم کرد
گویا ز حسد
ای کاش که بیدار نمی گردیدم
تا روز جزا

ترجیع بند: در اصطلاح علم بدیع آن است که شاعر چند غزل یا چند بند شعر در بحر(۶) موافق و قافیه های مختلف بگوید و بعد از هر بند یک بیت مکرر با قافیه جداگانه بیاورد. این بیت را برگردان یا بندگردان می گویند. از میان شعرا، سعدی و هاتف اصفهانی ترجیع بندهای معروف دارند. چنان که سعدی در ترجیع بندی گفته است:

گفتی که صبور باش هیهات!
دل موضع صبر بود و بردی
هم چاره تحمل است و تسلیم
ورنه به کدام جهد و مردی
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله کار خویش گیرم

ترکیب بند: در اصطلاح علم بدیع، آن است که شاعر چند بند شعر در بحر موافق و قافیه های مختلف بگوید و بعد از هر بند یک بیت یا قافیه جداگانه بیاورد (مانند ترجیع بند)، اما در ترکیب بند آن بیت تکرار نمی شود و هر بار بیتی با قافیه دیگر می آورند. بر خلاف ترجیع بند که همان یک بیت تکرار می شود. معروف ترین ترکیب بندهای فارسی از محتشم کاشانی (واقعه کربلا)، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی (در نعت پیامبر) و وحشی بافقی می باشد. وحشی بافقی در ترکیب بندی این چنین سروده:

دوستان شرح پریشانی من گوش کنید
قصه بی سر و سامانی من گوش کنید

داستان غم پنهانی من گوش کنید
گفتگوی من و حیرانی من گوش کنید

شرح این آتش جان سوز نگفتن تا کی؟
سوختم سوختم این سوز نهفتن تا کی؟

روزگاری من و دل ساکن کویی بودیم
تابع خوی بت عربده جویی بودیم

عقل و دین باخته، دیوانه ی رویی بودیم
بسته سلسله ی سلسله مویی بودیم

کس در آن سلسله غیر از من و دل بند نبود
یک گرفتار از این جمله که هستند نبود

قطعه: مجموعه ابیاتی را گویند که بر یک وزن و قافیه و از آغاز تا پایان همگی به یکدیگر مربوط باشد، و پیرامون یک قصه شیرین، یک موضوع اخلاقی یا تهنیت و تعزیت(۷) و مدح و هجو(۸) و مانند آن پدید آمده باشد. تعداد ابیات یک قطعه، حداقل ۲ بیت و حداکثر آن به طور معمول ۱۵ بیت است. ولی گاهی تا ۵۰ بیت و بیش از آن هم رسیده است. پروین اعتصامی در قطعه ای این چنین می گوید:
شنیده اید که آسایش بزرگان چیست؟

برای خاطر بیچارگان نیاسودن
به کاخ دهر که آسایش است بنیادش
مقیم گشتن و دامان خود نیالودن
همی ز عادت و کردار زشت کم کردن
هماره بر صفت و خوی نیک افزودن
رهی که گمرهی اش در پی است، نسپردن
دری که فتنه اش اندر پی است، نگشودن

رباعی: به معنی چهارتایی. در اصطلاح علم عروض، چهار مصراع شعر که مصراع اول و دوم و چهارم هم قافیه اند و بر وزن «لا حول و لا قوه الا بالله» می باشد. اگر در این وزن نباشد دو بیتی خوانده می شود. معروف ترین رباعی سرا در تاریخ ادب فارسی حکیم عمر خیام نیشابوری است. در بین شاعران معاصر نیز رباعی سرایانی یافت می شوند. نمونه ای از رباعیات خیام:

نیکی و بدی که در نهاد بشر است 
شادی و غمی که در قضا و قدر است

با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل 
چرخ از تو هزار بار بیچاره تر است

دوبیتی: نوعی قالب شعری است که از دو بیت (چهار مصراع) تشکیل شده باشد و مصراع اول و دوم بیت اول و مصراع دوم بیت دوم هم قافیه باشند. تفاوت دوبیتی و رباعی تنها در وزن آن هاست. رباعی در وزن «لا حول و لا قوه الا بالله» سروده می شود ولی دو بیتی در هر وزنی از اوزان عروضی به جز وزن رباعی قابل سرایش است. از معروف ترین دوبیتی سرایان باباطاهر عریان می باشد. نمونه ای از دوبیتی های باباطاهر:

به غربت رفتنم تعبیر داره 
فلک بر گردنم زنجیر داره

فلک از گردنم زنجیر بردار 
که غربت خاک دامن گیر داره

نظرات کاربران
درباره کتاب آوای قرن