فیدیبو نماینده قانونی فیدیبو و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب دیوان اشعار محتشم کاشانی

نسخه الکترونیک کتاب دیوان اشعار محتشم کاشانی به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

با نصب اپلیکیشن فیدیبو این کتاب را به صورت کاملا رایگان مطالعه کنید.

درباره کتاب دیوان اشعار محتشم کاشانی

باز این چه شورش است که در خلق عالم است
باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است

باز این چه رستخیز عظیم است کز زمین
بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است

این صبح تیره باز دمید از کجا کزو
کار جهان و خلق جهان جمله در هم است

گویا طلوع می‌کند از مغرب آفتاب
کاشوب در تمامی ذرات عالم است

گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست
این رستخیز عام که نامش محرم است

در بارگاه قدس که جای ملال نیست
سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است

جن و ملک بر آدمیان نوحه می‌کنند
گویا عزای اشرف اولاد آدم است

خورشید آسمان و زمین نور مشرقین
پروردهٔ کنار رسول خدا حسین

کشتی شکست خوردهٔ طوفان کربلا
در خاک و خون طپیده میدان کربلا

گر چشم روزگار بر او زار می‌گریست
خون می‌گذشت از سر ایوان کربلا

نگرفت دست دهر گلابی به غیر اشک
زآن گل که شد شکفته به بستان کربلا

از آب هم مضایقه کردند کوفیان
خوش داشتند حرمت مهمان کربلا

بودند دیو و دد همه سیراب و می‌مکید
خاتم ز قحط آب سلیمان کربلا

زان تشنگان هنوز به عیوق می‌رسد
فریاد العطش ز بیابان کربلا

ادامه...
  • ناشر فیدیبو
  • تاریخ نشر
  • زبان فارسی
  • حجم فایل 3.64 مگابایت
  • تعداد صفحات ۳۵۰ صفحه
  • شابک

معرفی رایگان کتاب دیوان اشعار محتشم کاشانی

با نصب اپلیکیشن فیدیبو این کتاب را به صورت کاملا رایگان مطالعه کنید.

غزل شمارهٔ ۵۷۱

توسن حسن کرده زین طفل غیور سرکشی
تا تو نگاه کرده ای گشته بلند آتشی
سکه عشق می شود تازه که باز از بتان
نوبت حسن می زند کودک پادشه وشی
گشته به قصد بی دلان مایل خانه کمان
صید فکن خدنگی از پادشاهانه تر کشی
سهم کشنده ناوکی می کشدم که در پیم
داده عنان رخش کین صید کشی کمان کشی
در حرکات پشت زین هست سبک تر از صبا
آن که بپا نشست ازو کوه کشیده ابرشی
ای منم از خمار غم کز تازه دگر
ساقی عشق در قدح کرده شراب بی غشی
باز به بزم زلف را دام که کرده بوده ای
کامد از انجمن برون محتشم مشوشی

غزل شمارهٔ ۵۷۲

شوق می گرداندم بر گرد شمع سرکشی
همتی یاران که خود را میزنم برآتشی
همچو خاشاکی که بادش در رباید ناگهان
خواهد از جاکندنم جولان تازی ابرشی
ناوکی کامروز دارم این قدرها زخم ازو
خواهد آوردن قضا فرد ابروان از ترکشی
توبه های مستی عشقم خطر دارد که باز
پیش لب آورده دورانم شراب بی غشی
باده ای کامروز دارد سرخوشم از بوی خود
هوش فردا کی گذارد در چو من دریاکشی
از می لطفش چو نزدیکان جهانی جرعه کش
من چو دوران چاشنی از جام استغنا چشی
از وثاق محتشم فردا برون خواهد دوید
خانه سوزی در شهر افکنی مجنون وشی

غزل شمارهٔ ۵۷۳

نکشد ناز مسیح آن که تو جانش باشی
در عنان گیری عمر گذرانش باشی
یارب آن چشم که باشد که تو با این همه شرم
محرم راز نگه های نهانش باشی
حال دهشت زده ای خوش که دم عرض سخن
در سخن بندی حیرت تو زبانش باشی
میرم از رشک زیان کاری جان باخته ای
که تو سود وی و تاوان زیانش باشی
تا ابد گرد سر باغ و بهاری گردم
که تو با این خط نوخیز خزانش باشی
گر درین باغ کهن سال بمانی صد سال
خواهم از حق که همان نخل جوانش باشی
با تو پیوند دل خویش چنان می خواهم
که تو پیوند گسل از دو جهانش باشی
گر مکافات غلط نیست خوشا عاشق تو
که تو فردای قیامت نگرانش باشی
اگر ای روز قیامت به جهان آرندت
روز این است که ایام زمانش باشی
ای دل از وی همه در نعمت وصلند تو چند
دیده بان مگسان سرخوانش باشی
با همهٔ کوتهی ای دست طمع چون باشد
که شبی دایره موی میانش باشی
قابل تیر وی ای دل چونه ای کاش ز دور
چاشنی گیر صدائی ز کمانش باشی
زخم تیریست خوش از غمزه دل دار کز آن
غیر منت کشد اما تو نشانش باشی
برقی از خانه زین می جهد ای دل بشتاب
که دمی در صف نظارگیانش باشی
از من و غوطه در آتش زدن من یاد آر
دست جرات زده هرگه به عنانش باشی
محتشم دل به تو زین واسطه می بست که تو
تا ابد واسطهٔ امن و امانش باشی

غزل شمارهٔ ۵۷۴

آن که هرگز نزد از شرم در معشوقی
امشب افکند به سویم نظر معشوقی
امشب از چشم سیه چاشنی غمزه فشاند
که نظر کرد به سویم ز سر معشوقی
امشب از پای فتادم که پیاپی می کرد
در دل من گذر از رهگذر معشوقی
امشب از من حرکت رفت که بیش از همه شب
یافتم در حرکاتش اثر معشوقی
از کمر بستنش امروز یقین شد که حریف
بهر من بسته به دقت کمر معشوقی
نوبر باغ جمالست که پیدا شده است
از نهال قد آن گل ثمر معشوقی
...
زنده مانم چو در آمدز در معشوقی
محتشم مژده که پیک نظر آزادیست
به دل از مصر جمالش خبر معشوقی

غزل شمارهٔ ۵۷۵

بر روی یار اغیار را چشمی به آن آلودگی
غلطان به خاک احباب را اشگی به آن پالودگی
مجنون چو افشاند آستین بر وصل تا روز جزا
دامان لیلی پاک ماند از تهمت آلودگی
نازش برای عشوه ای صد لابه می فرمایدم
صورت نمی بندد دگر نازی به این فرمودگی
از دیدن او پند گو یک باره منعم می کند
در عمر خود نشنیده ام پندی به این بیهودگی
پای طلب کوتاه گشت از بس که در ره سوده شد
کوته نمی گردد ولی پای امید از سودگی
آ سر که دیدی خاک گشت از آستان فرسائیش
وان آستان هم بازرست از زحمت فرسودگی
خوش رفتی آخر محتشم آسوده در خواب عدم
هرگز نکردی در جهان خوابی به این آسودگی

غزل شمارهٔ ۵۷۶

ساربان بر ناقه می بندد به سرعت محملی
چون جرس ز اندیشه در بر میتپد نالان دلی
محمل آرائیست یکجا گرم با صد آب و تاب
جای دیگر آه سرد و گریهٔ بی حاصلی
یک طرف در نیت پرواز باز جان شکار
یک طرف در اضطراب مرگ مرغ بسملی
شهر ویران کرده ای را باد صحرا در دماغ
باد در کف چون گل از وی بی دلی پا در گلی
وای بر صحرائیان کز شهر بیرون میرود
بی ترحم صید بندی ناپشیمان قاتلی
سیل اشگ من گر افتد از پی این کاروان
ز افت طوفان خطر گاهی شود هر منزلی
از بنی آدم ندیدم محتشم مانند تو
وصل را نامستعدی انس را ناقابلی

غزل شمارهٔ ۵۷۷

از باده عیشم بود مستانه به کف جامی
زد ساغر من بر سنگ دیوانه می آشامی
ای هم دم از افسانه یک لحظه به خوابش کن
شاید که جهان گیرد یک مرتبه آرامی
با این همه زهدای بت در عشق تو نزدیکست
کز مستی و بدنامی بر خویش نهم نامی
گر کار تو در پرهیز پر پیش نمی آید
در وادی رسوائی من پیش نهم گامی
ای بسته زبان از خشم خود گو که نمی باید
با این همه تلخی ها شیریی دشنامی
آن کرد گرفتارم کز زلف بتان افکند
در راه بنی آدم گیرنده ترین دامی
با این همه چالاکی ای پیک صبا تا چند
جانی به لب آوردن ز آوردن پیغامی
هنگامه به آن کو برای دیو جنون شاید
کان شوخ تماشا دوست سر برکند از بامی
فردا چه شود یارب کان شوخ به بزم آمد
دیروز به ایمائی امروز به ابرامی
ای سرو چمن مفروش پر ناز که می باید
رعنائی بالا را زیبائی اندامی
در بزم تو این بد نام جان داد و نداد ایام
از دست تواش جامی وز لعل تواش کامی

غزل شمارهٔ ۵۷۸

رفتی و رفت بی رخت از دیده روشنی
در دیده ماند اشکی و آن نیز رفتنی
آن تن ز پافتاد که در زیر بار عشق
از کوههای درد نکردی فروتنی
آن قدر که بود خیمهٔ عشق تو را ستون
از بار هجر گشت بیک بار منحنی
چشمی که دل به دامن پاکش زدی مثل
از گریهٔ شهره گشت به آلوده دامنی
دستی که پیش روی تو گلشن طراز بود
از داغ دسته بست ز گلهای گلخنی
باری تو با که بردی و بی من درین سفر
جان را که برق عشق تو را کرد خرمنی
آن غمزه ای که یک تنه می زد به صد سپاه
در ره کدام قافله را کرد رهزنی
آن ترک تاز ناز به گرد کدام ملک
کرد از سپاه دغدغه تاراج ایمنی
پیدا شد از فروغ رخت بر کدام دشت
در لاله ها طراوت گلهای گلشنی
چشم کدام آهو از آن چشم جان شکار
آموخت آدمی کشی و مردم افکنی
افسوس محتشم که ره نطق بست و ماند
در کان طبع نادره در های مخزنی

غزل شمارهٔ ۵۷۹

دم بسمل شدن در قبله باید روی قربانی
مگردان روی از من تا ز قربان رونگردانی
دم خون ریختن از دیدن رویت مکن منعم
که کس در حالت بسمل نبندد چشم قربانی
بدین حسن ای شه خوبان نه جانا نخوانمت نی جان
اگر چیزی بود خوش تر ز جان جانان من آنی
ملک شانی و پشت قدر احباب از سگان کمتر
پریشانی و احباب از تو دایم در پریشانی
چه پرسی حرف صبر از من چه میدانی نمی دانم
چه گویم شرح بی صبری چو می دانم که میدانی
بجز مهر و مهت آیینه ای در خور نمی بینم
که در خوبی به مه میمانی و از خور نمی مانی
ز پند محتشم ماند ای صنم پاکیزه دامانت
الهی تا ابد مانی بدین پاکیزه دامانی

غزل شمارهٔ ۵۸۰

ز اشک سرخ برای نزول جانانی
شدست خانهٔ چشمم نقش ایوانی
مباش این همه ای گنج حسن در دل غیر
بیا که هست مرا نیز کنج ویرانی
به لاله زار دل داغدار من بگذر
که دهر یاد ندارد چنین گلستانی
چه شد که گر از بی تکلفی یک بار
شود مقام گدا تکیه گاه سلطانی
به نیم جان که دلم راست شاه من چه عجب
گر انفعال کشد پیش چون تو مهمانی
به دود مجمره حاجت ندارد آن محفل
که سازیش تو معطر به گرد دامانی
درآ ز در ای جان که محتشم بی توست
مثال صورت دیوار و جسم بی جانی

غزل شمارهٔ ۵۸۱

به زبان غمزه رانی چو روم به عشوه خوانی
به تو ناز داد یاد این همه مختلف زبانی
سگی از تو شهسوارم به قبول و رد چکارم
بود آن که اضطرارم که نخوانی و نرانی
اگرم برون ز امکان دو جهان بود بر از جان
همه در ره تو ریزم که عزیزتر ز جانی
دو جهان ز توست ای مه بکشی اگر یکی را
به تو کس چه می تواند مکن آن چه می توانی
همهٔ فتنه روید از خاک و ستیزه خیزد از گل
به زمین کرشمه ریزان چو سمند نازرانی
به زبان جور ممکن بود امتحان عاشق
تو به تیغم آزمودی و همان در امتحانی
بگذر ز کین که ترسم به زمین بشر نماند
که ارادهٔ تو ماند به قضای آسمانی
طلبی که یار نازی نشکد چه لذت او را
دل شوق گرم دارد ارنی ز لن ترانی
چو شدی به غیر یاران همه رازهای پنهان
دگری اگر بداند تو ز محتشم ندانی

غزل شمارهٔ ۵۸۲

گذری بناز و گوئی ز چه باز دلگرانی
ز چه دل گران نباشم که تو یار دیگرانی
دل و دیده نیست ممکن که شوند سیر از تو
که شراب بی خماری و بهار بی خزانی
بره و داد چندان که من قدیم پیمان
ز وفا گران رکابم تو صنم سبک عنانی
ز برای صید جانها چو شکار پیشه ترکان
ز نگاه در کمینی ز کرشمه در کمانی
به زمان حسن یوسف چه خلاص بوده دوران
ز تو که آفت زمینی و در آخر الزمانی
تو به طفلی آنچ نانی به جمال و شان که گویا
مه آسمان نشینی شه پادشه نشانی
ز تو گرچه خلق شهری به جفا شدند پنهان
تو بمان که بی دلان را به دل هزار جانی
تو به یک جهان دل و جان نکنی اگر قناعت
که جهان کنم فدایت که یگانه جهانی
ره دشمنیست گر این که فراق می کند سر
بمن ای کشنده دشمن تو هنوز مهربانی
سزد ار به تیغ غیرت ببرم زبان خود را
که منم زبان دهرو تو به غیر هم زبانی
گه باد چون بود چون به گیاه خشک آتش
بت آدمی کش من تو به محتشم چنانی

غزل شمارهٔ ۵۸۳

اقبال ظفر پیوند در کار جهانبانی
اقبال ولیخا نیست اقبال ولیخانی
جز وی به که داد ایزد در سلک سرافرازان
اقبال شهنشاهی در مرتبهٔ خانی
مخلوق به این نصرت ممکن نبود گویا
موجود به شکل او شد نصرت ربانی
آن ضبط و پی افشردن در ضبط اساس ملک
بعد دو جهانی داشت از طاقت انسانی
سلطانی و خانی را شرمست ز شان وی
آن منصب دیگر را حق داردش ارزانی
در ملک سخا جاهیست کانجا به رضای او
یک مورچه می بخشد صد ملک سلیمانی
از دور فلک دورش دور است که بی جنبش
دست دگرست اینجا در دایره گردانی
در مدح ولیخان باد برپا علم کلکش
تا محتشم افرازد رایات سخن رانی

غزل شمارهٔ ۵۸۴

رو ای صبا بر آن سرو دلستان که تو دانی
زمین به بوس که منت در آن زمان که تو دانی
چو شرح حال تو پرسد ز محرمان به اشارت
بگو که قاصدم از جانب فلان که تو دانی
پس از نیاز به او عرض کن چنانکه نرنجد
حکایتی ز زبانم به آن زبان که تو دانی
اگر به خنده لب کامبخش خود نگشاید
ازو به گریه و زاری طلب کن آن که تو دانی
وگر به ابروی پرچین گره زند به کرشمه
گره گشائی ازین کار کن چنان که تو دانی
نشان خنده چو پیدا بود از آن لب نوشین
همان به خواه که گفتیم به آن لسان که تو دانی
به جز صبا که برد محتشم چنین غزلی را
دلیر جانب آن سرو نکته دان که تو دانی

غزل شمارهٔ ۵۸۵

چنان مکن که مرا هم نفس به آه کنی
جهان بیک نفس از آه من سیاه کنی
ز بزم میروی افتان و سر گران حالا
به راه تا سر دوش که تکیه گاه کنی
به رخصت تو مفید نمی شود چشمت
که عالمی بستان و یک نگاه کنی
نگاه دم به دمت بس خوش است و خوش تر از آن
عزیز کرده نگاهی که گاه گاه کنی
شکسته طرف کله می رسی و می رسدت
که ناز بر همه خوبان کج کلاه کنی
ملوک حسن سپاه تواند اما تو
نه آن شهی که تفاخر به این سپاه کنی
چرا من این همه بر درگه تو داد کنم
اگر تو گوش به فریاد دادخواه کنی
تو گرم ناشده برقی و برق خرمن سوز
شوی چو گرم چه با جان این گیاه کنی
به پیش بخشش او محتشم چه بنماید
اگر تو تا دم صبح جزا گناه کنی

غزل شمارهٔ ۵۸۶

ساقیا چون جام جمشیدی پر از می میکنی
گرنه این دم فکر برگی میکنی کی میکنی
من نه آنم کز تو پیوند محبت بگسلم
بند بندم گر به تیغ قهر چون نی میکنی
آنچه در دل بردن از لطف دمادم می کنند
این فسون سازان تو از جور پیاپی می کنی
سر به صحرا می دهی ای قبلهٔ لیلی و شان
هرکه را مجنون صفت آواره از حی میکنی
ساقیا طی کن بساط غم در آن بحر نشاط
کز نم فیضش گذار از حاتم طی میکنی
محمل لیلی به سرعت می بری ای ساربان
گر بدانی حال مجنون ناقه را پی میکنی
محتشم از ضعف چون گیتی چنانی این زمان
جای آن دارد اگر جا در دل و پی میکنی

غزل شمارهٔ ۵۸۷

محتشم چون عمر صرف خدمت وی میکنی
پادشاهی گر نکردی این زمان کی میکنی
توسن عمر آن جهان پیما ستور باد پا
یک جهان طی می کند چون بادپاهی میکنی
سختی راه محبت را دلیل این بس که تو
در نخستین منزلی هرچند ره طی میکنی
ساقیا بر ساحل غم مانده ام وقتست اگر
کشیت ساغر روان در قلزم می میکنی
سنبل از تاب جمالت می نشیند در عرق
زلف را هرگه نقاب روی پر خوی میکنی
آهوان در پایت ای مجنون از آن سر می نهند
کاشنائی با سگ لیلی پیاپی میکنی
گفته بودی می کنم با محتشم روزی وفا
شاه خوبان وعده کردی و وفا کی می کنی

غزل شمارهٔ ۵۸۸

نگشتی یار من تا طور یاریهای من بینی
نبردی دل ز من تا جان سپاریهای من بینی
ندادی اختیار کشتن من ترک چشمت را
که در جان باختن بی اختیاریهای من بینی
دگرگون حال زان خالم نکردی تا حسودان را
بر آتش چون سپند از بی قراریهای من بینی
گران بارم نکردی از غم مرد آزمای خود
که با نازک دلیها بردباریهای من بینی
نشد در جام بهر امتحانم بادهٔ وصلت
که با چندین هوس پرهیزگاریهای من بینی
به قصد جان نخواندی دادی از نقد وفا بر من
که در نرد محبت خوش قماریهای من بینی
نکردی محرم رازم که بهر امتحان هم خود
به غمازی درآیی رازداریهای من بینی
نکردی ذکر خود را زیور لفظم که چون خوانی
کتاب عاشقان را یادگاریهای من بینی
نشد کاری به جنبش کلک فکر محتشم یعنی
نگار من شوی دیوان نگاریهای من بینی

غزل شمارهٔ ۵۸۹

این است که خوار و زارم از وی
درهم شده کار و بارم از وی
این است که در جهان به صدرنگ
گردیده خزان بهارم از وی
اینست آن که امروز
افسانهٔ روزگارم از وی
تا پای حیات من نلغزد
من دست هوس ندارم از وی
روزی که به دلبری میان بست
شد دجلهٔ خون کنارم از وی
ای ناصح عاقل آن کمر بین
اینست که من نزارم از وی
در زیر قباش آن بدن بین
اینست که زیر بارم از وی
آن بند قبا که بسته پیکر
اینست که بسته کارم از وی
آن خال ببین بر آن زنخدان
اینست که داغدارم از وی
آن زلف ببین بر آن بناگوش
اینست که بیقرارم از وی
آن درج عقیق بین می آلود
اینست که در خمارم از وی
آن نرگس مست بین بلابار
اینست که اشگبارم از وی
آن ابرو بین به قابلی طاق
اینست که سوگوارم از وی
آن کاکل شانه کرده را باش
اینست که دل فکارم از وی
حاصل چه عزیز محتشم اوست
من ممنونم که خوارم از وی

غزل شمارهٔ ۵۹۰

دیده ام مست و سرانداز و غزل خوان برهی
شاه مشرب پسری ترک و شی کج کلهی
نخل آتش ثمری سرو مرصع کمری
عالم افروز سهیلی علم افراز مهی
قدر به این ده جان چشم فریبندهٔ دل
طرفهٔ طاوس خرامی عجب آهو نگهی
ملک دل می رود از دست که کردست ظهور
شاه عاشق حشمی خسرو یک دل سپهی
نقد جان بر طبق عرض نه ای دل که رسید
باج خواهنده مهی کیسه تهی پادشهی
غیر ازو گر همه جان برد و بحل گشت که دید
جان ستان آدمی رستمی بی گنهی
محتشم بهر فرود آمدن آن شه حسن
ساز از دیده و ثاقی و ز دل بارگهی

غزل شمارهٔ ۵۹۱

من و ملکی و خریداری مژگان سیهی
که فروشند در آن ملک به صدجان گنهی
شهسواری که به جولانگه حسنت امروز
انقلاب از نگهی میفکند در سپهی
حسن از بوالعجبی هربت نازک دل را
داده است از دل پر زلزله آرام گهی
گشته مقبول کس طاعت این خاک نشین
که به کاهی نخرد سجده زرین کلهی
کلبهٔ دل ز گدائی بستانند این قوم
نستانند بلی کشوری از پادشهی
هست عفوی که به امید وی از دیدهٔ عذر
نقطهٔ قطره اشگی که نشوید گنهی
حسن و عشقند دو ساحر که به یک چشم زدن
می گشایند میان دو دل از دیده رهی
مدت وصل حیاتیست ولی حیف که نیست
راست برقامت او خلعت سالی و مهی
محتشم اول عشق است چنین گرم مجوش
صبر پیش آور و پیدا کن ازین بیش تهی

غزل شمارهٔ ۵۹۲

ای رشگ بتان به کج کلاهی
قربان سرت شوم اللهی
تو بسته میان به کشتن من
من بسته کمر به عذرخواهی
روی تو ز باده ارغوانی
رخسارهٔ من ز غصه کاهی
من خورده قسم به عصمت تو
تو داده به خون من گواهی
ماهی تو درین لباس شبرنگ
یا آب حیات در سیاهی
گویند که ماهی و نگویند
وصف مه روی تو کماهی
ابرو بنما و رخ که بینند
در خیمهٔ آفتاب ماهی
ای بر سر تو همای دولت
انداخته سایهٔ الهی
بر محتشم گدا ببخشای
شکرانهٔ این که پادشاهی

غزل شمارهٔ ۵۹۳

دارم سری پر از شور از طفل کج کلاهی
بی قید شهریاری بی سکه پادشاهی
قیمت بزرگ دری اختر بلند خردی
خورشید شعلهٔ شمسی آفاق سوزماهی
سلطان نوظهوری رعنای پرغروری
اقلیم دل ستانی منشور حسن خواهی
مژگان دراز طفلی بازی کنی به خونها
مردم کش التفاتی شمشیر زن نگاهی
بی اعتدال حسنی کز یک کرشمه سازد
صد کوه صبر و تمکین بی وزن تر ز کاهی
بی اعتماد مهری کز چشم لطف راند
دیرینه دوستان را بی تهمت گناهی
ابرو هلال بدری کز عاشق سیه روز
پوشد رخ دل افروز ماهی به جرم آهی
حسنش به زلف نوخیز عالم گرفت یک سر
خوش زود شد جهانگیر زین سان تنک سپاهی
باشد وظیفهٔ من از چشم نیم بازش
نازی به صد تکلف آن نیز گاهگاهی
از نظم محتشم گشت زینت پذیر حسنش
همچون گلی که یابد آرایش از گیاهی

غزل شمارهٔ ۵۹۴

مرا حرص نگه هردم به رغبت می برد جائی
که هست آفت گمار از غمزه بر من چشم شهلائی
زیاد حور و فکر خلد اگر غافل زیم شاید
که می بینم عجب روئی و می باشم عجب جائی
یکی از عاشقان چشم مردم پرورش می شد
اگر می بود نرگس را چو مردم چشم بینائی
چو ممکن نیست بودن بی بلا بسیار ممنونم
که افکندست عشقم در بلای سرو بالائی
ندانم چون کنم در صحبت او حفظ دین خود
که چشمش می کند تاراج ایمانم به ایمائی

غزل شمارهٔ ۵۹۵

به جائی امن آرامیده مرغی داشت ماوایی
صدای شهپر شاهین برآمد ناگه از جائی
عقابی در رسید از اوج استیلا و پیش وی
به جز تسلیم نتوانست صید ناتوانائی
شکارانداز صیادی برآمد تیغ کین بر کف
فکند آشوب در وحشی شکاری بند برپائی
به برج خویش ساکن بود ثابت کوکبی ناگه
چو سیمایش به بحر اضطراب افکند سیمائی
تنی کز جا نجنبیدی ز آشوب قیامت هم
قیام انگیز وی گردید فرقد و بالائی
ز گرد ره به تاراج دل افتادند چشمانش
چنان کافتند غارت پیشگان درخوان یغمائی
زبانی داده اند از عشوه آن چشم سخنگو را
که در گوش خرد صد حرف می گوید به ایمائی
زمین فرسایی از سجده های شکر واجب شد
که سر در کلبهٔ من زد کله بر آسمان سائی
پی عذر قدومت محتشم تا دم آخر
بر آن در جبهه سائی آستان از سجده فرسائی

غزل شمارهٔ ۵۹۶

در سیر چمن دیدم سرو چمن آرائی
زیبا تن و اندامی رعنا قد و بالائی
در پرده عذار او در بسته گلستانی
در رمز دهان او سر بسته معمائی
ای عقل وداعم کن خوش خوش که درین ایام
دل می بردم هر روز جائی به تماشائی
با آن که جهانگیرست شمشیر زبان من
از سحر خیالاتم در عرض تمنائی
در گوش دلم تکرار بس راز همی گوید
آن غمزه که می گوید صد نکته به ایمائی
هان ای سر سودائی راز هوس گرمست
پا در ره سودانه اما نخوری پائی
از منع ببندی لب درلانه که خوبان را
باشد به زمان ما هر منع تقاضائی
ای مرغ همایون فال زین بال فشانیها
دل رفت ز جا گویا داری خبر از جائی
از دغدغهٔ ایمن شو کز پاکی عشق تو
سجاده بر آب انداخت دامن به می آلائی
ای عقل سپرداری بگذار که رد دلها
گر دیده خدنگ افکن بازوی توانائی
بر محتشم افکن ره تا گردی ازین آگه
کاندر نفسی داری طوطی شکر خائی

غزل شمارهٔ ۵۹۷

نیست پیوند گسل مرغ دل شیدائی
زان بت نوش دهن چون مگس از حلوائی
زانگبین است مگر فرش حریم در او
که چنین مانده در او پای دل هرجائی
شکرستان جمال تو چنان می خواهم
که در آنجا مگسی را نبود گنجائی
ساکنم کن به ره خویش که پر مشکل نیست
مور را درگذر شهد سکون فرسائی
بر سر خوان تو بر زهر بنان سائی به
که به شهد دگران دست و دهان آلائی
بازماند دهن طفل لبن خواره ز شوق
هرگه آیند لبان تو به شکر خائی
محتشم در صفت آری به شکر ریزی تو
طوطی نیست درین نه قفس مینائی

غزل شمارهٔ ۵۹۸

صورت به این لطافت سیرت به این نکوئی
در جسم پاک حور است روح فرشته گوئی
بستست خطش از نو دیباچه ای که گویا
هست آیت نخستین از مصحف نکوئی
گر کار خوبی از پیش رفتی به محض صورت
می کرد نقش دیوار دعوی خوب روئی
شغل طبیعت اوست در عین خشم و اعراض
زان نرگس سخن گو دزدیده عذر گوئی
در کامیابی توست سعی از تو بیش ما را
در قتل ماچه لازم چندین بهانه جوئی
در جستجوی ما نیست هیچت تعلل اما
گاهی که جمع گردید اسباب تندخوئی
بوی بهشت دارد این باغ اگرچه حالا
در وی مشام جان راست وقت بنفشه بوئی
در پاکدامنی ها دخلی ندارد اما
مانند خرقه پوشان دامان خرقه شوئی
هان محتشم درین راه سر نه که سالکان را
مشکل بود به این پا راه نیاز پوئی

غزل شمارهٔ ۵۹۹

دل خود رای مرا برده گل خودروئی
ترک خنجر کش مردم کش آتش خوئی
طفل نو سلسله ای شوخ تنگ حوصله ای
شاه دیوانه و شی ماه مشوش موئی
سر و کارم به غزالیست کزاغیار مدام
می کند روکش مردم به یک آدم روئی
دیده پرنور شود نرگس نابینا را
گر به گلشن رسد از پیرهن او بوئی
گوش بر بد سخنم کی منهی امروز ای گل
خورده بر گوش تو گویا سخن بدگوئی
چند سویت نگرم عشوهٔ چشمی بنما
عشوهٔ چشم نباشد گره ابروئی
عشوهٔ غلب شده بر محتشم آری چکند
ناتوانی چنین خصم قوی بازوئی

غزل شمارهٔ ۶۰۰

به جائی دلت گرم سوداست گوئی
دل بی سر و برگ از آنجاست گوئی
تو را مستی هست پنهان نه پیدا
ولیکن نه مستی صهباست گوئی
دل نیست برجا فلک بر تو دیدی
ز جام هوس باده پیماست گوئی
به من می کنی لطفی از حد زیاده
مرادت ازین لطف ایذاست گوئی
بهر چشم برهم زدن بهر قتلم
ز چشمت به ابرو صد ایماست گوئی
فلک بر زمین از دو چشم تر من
گمارنده هفت دریاست گوئی
متاع قرار و سکون در دل ما
درین عهد اکسیر و عنقاست گوئی
به دل هرچه دیدند بردند خوبان
دل عاشقان خوان یغماست گوئی
پراکنده عشقی که دانم به طعنش
لب اوست گویا دل ماست گوئی
ز بزم بتان محتشم خاست طوفان
ستیزندهٔ مست من آنجاست گوئی

غزل شمارهٔ ۶۰۱

هنوزت به ما کینه برجاست گوئی
هنوزت سرکشتن ماست گوئی
هنوزت به این کشته نا پشیمان
سر جنگ و آهنگ غوغاست گوئی
هنوزت ز کین صورت خشم پنهان
در آیینهٔ چهره پیداست گوئی
هنوزت بدشنام من پیش خوبان
لب تلخ گفتار گویاست گوئی
هنوز استمالت دهت در عذابم
بدآموز آزار فرماست گوئی
هنوز اندران خاطر اسباب کلفت
ز دیرینه گیها مهیاست گوئی
کسی این قدر تاب خواری ندارد
دل محتشم سنگ خاراست گوئی

قصیدهٔ شمارهٔ ۷۴ - وله ایضا

به صبر یافت نهال امید نشو و نمائی
فتاد پادشهی عاقبت به فکر گدائی
گدا به خسروی افتاد کز حمایت طالع
فکند ظل همایون برو بزرگ همائی
سری که بود ز پستی گران رسید به گردون
چو ماه شد علم از عون آفتاب لوائی
به گل فرو شده خاشاک بحر غم بسر آمد
ز نیم جنبش دریای لطف لجه سخائی
برنگ نخل خزان دیده بودم از غم دوران
سهیل وار ز دورم نواخت لعل بهائی
اگر چه بخت به دامن کشید پای مرادم
رساند دست امیدم ولی به ذیل عطائی
به تن رجوع کن ای جان نیم رفته که دل را
خراب یافت مسیحا دمی و کرد دوائی
به گو شمال زمانم اگر رسید چه قانون
کشید ناله بافغان فغان رسید به جائی
جه جا حریم در پادشاه زادهٔ اعظم
که دو راست به دوران او عظیم جلائی
نهال نورس بستان احمدی که به گردش
هنوز جز دم روح القدس نگشته هوائی
خلاصه نسب پاک حیدری که شنیده
نسب ز عمر ابد نسبتش نوید بقائی
سمی حیدر صفدر که صفدران جهان را
نیامداست چه او در نظر صفوف گشائی
ولی عهد ابد انتساب خسرو دوران
که بسته است به عهدش زمانه عهد وفائی
چراغ دوده فروز خدایگان سلاطین
که رنگ شب ببرد گر دهد به ماه ضیائی
دمادم است که تدبیر شه رساند جهان را
برای تربیت او به تازه برگ و نوائی
سیاهی که به زنجیر عدل بسته بر آتش
ز شوق او شده دیوانه خوی سلسله خائی
فلک که دارد از انجم هزار دیده روشن
ز راه اوست به دامان دیده کحل ربائی
سپهر تیز روش در رکاب غاشیه داری
هلال پشت خمش بر جناب ناصیه سائی
به وضع شخص جلالش فلک حقیر لباسی
بقدر قد بلندش ملک قصیر قیائی
به جنب مشعل درگاه عالیش مه گردون
همان مه است ولی ماه مشتبه به شهابی
شب از جلای وطن دم زند چو نعل سمندش
زند به آینهٔ مه صلای کسب جلائی
حسام او که به سر نیز وا نمی شود از سر
بلاست بر سر اعدای دین و طرفه بلائی
شه جهان به جهانگیریش کند چه اشارت
شود ز جانب او هر اشاره قلعه گشائی
فلک به رقص درآید ز خرمی چو برآید
ز کوی خسرویش در بسیط خاک صدائی
زهی رسانده منادی رسان خوان عطایت
ز نشه کرم حیدری به خلق صلائی
به ناز می نگرد حرص درد و کون که دارد
به مرغزار سخا بی تو آهوانه چرائی
ز ریزش مطر لطف بی دریغ تو رسته
ز مزرع دل مردم قریب مهر گیائی
توئی که از پی گنجایش جلال تو باید
ازین وسیع تر اندر قیاس ارض و سمائی
فلک ز بهر صعود تو با رفیع مقامی
جهان برای نزول تو با وسیع فضائی
بنا نهنده این نه بنا مگر نهد از نو
به قدر رتبه و شان تو در زمانه بنائی
ز بار حلم تو کز عرش اعظم ست گران تر
بهم رسانده سپهر بلند قد دوتائی
کند چو از جرس محمل جلال تو دعوی
نهم سپهر چه باشد ورای هرزه درائی
اجل به تیغ و سنان تو کار خویش گذارد
نهی به تمشیت کاردین چو رو به عزائی
عجب که کلک هوس در قلمرو تو برآید
صبی غیر مکلف به قصد خط خطائی
به چرخ داده قضا مهر داری تو همانا
کز آفتاب به گردن فکنده مهر طلائی
مصلی ایست به عهدت فلک که بهر مصلی
بدوش می کشد از کهکشان همیشه ردائی
برای خصم تو گردیده در بلندی و پستی
سپهر تفرقه بازی زمانه حادثه زائی
آیا گل چمن حیدری که در چمن تو
سخن رسانده به معجز کمینه نغمه سرائی
دمی که در طلب نظم بنده حکم معلی
به من رساند در ابلاغ اهتمام نمائی
هزار سجدهٔ بی اختیار کردم و گشتم
مدد ز ناطقه جوئی زبان به مدح گشائی
دو چیز باعث تاخیر شد که هریک از آنها
چو درد بنده نبودش به هیچ چیز دوائی
یکی تهیه ترتیب رطب و یا بس دیوان
که فکر می طلبد آن مهم فکر رسائی
یکی دگر عدم کاتبان که آن چه ز نظمم
تمام بود و نبودش ز خط لباس صفائی
پس از تجسس کامل که یک دو کاتب کاهل
به ناز و عشوه نمودند و دلبرانه لقائی
بهر طریق که بود آن چه گشته بود مرتب
رجوع گشت به ایشان به میزبانه ادائی
بر آستان که مهم دو روزه را به دو هفته
تعهدی که نمودند هم نکرد بقائی
که پای خامه ایشان نداشت چون قدم من
تحرکی که تواند رسید زود به جائی
غرض که مختصری شد نوشته تا رسد اکنون
ز پرتو نظر تربیت به قدر و بهائی
تتمه سخنان نیز بعد ازین متعاقب
به عرض می رسد البته بی قضا و بلائی
نکوترین صور سود این که خود برساند
سخن به سمع همایون مدیح پیشه گدائی
فغان که پای رسیدن به آن جناب ندارد
ز دست رفته ضعیفی به گل فرو شده پائی
دو پا اگرچه به یک موزه کرده شخص توجه
کجا رود چه کندره سیر بپای عصائی
فلک حشم ملکا محتشم گدای در تو
ز همت است گدائی به التفات سزائی
تهی ست ارچه کفش لیک از کمال تو کل
به دست یاری همت ز دست کوس غنائی
ولیک می کند از شاه و شاه زادهٔ عالم
گدائی نظر فیض بخش قدر فزائی
که تا زبان بودش بعد ازین به شغل ثنایت
بود گدای غنی طبع پادشاه ستائی
همیشه تا به ملوک اعتکاف پیشه گدایان
به روز معرکه بخشند جوشنی به دعائی
پناه جان تو باد آن دعا که تا به قیامت
از آن گذر نتواند نمود تیر قضائی

قصیدهٔ شمارهٔ ۷۵ - فی مدح خواجه معین الدین احمد شهریاری

بر اشراف این عید و آن کامکاری
مبارک بود خاصه بر شهریاری
کزین گوهر افسر سر بلندی
مهین داور کشور نامداری
معین ملل کز ازل قسمتش زد
به بخت همایون در بختیاری
قضا صولتی کاسمان سده اش را
کند بوسه کاری به صد خاکساری
قدر قدرتی کز صفات کمینش
یکی نام دارد سپهر اقتداری
به جنب نعالش که پایان ندراد
کجا در حسابست عالم مداری
در اطراف صیتش چو باد است پویان
بر اشراف حکمش چو آبست جاری
چو او کس نکرد از خدا بندگان هم
الا ای به خلق آیت رستگاری
به آن کبریا و شکوه و جلالت
حلیمی و بی کبری و بردباری
ازل تا ابد از خرابیست ایمن
بنای جلالت ز محکم حصاری
ازین هم فزون پایهٔ دولتت را
ز دارای تو عهد باد استواری
گل گلشن شهریاری علیخان
که در فیض باریست ابر بهاری
جلیل اختر برج عالی مکانی
جلی سکهٔ نقد کامل عیاری
شمارند صاحب شعوران دوران
زادنی صفاتش حکومت شعاری
ضمیریست در صبح نو عهدی او را
فرزوان تر از آفتاب نهاری
سپهر از برایش عروس جهان شد
به عقد دوام است در خواستگاری
زند ابرش اندر عنان قره هرگه
که طبعش کند میل ابرش سواری
جز این از وقارش نگویم که او را
هجائی و ذمیست گردون وقاری
طویل البقا باد عزمش که عالم
به او تا ابد دارد امیدواری
جهان داورا محتشم بندهٔ تو
که لال است در شکر نعمت گذاری
ازین نظم مقصودش اینست کورا
نه از سلک مدحت فروشان شماری
ز دنبال هم داد صد غوطه او را
نوال تو در لجهٔ شرمساری
مسازش طمع پیشه ترسم برآید
سر عزتش از گریبان خواری
به جان آفرینی که در آفرینش
تو را داد این امتیازی که داری
به بطحایئیی کایزدش خواند احمد
تو را نیز نگذاشت زان رتبه عاری
به خیبر گشائی که از خیل خاصان
تو را داد در شهر خود شهریاری
که گر بگذرانی سرم را ز گردون
و گر مغزم از کاسهٔ سر برآری
سر موئی از من نیابی تفاوت
در اخلاص و دلسوزی و جان سپاری
دعائیست بر لب یقین الاجابه
که حاجت ندارد بالحاح و زاری
بود تا تو را شیوهٔ دیوان نشینی
بود تا مرا پیشهٔ دیوان نگاری
در اوصافت ای صدر دیوان نشینان
نی کلک من باد در شهد باری

قصیدهٔ شمارهٔ ۷۶ - وله ایضا من بدیع افکاره

درین ضعف آن قدر دارم ز بیماری گر انباری
که بر بومی که پهلو می نهم قبریست پنداری
ز بیماری چنان با خاک یکسانم که از خاکم
اجل هم برنمی دارد معاذالله ازین خواری
مرا حالیست زار ای دوستان ز انسان که دشمن هم
به حالم زار می گرید مبادا کس به این زاری
دل من تا نشد افکار عالم را نشد باور
که یک دل می تواند بود و صد عالم دل افکاری
چنان بازاری دل الفتی دارم درین کلفت
که عیش از صحبت من می نویسد خط بیزاری
عجب حالیست حال من که در آیینهٔ دوران
نمی بینم ز یک تن صورت غم خواری و یاری
کدامین بنده ام من بندهٔ صاحب ستاینده
کدامین صاحبست این صاحب شان جهانداری
ولیعهد محمدخان ولی سلطان دریادل
که سیری نیست ابر دست او را از درم باری
مطاع الحکم سلطانی که طبعش گر بفرماید
شود نار از شجر ثابت شود آب از حجر جاری
بدیع الامر دارائی که گر خواهد به فعل آید
ز آب اندر مشارب مستی و از بادهٔ هشیاری
مشابه بزم و رزم او به بزم و رزم فغفوری
مماثل لطف و قهر او به لطف و قهر جباری
جهان در قبضهٔ تسخیر او بادا که بیش از حد
به آن کشورستان دارد جهان امید غم خواری
بود تا حشر ارزانی به مسکینان و مظلومان
که هم مسکین نوازی می کند هم ظالم آزاری
جفاگستر به فریاد است ازو اما نمی داند
که عدلست از سلاطین بر ستمکاران ستمکاری
نمی ماند برای جغد جائی جز دل ظالم
چو یابد دهر معموری ازین شاهانه معماری
به رقص آمد ز شادی آسمان چون دهر پاکوبان
به نامش در زمین زد کوس سرداری و سالاری
چو گردد تیغ نازک پیکر او در دغا عریان
شود صد کوه پیکر از لباس زندگی عاری
به حرب او بیا گو خصم تن پرور که می آید
به مهمان کردن شیر شکاری گاو پرواری
عبوری بس از آن آتش عنان بر خرمن اعدا
که هست اجزای ذات وی تمام از عنصر ناری
کند بوس لب تیغش بر اندام برومندان
به بزم و رزم کار صد هزاران ضربت کاری
محل گیرودار او که خونش می رود از تن
کشد سیمرغ را دام عناکب در گرفتاری
دو روزی گو لوای خصم او میسا به گردون سر
که دارد همچو نخل ریشه کن زود در نگونساری
سلاطین سرورا با آن که هرگز حرفی از شکوه
نگشته بر زبان شکرگوی نطق من جاری
شکایت گونه ای دارم کنون اما ز صد جزوش
یکی معروض می دارم گرم معذور می داری
تو را آن بنده بودم من که چون بر مسند دولت
نشینی شاد و مملوکان خود را در شمار آری
نپردازی به حال من نپرسی حال من از کس
نه از ارسال پیغامی مرا از خاک برداری
نگوئی زنده است آن بندهٔ رنجور مایانه
مرا با آن که باشد نیم جانی مرده انگاری
فرستم نظم و نثری هم که خواهد عذر تقصیرم
ز بی قدری تو این را خاک و آن را باد پنداری
ندارد محتشم زین بیش تاب درد دل گفتن
مگر زین بیشتر باید ز بیماری سبکباری
بود تا استراحت جو سر از بالین تن از بستر
درین جنبنده مهد مختلف اوضاع زنگاری
تن بستر فروزت باد دور از بستر کلفت
سر افسر فرازت ایمن از بالین بیماری

قصیدهٔ شمارهٔ ۷۷ - ایضا فی مدیحه

بده داد طرب چون شد بلند از لطف ربانی
به نامت خطبهٔ دولت برایت رایت خانی
علم برکش چو استعداد فطری بی طلب دادت
مکین حکم و تاج سروری و چتر سلطانی
به عشرت کوش کز هر گوشه می بینم چو ماه نو
صراحی گردنان رابر زمین پیش تو پیشانی
تو شاخ دولتی بنشین درین بستان سرا چندان
به عیش و خرمی کز زندگانی داد بستانی
چو احسان را به همت قیمت ارزان کرده ای بادت
سپاه و جاه و حکم و ملک و مال و منصب ارزانی
عروس ملک چون می بست پیمان وفا با تو
به دست عهدت اول توبه کرد از سست پیمانی
جهان را با نی مثل تو می بایست از آن روزد
به نام نامیت دست جهان کوس جهانبانی
چو در امکان نمیگنجی سخن سنجان چه گویندت
به سیرت عقل اول یا به صورت یوسف ثانی
عجب نبود که گویم سایهٔ خورشید افتاده
به این حجت که تو خورشیدی و در ظل یزدانی
اگر معمار رایت دست از ضبط جهان دارد
نهد معمورهٔ عالم همان دم رو به ویرانی
و گر معیار عدلت از میان تمییز بردارد
گدا در ملک سرداری کند سردار چوپانی
بداندیشت به قید مرگ چون سگ در مرس ماند
به هر جانب که روز رزم شمشیر و فرس رانی
عجب گنجیست عفوت خاصه کز خلق عظیم تو
به دست محرمان پیوسته می آید به آسانی
به غیر از من که دارم بد گناهی عذر از آن بدتر
ولی یک شمه می گویم از آن دیگر تو می دانی
بود مریخ و خورشید آسمان کامکاری را
حسامت در سراندازی و دستت در زرافشانی
مرا ظنی غلط دوش از قبول رشحهٔ لطفت
ابا فرمود و راهم زد به یک وسواس شیطانی
تصور کردم آن تریاق را در نشهٔ دیگر
چه دانستم که خواهد بود یک سر فیض روحانی
کشیدم دست از آن وز دست خود در آتش افتادم
چه آتش شعلهٔ آفت چه آفت قهر سلطانی
پشیمانم پشیمانم که بر خود بی جهت بستم
ره لطف ز خود رائی و بی عقلی و نادانی
مرا عقلی اگر می بود کی این کار می کردم
چرا عاقل کند کاری که باز آرد پشیمانی
به تقریب این سخن مذکور شد باز آمدن کز جان
کنم در وادی مدح تو حسانی و سحبانی
زهی رای قضا تدبیرت از حزم قدر قدرت
بلاد عدل را عامل بنای ملک را بانی
اگر خورشید لطف ذره ای بر آسمان تابد
سها را کمترین پرتو بود خورشید نورانی
و گر خود سایهٔ قهرت زمانی بر زمین افتد
شود بی نور چون سنگ سیه لعل بدخشانی
سهیل طلعتت گر عکس بر بحر و براندازد
خزف گردد عقیق تر حجر یاقوت رمانی
درافشان چون شود بر تنگ دستان ابر دست تو
کند هر رشحه آن قلزمی هر قطرهٔ عمانی
ید بیضا نماید رایتت در وادی نصرت
چه از فرعونی اعدا کند رمح تو ثعبانی
عرق کز ابرشت بر خاک ریزد در دم جولان
کند در پیکر جسم جمادی روح حیوانی
برات عمر اگر خواهد کسی رایت برای او
به حکم از قابض ارواح گیرد خط ترخانی
به قدر دولتت گر طول یابد رشتهٔ دوران
زند دم از بقای جاودانی عالم فانی
عجب گر بر قد گیتی شود رخت بقا کوته
که ذیل دولتت آخر زمان را کرده دامانی
اگر صد سال اید بر کمان کی در نشان آید
به قدر درک ادراک تو سهم و هم انسانی
تو را نام از بزرگی در عبارت چون نمی گنجد
به توشیحش کنم در یک غزل درج از سخندانی
صبوحی کرده می آئی بیا ای صبح نورانی
که برهانم شوی وز ظلمتم یکباره برهانی
درین فکرم که چون ماند بدانجا گرد و جود من
اگر با این شکوه از ناز دامن بر من افشانی
ریاض لطف را سروی سپهر قدر را بدری
سریر خلق را شاهی جهان حسن را جانی
اگر صد بار چون شمعم سراندازی دیت ایربس
که چون پروانه یکبارم به گرد سر بگردانی
لب لعلت نگین خاتم حسنست و بر خوبان
تو را ثابت به آن مهر سلیمانی سلیمانی
دهانت شکر و لب شکرین قد نیشکر خود گو
چرا کامی بود تلخ از تو کاندر شکرستانی
یقین است ای مه از نازت که مانند هلال از من
اگر صد سجده بینی گوشهٔ ابرو نجنبانی
بناشد آدمی را از قبول دل کمالی به
شوم انسان کامل گر سگ کوی خودم خوانی
خرابست آن چنان حالم که رو گردانم از عالم
نگردانی رخ از من صورت حالم اگردانی
الهی تا لوای مهر بر دوش فلک ماند
تو با چتر و لوا بر تخت دولت کامران مانی
نمی داند دعائی محتشم زین به که تا حشرت
بود بر فرق فرقد سامخلد ظل سبحانی

قصیدهٔ شمارهٔ ۷۸ - در مدح مختارالدوله العلیه میرزامحمد کججی گفته

به شاه شه نشان تا باشد ارزانی جهانبانی
به آن دستور عالیشان وزارت باد ارزانی
وزارت با چه با شاهانه اقبالی که در دوران
مهم آصفی را بگذراند از سلیمانی
اگر این آصفی می بود این بر خیارا هم
سلیمان آصفی می کرد او را بلکه دربانی
چراغ چشم بینش آفتاب سرمدی پرتو
طراز آفرینش نسخهٔ الطاف ربانی
سمی شاه ایوان رسالت آیت رحمت
محمد محرم خلوت سرای خاص سبحانی
نوشتی آصف بن برخیا را دور بعد از وی
به قدرشان بدی گر در مناصب اول و ثانی
گه تسخیر عالم در بنان فایض الفتحش
ز صد شمشیررانی کم مدان یک خامه جنبانی
چنان افکند عهدش طرح جمعیت که می ترسم
ز زلف مشگمویان هم برد بیرون پریشانی
هنوز از کنه ذاتش نیست و هم آگاه و می گوید
که اکثر گشته صرف خلقت او صنع یزدانی
ز دستش فیض زرباریست پیدا چون علامتها
که از باریدن باران بود در ابر بارانی
تقاضا می کند دور ابد پیوند دورانش
که چون ذات خدا باقی بماند عالم فانی
چو دولت را بر او بود اعتماد کل به این نسبت
ز القاب اعتمادالدولتش حق داشت ارزانی
قصیر و ناقص و کوته خیالست و زبون فکرت
برای فهم انسانیت وی فهم انسانی
چو زر از تنگنای آستین می ریزد آن یم دل
فلک را ظرف چندین نیست با این پهن دامانی
به گردون داده چندین چشم از آن رو خالق انجم
که در نظاره اش یک یک به فعل آرند حیرانی
اگر وقت غروب مهر تابد کوکب رایش
چو صبح از نور کسوت پوش گردد شام ظلمانی
عتابش وقت گرمی با هوا گر یابد آمیزش
ز خاک آتش برویاند مطرهای زمستانی
بوی زان پیشتر دولت قوی دستست در بیعت
که گردد گرد دستش آستین سست پیمانی
ایا فرمان ده یکتا و یا دستور بی همتا
که دولت را به جمعیت سوار فرد میدانی
وزیری چون تو می باید کز استیلای ذات خود
وزارت را کند تاج سر سلطانی و خانی
شوی گر مایل معماری ویرانهٔ عالم
ز ویرانی برون آیند ایرانی و تورانی
اگر تبدیل تحت و فوق عالم بگذرد در دل
زمین ها جمله فوقانی شوند افلاک تحتانی
به روز دولتت نازد جهان کز انبساط آمد
ز ایام دگر ممتاز چون نوروز سلطانی
حسد رخش تسلط بر ملوک نظم می تازد
تو سرور چون کمیت کلک را در نثر میرانی
ز طبعت بر بنان و از بنان بر خامه می ریزد
گوهر چندان که حصر آن تو خود تا حشر نتوانی
فدای نقطه های رشحه کلک تو می گردد
در بحری و سیم معدنی و گوهر کانی
نمی خواهم تو را ای کعبهٔ حاجات کم دشمن
که روز دولتت عید است و دشمن گاو قربانی
فلک را نیست چون یارا که گردد میزبان تو
سگانت را به خون دشمنانت کرده مهمانی
دلت بحریست آرامیده اما در غضب کرده
تلاطم هایش سیلی کاری دریای طوفانی
ز رشگ دست زر ریز تو بر سر خاک می بیزد
به غربیل مطر بیزی که دارد ابر نیسانی
تو در عالم چنان گنجیده ای کز معجز انشا
همان خود معنی صد فصل در یک سطر گنجانی
درند از رشگ بر تن شاهدان نظم پیراهن
تو چون بر شاهد معنی لباس نثر پوشانی
اشارات به نانت چرخ را دوار گرداند
اگر دوران ندارد دست ازین دولاب گردانی
پی ضبط جهان منصب دهان عالم بالا
جهانبانی به رغبت می دهندت گر تو بستانی
زمین گر ز آسمان لایق به شانت منبصی پرسد
به ظاهر آصفی گرید به زیر لب سیلمانی
سلیمانیت رامعجز همین بس کز تو می آید
که در وقت سیاست خاطر موری نرنجانی
نمی دانم عجب از گرمی بازار تدبیرت
ببرد زمهریر اعدای خود را گر بسوزانی
تو ای باد مراد ار بگذری بر طرف خارستان
فرستد گل به شهر از بوته ها خار بیابانی
و گر خصمت به گلزاری درآید گل شود غنچه
که در چشمش خلاند نوک هیاتهای پیکانی
چو ابر خوش هوا بر باغ بگذر کز سجود تو
خمد بهر هیات قوس و قزح سرو گلستانی
فلک بی رخصتت یک کار بی تابانه خواهد کرد
اگر در قتل خصمت از تو یابد دیر فرمانی
لباس خصم خود بینت قضا بی جیب می دوزد
که طوق لعنت شیطان کند آن را گریبانی
برای مدحتت در کی و حسی آرزو دارم
فزون از درک سحبانی زیاد از حس حسانی
تو را مداح جز من نیست اما می کند غیرت
زجاج سرخ را خون در دل از دل یاقوت رمانی
به طبع پست و نظم سست و مضمون فرومایه
میسر نیست بر گردون زدن کوس ثناخوانی
عرب تا عجم زد در ثنایت برهم آن گه شد
به سحبان العجم مشهور عالم گیر کاشانی
تو در آفاق ممتازی و ممتاز است مدحت هم
ز دیگر مدح ها ای خسرو ملک سخندانی
که از دل بر زبان نگذشته و از خامه بر نامه
ز دست به اذل ممدوح می بیند زرافشانی
جهان دارا مرا هر ساله از نزد تو مرسومی
مقرر بود و اخذش بود هم در عین آسانی
به من یک دفعه واصل گشت و بود امید کان مبلغ
مضاعف هم شود چون دولتت در دفعه ثانی
طمع چون در شتاب افتاد پا بیرون نهاد از ره
به دیوارش نخست از لغزش پا خورد پیشانی
سزای مرد طامع بس ز دوران پشت پا خوردن
گزیدن پشت دست یاس آنگاه از پشیمانی
الا ای پادشاه محتشم آنها که واقع شد
به من چرخ خصومت پیشه کرد از کین پنهانی
که در وضع جهان کرد اختراعی چند گوناگون
به آئینی که می بینی به عنوانی که می دانی
غرض کز غبن های فاحش ای اصل کفایتها
شدند اکثر فوائد ز آفت ایام نقصانی
ولی فاحش ترین غبن ها این بود داعی را
که از وصلت نشد واصل به صحبت های روحانی
ولی از ذوق گوشی از اشارات عیادت پر
دو چشم اندر ره حسن خرام و دامن افشانی
زبان آمادهٔ عرض ثنا و مدح خوانیها
ولی از کار رفته باوجود آن خوش الحانی
که ناگه خورد بر هم آن بساط و گرد موکبها
ز کاشان شد بهم آغوشی کحل صفاهانی
به معمار قضا فرما کنون کاندر زمان تو
بنای خانهٔ عیش مرا از نو شود بانی
ثنا چون با دعا اولیست ختمش هم بر آن بهتر
خصوصا این ثنا کز عرض حاجاتست طولانی
تفاوت تا بود با هم به قدر شان مناصب را
الا ای آفتاب آسمان مرتفع شانی
همایون منصب پر رونق بی انتقال تو
ز سلطانی و خانی باد افزون بل ز خاقانی

قصیدهٔ شمارهٔ ۷۹ - وله ایضا من بدایع افکاره

از آنم شکوه است از طول ایام پریشانی
که پایم کوته است از درگه نواب سلطانی
به تنگ آورده ام خاصان دیوان معلی را
من دیوانه از عرض حکایت های طولانی
به این امید کان افسانه ها چون بشنود سلطان
کند از چاره سازی در اهتزازم از خوش الحانی
در آفاق ارچه ممتازم ولی می خواهم از خلقم
به عنوان غلامی بیش ازین ممتاز گردانی
مرا حالا عوام الناس از خاصان درگاهت
نمی دانند برنهج سلف زان سان که می دانی
سگ کوی توام اما به این کز درگهت دورم
مرا کم قدر می دانند و بی صاحب ز نادانی
گهی اطلاق اخراجات بر من می کند عامل
برای خویش و نامش می کند اطلاق دیوانی
گهی می خواهد از من پیشکش بهر تو دریادل
که دست درفشانت عار دارد از زرافشانی
مرا آب و زمینی هست در کاشان که مال آن
ز بسیاری برونست از قیاس و فهم انسانی
زمینم روی گردآلود کز خاک درت دورست
دو چشمم آبیار آن زمین از اشگ رمانی
بلی آب و زمین این چنین را مال می باشد
ولی برعکس یعنی بخشش و انعام سلطانی
تو سلطان زبان دانی و د رمدح و ثنای تو
هزاران بلبل شیرین تکلم در غزل خوانی
چرا سرخیل آن خوش لهجه ها را در گلستانت
بود احوال یکسان با کلاغان دهستانی
نشاط انگیز تا باشد بساط بزم جمعیت
تو باشی در نشاط و کامرانی و طرب رانی
به بازار سخن تا محتشم گوهر گران سازد
به او دارد خدا لطف ولی سلطانی ارزانی

قصیدهٔ شمارهٔ ۸۰ - وله ایضا فی مدح محمدخان ترکمان

بیا ای رسول از در مهربانی
به من یاری کن چون یاران جانی
چنان زین کن از سعی رخش عزیمت
که با باد صرصر کند همعنانی
چنان ره سر کن به سرعت که از تو
ز صرصر سبک تر گریزد گرانی
چو بر خنک سیلاب سرعت نهی زین
ز چشم من آموز سیلاب رانی
به جنبش در آر آنچنان باره ات را
که گردد روان بخش عزم از روانی
گرت نیست مشکل به شوکت پناهان
امانت سپاری ودیعت رسانی
غرض کاین گوهرهای بحر بلاغت
که دارند در وزن و قیمت گرانی
ازین کمترین بندهٔ کم بضاعت
ببر ارمغانی به نواب خانی
سمی محمد که یکتاست اسمش
در القاب تنزیلی آسمانی
به یک کارسازی که کاریست لازم
غمی رابه دل کن به صد شادمانی
جهان داوران را خداوند و صاحب
مصاحب به نواب صاحبقرانی
سکندر سپاهی که فرداست و یکتا
در اقلیم گیری و کشورستانی
ایالت پناهی که بختش رسانده
ز کرسی نشینی به کسری نشانی
پناه قزلباش کاندر شکوهش
قدر باشکوه قزل ارسلانی
سر چرخ را دیده با افسر خود
به درگاه خویش از بلند آستانی
ملقب به ظلم است از بس تفاوت
در ایام او عدل نوشیروانی
ز تهدید عدل شدید انتقامش
کند گله را گرگ سارق شبانی
درین دولت از روی نیروی صولت
قوی پشت ازو شوکت ترکمانی
به قدر دو عمر از جهان بهره دارد
شب و روز در عالم کامرانی
که بر دیدهٔ دولتش خواب گشته
حرام از برای جهان پاسبانی
اگر در سپه بعضی از سروران را
شد آهنگ دارائی آن جهانی
سر او سلامت که دارد ز رفعت
سزاواری فر تاج کیانی
زهی نیک رائی که معمار سعیت
بنای صلاح جهان راست بانی
اگر سد حفظ تو حایل نگردد
زمین پر شود ز آفت آسمانی
به دم دایم آتش فروزند مردم
ولیکن تو دانا دل از کامرانی
پی پستی شعلهٔ فتنه هرجا
دمیدی دمی کردی آتش نشانی
چو سهم جهادت به حکم اشارت
چو تیر قضا می رسد بر نشانی
سپاه تو را روز هیجا چه حاجت
بشست آزمائی و زورین کمانی
ز خاصیت خصمیت دشمنان را
کند موی سنجاب بر تن سنانی
جلالت کزین تنگ میدان برونست
از آن سو کند دهر را دیده بانی
به عهد تو حکم سلاطین دیگر
همه ناروان چون زر ایروانی
زبان صلاح تو شمشیر قاطع
در اصلاح آفات آخر زمانی
به این طینت ای زینت چار عنصر
بر آب و گلت می رسد قهرمانی
سرا سرورا داد از دست دوران
که داد از ستم داد نامهربانی
بر افروخته آتشی در عذابم
که دودش رسیده به چرخ دخانی
دورنگی و یک رنگ سوزیش دارد
رخم را به حیثیت زعفرانی
که چون رنگ کارم دگرگون نگردد
به این اشگ کولاکی ارغوانی
ز دولاب گردانی آن مشعبد
کز آن غرق فتنه است این مصرفانی
ز من یوسفی گشته امسال غایب
که هجرش مرا کرده یعقوب ثانی
چه یوسف عزیزی به صد گنج ارزان
به بازار سودائیان معانی
به بال و پر معرفت شاهبازی
به چرخ آشنا از بلند آشیانی
جلی اختری شبه اجرام گردون
نمایان دری رشگ درهای کانی
مرا وارث و یادگار از برادر
ولیعهد و فرزند و دلبند جانی
به چنگال اعراب افتاده حالا
چو گلبرگ در دست باد خزانی
چه اعراب قومی نه از قسم انسان
همه غول سان از عجاب لسانی
چو صید آدمی زان گر ازان گریزان
که دارند خوی سگان از عوانی
ملاقات یک روزهٔ آن لئیمان
مقابل به جان کندن جاودانی
که دارند اسیران خود را معذب
به صحرا نوردی و اشتر چرانی
پس از سالی آنگاهشان بر سر ره
به امید آمد شد کاروانی
به این نیت آرند کز عنف و غلظت
ستانند از یک به یک ارمغانی
فروشندشان بعد از آن همچو یوسف
به افسانه خوانی و جادو زبانی
جهان کارسازا من اکنون چه سازم
درین بینوائی به این ناتوانی
مگر حل این مشگل سخت عقده
تو سرور به عنوان دیگر توانی
وگرنه محال است آوردن او
به حجت نویسی و قاصد دوانی
قصیر است وقت و طویل است قصه
تو را نیز نفرت ازین قصه خوانی
محل تنگ تر زانکه من رفته رفته
کشم پرده از رازهای نهانی
سخن می کنم کوته آن گوهر آنجا
بزر در گرو مانده دیگر تو دانی
ولی زین سخن این توقع ندارم
من مفلس ای توامان امانی
که دست تو گرد سفر نافشانده
کند بر من و نظم من زرفشانی
بلی آن دو دعوی که تفصیل یک یک
شنیدست دارنده از من زبانی
چو نطقش به سمع معلی رساند
تو فرمان دهش گر به جائی رسانی
ازین کامیابی شود محتشم را
سرانجام عمر اول کامرانی
بود تا در آغاز عمر مطول
جوانی طراوت ده زندگانی
تو را ای جوانبخت از اقبال بادا
در انجام عمر طبیعی جوانی

قصیدهٔ شمارهٔ ۸۱ - ایضا فی مدح محمدخان ترکمان گفته شده

دوستان مژده که از موهبت سبحانی
می رسد رایت منصور محمد خانی
رایتی کرد سر علمش گردیده
همچو پروانهٔ جانباز مه نورانی
رایت رفعتش افکنده لباسی دربر
کز گریبان فلک می کندش دامانی
رایتی صیقلی مهجه نورانی او
برده از روی جهان رنگ شب ظلمانی
رایتی گرد وی از واسطهٔ فتح و ظفر
کار اصناف ملک آیت نصر خوانی
رایتی ذیل جلالش گه گرد افشاندن
کرده بر مهر جلی شعشعهٔ نورافشانی
رایتی رویتش افکنده فلک را به گمان
زد و خورشید که ثانیش ندارد ثانی
رایتی آیت فتح آمده از پا تا سر
همچو افراخته تیغ علی عمرانی
حبذا صاحب رایت که به همراهی شاه
شد مصاحب لقب از غایت صاحب شانی
سرو سر خیل قزلباش که بر خاک درش
می نهد ترک قزل پوش فلک پیشانی
خان اعظم که خواقین معظم را نیست
پیش فرماندهیش زهرهٔ نافرمانی
ای امیر فلک اورنگ که بر درگه توست
قسمی از پادشهی حاجبی و دربانی
شرفه غرفهٔ تحتانی قصرت دارد
طعنه بر کنگر این منظرهٔ فوقانی
کبریای تو محیطی است که پایانش را
پا به آن سوی جهات است ز بی پایانی
قصر جاه تو چنان ساخت که خالی نشود
بی زوالی که شد این دار فنا را بانی
چون سلیمان جلیلی که اگر مور ذلیل
یابد از تربیتت بهره کند ثعبانی
ضعفا را چو کند تقویتت جان در تن
ذره خورشید شود قطره کند عمانی
آن که با حفظ تو در حرب گه آید عریان
جلد فرسوده کند بر جسدش خفتانی
وانکه حفظش نکنی گر بود الماس لباس
بر تنش غنچهٔ بی خار کند پیکانی
در محیط غضبت پیکری لنگر خصم
کشتی نیست که آخر نشود طوفانی
خون دشمن شده در شیشهٔ تن صاف و به جاست
که کند خنجر خون خوار تو را مهمانی
عید خلقی تو و در عید گه دولت تو
خصم افراخته گردن شتر قربانی
جمع بی امر تو گر عازم کاری باشد
نکند ور کند از بیم کند پنهانی
باج ده فخر کند گر به مثل گیرد باج
بندهٔ هندیت از خسرو ترکستانی
در زمان تو اگر یوسف مصری باشد
خویش را بهر شرف نام کند کاشانی
عیب جو یافته ویران دل از این غصه که هیچ
نیست در ملک تو نایاب به جز ویرانی
بد سگالی که ز ملک تو شکایت دارد
هست جغدی که به تنگ است از آبادانی
با رعایای تو عیسی ز فلک می گوید
ای خوش آن گله که موسی کندش چوپانی
مرکز دایرهٔ عالم از آن مانده به جا
که تو پرگار درین دایره می گردانی
صیت این دولت بر صورت از آن است بلند
که تو صاحب خرد این سلسله می جنبانی
تیغ رانی شده ممنوع که بر رغم زمان
تو در اصلاح جهان تیغ زبان میرانی
بوعلی گر سخنان حسن افتاده تو را
نشنود نام برادر به حسن ترخانی
تا به عانت ز خوش آمد بعد و خوش نشوند
راه مردان نزند وسوسهٔ شیطانی
دولتت راست جمالی که تماشائی آن
چشم بر هم نزند تا ابد از حیرانی
حسن تدبیر تو نقشیست بدیع التصویر
که مگر ثانیش اندر قلم آرد مانی
قصر قدر تو رواقیست که می اندازد
سایه بر منظر کیوان ز بلند ایوانی
فیض دست تو پس از حاتم طی دانی چیست
بعد باران شتائی مطر نیسانی
کفه بر کفه نچربید ز میزان قیاس
وزن کردند چو خانی تو با خاقانی
به طریقی که محمد ز ولی الله یافت
قوت اندر جسد دین ز قوی پیمانی
ای سمی نبی از ملک تو دورست زوال
به ولیعهدی مبسوط ولی سلطانی
سر بدخواه تو خواهم که ز بازیچهٔ دهر
گوی میدان تو سازد فلک چوگانی
داورا چند نویسد به ملوک توران
شرح ویرانی دل محتشم ایرانی
وان زمان هم که شود فایده ای حاصل از آن
گردد از بد مددیهای فلک نقصانی
من یکی بلبلم اندر قفس دهر که چرخ
می کند بر من از انصاف مدایح خوانی
حیف باشد که شوم ضایع و خالی ماند
باغ پر دمدمه مدح محمد خانی
ای خداوند جهان مالک مملوک نواز
که توئی خسرو اقلیم دقایق رانی
عمرها داشتم امید که یک بار دگر
در صف خاک نشینان خودم بکشانی
گاه درد دل من از دل من گوش کنی
گاه داد غم من از غم من بستانی
پیش ازین گرچه روان بوده را پای روان
مشکلی بود قدم بر قدم آسانی
مشکلی زان بتر اینست که از ضعف امروز
زین مکان نیست مرا نقل مکان امکانی
همهٔ مرغان ادلی اجنحه در صحبت خان
بوستانی و من تنگ قفس زندانی
لیک با این همه دوری به خیال تو مرا
صحبتی هست که خواند خردش روحانی
سرورا می رسدت هیچ به خاطر که کجا
شرط کردم که تو چون رخش عزیمت رانی
به یساق جدل آغاز خصومت انجام
که فلک داشت درین ورطه سرفتانی
چون به دولت تو سپاه ظفر آثارت را
سر به آن دشت بلا داده روان گردانی
من هم از ادعیه در پی بفرستم سپهی
که توشان سد بلای سپه خود دانی
لله الحمد که آن شرط بجا آمد و داشت
به تو فتاح غنی فتح و ظفر ارزانی
حال بر تخت حضوری تو جهان داور و من
بی حضور از غم بیماری و بی سامانی
تو چنان باش که عالم به وجود تو به پاست
لیک نگذار چنین درد مرا طولانی
مرهمی بخش از آن پیش که از زخم اجل
دل ز جان برکنم از غایت بی درمانی
بنوازم به طریقی که بر آن رشگ برند
روح جنت وطن انوری و خاقانی
بیش ازین قوت گفتار ندارم اما
دارم امید که از موهبت ربانی
تا زمانی که ملک صورت قیامت بدمد
تو ز آفات فلک ایمن و سالم مانی
وآن زمان نیز نگردی ز بقا بی بهره
که خدای تو بود باقی و باقی فانی

شمارهٔ ۱۰۰ - مرثیه

خورشید اوج حسن محمد امین که بود
روشن ز رویش آینهٔ آفتاب و مه

وز کثرت مرور شهور و سنین نداشت
کاهش به ماه طلعتش از هیچ باب ره

ناگه گرفته شد به کسوف اجل جهان
کافاق را ز تیرگیش روز شد سیه

پیر خرد ز مرگ جهان سوز او چو کرد
در ظلمت زمانه ماتم نشین نگه

از سوز دل تهیهٔ تاریخ کرد و گفت
عالم شده به مرگ محمد امین سیه

شمارهٔ ۱۰۱

بر سر تربتی رسیدم دوش
خرم و غم زدا و محنت کاه

نور مهر علی و عترت او
زان مکان رفته تا به ذروهٔ ماه

با من آن روز از قضا بودند
جمعی از اهل معرفت همراه

گفتم این خاک کیست شخصی گفت
خاک پاک حسین عین الله

گفتم آگه نیم ز تاریخش
از همان مصرعم نمود آگاه

شمارهٔ ۱۰۲ - قطعه

ای مهین آصفی که عالم را
آستان تو ملجاء است و پناه

وی گزین سروری که بر کرمت
راستان دو عالمند گواه

وزرای دگر که داشته اند
عزت و شان خود به جود نگاه

چون ازیشان چو شاعران دگر
همت من نبوده احسان خواه

جو و کاهی برای استر من
می فرستاده اند بی اکراه

تو که از لطف خالق رازق
بر همه فایقی به حشمت و جاه

یا چو حکام سابق از احسان
بفرست از برای او جو و کاه

یا برای ملازمان دگر
بستان از من این بلای سیاه

ورنه مانند برق خرمن سوز
سر به صحراش میدهم ناگاه

کز تف شعله های آتش جوع
نگذراد درین حدود گیاه

شمارهٔ ۱۰۳

همان اوج دولت شاه یحیی
که پروازش گذشت از ذروهٔ ماه

به تنگ آمد دلش ناگه ازین بوم
ز هم پروازی اقران و اشباه

چو بود از زمرهٔ همت بلندان
ز شاخ سدره گردید آشیان خواه

چو بیرون از جهان می رفت می گفت
زبان هاتفان الخلد مثواه

چو او را جان برآمد برنیامد
ز جان خلق غیر از آه جانکاه

چو تاریخش طلب کردم خرد گفت
برون شد شاه یحیی از جهان آه

شمارهٔ ۱۰۴ - وله ایضا

ای دل انصاف ده که چون نبود
دور از جور خویش شرمنده

کز پی هم ز گلشن سادات
سه همایون درخت افکنده

اول آن نونهال گلشن جان
که شدی مرده از دمش زنده

گل باغ صفا صفی الدین
که رخش بر سمن زدی خنده

پس ضیای زمان و شمس زمین
آن دو نخل بلند و زیبنده

که شد اسباب عیش خرد و بزرگ
از غم فوتشان پراکنده

چون به آئین جد و باب شدند
جنت آرا به ذات فرخنده

تا دو تاریخ آشکار شود
این دو مصراع سزد از بنده

دور از بوستان مصطفوی
یک نهال و دو نخل افکنده

شمارهٔ ۱۰۵ - وله ایضا

ای جوان بخت سرافراز که بر خاک درت
خسرو تخت فلک سوده جبین صد باره

وی درم پاش سنی پیشه که بر اهل نیاز
بوده اهل کرمت قطره فشان همواره

هست شش ماه که از بهر دعا گوئی تو
خواب را کرده ام از دیدهٔ خود آواره

روز هم خواهشم این بوده که در هیچ محل
نگذارد صمد چاره برت بیچاره

در ثنای تو هم از یاوری طبع بلند
رانده ام بر سر سیاره و ثابت باره

وز تو آن دیده ام امسال که گر شرح کنم
خاطرت جامه طاقت کند از غم پاره

شکوه هرچند که از چون تو مطاعی کفر است
ای مطیعان تو هم ثابت و هم سیاره

این اثر داد ثنا خوانی سی روزهٔ من
که تو از من ببری روزی سی نان خواره

شمارهٔ ۱۰۶

زهی بر حشمت گردون اساست
ز حیرت دیدهٔ افلاک خیره

به من لطف دی و امروزت آخر
چه باشد گر بود بر یک و تیره

نمائی گر به جای لطف موعود
عطائی از عطایای صغیره

شود جود تو را مقدار ناقص
شود طبع تو را آهسته تیره

قضای حاجت من گر ثوابست
برای روز بد بادت ذخیره

دراز بخت من ناکس گناهست
گناهی میکنی باری کبیره

شمارهٔ ۱۰۷ - وله ایضا

ای جهان را از تو در گوش امید
استمالت های عام شامله

از پی اصلاح چشمم لازمست
مصلحی از مصلحات کامله

سویم از روی نوازش کن روان
مرتبانی چون زنان حامله

صد چنین در بطنش اندر پرورش
یا هلیله نامشان یا آمله

شمارهٔ ۱۰۸ - وله ایضا

زین الانام خواجه قلیخان که جد او
بد شیخ بابویه سلام الوری علیه

ناگاه از جهان به جنان نقل کرد و گشت
تاریخ رحلتش ولد شیخ بابویه

شمارهٔ ۱۰۹ - وله ایضا

شکر کز فیض کرد بار دگر
جنبشی بحر لطف ربانی

گوهری از محیط نسل نهاد
رو به ساحل چو نجم نورانی

مهی از برج سلطنت گردید
نور بخش جهان ظلمانی

نازنین صورتی که تصویرش
نیست یارای خامه مانی

معتدل پیکری که تعدیلش
عقل را داده سر به حیرانی

میر سلطان مراد خان که ازوست
در بقا روی عالم فانی

نایب آب سمی جد که قضا است
ابجد آموزش از ادب دانی

لایق داوری و دارائی
قابل خسروی و خاقانی

خلف میرزا محمد خان
صورت لطف و قهر سبحانی

خان نوعهد نوجوانکه باو
می کند فخر مسند خانی

در سرور است تا قیام قیام
از جلوسش سریر سلطانی

آن جهان بان که داده از رایش
بانی این جهان جهان به این ی

وان جوان دل که هست تا ابدش
زیر ران توسن طرب رانی

آن که ایزد نگین ملک باو
داشت با آن گرانی ارزانی

وانکه از رشک خاتمش لب خویش
می گزد خاتم سلیمانی

مدتی کان یگانه بود ز تو
خانهٔ ازدواج را بانی

بود او در محیط نسلش طاق
چون در شاه وار عمانی

گوهر فرد میر شاهی خان
کش معین بادعون یزدانی

چند روزی چو رفت و باز آمد
ابر صلبش به گوهر افشانی

گشت شهزاده دوم پیدا
کاولش کردم آن ثنا خوانی

محتشم این زمان قلم بردار
وز خیالات طبع سبحانی

بهر سال ولادتش بنگار
مه نو شاه زادهٔ ثانی

لیک بر مدت اندرین مصراع
هست چیزی زیاده نادانی

گر شود شاه زاده شهزاده
می شود رفع آن به آسانی

شمارهٔ ۱۱۰ - قطعه

ای شمع سرکشان که به سر پنجهٔ جفا
سر رشته وفای مرا تاب داده ای

گر سارمت فکار به زخم سخن مرنج
چون خنجر زبان مرا آب داده ای

شمارهٔ ۱۱۱ - وله ایضا

صاحب از راه خداوند زمین و آب کن
ای خداوندی ملاذی اعتضادی صاحبی

من که یک دینار را امروز صاحب نیستم
چون توانم کرد آب صاحبی را صاحبی

شمارهٔ ۱۱۲ - وله ایضا

ای نمایان سهیل اوج وجود
کافتاب سپهر ایجادی

وی همایون نگین خاتم جود
که چو حاتم به بذل معتادی

دل ویران هرکه بود نهاد
ز التفات تو رو به آبادی

در ترازوی جود سنگ سبک
بهر هیچ آفریده ننهادی

لیک نوبت به دوستان چو رسید
تو به راه تغافل افتادی

وه چه گفتم تو حاتم ید جود
از کرام داد حاتمی دادی

آشکارا اگر چه بر رخ ما
در احسان خویش بگشادی

خدمت چند روزهٔ ما را
دستمزد نکو فرستادی

شمارهٔ ۱۱۳ - وله ایضا

آن شه حسن کز غلامی اوست
بندگی را شرف بر آزادی

گنج حسنش اگر مکان طلبد
در دو عالم نماند آبادی

خون ز شریان جبرئیل آرد
مژه اش در محل فصادی

مرغ روح از هوس قفس شکند
چون رود غمزه اش به صیادی

کرده معزول چشم قتالش
ملک الموت را ز جلادی

حاصل آن کامران که رخش ثناش
می توان تاختن به صد وادی

گرم تشریف بخشیش چون ساخت
طبع من از کمال و قادی

زان به تن جامهٔ خودم ننواخت
که مبادا بمیرم از شادی

شمارهٔ ۱۱۴ - در عزل گوید

سرور عادیان سر غولان
آن که نبود به هیاتش دگری

وان بزرگ شترلبان که بود
پیش او صد نواله ماحضری

بودی او را برادر کوچک
دادی ار عوج را خدا پسری

قلب بسیار بوده رد عالم
لیک از وی نبوده قلب تری

خر دزدیده رنگ کرده فروخت
کس به این رنگ دیده دزد خری

شمارهٔ ۱۱۵

شاعر خیره در اقلیم سخن می باشد
جان ستاننده ز اعدانه به تلخی به خموشی

گر بنابر غرضی گرچه نگوید هجوت
مدحت آن نوع بگوید که تو خود را بکشی

شمارهٔ ۱۱۶ - در ماده تاریخ گوید

شیخ حیدر کز کمال اعتقاد
دست بیعت داد با آل علی

از جهان چون رفت بادا در جنان
خرم و دلشاد با آل علی

از خرد تاریخ او کردم سوال
گفت حشرش باد با آل علی

شمارهٔ ۱۱۷ - در مرثیه یکی از خواتین فرماید

همای آشیان سلطنت شهزاده سلطانم
مه خورشید پرتو مه چه رایات سلطانی

مهین بانو که بر تخت تجرد داشت چون مریم
ببر تشریف لم یمسسنی از بس پاکدامانی

به عزم گلشن فردوس زرین محملش ناگه
به دوش حور و غلمان شد روان زین عالم فانی

چو کرد آن ثانی مریم وداع شاه عیسی دم
پی تاریخ گفتم حیف و آه از مریم ثانی

شمارهٔ ۱۱۸ - وله ایضا

هر نفس می کرد چون از تاب مرگ
رشتهٔ عمر عزیزی کو تهی

هر زمان میشد چو از دست اجل
پیکری در خاک چون سرو سهی

با وجود طفلی از اوضاع چرخ
یافت سید نعمت الله آگهی

با برادر همرهی کرد اختیار
وز توجه کرد قالب را تهی

فکر تاریخش چو گردم عقل گفت
کرد سید با برادر همرهی

شمارهٔ ۱۱۹ - ماده تاریخ فوت

از باغ جلال ملت آن تازه نهال
چون رفت و خرد حساب کمیت سال

کافاق آراست
از طبعم خواست

گل دستهٔ گلشن جلال افزون دید
شد دور درین ولا نهالی ز جلال

زان مدت و گفت
وان هم شد راست

شمارهٔ ۱۲۰ - وله ایضا

ای بلند اختر سپهر وجود
وی گران گوهر خزانه جود

به خدایی که داشت ارزانی
به تو در ملک خود سلیمانی

که اگر زین فتاده مور ضعیف
برسد عرضه ای به سمع شریف

آنچنان کن کز استماع نوید
نشود نا امید هوش امید

۶ . دیوان اشعار مثنویات

شمارهٔ ۱

ای مهر سپهر پادشاهی
در ظل تو ماه تا به ماهی

ای شاه سریر عدل و انصاف
ملک تو جهان ز قاف تا قاف

ای اهل ورع وظیفه خوارت
غم خواری اتقیا شعارت

ای در حق منقبت سرایان
احسان تو را نه حد نه پایان

از بس که چو جد خود کریمی
مظلوم نواز و دل رحیمی

هرکس که ز مدح گوهری سفت
گو هرچه که نظم ساده ای گفت

کردش ز طمع قصیده ای نام
بهر صله ای که کرده ای عام

تو خسرو ساتر خطاپوش
حیدر دل با ذل عطاکوش

بر نیک و بدش نگه نکردی
بی جایزه اش به ره نکردی

گفتی که نثار مدح مولی
بی رود قبول باشد اولی

ابواب عطا بره گشادی
وز بیش و کم آن چه خواست دادی

آن را که رفیق بود دولت
داد زر و سیم و اسب خلعت

وان هم که نداشت بخت مسعود
از جود رساندیش به مقصود

صد طایفهٔ هفت بند گفتند
وان در به هزار نوع سفتند

افسوس که آن که خوب تر گفت
وز جمله دری لطیف تر سفت

از قوت بازوی بلاغت
دست همه تافت در فصاحت

بختش نشد آن قدر مددکار
کز روی کرم شه جهاندار

یک بیت ز نظم او کند گوش
تا از دگران کند فراموش

داند که کمینهٔ چاکر او
چاکر نه که سگ در او

گر خاطرش آرمیده باشد
یک لطف ز شاه دیده باشد

آرد ز محیط فکر بیرون
هر لحظه هزار در مکنون

دارم سخنی دگر که ناچار
فرض است به شه نمودن اظهار

ای نیر اوج نیک رائی
هرچند بد است خود ستائی

اما چو کسی دگر ندارم
کاین کار به سعی او گذارم

خود قصهٔ خویش می کشم پیش
خوش می سازم به آن دل ریش

کاظهار ورع ز خود ستائیست
تعریف هدایت خدائیست

آخر نه ز لطف حق تعالی است
وز دولت التفات مولاست

کز اول عمر تا به آخر
صاحب طبعی لطیف خاطر

برعکس سخنوران ایام
بیرون ننهد ز شرع یک گام

وز بهر بقای دولت شاه
باشد شب و روز و گاه و بی گاه

مشغول تلاوت و عبادت
از اهل وظیفه هم زیادت

وانگاه که رخش نظم راند
میدان ز سخنوران ستاند

توحید ادا کند بدین سان
کاول رسد آفرین زیزدان

آرد چو به نعت و منقبت روی
از زمره خادمان برد گوی

آید چو به مدح شاه جم جاه
گوید لب غیب بارک الله

با این همه خوار و زار باشد
بی مایه و قرض دار باشد

خالی نبود ز وام هرگز
یک دم نزند به کام هرگز

اقران وی از حصول آمال
بر بستر عیش خفته خوشحال

او زار نشسته دست بر سر
خواهنده ستاده در برابر

نه پای که رخش عزم راند
خود را به سجود شه رساند

نه کس که رضای حق بجوید
درد دل او به شاه گوید

یا آنکه رساند از کلامش
در نظم بلاغت انتظامش

یک بار تقربا الی الله
ده بیت به سمع حضرت شاه

شاها ملکا ملک سپاها
جم فرمانا جهان پناها

افغان ز جفای فقر افغان
کابم نگذاشتست در جان

فریاد ز دست قرض فریاد
کاو خاک مرا به باد برداد

نزدیک به آن رسیده کارم
کاین جان به مقارضان سپارم

در تن رمقی هنوز تا هست
دریاب و گرنه رفتم از دست

سوگند به خاکپای نواب
کاین بی دل بینوای بی تاب

تا جان بلبش نیامد از فقر
خود را ز طمع نساخت بی وقر

تا باد نبرد خانمانش
جاری به طلب نشد زبانش

تا قرض نساختش مشوش
خواهش به مذاق او نشد خوش

اما ز که از شه کرم کیش
غم خوار دل فقیر و درویش

مرهم نه داغ دلفکاران
تسکین ده جان بی قراران

شاهی که به دوستی مولی
کان از همه طاعتی است اولی

بر خلق دو عالم است غالب
در جایزه دادن مناقب

تا داد به او خدا خلافت
تا یافت سریر ازوشرافت

شد جانب مادحان روانه
دریا زر از خزانه

یارب به شه سریر لولاک
آن باعث خلقت نه افلاک

وان گه به دوازده شهنشاه
کز بعد همند حجت الله

کاین شاه کریم بینوا دست
کاسایش خلق مقصد اوست

اول برسان با حسن الحال
عمرش به صدو دوازده سال

وانگاه ز حضرت رسالت
بر سر نهش افسر شفاعت

وز دست عطیه بخش حیدر
سیراب کنش ز حوض کوثر

شمارهٔ ۲ - وله فی المثنوی

بحمدالله کز الطاف الهی
مزین شد دگر اورنگ شاهی

زنو کوس بشارت کوفت گردون
در استقلال نواب همایون

منادی زن برای سجدهٔ عام
گران کرد از منادی گوش ایام

که طالع گشت خورشید جهان تاب
جهان بگشود چشم خفته از خواب

نشست از نو درین کاخ مخیم
به سالاری جهان سالار اعظم

زمین از آسمان شد تهنیت جو
زبان آسمان شد تهنیت گو

دم و پشت کمان فتنه شد نرم
مبارکباد را بازار شد گرم

زبان هرکه می جنبید در کام
به سامع نکته ای می کرد اعلام

بیان هرکه حرف آغاز می کرد
دری ز ابواب دعوی باز می کرد

قضا می گفت من امداد کردم
که عالم را ز نو آباد کردم

فلک می گفت بود از پرتو من
که دیگر شد چراغ دهر روشن

ملک می گفت از تسبیح من بود
که از کار جهان این عقده بگشود

درین مدت شبی بگذشت بر کس
کزین گفت و شنو یک دم کند بس

مرا هم خورد حرفی چند بر گوش
که می برد استماع آن ز دل هوش

ز لفظ منهیان عالم غیب
ز گفت آگهان سر لاریب

یکی زان حرفهای راست تعبیر
قلم می آورد در سلک تحریر

شبی روشن به نور مشعل بدر
ز فیاض قدر با لیله القدر

درو وحشت به دامن پا کشیده
ز راحت آب در جو آرمیده

من بی دل که از خوابم ملال است
دلم ماوای سلطان خیال است

ز ذوق صحت شاه جهاندار
نه چشمم خفته بود آن شب نه بیدار

درین اندیشه بودم کایزد پاک
چه نیکو داشت پاس خطهٔ خاک

چه ملکی را ز نو دارالامان کرد
چه جانی در تن خلق جهان کرد

چه شمعی را به محض قدرت افروخت
که خصم از پرتوش پروانه وش سوخت

چه شاهی را دگر کرسی نشین ساخت
که عزمش باره بر چرخ برین تاخت

ز بس کاین ذوق می برد از دلم هوش
زبان نکته سنجم بود خاموش

دل اما داستانی گوش می کرد
که از کیفیتم مدهوش می کرد

زبان حال گوئی از سر سوز
ز آغاز شب این افسانه تا روز

ز بلقیس جهان می کرد تقریر
به جمشید جوانبخت جهانگیر

که ای شاه سریر کامرانی
سزاوار بقای جاودانی

تو آن شمع جهانتابی که یک یا چند
جمالت بوده بر مردم تتق بند

من آن پروانهٔ شب زنده دارم
که پاس شمع دولت بوده کارم

که افسون خوانده ام بر پیکر شاه
گهی گردیده ام گرد سر شاه

گذشته پرمهی از غره تا سلخ
که بر خود خواب شیرین کرده ام تلخ

کشک دارندگان شب نخفته
پرستاران ترک خواب گفته

یکی را زین الم میسوخت دامن
یکی را دل یکی را خرمن تن

ولی من بودم ای شاه جهانبان
که هم تن هم دلم میسوخت هم جان

ز دل بازان جانباز وفادار
به گرد پیکرت پروانهٔ کردار

بسی پر میزدند ای شمع سرکش
ولی من میزدم خود را بر آتش

غم وردت سراسر زان من بود
بلاگردان جانت جان من بود

مرا دل بود از بهر تو در بند
مرا جان بود با جان تو پیوند

اگر عضوی ز اعضای شریفت
وگر جزوی ز اجزای لطیفت

سر موئی ز درد آزرده میشد
گل امید من پژمرده میشد

وگر تخفیفی از آزار می یافت
دلم یک دم ز غم زنهار می یافت

که آن حالت که شاه به جرو برداشت
مرا در آب و آتش بیشتر داشت

رضا بودم که هستی بخش عالم
به عمر شاه عمر من کند ضم

زبانم بس که مشغول دعا بود
نمی گفت م گرم صد مدعا بود

همینم بود روز و شب مناجات
نهان از خلق با قاضی حاجات

که ای دانای حکمت های مکنوز
هزاران بوعلی را حکمت آموز

خداوند رحیم و بنده پرور
توان بخش توانای توانگر

حفیظ یونس اندر بطن ماهی
به لطف بی دریغ پادشاهی

نگهدار خلیل از نار نمرود
به مخفی رشحه های لجهٔ جود

برون آرنده ایوب از رنج
چنان کز چنگ چندین اژدها گنج

به نوعی کاین شهان را داشتی پاس
به حکمت های کس ناکرده احساس

برین مهر سپهر سروری نیز
برین شاه سریر داوری نیز

ز روی مرحمت شو سایه گستر
چو نخل تر برانگیزش ز بستر

به صحت کن به دل بیماریش را
موید دار گیتی داریش را

فلک را آن چنان کن پاسبانش
که دارد پاس تا آخر زمانش

نصیب او حیات همین اوست
چراغ دودهٔ انسان همین اوست

کسی در فکر درویشان جز او نیست
خبر دار از دل ایشان جز او نیست

نه تنها هاتف این افسانه می گفت
که این در هرکه درکی داشت میسفت

مرا هم هرچه امشب بر زبان بود
به گوشم آن چه می آمد همان بود

الهی تا بقا باشد جهان را
بقا ده این شه صاحبقران را

که دیگر دهر ار ارحام واصلاب
چنین ذاتی نخواهد دید در خواب

شمارهٔ ۳ - فی مرثیه امام حسین علیه السلام

به نال ای دل که دیگر ماتم آمد
بگری ای دیده ایام غم آمد

گل غم سرزد از باغ مصیبت
جهان را تازه شد داغ مصیبت

جهان گردید از ماتم دگرگون
لباس تعزیت پوشیده گردون

ز باغ غصه کوه از پا فتاده
زمین را لرزه بر اعضا فتاده

فلک تیغ ملامت بر کشیده
ز ماه نو الف بر سر شیده

ازین غم آفتاب از قصر افلاک
فکنده خویش را چون سایه بر خاک

عروس مه گسسته موی خود را
خراشیده به ناخن روی خود را

خروش بحر از گردون گذشته
سرشک ابر از جیحون گذشته

تو نیز ای دل چو ابر نوبهاری
به بار از دیده هر اشگی که داری

که روز ماتم آل رسول است
عزای گلبن باغ بتول است

عزای سید دنیا و دین است
عزای سبط خیرالمرسلین است

عزای شاه مظلومان حسین است
که ذاتش عین نور و نور عین است

دمی کز دست چرخ فتنه پرداز
ز پا افتاد آن سرو سرافراز

غبار از عرصهٔ غبرا برآمد
غریو از گنبد خضرا برآمد

ملایک بی خود از گردون فتادند
میان کشتگان در خون فتادند

مسلمانان خروش از جان برآرید
محبان از جگر افغان برآرید

درین ماتم بسوز و درد باشید
به اشگ سرخ و رنگ زرد باشید

بسان غنچه دلها چاک سازید
چو نرگس دیده ها نمناک سازید

ز خون دیده در جیحون نشینید
چو شاخ ارغوان در خون نشینید

به ماتم بیخ عیش از جان برآرید
به زاری تخم غم در دل بکارید

که در دل این زمان تخم ملامت
برشادی دهد روز قیامت

خداوندا به حق آل حیدر
به حق عترت پاک پیامبر

که سوی محتشم چشم عطا کن
شفیعش را شهید کربلا کن

شمارهٔ ۴ - ایضا فی مدحه

بحمدالله که قیوم توانا
قدیم واجب التعظیم دانا

بساط استراحت گسترنده
جهان آرای گیتی پرورنده

ریاض سلطنت را تازگی داد
امارت را بلند آوازگی برآورد

همایون طایر توفیق و اقبال
به صبر آورد جنبش در پر و بال

جهان را کوری چشم اعادی
بجست از حسن طالع چشم شادی

خبرهای جدید اهل زمین را
طربهای نهان دنیا و دین را

اشارت گرم ایمای بشارت
بشارت کار فرمای بشارت

که عالم روی در آبادی آورد
نوید آور نوید و شادی آورد

قضا رایات عدل تازه افراخت
قدر طرح ولی سلطانی انداخت

برآمد گوهری از معدن ملک
سری پیدا شد از بهر تن ملک

چه گوهر دره التاج سلاطین
چه سر سرمایه فخر خواقین

برای او ز اسماء گشته نازل
ولی سلطان ولی سلطان عادل

گران است آن قدرها سایهٔ او
بلند است آن قدرها پایهٔ او

که پیش مالکان ملک ادراک
به میزان قیاس عقل دراک

یکی هم پایهٔ کوه حدید است
یکی همسایهٔ عرش مجید است

بود در خلقت آن عرش درگاه
ز خلقش تا نشانش آن قدر آه

که عقل دور بین راهست تفسیر
به بعد المشرقینش کرده تعبیر

مجد سکه سلطانی از وی
روان حکم محمد خانی از وی

بود گر صولت سلطانی او
دو روزی پیشکار خانی او

نگردد شانش از گیتی ستانی
به خانی قانع و مافوق خانی

ایا تابان مه برج ایالت
ایا رخشان در درج جلالت

به عدلت عالمی امیدوارند
نظر بر شاه راه انتظارند

که در تازی به میدان عدالت
برآمد بانک کوس استمالت

فتد هم رخنه در بنیاد بیداد
شود هم مملکت از داد آباد

سیاست را شود تیغ آن چنان تیز
که باشد در نیام از سهم خونریز

تو جبر ظلم برخود کرده لازم
ستانی داد مظلومان ز ظالم

شود خوش زبان شکوه خاموش
کشد دوران فلک را پنبه از گوش

که بشنو شکر از اهل شکایت
ببین راه شکایت را نهایت

همین چشم از تو دارند ای جهاندار
جهان گردان پا افتاده از کار

وطن آوارگی غربت آهنگ
تجارت پیشه گان صخرهٔ اورنگ

که از طول امل زان فرقه اکثر
به آهنگ حصول خورده زر

در آن وادی که وحشش ماهیانند
طیورش سر به سر مرغابیانند

سوار اسب چو بینند یک سر
عنان در دست طوفانهای صرصر

سکندر خوردنی زان اسب بی قوت
سوارش را برد تا سینهٔ حوت

غرض کان را کبان مرکب فلک
به استدعای آبادانی ملک

بسان ماهیان غافل از شست
سر سودا نهاده بر کف دست

یکی سنگین متاع از شکر و نیل
یک رنگین بساط از لون مندیل

یکی از اقمشه بیرام اندوز
که نامش عید اتراکست امروز

یکی را عقد مروارید دربار
که باید در بهایش زر بخروار

یکی با وی غلامان و کنیزان
به آن رنگ از عداد حور و غلمان

دگر اشیا که هریک بهر کاری است
یکایک را درین ملک اعتباریست

سخن را مابقی اینست کایشان
نباشند این زمان خاطر پریشان

کنند از صیت عدلت رو درین بوم
نگردند از تو و ملک تو محروم

به خانها در کشند اسباب چندان
کزان گردد لب آمال خندان

دکاکین را بیارایند اجناس
ز حفظ حارست مستغنی از پاس

اگر ترکی به ایشان برخورد گرم
به سودا نبودش پشت کمان نرم

خورد از شست عدلت ناوک قهر
به آیینی که گردد عبرت شهر

چو گردد دفع ظلم از دولت تو
کند رفع تعدی صولت تو

شود زورین کمان ظلم بی زور
نیاید از سلیمان زور برمور

ز دنیا کشور خزم تو داری
ز عالم بندر اعظم تو داری

ولی بندر ز تجار جهانگرد
همانا می تواند بندری کرد

ولی این وحشیان را صید خود ساز
یکایک را اسیر قید خود ساز

که با فرمانبری گردند سر راست
به پایت نقد جان ریزند بی خواست

الا ای نوجوان سلطان عادل
زبانها متفق گردیده با دل

که خواهی زد در ایام جوانی
به دولت نوبت نو شیروانی

بهر ملکیست سلطانی طرب کوش
بهر جانیست جانانی هم آغوش

خوشا ملکی که سلطانش تو باشی
خوشا جانی که جانانش تو باشی

خوشا چشمی که بیند طلعت تو
نباشد بی نصیب از صحبت تو

من عزلت گزین چون بی نصیبم
همانا در دیار خود غریبم

به پیغامیم گه گه شاد میکن
ز قید محنتم آزاد میکن

که دوران محتشم زان کرده نامم
که ادنی بندگانت را غلامم

الهی تا بود بر لوح ایام
ز نام نامی نوشیروان نام

بهر کشور که نام عدل دانند
تو را نوشیروان عصر خوانند

شمارهٔ ۵ - وله ایضا

درین گلزار کز تاثیر صحبت
مبدل میشود خواری به عزت

سعادت سایه بر نخلی که انداخت
ز دولت سر به اوج رفعت افراخت

ازین نخلست واین صورت هویدا
وزین صورت نشان صدق پیدا

که اول بوده چوب خشک در باغ
فرو تر پایه اش از هیزم راغ

کنون بالاتر از چرخش مکان است
که هم زانوی بانوی جهان است

ازین بالاتر این کز فیض کامل
کلام آسمانی راست حامل

الهی از خواص درس قرآن
به این فرزانه بانوی جهانبان

همایون نسخهٔ صنع الهی
فروزان شمسهٔ ایوان شاهی

در اختر شعاع درج عصمت
تنق بند آفتاب برج عفت

حیاتی بخش ممتد و موبد
ظلالش دار بر عالم مخلد

شمارهٔ ۶ - این چند بیت دیگر جهت نقش خلاصه خمسه ای که بخط میرمعزالدین مرقوم گردیده است گفته

حلی بندی که بی جنبیدن دست
عروسان را به قدرت حیله ها بست

عروس این سخن را زیوری داد
که هرجا زیور بد رفت برباد

ز شعر شاعر شیرین فسانه
نخستش داد زیب خسروانه

ز خط کاتب بی مثل و مانند
به لطفش بار دیگر شد حلی بند

ز حسن صنعت صحاف ماهر
ز جلدش هم لباسی داد فاخر

ولی این شاهد فرخنده منظر
که غرق زیورست از پای تا سر

به این پیرایه اش بیش افتخار است
که منظور امیر نامدار است

سهی سرو ریاض سرفرازی
غلام شاه ابراهیم غازی

الهی تا ابد آن نیک فرجام
بوده شیرازهٔ اوراق ایام

شمارهٔ ۷ - این چند بیت بجهت تزویجی گفته که بحسب استعداد میان ایشان نبوده

درین دامگاه عجیب و غریب
که هر صید را بود دامی نصیب

همایون به چنگ همایان فتاد
وزان دولت و رفعتش شد زیاد

ولی آن گروه مدارا مدار
که با نقدیک گنجشان بود کار

علاجی نکردند تلبیس را
به ابلیس دادند بلقیس را

درین خانه نه رواق دو در
که دیده ز یک مادر و یک پدر

دو خواهر یکی همسرش سروری
رفیع آستانی بلند افسری

یکی در سرش سایهٔ ناکسی
که سگ را ازو عار آید بسی

دو داماد در سلک یک خاندان
یکی کامران و یکی خر چران

ازین هر که زاید بود جد وی
جهان داوری مثل دارا و کی

وزان هرچه زاید بود نقد قلب
زاب تا به صد پشت کلب ابن کلب

از آن قیمتی گوهر پاک حیف
وزان در که افتاده در خاک حیف

به باد ای فلک برده آن خاک را
جدا کن ز هم پاک و ناپاک را

شمارهٔ ۸ - این ابیات مثنوی حسب الحال گفته در عذر ارسال شعر به بزرگی که شعر می گفته

من آن اعرابیم اندر دل بر
که آنجا مرغ جان را سوختی پر

تمام عمر آب شور می خورد
گمانی هم به آب خوش نمی برد

قضا را روزی اندر نوبهاران
گوی را مانده در ته آب باران

چو اعرابی چشید آن آب بر جست
عزیمت را به این نیت کمر بست

کز آن جلاب پرسازد سبوئی
شود صحرا نورد و دشت پوئی

دواند تا به درگاه خلیفه
به جا آرد عزیمت را وظیفه

ازین غافل که آنجا بحر مواج
که آب سلسبیلش می دهد باج

لب و کام ملک را می تواند
ازین شیرین تر آبی هم چشاند

سخن کوته چو آورد آن سبک گام
به منزل می برد از شاه آرام

به شیرین حرفهای پر بشارت
که می بردند تسکین را به غارت

به عالی مژده های به هجت افزا
که می کندند کوه طاقت از جا

نگهبانان شاهش پیش خواندند
به خلوت خانه خاصش نشاندند

ملک چون جرعه ای زان آب نوشید
بر آن صورت از احسان پرده پوشید

به وی از جام همت جرعه ای داد
که خاص و عالم را در خاطر افتاد

که بود آبی از آب زندگانی
برابر با حیات جاودانی

بلی زانجا که موج بحر جود است
زیان بینوایان جمله سود است

بسانادان که از همراهی بخت
به صدر بزم دانایان کشد رخت

بسا ناقص خزف کز لعب گردون
به صد گوهر دهندش قیمت افزون

بسا جنس زبون کز حسن طالع
شود بالای جنس خوب واقع

الا ای پادشاه کشور دل
که دایم می زند عشقت در دل

دلی دارم ز عشقت آن چنان گرم
که سنگ از گرمی آن می شود نرم

ضمیری از ثنایت آن چنان پر
که در درج محقر یک جهان در

دهد گر عمر مستعجل امانم
شود از جنبش کلک زبانم

پر از مدح تو دیوان ها امانم
شود از جنبش کلک زبانم

کنون از حق اعانت وز تو امداد
زمن مدح و ثنا وز بخت اسعاد

شمارهٔ ۹ - مثنوی در مرگ حیرتی شاعر

ای دل سخن از شه نجف کن
مداحی غیر برطرف کن

بگشای منقبت زبان را
بگذار حدیث این و آن را

تا رشحه ای از سحاب غفران
شوید ز رخت غبار عصیان

از رهبر خود مباش غافل
کز بحر گنه رسی به ساحل

سر نه به ره اطاعت او
تا بر خوری از شفاعت او

جرم تو ز کوه اگر چه کم نیست
چون اوست شفیع هیچ غم نیست

دارم سخنی ز کذب عاری
بشنو اگر اعتقاد داری

روزی که فلک درین غم آباد
اقلیم سخن به حیرتی داد

از پاکی گوهر آن یگانه
میسفت ز طبع خسروانه

دریا دریا در لی
در منقبت علی عالی

لیکن به هوای نفس یک چند
در دهر بساط عیش افکند

در شوخی طبع معصیت دوست
کالایش مرد را سبب اوست

گه دیر مغان مقام بودش
که لعل بتان به کام بودش

با این همه از عتاب معبود
ایمن به شفاعت علی بود

روزی که درین سرای فانی
طی کرد بساط زندگانی

روز شعرا سیه شد از غم
عیش همه شد به دل بماتم

شب بر زانو جبین نهادم
بر توسن فکر زین نهادم

کاید مگرم به دست بی رنج
تاریخ وفات این سخن سنج

بسیار خیال کردم آن شب
فکر مه و سال کردم آن شب

در فکر دگر نماند تابم
تاریخ نگفته برد خوابم

در واقعه دیدمش پیاده
نزدیک رکاب شه ستاده

شاهی که به ذات او عدالت
ختم است چو بر نبی رسالت

خورشید لوای آسمان رخش
اقلیم ستان و مملکت بخش

طهماسب شه آن سپهر تمکین
کز وی شده تازه پیکر دین

و آن مهر سپهر خسروی بود
با طالع سعد و بخت مسعود

در سایهٔ چتر پادشاهی
جولان ده باد پای شاهی

آن چتر قریب صد ستون داشت
وسعت ز نه آسمان فزون داشت

القصه به سوی مولوی شاه
می کرد نظر ز روی اکراه

زیرا که ز بس گناه و تقصیر
بر گردن و دست داشت زنجیر

وز پشت سرش سوار بسیار
با او همه در مقام آزار

صد تیغ و سنان باو کشیده
دیو از حرکاتش رمیده

ناگاه شهم به سوی خود خواند
وز درج عقیق گوهر افشاند

کای گشته چو موی از تخیل
بگداخته ز آتش تامل

بر خیز و شفاعت علی را
تاریخ کن از برای ملا

کاین موجب رستگاری اوست
تسکین ده بی قراری اوست

چون داد شهنشه این بشارت
گوئی که ز غیب شد اشارت

کارند برون ز بند او را
تشریف و عطا دهند او را

آن گه بر شه به رسم معهود
تشخیص به سجدهٔ امر فرمود

چون سجده به خاک پای شه کرد
برداشت سر ودعای شه کرد

هم خلعت عفو در برش بود
هم تاج نجات بر سرش بود

من دیده ز خواب چون گشادم
در فکر حساب این فتادم

در قول شه و وفات ملا
یک سال نبود زیر و بالا

از بهر شفاعت علی مرد
جان هم به شفاعت علی برد

شاید که خرد خرد به جانی
این نکته که گفته نکته دانی

جنت به بها نمی دهد دوست
اما به بهانه شیوهٔ اوست

رحمت چو کند بهانه جوئی
کافیست ز بنده یک نکوئی

نیکو مثلی زد آن سخن رس
کز آدمی است یک هنر بس

یارب به علی و طاعت او
کز مائدهٔ شفاعت او

محروم مساز محتشم را
تقصیر مکن ازو کرم را

کان دلشده هم گدای این کوست
مداح علی و عترت اوست

شمارهٔ ۱۰

ای بلند اختر سپهر وجود
وی گران گوهر خزانه جود

به خدائی که داشت ارزانی
به تو در ملک خود سلیمانی

که اگر زین فتاده مور ضعیف
برسد عرضه ای به سمع شریف

آن چنان کن کز استماع نوید
نشود ناامید گوش امید

شمارهٔ ۱۱

سخن طی می کنم ناگاه در خواب
در آن بی گه که در جو خفته بود آب

به گوش آمد صدایی در چنانم
که کرد از هزیمت مرغ جانم

چنان برخاستم از جا مشوش
که برخیزد سپند از روی آتش

چنان بیرون دویدم بیخودانه
که خود را ساختم گم در میانه

من درمانده کز بیرون این در
به آن صیاد جان بودم گمان بر

ز شست شوق تیری خورده بودم
که تا در می گشودم مرده بودم

شمارهٔ ۱۲

چه گویم نطقم آن قدرت ندارد
که اینجا کلک خود در جنبش آرد

کند آغاز ناخوش داستانی
برد خوشحالی از طبع جهانی

شمارهٔ ۸ - این مرثیه را جهت افصح البغاء سید حسین روضه خوان گفته

امسال نیست سوز محرم بسان پار
امسال دیده ها نه چو پارند اشگبار

امسال نیست زمزمه ای در جهان ولی
کو آن نوای زاری و آن ناله های زار

امسال اشگها همه در دیده هاست جمع
اما روان نمی کندش یک سخن گذار

سید حسین روضه کجا شد که سقف چرخ
سازد سیه ز آه محبان نوحه دار

سید حسین روضه کجا شد که پر کند
گوش فلک ز ناله دلهای بی قرار

سید حسین روضه کجا شد که سر دهد
سیلابهای اشک به این نیلگون حصار

افسوس از آن کلام موثر که می فکند
هم لرزه در زمین و هم آشوب در جدار

صد حیف از آن عبارت دلکش که می کشید
از قعر جان ماتمیان آه پرشرار

ای مسجد از اسف تو بر اصحاب در ببند
وی منبر از فراق تو آتش ز خود برآر

ای حاضران کسی که درین سال غایبست
هست از شما بیاری و ذکری امیدوار

ای دوستان کنید به یک قطره مردمی
با چشم تر کنید چو بر خاک او گذار

محراب را که روی در او بود سال و مه
پشتش خمیده ماند ز حرمان هلال وار

منبر که پایه پایه اش از پایبوس وی
سرگرم بود پای به گل ماند سوگوار

او رفت و داغ ماتمیان نیم سوز ماند
وین داغ ماند بر جگر اهل روزگار

امسال کز بلاغت او یاد میکنند
بر یاد پار خاک نشینان دل فکار

وز خاک او علم نور میرود
سوی فلک چو شعلهٔ خورشید در غبار

گوئی گذشته است به خاکش شه شهید
با والد ممجد و جد بزرگوار

امسال کز جهان شده دلتنگ و برده است
هنگامه را به ملک وسیع آن گران وقار

دارد خرد گمان که درایوان نشسته است
منب نشین ز غایت تعظیم کردگار

در خدمت رسول بر اطراف منبرش
ارواح انبیاء همه با چشم اشگبار

بر فقره سخنش کرده آفرین
در نقل های نوحه او شاه ذوالفقار

خیرالنسا ز غرفهٔ جنت نهاده گوش
بر طرز روضه خوانی اوزار و سوگوار

بر حسن ندبه اش حسن از چشم قطره ریز
کرده هزار در ثمین بر سمن نثار

شاه شهید خود به عزای خود آمده
وز نقل وی گریسته بر خویش زار زار

غلمان دریده جامه و حورا گشاده مو
اهل بهشت نوحه گری کرده اختیار

با آن که در بهشت نمی باشد آتشی
رضوان ز غم نشسته بر آتش هزار بار

فریاد محتشم که جهان کم نوا بماند
از نوحه حسین علی خاصه این دیار

روزی که ما رسیم باو وز عطای حق
از زندگان خلد نیابیم در شمار

آن روز در قضای عزای شه شهید
چندان کنیم نوحه که افتد زبان ز کار

یارب به حق شاه حسین آن شه قتیل
کور است جبرئیل امین زار بر مزار

کاین شور بخش مجلس عاشور را به حشر
ساز از شفاعت نبی و آل کامکار

وز ما به روح او برسان آن قدر درود
کز وی رسانده ای به شهیدان نامدار

شمارهٔ ۹ - فی مرثیه محمد قلی میرزا غفرالله ذنوبه

باز آفتی به اهل جهان از جهان رسید
کاثار کلفتش به زمین و زمان رسید

باز آتشی فتاد به عالم که دود آن
از شش جهت گذشت و به هفت آسمان رسید

از دشت غصه خاست غباری کزین مکان
طوفان آن به منظرهٔ لامکان رسید

ابری بهم رسید و ز بارش بهم رساند
سیلی سبک عنان که کران تا کران رسید

بالا گرفت نوحه پر وحشتی کز آن
غوغا به سقف غرفهٔ بالائیان رسید

هر ناله ای که نوحه گر از دل به لب رساند
در بحر و بر بگوش انس و جان رسید

در چار رکن و شش جهت و هفت بارگاه
کار عزا و شغل مصیبت به آن رسید

کافاق روی روز کند همچو شب سیاه
وز غم نه افتاب برآید دگر نه ماه

افغان که بهترین گل این بوستان نماند
رخشان چراغ دیدهٔ خلق جهان نماند

شمعی که رشگ داشت بر او شمع آفتاب
از تند باد مرگ درین دودمان نماند

نخلی که در حدیقهٔ جنت به دل نداشت
از دوستان برید و درین بوستان نماند

گنجی که بود پر گوهر از وی بسیط خاک
در زیر خاک رفت و درین خاکدان نماند

روئی که کارنامهٔ نقاش صنع بود
پردر نظاره گاه تماشائیان نماند

حسنی که حسن یوسف ازو بد نشانه ای
گم شد چنان که تا ابد ازوی نشان نماند

جسمی که بار پیرهن از ناز می کشید
بروی چه بارها که ز خاک گران نماند

دردا که آن رخ از کفن آخر نقاب کرد
خشت لحد مقابله با آفتاب کرد

افسوس کاختر فلک عزت و جلال
زود از افق رسید به منزلگه زوال

ماهی که مهر دیده به پا سودیش نه رخ
شخص اجل به صد ستمش کرد پایمال

سروی که در حدیقهٔ جان بود متصل
با خاک در مغاک لحد یافت اتصال

گل جامه می درد که چه نخلی ز ظلم کند
بی اعتدالی اجل باغ اعتدال

مه سینه می کند که چه پاینده اختری
از دستبرد حادثه افتاد در وبال

از بس که در بسیط زمین بود بی عدیل
وز بس که در بساط زمان بود بی همال

بر پیش طاق چرخ نوشتند نام او
سلطان ملک حسن و شخ خطه جمال

افغان که شد به مرثیه ذکر زبان و لب
القاب میرزای محمد قلی لقب

آن عیسوی نسب که شه چرخ چارمین
می شود بر نشان کف پای او جبین

ماهی که کلک صنع به تصویر روی او
در هم شکست رونق صورتگران چین

غالب شریک حسن که می کرد دم به دم
جان آفرین ز خلقت او بر خود آفرین

وقت خرام او که ملک گفتیش دعا
دیدی فلک خرامش خورشید بر زمین

واحسرتا که گنج گران مایه ای چنان
با آن شکوه و کوکبه در خاک شد دفین

چون بگسلد کفن ز هم آیا چها کند
خاک لحد به آن تن و اندام نازنین

افسوس کز ستیزه گریهای جور دور
افغان کز انتقام کشیهای شخص کین

زندان تنگ خاک به یوسف حواله شد
کام نهنگ را تن یونس نواله شد

روز حیات او چو رسید از اجل به شام
بر خلق شد ز فرقت وی زندگی حرام

در قصد او که جان جهانش طفیل بود
تیغ اجل چگونه برون آید از نیام

با شخص فتنه بس که قضا بود متفق
در کار کینه بس که قدر داشت اهتمام

خورشید عمر بر لب بام اجل رسید
آن آفتاب را و فکندش فلک ز بام

چون شیشه وجود وی آفاق زد به سنگ
صد پاره شد ز غصه دل خاره و رخام

با آن تن لطیف زمین آن زمان چه کرد
وان فعل را سپهر ستمگر چه کرد نام

ترسم زبان بسوزد اگر گویم آن چه گفت
در وقت دست و پا زدن آن سرو خوش خرام

ای نطق لال شو که زبانت بریده باد
مرغ خیالت از قفس دل پریده باد

کس نام مرگ او به کدامین زبان برد
عقل این متاع را به کدامین دکان برد

باشد ز سنگ خاره دل پر تهورش
هرکس کزین خبر شود آگاه و جان برد

احرام بسته هر که اسباب این عزا
بردارد از زمین و به هفت آسمان برد

در قتل خود کند فلک غافل اهتمام
روزی اگر به این عمل خود گمان برد

خون بارد از سحاب اگر در عزای او
آب از محیط چشم مصیبت کشان برد

صیاد مرگ را که بدین سان گشاد چشم
کوره به شاهباز بلند آشیان برد

انصاف نیست ورنه چرا باغبان دهر
گلبن به نرخ خار و خس از بوستان برد

صد حیف کافتاب جهان از جهان برفت
رعنا سوار عرصهٔ حسن از میان برفت

یارب تو دل نوازی آن دل نواز کن
درهای مغفرت به رخش جمله باز کن

بر شاخسار سدره و طوبی هر آشیان
کاحسن بود نشیمن آن شاهباز کن

کوتاه شد چو رشتهٔ عمرش ز تاب مرگ
از طول لطف مدت عیشش دراز کن

تا بانگ طبل مرگ ز گوشش برون رود
قانون عفو بهر وی از رحم ساز کن

از فیض های اخرویش کامیاب ساز
وز آرزوی دنیویش بی نیاز کن

اینجا اگر به سروری افراختی سرش
آنجا به تاج خسرویش سرفراز کن

زین بیش محتشم لب دعوت بجنبش آر
واسباب قدر او طلب از کار ساز کن

یارب به عزت تو که این نخل نوجوان
از سدره بیشتر فکند سایه بر جنان

شمارهٔ ۲۲

بهر تسخیر دلم پادشهی تازه رسید
فکر خود کن که سپه بر در دروازه رسید

عشق زد بر در دل نوبت سلطان دگر
کوچ کن کوچ که از صد طرف آوازه رسید

شهر دل زود بپرداز که از چار طرف
لشگری تازه برون از حد و اندازه رسید

مژده محمل مه کوکبه ای می آرند
از درون رخش برون تاز که جمازه رسید

میوهٔ وصل تو آن به که گذارم به رقیب
از ریاض دگرم چون ثمر تازه رسید

ساقیا باده ز خمخانهٔ دیگر برسان
که درین بزم مرا کار به خمیازه رسید

محتشم طرح کتاب دیگر افکند مگر
کار اوراق جلالیه به شیرازه رسید

شمارهٔ ۲۳

باز جائی رفته ام کز روی یارم شرمسار
روی برگشتن ندارم شرمسارم شرمسار

در تب عشقم هوس فرمود نا پرهیزیی
کاین زمان تا حشر از آن پرهیزگارم شرمسار

با رخ و زلفش دلم شرط قراری کرده بود
هم از آن شرحم خجل هم زان قرارم شرمسار

قول و فعل و عهد و شرطم بود پیشش معتبر
پیش او اکنون به چندین اعتبارم شرمسار

کار من یکباره مشکل شد در این عشق و هوس
ای اجل بازا که من زین کار و بارم شرمسار

همچو نعلم پیش او چشم از زمین برداشتن
نیست ممکن بس کزان زیبا سوارم شرمسار

محتشم بر شاخ دیگر بلبل دل را نشاند
من چه نرگس از رخ آن گلعذارم شرمسار

شمارهٔ ۲۴

ما به یارانیم مشغول و رقیب ما به یار
یا به یاران می توان مشغول بودن یا به یار

یاری یاران مرا از یار دور افکنده است
کافرم گر بعد ازین یاری کنم الا به یار

چند فرمایندم استغنا و گویندم مزن
حرف جز با غیر و روی غیرتی بنما به یار

یار تا باشد چرا باید زدن با غیر حرف
غیر تا باشد چرا باید زد استغنا به یار

ذره ای از یاری این یاران فرو نگذاشتند
یار را با ما گذارید این زمان ما را به یار

ما گدایان قدر این نعمت نمی دانسته ایم
پادشاهی بوده صحبت داشتن تنها به یار

گر به دست م فرصتی افتد بگویم محتشم
از نزاع انگیزی یاران حکایتها به یار

شمارهٔ ۲۵

هان ای دل هجران گزین در جلوه است آن مه دگر
تشریف استغنا مکن بر قد من کوته دگر

ای فتنه می انگیزی از رفتار او گرد بلا
خوش میکشی میل فسون در چشم این گمره دگر

چاه ز نخدانش ببین ای دیده و کاری مکن
کاندر ته آن چه فتدجان من بی ته دگر

دزدیده می بینی دلا رخسار طاقت سوز او
این آتش رخشان شرر می سوزدت باالله دگر

خوش مستعد محنتی ای دل ازین اندیشه کن
گر فتنه انگیزی کسی غم را کند آگه دگر

شد خیمه صبرم نگون از دیدهٔ او چون کنم
گر شاه غیرت از دلم بیرون زند خرگه دگر

پیش سگ او محتشم ظاهر مکن بیگانگی
با آن وفادار آشنا کارت فتد ناگه دگر

شمارهٔ ۲۶

بترس از آن که درآرد سر از دهان من آتش
به جانب تو کشد شعله از زبان من آتش

بترس از آن که ز آمیزشت به چرب زبانان
شود زبانه کش از مغز استخوان من آتش

بترس از آن که چه باران لطف بر همه باری
به برق آه زند در دل تو جان من آتش

بترس از آن که ز حرف حریف سوز نوشتن
به جانب تو زند در قلم بنان من آتش

بترس از آن که چه سک دامن تو گیرم و گیرد
بدامنت ز زبان شرر فشان من آتش

بترس از آن که چو من تیر آه افکنم از دل
به جای تیر جهد از دم کمان من آتش

بترس از آن که ز سوزنده شعرها گه و بیگه
به مجلست فکند محتشم لسان من آتش

شمارهٔ ۲۷

سخن درست بگویم اگرچه میترسم
که آتش از دهنم سر برآرد از اعراض

به غیر عهد نهان نیستی ازو دیدم
که بر محبت ما بی دریغ زد مقراض

شمارهٔ ۲۸

داردم در زیر تیغ امروز جلاد فراق
تا چه آید بر سرم فردا زبیداد فراق

بود بنیاد طلسم جسم من قائم به وصل
ریخت ذرات وجودم را ز هم باد فراق

من که بودم مرغ باغ وصل حالم چون بود
با دل پرآرزو در دام صیاد فراق

وصل خود موکب روان کرد ای رفیقان کو دگر
دادرس شاهی که پیش او برم داد فراق

داشتم در زیر بار عشق کاری ناتمام
چرخ گردون را تمام اما بامداد فراق

خانه تن شد خراب از سستی بنیاد وصل
وای گر جان یابد استحکام بنیاد فراق

محتشم دل بر هلاکت نه که صد ره خوش تر است
وحدت آباد فنا از وحشت آباد فراق

شمارهٔ ۲۹

وصل چون شد عام از هجران بود ناخوشترک
خاک هجران بر سر وصلی که باشد مشترک

کی نشیند در زمان وصل بر خاطر غبار
گر نه بیزد خاک شرکت بر سر عاشق فلک

وصل نامخصوص یار آدم کش است ای همدمان
خاصه یاری کش بود حسن پری خلق ملک

یار را با غیر دیدن مرگ اهل غیرت است
غیر بی غیرت درین معنی کسی را نیست شک

هرکجا گرمست از تیغ دو کس بازار وصل
می زنند آنجا حریفان نقد غیرت بر محک

عاشقی ریش است و وصل دلبران مرهم برآن
وصل چون شد مشترک می گردد آن مرهم نمک

بر سر هر نامه طغرائیست لازم محتشم
کی بود زیبنده گر باشد دو سر را تاج یک

شمارهٔ ۳۰

چون من کجاست بوالعجبی در بسیط خاک
آب حیات بر لب و از تشنگی هلاک

دارم ز پاک دامنی اندر محیط وصل
حال کسی که سوخته باشد ز هجر پاک

آن می که می دهندم و من در نمی کشم
ریزم اگر به خاک شود مرده نشاء ناک

در دست وصل سوزن تدبیر روز و شب
دل ز احتراز کرده نهان جیب چاک چاک

دست هوس دراز نسازم به شاخ وصل
از حسرتم اگر رگ جان بگسلد چو تاک

جامم لبالب از می وصل است و من خجل
کاب حیات ریخته خواهد شدن به خاک

بر دامنت چو گرد هوس نیست محتشم
گر بر بساط قرب نشینی چو من چه باک

شمارهٔ ۳۱

این منم کز عصمت دل در دلت جا کرده ام
این منم کز عشق پاک این رتبه پیدا کرده ام

این منم کز پاکبازی چشم هجران دیده را
قابل نظاره آن روی زیبا کرده ام

این منم کز عین قدرت دیدهٔ اغیار را
بی نصیب از توتیای خاک آن پا کرده ام

این منم کز صیقل آئینهٔ صدق و صفا
در رخت آثار مهر خود هویدا کرده ام

این منم کز رازداری گوش حرف اندوز را
مخزن اسرار آن لعل شکرخا کرده ام

این منم کز پرسشت با صحت و عمر ابد
ناز بر خضر و تغافل بر مسیحا کرده ام

این منم کاندر حضور مدعی چون محتشم
هرچه طبعم کرده خواهش بی محابا کرده ام

شمارهٔ ۴۱

بود دی در چمن ای قبلهٔ حاجتمندان
دل ز هجر تو و وصل دگران در زندان

پر گره گشت درونم ز تحمل چون مار
بر جگر به سکه در آن حبس فشردم دندان

صد تن آنجا به نشاط و ز فراق تو مرا
غصه چندان که نخواهی و الم صد چندان

کام پر زهر و جگر پر نمک و دل پرخون
می نمودم به حریفان لب خود را خندان

در ببستند ز اندیشه پس خم زدنم
در عشرت به رخ اهل محبت بندان

حرف دلکوب حریفان به دلم کاری کرد
که مگر حدت حداد کند با سندان

بی حضور تو من و محتشم آنجا بودیم
بر طرب غصه گزینان به الم خورسندان

پس رفتم و این غزل به دستش دادم
و اندر ره معذرت به خاک افتادم

شمارهٔ ۴۲

بیرون شدم از بزمت ای شمع صراحی گردنان
هم دشمنی کردم به خود هم دوستی با دشمنان

دامن فشان رفتم برون زین انجمن وز غافلی
نقد وصالت ریختم در دامن تر دامنان

چون رفتم از مجلس برون غافل ز ارباب غرض
کارم به یکدم ساختند آن فتنه در بزم افکنان

از نیم شب برگشتنم یاران به طعن و سرزنش
ز انگیز آن ابرو کمان بر جان من ناوک زنان

من سر به جیب انفعال استاده تا بر جرم من
دامان عفوی پوشد آن سرخیل گل پیراهنان

از بهر عذر سهو خود هرچند کردم سجدها
چون بت نجنبانید لب آن زبده سیمین تنان

لازم شد اکنون محتشم کری کنون شمشیر هم
تا من به زنهار ایستم بر دست این در گرد نان

شمارهٔ ۴۳

کسی هم بوده کز شوخی بزور یک نظر کردن
تواند صد هزاران خانه را زیر و زبر کردن

کسی هم بوده کز مردم اگر عالم شود خالی
تواند در دل جن و ملک مهرش اثر کردن

کسی هم بوده از دلها اگر نبود اثر پیدا
تواند تیر عشقش از دل خارا گذر کردن

کسی هم بوده کز عشاق چون یک زنده نگذارد
تواند مردهٔ افسرده را خون در جگر کردن

کسی هم بوده کز شهری چو گیرد باج در خوبی
به تنهائی تواند کار صد بیدادگر کردن

کسی هم بوده کز عاشق زبانیها به یک ایما
تواند مهر لیلی از دل مجنون بدر کردن

کسی هم بوده کز شوق وصالش کوه کن آسان
تواند دست با هجران شیرین در کمر کردن

کسی هم بوده کز حسنش ترنج از دست نشناسان
توانند از جمال یوسفی قطع نظر کردن

کسی هم بوده زین سان محتشم کز شوکت خوبی
تواند خسروان را چون گدایان دربدر کردن

شمارهٔ ۴۴

چند چشمت بسته بیند چشم سرگردان من
چشم بگشا ای بلاگردان چشمت جان من

جان مردم را خراشید آن که حک کرد از جفا
حرف راحت را ز برگ نرگس جانان من

تا چرا چشم تو پرخون باشد و از من پرآب
میشود کور از خجالت چشم خون افشان من

گشت مژگان تو یکدم خون چکان وز درد آن
مانده تا روز قیامت خون فشان مژگان من

آن که از عین ستم زد زخم بر آهوی تو
مردم چشم مرا خون ریخت در دامان من

ناله ات کرد آن چنان زارم که امشب از نجوم
آسمان را پنبه در گوش است از افغان من

تا مرا باشد حیات و محتشم را زندگی
ریخت ای گل زان او بادا و دردت زان من

شمارهٔ ۴۵

گدای شهر را دانسته خلقی پادشاه من
وزین شهرم سیه رو کرده چشم روسیاه من

چرا آن تیره اختر کز برای یکدرم صدجا
رخ خود زرد سازد مردمش خوانند ماه من

کسی کو خرمن تمکین دهد بر باد بهر او
چرا در زیر کوه غم بود جسم چو کاه من

به سنگم سر مکوب ای همنشین تا آستان او
که از پای کسان فرسوده نبود سجده گاه من

به رخساریکه باشد هر نفس آئینهٔ صد کس
چه بودی گر بر او هرگز نیفتادی نگاه من

اگر از آتشین دلها نسوزم خرمن حسنش
همان در خرمن عمر من افتد برق آه من

مرا جلاد مرگ از در درآید محتشم یارب
بکویش گر ز گمراهی فتد من بعد راه من

شمارهٔ ۴۶

اگر خواهی دعای من کنی بر مدعای من
بگو بیمار عشق من شود یارب فدای من

اگر عمرم نمانده است ای پسر بادا بقای تو
دگر مانده است بر عمر تو افزاید خدای من

به یاران این وصیت می کنم کز تیغ جور تو
چو گردم کشته دامانت نگیرند از برای من

به تیغ بی دریغم چون کشد جلاد عشق تو
چو گوئی حیف از آن مسکین همین بس خونبهای من

به جای کور اگر در دوزخ افتم نبودم باکی
که میدانم به خصم من نخواهی داد جای من

ز من پیوند مگسل ای نهال بوستان دل
ز تن تا نگسلد پیوند جان مبتلای من

چه آئی بر سر خاکم بگو کز خاک سربر کن
وفای من ببین ای کشته تیغ جفای من

پس آنگه گر دعائی گوئیم این گو که در محشر
چو سر از خاک برداری نبینی جز لقای من

ازین خوش تر چه باشد کز تو چون پرسند کی بی غم
کجا شد محتشم گوئی که مرد اندر وفای من

نمی دانم چسان در ره فتادم
که رفت از تاب رفتن هم زیادم

شمارهٔ ۴۷

دلم آزاد از دامش نمی گردد چه دامست این
زبانم کوته از نامش نمی گردد چه نام است این

گر آید روز روشن ور رود دور از رخ و زلفش
نه من یابم که صبح است آن نه دل داند که شامست این

به کامم روز و شب در عاشقی اما به کام که
به کام آن که جان می یابد از مرگم چه کام است این

تو گرم عیش با غیر و مرا هر لحظه در خاطر
که می سوزد دلت بر من چه سوداهای خام است این

یکی را ساختی محرم یکی را کشتی از حرمان
فراموش کار من بنگر کدامست آن کدامست این

بخور خونم چو آب و غیر، گر آبت دهد مستان
که پیش نیک و بددانان حلالست آن حرامست این

ز حالات دگرگون محتشم می ریزد از کلکت
گهی آب و گهی آتش چه ترتیب کلامست این

شمارهٔ ۴۸

در حلقه بتان است سر حلقه آن پری رو
در گوش حلقه زر بر دوش حلقه مو

زلفش گزنده عقرب کاکل کشنده افعی
قامت چمنده شمشاد نرگس جهنده آهو

لعل تو نقل و باده حرف تو تلخ و شیرین
روی تو آب و آتش چشم تو ترک و هندو

صد رنگ بوالعجب هست در حسن لیک از آنها
بالاتر از سیاهیست بالای چشمت ابرو

حسن ترا ترازوست آنچشم و ابرو اما
خم گشته از گرانی شاهین آن ترازو

غیر فرشته خوئی کز دوستی مرا کشت
من دلبری ندیدم مردم کش و ملک خو

ما و سگش بنامیم ازآشنائی هم
درویش محترم من سلطان محتشم او

شمارهٔ ۴۹

آن که شد تا حشر لازم صبر در هجران او
مرگ بر من کرد آسان درد بی درمان او

من که بی او زنده تا یک روز دیگر نیستم
چون نباشم تا ابد در دوزخ حرمان او

دارم اندر پیش از دوری ره مشکل که هست
در عدم ماوا گرفتن منزل آسان او

من گریبان چاکم از یکروزه هجران وای اگر
تا ابد کوته بماند دستم از دامان او

روشن از سوز وداعم شد که می ماند به دل
تا قیامت آرزوی قامت فتان او

کاش بردی همره خویشم که گردانیدمی
در بلاهای سفر خود را بلاگردان او

جان بزور صبر می برد از فراقش محتشم
یاد خلق و خوی آن مه شد بلای جان او

۲. غزلیات از رسالهٔ جلالیه

شمارهٔ ۱

من و دیدن رقیبان هوسناک تو را
رو که تا دم زده ام سوخته ام پاک تو را

من که از دست تو صد تیغ به دل خواهم زد
به که بیرون فکنم از دل صد چاک تو را

تا به غایت من گمراه نمیدانستنم
اینقدر کم حذر و خود سر و بی باک تو را

ترک چشمت که دم از شیر شکاری میزد
این چه سر بود که بربست به فتراک تو را

قلب ما صاف کن ای شعلهٔ اکسیر اثر
چه شود نقد به جز دود ز خاشاک تو را

هیچت ای چشم سیه روی ازو سیری نیست
در تو گور مگر سیر کند خاک تو را

محتشم آنچه تو دیدی و تو فهمیدی از او
کور بهتر پر ازین دیده ادراک تو را

کلامم می کشد ناگه به جائی
که آرد بر سر نطقم بلائی

شمارهٔ ۲

ای فلک خوش کن به مرگ من دل یار مرا
دلگران از هستیم مپسند دلدار مرا

ای اجل چون گشته ام بار دل آن نازنین
جان ز من بستان و بردار از دلش بار مرا

ای زمانه این زمان کز من دلش دارد غبار
گرد صحرای عدم گردان تن زار مرا

ای طبیب دهر چون تلخ است از من مشربش
شربت از زهر اجل ده جان بیمار مرا

ای سپهر اکنون که جز در خواب کم می بینمش
منت از خواب عدم به چشم بیدار مرا

ای زمین چون او نمی خواهد که دیگر بیندم
از برون جا در درون ده جسم افکار مرا

محتشم دلدار اگر فرمان به قتل من دهد
بر سر میدان عبرت نصب کن دار مرا

شمارهٔ ۳

من نه آن صیدم که بودم پاسدار اکنون مرا
ورنه شهبازی ز چنگت می کشد بیرون مرا

زود می بینی رگ جانم به چنگ دیگری
گر نوازش می کنی زین پس به این قانون مرا

آن که دی بر من کشید از غمزه صد شمشیر تیز
تا تو واقف می شود می افکند در خون مرا

آن که دوش از پیش چشم ساحرش بگریختم
تا تو می یابی خبر می بندد از افسون مرا

آن که در دل خیل وسواسش پیاپی می رسد
تا تو خود را می رسانی می کند مجنون مرا

آن که از یک حرف مستم کرد اگر گوید دو حرف
می تواند کرد مدهوش از لب میگون مرا

آن گران تمکین که من دیدم همانا قادر است
کز تو بار عاشقی بر دل نهد افزون مرا

گر به آن خورشیدرو یک ذره خود را می دهم
می برد در عزت از رغم تو بر گردون مرا

چون گریزم محتشم گر آن بت زنجیر موی
پای دل بندد پس از تحقیق این مضمون مرا

شمارهٔ ۴

عشقت زهم برآورد یاران مهربان را
از همچو مرگ به گسست پیوند جسم و جان را

تا طرح هم زبانی با این و آن فکندی
کردند تیز برهم صد همزبان را

از لطف عام کردی در بزم خاص باهم
در نیم لحظه دشمن صد ساله دوستان را

جمعی که باهم اول بودند راست چون تیر
در کینهٔ هم آخر کردند زه کمان را

باد ستیزه برخاست وز یکدیگر جدا کرد
مانند دود آتش اهل دو دودمان را

شهری ز آشنایان پر بود ای یگانه
بیگانه کرد عشقت از هم یگان یگان را

صد دست عهد باهم دست تو از کناره
شمشیر بر میان زد پیوند این و آن را

ما با کسی که بودیم پیوسته بر در مهر
باب النزاع کردیم آن طرفه آستان را

با محتشم رفیقی طرح رقابت افکند
کی ره به خاطر خود می دادم این گمان را

شمارهٔ ۵

چون پیش یار قید و رهائی برابر است
آن جا اگر روی و گر آئی برابر است

یک لحظه با تو بودن و با غیر دیدنت
با صد هزار سال جدائی برابر است

لطفی نمی کنی که طفیل رقیب نیست
لطفی چنین به قهر خدائی برابر است

هر بوالهوس که گفت فدای تو جان من
پیشت به عاشقان فدائی برابر است

شوخی که نرخ بوسه به جائی دهد قرار
در کیش ما به حاتم طائی برابر است

از غیر رو نهفتن و در پرده دم زدن
با صد هزار چهرهٔ گشائی برابر است

دل خوس مکن به خسرو بی عشق محتشم
کاین خسروی کنون به گدائی برابر است

شمارهٔ ۶

دلم که بی تو لگدکوب محنت و الم است
خمیرمایهٔ چندین هزار درد و غم است

نمونه ایست دل من ز گرگ یوسف گیر
که در نهایت حرمان به وصل متهم است

من آن نیم که نهم پا ز حد برون ورنه
میانهٔ من و سر حد وصل یک قدم است

علامت شه حسن است قد و کاکل او
که بر سر سپه فتنه بهترین علم است

نظیر لعل تو بسیار هست غایتش آن
که در خزانهٔ سلطان خطه عدم است

دمی کشی به عتابم دمی به لطف خطاست
چه قاتلی تو که تیغ ستیزه ات دو دم است

تو شاه حسنی و بر درگهت به بانک بلند
کسی که لاف گدائی زده ست محتشم است

شمارهٔ ۷

در عین وصل جز من راضی به مرگ خود کیست
صد رشک تا سبب نیست با خود درین صدد کیست

یاران مدد نمودند در صلح غیر با او
اکنون کسی که در جنگ ما را کند مدد کیست

حرفی که گر بگویم گردد سیه زبانم
جز خامه آن که با او گوید بشد و مد کیست

آن کس که کرده صد جا بدگوئی تو نیک است
ای بد ز نیک نشناس گر نیک اوست بد کیست

بر نقد عصمت خود بنگر خط خطا را
آنگه ببین به نامت این سکه آن که زد کیست

جز من که غیرتم کرد راضی به دوری تو
آن کس که دور خواهد جان خود از جسد کیست

این وصل بی بها را من می دهم به هجران
یاران کسی که دارد بر محتشم حسد کیست

شمارهٔ ۸

به عزت نامزد شد هرکه نامد مدتی سویت
به این امید من هم چند روزی رفتم از کویت

به راه جستجویت هرکه کمتر می کند کوشش
نمی بیند دل وی جز کشش از زلف دلجویت

تو را آن یار می سازد که باشد قبله اش غیری
کند در سجده های سهو محراب خود ابرویت

چه میسائی رخ رغبت به پای آن که می داند
کف پای بت دیگر به از آئینهٔ رویت

ز دست آموز مرغ دیگران بازی مخور چندین
به بازی گر سری برمی کند از حقلهٔ مویت

سیه چشمی برو افسون و مست اکنون محال است این
که افروزد چراغی از دل وی چشم جادویت

تو را این بس که هرگز محتشم نشنید ازو حرفی
که خالی باشد از بدگوئی رخسار نیکویت

شمارهٔ ۹

نمی گفتم که خواهد دوخت غیرت چشمم از رویت
نمی گفتم که خواهد بست همت رختم از کویت

نمی گفتم کمند سرکشی بگسل که می ترسم
دل من زین کشاکش بگسلد پیوند از مویت

نمی گفتم نگردان قبلهٔ بد نیتان خود را
وگرنه روی می گردانم از محراب ابرویت

نمی گفتم سخن دربارهٔ بدگوهران کم گو
که دندان می کنم یکباره از لعل سخنگویت

نمی گفتم بهر کس روی منما و مکن نوعی
که گر از حسرت رویت بمیرم ننگرم سویت

نمی گفتم ازین مردم فریبی میکنی کاری
که من باطل کنم بر خویش سحر چشم جادویت

نمی گفتم ازین به محتشم را بند بر دل نه
که خواهد جست و خواهد جست او از زلف هندویت

شمارهٔ ۱۰

آن که چشمت را ز خواب ناز بیداری نداد
دلبری دادت بقدر ناز ودلداری نداد

آن که کرد از قوت حسنت قوی بازوی جور
قدرتت یک ذره بر ترک جفا کاری نداد

آن که کرد آزار دل را جوهر شمشیر حسن
اختیارت هیچ در قطع دل آزاری نداد

آنکه دردی بی دوا نگذاشت یارب از چه رو
غم به من داد و تو را پروای غمخواری نداد

آن که کردت در دبستان نکوئی ذو فنون
در فن یاری تو را تعلیم پنداری نداد

آن که داد از قد و کاکل شاه حسنت را علم
رایت ظلم تو را بیم از نگونساری نداد

آن که بار بی دلان کرد از غم عشقت فزون
محتشم را تا نکشت از غم سبکباری نداد

شمارهٔ ۱۱

یارب چه مهر خوبان حسن از جهان برافتد
گیرد بلا کناری عشق از میان برافتد

دهر آتشی فروزد کابی بر آن توان زد
داغ درون نماند سوز نهان برافتد

عشق از تنزل حسن گردد به خاک یکسان
نام و نشان عاشق زین خاکدان برافتد

رخسار عافیت را کایام کرده پنهان
باد امان بجنبد برقع از آن برافتد

ابروی حسن کز ناز بستست بر فلک زه
تابی خورد ز دوران زه زان کمان برافتد

تخفیف یابد آزارد خلقی شود سبکبار
از پشت صبر و طاقت بار گران برافتد

از محتشم نجوئید تحسین حال خوبان
هم نکته جو نماند هم نکته دان برافتد

شمارهٔ ۱۲

بخت چون بر نقد دولت سکهٔ اقبال زد
هم شب شاهی در درویش فرخ فال زد

جسم خاکی شد سپند و بستر آتش آن زمان
کان گران تمکین در این مضطرب احوال زد

طایر گرم آشیان خواب از وحشت پرید
فتنهٔ تیری از کمین بر مرغ فار غبال زد

ساقی دولت به دستم ساغری پر فیض داد
مطرب عشرت به گوشم نغمهٔ پر خال زد

آن که می کشتش خمار هجر در کنج ملال
از شراب وصل ساغرهای مالامال زد

پیش از آن کاید به اقبال آن شه اقلیم حسن
جانم از تن خیمه بیرون بهر استقبال زد

محتشم زد بر سپاه غم شبیخون شاه وصل
بر به ملک دل ز عشرت خیمهٔ اجلال زد

غزل شمارهٔ ۲۳۶

امشب که چشم مست تو در مهد خواب بود
مهد زمین ز گریهٔ من غرق آب بود
دیوانه ای که غاشیه داری به کس نداد
تا پای شهسوار بلا در رکاب بود
دی کامد آفتاب و خریدار شد تو را
با مشتری مقابلهٔ آفتاب بود
در نامهٔ عمل ملک از آدمی کشان
گر می نوشت جرم تو را بی حساب بود
از جنبش نسیم زد آتش به خرمنم
آن روی آتشین که به زیر نقاب بود
تنها گذشت و یکقدم از پی نرفتمش
پایم ز بس که در وحل اضطراب بود
بر خاک محتشم به تواضع گذر که او
روزی بر آستان تو عالیجناب بود

غزل شمارهٔ ۲۳۷

دی صبح دم که عارض او بی نقاب بود
چیزی که در حساب نبود آفتاب بود
صد عشوه کرد لیک مرا زان میانه کشت
نازی که در میانهٔ لطف و عتاب بود
از دام غیر جسته ز پر کارئی که داشت
می آمد آرمیده و در اضطراب بود
در انتظار دردم بسمل شدم هلاک
با آن که در هلاک من او را شتاب بود
تا در اسیر خانه آن زلف بود غیر
من در شکنجه بودم و او در عذاب بود
در صد کتاب یک سخن از سر عشق نیست
گفتیم یک سخن که در آن صد کتاب بود
امشب کسی نماند که لطفی ندید ازو
جز محتشم که دیدهٔ بختش به خواب بود

غزل شمارهٔ ۲۳۸

همنشین امشب اگر آن بت چنین خواهد بود
کنج ویرانهٔ ما شاه نشین خواهد بود
زهره در مجلس ما سجده ز مه خواهد خواست
میر مجلس اگر آن زهره جبین خواهد بود
آتش از غیرت این خانه به خود خواهد زد
هر پری خانه که در روی زمین خواهد بود
ای که آگه نه ای از آمدن آن بت مست
ساعتی باش که صحبت به ازین خواهد بود
پیش آن بت که سراپردهٔ جان منزل اوست
کمترین پیشکش ما دل و دین خواهد بود
از بهشتی صفتی غمکدهٔ ما امشب
با سراپردهٔ فردوس قرین خواهد بود
محتشم محفل ما امشب از آن غیرت حور
من برآنم که به از خلد برین خواهد بود

غزل شمارهٔ ۲۳۹

دوش چشمم هم به خواب از فکر و هم بیدار بود
در میان خواب و بیداری دلم با یار بود
گرچه بود از هر دو جانب بر دهن مهر سکوت
ناز او را با نیاز من سخن بسیار بود
کار من دامن گرفتن کار او دامن کشی
آن چه بر من می نمود آسان باو دشوار بود
هرچه در دل داشتم او را به خاطر می گذشت
بی نیاز از گفتن و مستغنی از اظهار بود
گرچه بود آن شمع شب تا روز در فانوس چشم
پردهٔ شرم از دو جانب مانع دیدار بود
آن چه آمد بر زبان با آن که حرفی بود و بس
معنی یک دفتر و مضمون صد طومار بود
من به میل خاطر خود محتشم تا روز حشر
ترک آن صحبت نمی کردم ولی ناچار بود

غزل شمارهٔ ۲۴۰

گنج وصل او به چون من بی وفائی حیف بود
همچو او شاهی به همچون من گدائی حیف بود
یاری آن نازنین کش بت پرستیدن سزاست
با چو من ناکس پرستی ناسزائی حیف بود
آشنائی های او کز الفت جان خوشتر است
با چو من بد الفتی نا آشنائی حیف بود
عهد مهر و شرط یاری کز وفا کرد آن نگار
با چو من بدعهد شرط و بی وفائی حیف بود
راست قولیهای او در ماجراهای نهان
با چو من کج بحث و کافر ماجرائی حیف بود
چون ز من جز بیوفائی سر نزد نسبت باو
بر سرم میزد اگر سنگ جفائی حیف بود
قصه کوته محتشم با چون تو کج خلق آدمی
آن چنان طوبی قدی حورا لقائی حیف بود

غزل شمارهٔ ۲۴۱


مهی که شمع رخش نور دیدهٔ من بود
ز دیده رفت و مرا سوخت این چه رفتن بود
مرا کشنده ترین ورطهٔ محل وداع
سرشگ رانی آن سر پاکدامن بود
فکند چشم حسودم جدا ز دوست چه دوست
یکی که مایهٔ رشگ هزار دشمن بود
کشید روز به شامم چه شام آن که درو
ستارهٔ سحر روز مرگ روشن بود
وزید باد فراقی چه باد آنکه ز دهر
برندهٔ من بر باد رفته خرمن بود
رسید سیل فنائی چه سیل آن که رهش
به مامن من مجنون دشت مسکن بود
برآمد ابر بلائی چه ابر آن که نخست
ترشحش ز برای خرابی من بود
چو یار گرم سفر شد اگرچه شمع صفت
به باد می شد ازو هر سری که بر تن بود
بسوخت محتشم اول که از سپاه فراق
ستیزه یزک اندروی آتش افکن بود
غزل شمارهٔ ۲۴۲

دردا که وصل یار به جز یک نفس نبود
یک جرعه از وصال چشیدیم و بس نبود
شد درد دل فزون که به عیسی دمی چنان
دل خسته ای چنین دو نفس هم نفس نبود
بختم ز وصل یک دمه آن مرهمی که ساخت
تسکین ده جراحت چندین هوس نبود
ظل همای وصل که گسترده شد مرا
بر سر به قدر سایهٔ بال مگس نبود
بردی مرا به نقش وفا نقد جان ز دست
این دستبرد جان کسی حد کس نبود
در گرمی وصال تمامم بسوختی
این نیم لطف از تو مرا ملتمس نبود
گر پشت دست خویش گزد محتشم سزد
جز یک دمش به وصل تو چون دسترس نبود
غزل شمارهٔ ۲۴۳

گر شود پامال هجر این تن همان گیرم نبود
ور رود دل نیز یک دشمن همان گیرم نبود
گر دلم در سینه سوزان نباشد گو مباش
اخگری در گوشهٔ گلخن همان گیرم نبود
ز آفتاب هجر مغز استخوانم گو بریز
در چراغ مرده این روغن همان نگیرم نبود
ملک جانی کز خرابیها نمی ارزد به هیچ
گر فراق از من بگیرد من همان گیرم نبود
دیده گر خواهد شدن از گریه ویران کو بشو
در دل تاریک این روزن همان گیرم نبود
ناله از ضعف تنم گر برنیاید گو میا
در سرای سینه این شیون همان گیرم نبود
چون به تحریک تو می رانند ازین گلشن مرا
جا کنم در گلخن این گلشن هما نگیرم نبود
بود نافرمان دلی با من همان گیرم نزیست
بود بی سامان سری بر تن همان گیرم نبود
گفتم از عشقت به زاری محتشم دامن کیشد
گفت یک رسوای تر دامن همان گیرم نبود
غزل شمارهٔ ۲۴۴

دی به شیرین عشوه هر دم سوی من دیدن چه بود
وز پی آن زهر از ابرو چکانیدن چه بود
گر نبودی بر سر آتش ز اعراض نهان
همچو موی خویشتن بر خویش پیچیدن چه بود
گربدی از من نمی گفتند خاصان پیش تو
تیر تیز اندر حکایت سوی چه بود
ور نبودی بر سر آزار من در انجمن
حرف جرمم یک سر از بدخواه پرسیدن چه بود
گر به دل با من نبودی بذر طعنم غیر را
منع کردن وز قفا چشمک رسانیدن چه بود
بزم خاصی گر نهان از من نمی آراستی
بی محل اسباب عیش از بزم برچیدن چه بود
گر نبودت در کمان تیر غضب مخصوص من
چین برد ابرو در رخ اغیار خندیدن چه بود
دی به بزم از غیر آن احوال پرسیدن نداشت
من چو واقف گشتم آن خاموش گردیدن چه بود
محتشم را گر نمی دانستی از نامحرمان
پش غیر از وی جمال راز پوشیدن چه بود
غزل شمارهٔ ۲۴۵

دی ز شوخی بر من آن توسن دوانیدن چه بود
نارسیده بر سر من باز گردیدن چه بود
تشنه ای را کز تمنا عاقبت میسوختی
آب از بازیچه اش بر لب رسانیدن چه بود
خسته ای را کز جفا می کردی آخر قصد جان
در علاجش اول آن مقدار کوشیدن چه بود
گر دلت نشکفته بود از گریهٔ پردرد من
سر فرو بردن چو گل در جیب و خندیدن چه بود
گرنه مرگ من به کام دشمنان می خواستی
بهر قتلم با رقیب آن مصلحت دیدن چه بود
ور نبودت ننگ و عار از کشتن من بعد قتل
آن تاسف خوردن و انگشت خائیدن چه بود
محتشم ای گشته در عالم بدین داری علم
بعد چندین ساله زهد این بت پرستیدن چه بود
غزل شمارهٔ ۲۴۶

یک دم ای سرو ز غمهای تو آزاد که بود
یک شب ای ماه ز بیداد تو بیداد که بود
مردم از ذوق چودی تیغ کشیدی بر من
کامشب از درد درین کوی به فریاد که بود
دور از بزم تو ماندم که ز می شستم دست
ورنه آن کس که مرا توبه ز می داد که بود
تا به خاک رهم از کینه برابر کردی
آن که پا بر سرم از دست تو ننهاد که بود
بخت دور از تو چه می کرد به خواب اجلم
آن که ننمود درین واقعه ارشاد که بود
چون به ناشادی مردم ز تو شادان بودم
آن که ناشادی من دید و نشد شاد که بود
چون تو ماهی که نترسید ز آه من و داد
خرمن محتشم دلشده برباد که بود
غزل شمارهٔ ۲۴۷

جز من آن کس که به وصل تو نشد شاد که بود
آن که صد مشکلش از زلف تو نگشاد که بود
غیر من کز تو به پابوس سگان خورسندم
آن که روئی به کف پای تو ننهاد که بود
جز دل من که فلک بسته به رو راه نشاط
آن که بر وی دری از وصل تو نگشاد که بود
بعد حرمان من نامهٔ سیاه آن که به تو
برگ سبزی و پیامی نفرستاد که بود
تا بریدی ز من ای گنج مراد آنکه نساخت
دل ویران به ملاقات تو آباد که بود
جز من تنگ دل ای خسرو شیرین دهنان
عمرها از تو به جان کندن فرهاد که بود
جز تو در ملک دل محتشم ای شوخ بلا
آن که داد ستم و جور و جفا داد که بود
غزل شمارهٔ ۲۴۸

در شکار امروز صید آهوان او که بود
وانکه تیر غمزه می خورد از کمان او که بود
مردمی با مردم آهو شکار او که کرد
جان فشان پیش خدنگ جانستان او که بود
از هواداران نگهبان سپاه او که گشت
وز وفاداران نگهدار سگان او که بود
تیر مژگان در کمان ابروان چون می نهاد
در میان جان هدف ساز نشان او که بود
کشتکان چو بستهٔ فتراک خوبان می شدند
زان میان دلبسته موی میان او که بود
شب که از جولان عنان برتافت همچون آفتاب
در رکاب او که رفت و همعنان او که بود
محتشم چون از سگان افتاد امشب جدا
آن که در افغان نیامد از فغان او که بود
غزل شمارهٔ ۲۴۹

بر هر دلی که بند نهاد از نگاه خود
بردش به بند خانهٔ زلف سیاه خود
از راه نارسیده شهنشاه عشق او
عالم به باد داده ز گرد سپاه خود
گردید عام نشاء عشق آن چنانکه یافت
آثار آن چرنده در آب و گیاه خود
زان همنشین ستاره که می تابد از زمین
شرمنده است چرخ ز خورشید و ماه خود
زان شد بلند آتش رسوائیم که دوش
نوعی ندیدمش که کنم ضبط آه خود
یک شهر شد به باد دو روزی خدای را
خالی کن از نظار گیان جلوه گاه خود
خوش آن که خود بکشتم آئینی و بعد قتل
نسبت کنی به مدعی من گناه خود
ذوق مرا پیاپی اگر از جفای خویش
هم خود شوی ز جانب من عذرخواه خود
خواهی که دامنت رهد از چنگ محتشم
بردار زود خار وجودش ز راه خود
غزل شمارهٔ ۲۵۰

سیه چشمی که شادم داشت گاهی از نگاه خود
فغان کز چشم او آخر فتادم از گناه خود
نمی دانم چرا برداشت از من سایهٔ رحمت
سهی سروی که دارد عالمی را رد پناه خود
کشد شمشیر و گوید سر مکش از من معاذالله
گدائی را چه حد سرکشی با پادشاه خود
میندیش از جزا هرچند فاشم کشته ای ای مه
که من خود هم اگر باشم نخواهم شد گواه خود
شب عید است و مه در ابر و مه جویندگان در غم
تو خود بر طرف با می برشکن طرف کلاه خود
به جرمی کاش پیشش متهم گردم که هر ساعت
به دست و پایش افتم معذرت خواه از گناه خود
چو من از دولت قرب ارچه دوری محتشم میرو
به این امید گاهی بر در امید گاه خود
غزل شمارهٔ ۲۵۱

ز بس که نور ز حسن تو در جهان بدود
هزار پیک نظر در قفای آن بدود
به غیرتم ز نگاه کشیدهٔ تو که دید
خدنگ نیمکشی کاندر استخوان بدود
خدنگ ناز تو تیریست کز کمان غرور
نجسته تا پروسوفار در نشان بدود
من و تغافل چشمی که سردهد چو نگاه
ز تیزی مژه در ریشه های جان بدود
ز تاب رفتن محمل مقیم هامون را
نه پای آن که ز دنبال کاروان بدود
فتاده نقد دلی در میان صد دل بر
به عشوه گوی که بردارد از میان بدود
ز بیم خشگ بماند اگر دود صد بار
شکایت از ته دل تا سر زبان بدود
ز برق آه من امشب ستاره نزدیکست
که آب گردد و بر روی آسمان بدود
دعای دیر اثر پیک آه می طلبد
که در رکاب سرشگ سبک عنان بدود
سمند ناز چو رانی گذر به محتشم آر
که در رکاب به این پای ناروان بدود
غزل شمارهٔ ۲۵۲

اول منزل عشقست بیابان فنا
عاشقی کو که درین ره دو سه منزل برود
رفتن ناقه گهی جانب مجنون نیکوست
که به تحریک نشینندهٔ محمل برود
عقل را بر لب آن چاه ذقن پا لغزد
دل به آن ناحیه جهلست که عاقل برود
دارد آن غمزه کمانی که به چشم نگران
ناوکی سردهد آهسته که تا دل برود
دارم از خوف و رجا کشتی سر گردانی
که نه در ورطه بماند نه به ساحل برود
عشق چون کهنه شود محو نگردد به فراق
نخل از جا نرود ریشه چو در گل برود
ابر رحمت چو ترشح کند امید کزان
رقم قتل من از نامهٔ قاتل برود
دیر پروای کسی بشنو و تاخیر مکن
تا به آن مرتبه تاخیر به ساحل برود
گر کنی قصد قتالی و نیالائی تیغ
خون ز بسمل گه صد ناشده بسمل برود
محتشم لال شود طوطی طبعم می گفت
اگر آن آینه رویم ز مقابل برود
غزل شمارهٔ ۲۵۳

دست به دست همچو گل آن بت مست می رود
گر ز پیش نمی روم کار ز دست می رود
من به رهش چو بی دلان رفته ز دست و آن پری
دست به دوش دیگران سر خوش و مست می رود
دل به اراده می دهد جان به کمند زلف او
ماهی خون گرفته خود جانب شست می رود
من به خیال قامتت می روم از جهان برون
شیخ به فکر طوبی از همت پست می رود
بار چو بستم از درت مانع رفتنم مشو
زان که مسافر از وطن بار چو بست می رود
خانه پرست از ریا رفت و به کعبه کرد جا
کعبهٔ ماست هر کجا باده پرست می رود
گیسوی حور اگر بود دام فسون ز قید آن
مرغ که جست می پرد صید که رست میرود
کلک زبان محتشم در صفت تو ای صنم
هر سخنی که زد رقم دست به دست می رود
غزل شمارهٔ ۲۵۴

آن که اشگم از پیش منزل به منزل می رود
وه که با من وعده می فرمود و با دل می رود
اشگم از بی دست و پائی در پی این دل شکار
بر زمین غلطان چو مرغ نیم به سمل می رود
حال مستعجل وصالی چون بود کاندر وداع
تا گشاید چشم تر بیند که محمل می رود
با وجود آن که ضبط گریه خود می کنم
ناقه اش از اشک من تا سینه در گل می رود
نوگلی کازارش از جنبیدن باد صباست
آه کز آه من آزرده غافل می رود
محتشم بهر نگاه آخرین در زیر تیغ
می کند عجزی که خون از چشم قاتل می رود
غزل شمارهٔ ۲۵۵

باز ما را جان به استقبال جانان می رود
تن به جا می ماند و دل همره جان می رود
باز جیبی چاک خواهم زد که دستم هر زمان
بی خود از وسواس دل سوی گریبان می رود
باز خواهم در خروش آمد که وقت حرف صوت
بر زبان نطقم اول آه و افغان می رود
باز خواهم غوطه زد در خون که از بحر درون
سوی چشمم ابر خون باری شتابان می رود
باز دست از دیده خواهم شست گز عیب کسان
می کند ایما که آن یوسف ز کنعان می رود
باز محکم می شود با درد پیمان دلم
کاینچنین بردم گمان کان سست پیمان می رود
باز لازم شد وداع جان که هردم هاتقی
با دلم آهسته می گوید که جانان می رود
باز درخواب پریشان دیدنم شب تا به روز
چون نباشم کز کف آن زلف پریشان می رود
محتشم در عشق رفت آن صبر و سامانی که بود
بخت اکنون از من بی صبر و سامان می رود
غزل شمارهٔ ۲۵۶

آن مه که صورتش ز مقابل نمی رود
از دیده گرچه می رود از دل نمی رود
زور کمند جذبه من بین که ناقه اش
بسیار دست و پا زد و محمل نمی رود
حاضر کنید توسن او کز سرشک من
ره پر گلست و ناقه درین گل نمی رود
طور من آن یگانه نمی آورد به یاد
تا با رفیق تو دو سه منزل نمی رود
مجنون صفت رمیده ز شهرم دل آنچنان
کش می کشند اگر به سلاسل نمی رود
تیغ اجل سزاست تن کاهل مرا
کاندر قفای آن بت قاتل نمی رود
در بحر عشق محتشم از جان طمع ببر
کاین زورق شکسته به ساحل نمی رود
غزل شمارهٔ ۲۵۷

از بادهٔ لاله تو چو در ژاله میرود
خون قطره قطره در جگر لاله میرود
چشم تو هندوئیست که پنداری از خطا
صد ترک تند خوش به دنباله میرود
از خشگ سال ناز جهان میشود خلاص
سال دگر که ماه تو در هاله میرود
زین بادهٔ دو ساله که می آورند باز
ناموس زهد زاهد صد ساله میرود
از شکر نی قلمم هردم از عراق
صد کاروان قند به بنگاله میرود
زیبا عروس جمله اندیشه ام به کار
بی مشتری فریبی دلاله میرود
شب محتشم چو می کند آهنگ نوحه ساز
تا روز از زمین به فلک ناله میرود
غزل شمارهٔ ۲۵۸

اگر شراب خوری صد جگر کباب شود
وگر تو مست شوی عالمی خراب شود
ز دیده گر ننهد سر به جیب سیل سرشگ
ز سوز آتش دل سینه ام کباب شود
ز جیب پیرهنت هر صباح خیزد نور
چنان که دست و گریبان بفتاب شود
نکوست رشتهٔ زرین مهر و هالهٔ ماه
که این سگان تو را طوق و آن طناب شود
اگر به عارض خوی کرده از چمن گذری
سمن ز شرم عرق ریزد و گل آب شود
ز روی تست فروغ جهان مباد آن روز
که افتاب جمال تو در نقاب شود
غزل شمارهٔ ۲۵۹

پیش او نیک و بد عاشق اگر ظاهر شود
مدت هجر من و وصل رقیب آخر شود
بوده ذاتی هم که چون یابد مجال گفتگوی
یک حدیثی موجب آزار صد خاطر شود
ذره ای قدرت ندارد خصم و می آزاردم
وای گر مثل تو برآزار من قادر شود
هرچه از ما گفت در غیبت رقیب روسیه
خود بر او خواهد شدن اکنون اگر حاضر شود
نی حدیثی میکنی باور نه سوگندی قبول
جای آن دارد که از دستت کسی کافر شود
صد زبان گر با شدم چون بید گویم شکر تو
بند بندم کن خلاف آن اگر ظاهر شود
محتشم پیشش بافسون غیر جای خود گرفت
لیک کار من نخواهد کرد اگر ساحر شود
غزل شمارهٔ ۲۶۰

چو کار به رغم از امید وصل تنگ شود
سرور در دل عاشق گران درنگ شود
چو سنگ تفرقه بخت افکند به راه وصال
سمند سعی در آن سنگلاخ لنگ شود
خوش آن که بر سر صیدی ز پیش دستیها
میان غمزه و ناز تو طرح جنگ شود
هزار خانه توان در ره فراغت ساخت
چو عشق خانه برانداز نام و ننگ شود
رقیب ازو طلبد کام و من به این سرگرم
که دانم از دم افسرده موم سنگ شود
هوای غیر تصرف کند چو در معشوق
عذار شاهد عصمت شکسته رنگ شود
ز اشگ محتشم آن دوست در خطر که مدام
زنم بر آینه جوهر به دل به زنگ شود
غزل شمارهٔ ۲۶۱

چشمم چو روز واقعه در خواب می شود
کین من از دل تو عنان تاب می شود
گفتی که آتشت بنشانم به آب تیغ
تا تیغ میکشی دل من آب می شود
در مجلسی که باده باغیار می دهی
خون جگر حوالهٔ احباب می شود
از روی سیمگون چو سحر پرده می کشی
مه بر فلک ز شرم تو سیماب می شود
در طاعت از تواضعت اندیشهٔ جواب
جنبش فکن در ابروی محراب می شود
آن وعدهٔ دروغ تو هم گه گهی نکوست
کارام بخش عاشق بی تاب می شود
از بخت تیره هرچه طلب کرد محتشم
چون کیمیای وصل تو نایاب می شود
غزل شمارهٔ ۲۶۲

حسن را گر ناز او کالای دکان می شود
زود نرخ جان درین بازار ارزان می شود
طبع آلایش گزینی کادم بیچاره داشت
جبرئیل از پرتوش آلوده دامان می شود
صبر بی حاصل که جز عشق و مشقت هیچ نیست
یک هنر دارد کزو جان دادن آسان می شود
شد سرای دل خراب و یافت قصر جان شکست
این زمان خود رخنه در بنیاد ایمان می شود
سینه چاکانرا چه نسبت با کسی کز نازکی
نیم چاکی گاه گاهش در گریبان می شود
می شود صیاد پنهان می کند آن گاه صید
می کند آن ماه صید آن گاه پنهان می شود
ور خورد در ظلمت از دست کسی آب حیات
پس بداند کان منم بی شک پشیمان می شود
گفتمش بر قتل فرمان کن از دردم به جان
خنده زد کاین خود نخواهد شد ولی آن می شود
محتشم یا گریه را رخصت مده یا صبر کن
تا منادی در دهم کامروز طوفان می شود
غزل شمارهٔ ۲۶۳

رهی دارم که از دوری به پایان دیر می آید
سری کز بی سرانجامی به سامان دیر می آید
به پیراهن دریدن تا به دامان می رود دستم
ز ضعفم چاک پیراهن به دامان دیر می آید
صبا جنبید و میدان رفته شد یارب چرا این سان
به جولان آن سوار گرم جولان دیر می آید
دل و جان از حسد در آتش انداز انتظار او
سپه جمعست میدان گرم و سلطان دیر می آید
از آن سو صد بشارتها فغان دادند زین جانب
به استقبال جانهم رفت و جانان دیر می آید
دلم بهر نگاه آخرین هم می تپد آخر
که شد پیمانه پر آن سست پیمان دیر می آید
طبیب محتشم را نیست در عالم جز این عیبی
که بر بالین بیماران هجران دیر می آید
غزل شمارهٔ ۲۶۴

صبا از کشور آن پاکدامان دیر می آید
ز یوسف بوی پیراهن به کنعان دیر می آید
سواری تند در جولان و شوری نیست در میدان
چرا آن شهسوار افکن به میدان دیر می آید
مگر از سیل اشگم پای قاصد در گلست آنجا
که سخت این بار از آن راه بیابان دیر می آید
همانا باد هم خوش کرده منزلگاه جانان را
که بر بالین این بیمار گریان دیر می آید
تو را انگشت همدم کافت جان تو زود آمد
مرا این می کشد کان آفت جان دیر می آید
برای میهمانی می کنم دل را کباب اما
دلم بسیار می سوزد که مهمان دیر می آید
تو داری محتشم ز آشوب دوران کلفتی منهم
دلی پر غصه کان آشوب دوران دیر می آید
غزل شمارهٔ ۲۶۵

به گوشم مژدهٔ وصل از در و دیوار می آید
دلم هم میتپد الله امشب یار می آید
سپند آتش شوقم که هردم هاتفی دیگر
بگوشم می زند کان آتشین رخسار می آید
بسوی در ز شوق افتان و خیزان میروم هر دم
تصور می کنم کان سرو خوش رفتار می آید
عبیر افشان نسیمی کاینچنین مدهوشم از بویش
ز عطرستان آن گیسوی عنبریار می آید
چو دایم از دو جانب می کند تیز آتش غیرت
اگر می آید امشب جزم با اغیار می آید
مدام از انتظار وعدهٔ او مضطرب بودم
ولی هرگز نبود این اضطراب این بار می آید
بفهمانم به دشمن چون ببرم پایش از بزمت
که از بی دست و پائی این قدرها کار می آید
چو نبود عشق عاشق سرسر هر چند لیلی را
سر مجنون نباشد بر سرش ناچار می آید
چه نقصان محتشم گر دل رود بر باد ازین شادی
به حمدالله که گر دل می رود دلدار می آید
غزل شمارهٔ ۲۶۶

سخن کز حال خود گویم ز حرفم بوی درد آید
بلی حال دگر دارد سخن کز روی درد آید
چنان خو کرده با دردش دل اندوهگین من
که روزی صد ره از راحت گریزد سوی درد آید
نجات از درد جستن عین بی دردیست می دانم
کزو هر ساعتی درد دگر بر روی درد آید
ره غمخانهٔ من پرسد از اهل نیاز اول
ز ملک عافیت هرکس به جستجوی درد آید
مبادا غیر زانوی وصالش عاقبت بالین
سری کز هجر یاری بر سرزانوی درد آید
به قدر سوز بخشد سوز بی دردان دوران را
به دل هر ناوکی کز قوت بازوی درد آید
چنان افسرده است ای دل ملال آباد بی دردی
که روزی محتشم صدره بسیر کوی درد آید
غزل شمارهٔ ۲۶۷

به خاکم آن بت اگر با رقیب درگذر آید
ز مضطرب شدن من زمین به لرزه درآید
به دشت و کوه چو از داغ عشق گریم و نالم
ز خاک لاله بروید ز سنگ ناله برآید
ز غمزهٔ تیز نگه دیر در کمان نهد آن مه
ولی هنوز بود در کمان که بر جگر آید
نشانه گم شود از غایت هجوم نظرها
چو تیر غمزه آن شوخ از کمان بدر آید
کمان می کشیش آتشم به خرمن جان زد
نعوذبالله از آن دم که مست در نظر آید
تو را ببر من کوتاه دست چون کشم آسان
که با خیال تو دستم به زور در کمر آید
زمانه خوی تو دارد که تیزتر کند از کین
به جان محتشم آن نیشتر که پیشتر آید
غزل شمارهٔ ۲۶۸

ز خانه ماه به ماه آفتاب من بدر آید
من آفتاب ندیدم که ماه ماه برآید
قدم کند از بیم پاس غیر توقف
به من گهی که ازان غمزه قاصد نظر آید
ز ناز داده کمانی به دست غمزه که از وی
گزنده تر بود آن تیر که آرمیده تر آید
قلم چو تیر کند در پیام شخص اشارت
به جنبش مژه از دود دل به هم خبر آید
رسید و در من بی دست و پا فکند تزلزل
چو صید بسته که صیاد غافلش به سر آید
هزار حرف که از من کند سئوال چه حاصل
که من ز نطق برآیم چو او به حرف درآید
به اینطرف نگه تیز چند صید نزاری
به ناوکی جهد از جا که بر یکی دگر آید
دو چشم جادویت آهسته از کمان اشارت
زنند تیر که در سنگ خاره کارگر آید
فضای دیده پرخون محتشم ز خیالت
حدیقه ایست که آبش ز چشمه جگر آید
غزل شمارهٔ ۲۶۹

قضا از آسمان هرگه در بیداد بگشاید
زمین بر من زبان بهر مبارک باد بگشاید
به خاک از رشحهٔ خون نقش شیرین آید ولیلی
رگ فرهاد و مجنون را اگر فصاد بگشاید
خط پرویز را از عشق خود در وادی شیرین
که هر جا مشکلی در ره بود فرهاد بگشاید
زبان عجز بگشاید که ای شاه جفا پیشه
کز استیلا کمین بر صید و خود صیاد بگشاید
قضا پیش از محل تیر بلائی گر کند پرکش
نگهدارد که روزی بر من ناشاد بگشاید
در حرمان که دارد صبر دخلی در گشاد آن
کلیدش هست چون بر گشته بیداد بگشاید
گره از تار زلفش محتشم نتوان گشود اما
اگر توفیق باشد کور مادرزاد بگشاید

غزل شمارهٔ ۳۷۹

ای قدت همچو نیشکر نازک
تنت از پای تا به سر نازک
همچو عضو تو سر و قد زیبا
همه جای تو سیم بر نازک
از زمین ارم به آب حیات
ندهد چون قدت شجر نازک
بی خبر زد کرشمه ات رگ جان
بودش از بس که بیشتر نازک
هست از روی نازک اندامان
کف پای تو بیشتر نازک
بسته خوش طاقهای ابرویت
دست قدرت به یکدیگر نازک
جان مجنون گداختی لیلی
گر بدی خویش آن قدر نازک
دارد آزار بس که افتاده
کوه سیمش گران کمر نازک
محتشم نیست در بنی آدم
خوی چون خوی آن پسر نازک

غزل شمارهٔ ۳۸۰

مژده ای صبر که شد هجرت هجران نزدیک
یوسف مصر وفا گشت به کنعان نزدیک
غم غمین از خبر فرقت دوری شد و گشت
دوری فرقت و محرومی حرمان نزدیک
گشت سررشته بعد من از آن در کوتاه
شد ره مور به درگاه سلیمان نزدیک
کرد عیسی ز فلک مرحله چند نزول
درد این خاک نشین گشت به درمان نزدیک
بوی خیر آید ازین وضع که یک مرتبه شد
کوی درویش به نزهت گه سلطان نزدیک
قرب آن سرو سمن پیرهن از شوق مرا
چاک پیراهن جان ساخت به جانان نزدیک
محتشم گرچه نشد قطع ره هجر تمام
حالیا راه طلب گشت به جانان نزدیک

غزل شمارهٔ ۳۸۱

ای روی تو از می ارغوان رنگ
دارد سمنت ز ارغوان رنگ
در دور خط تو می نماید
آیینهٔ آفتاب در زنگ
در سلسلهٔ تو همچون مجنون
صد خسرو بی کلاه و اورنگ
خواهم شومت دچار اما
در خواب که دربرت کشم تنگ
از غمزهٔ پر فن تو پیداست
کیفیت صلح و صورت جنگ
صدر نگفسون در آن دو چشمست
در هر رنگی هزار نیرنگ
این دل که تو داری ای غلط مهر
نرم است چو موم و سخت چو نسنگ
دل میشنو اندم در آن زلف
نالیدن طایر شب آهنگ
ای گل برهی مرو که خاری
در دامن عصمتت زند چنگ
یک لحظه به غیر اگر بیائی
بگریزی ازو هزار فرسنگ
در پای فتادنم ز کویت
عذریست چو عذر محتشم لنگ

غزل شمارهٔ ۳۸۲

صدامید از تو داشتم در دل
ده که از صد یکی نشد حاصل
دارم ای گل شکایت بسیار
گفتن آن حکایت مشکل
شمع حسنت فروغ هر مجلس
ماه رویت چراغ هر محفل
لاله رویان ز ساغر خوبی
همه سرخوش تو مست لایعقل
مست و خنجر کشی و بی پروا
شوخ و عاشق کشی و سنگین دل
در هلاکم چه میکنی تعجیل
ای طفیل تو عمر مستعجل
پیش پایت نهم سر تسلیم
تا به دست خودم کنی بسمل
از رقیبان خود مباش ایمن
وز اسیران خود مشو غافل
ای به زلفت هزار دل در بند
وی به قدت هزار جان مایل
محتشم داد جان به مهر و وفا
تو همان بی وفا و مهر گسل

غزل شمارهٔ ۳۸۳

ای جمالت قبلهٔ جان ابرویت محراب دل
آمدی و فرض شد صد سجده بر ارباب دل
بعد چندین انتظار از رشتهٔ باریک جان
تاب هجران میبری بیرون ولی کو تاب دل
گر شوی مهمان جان از عقل و دین و صبر و هوش
در رهت ریزم به رسم پیشکش اسباب دل
تا ز مژگان لعل پاشم در رهت پرورده ام
از جگر پر گاله بسیار در خوناب دل
از دو بیمارت یکی تا جان برد در بند غم
یا به خواب من درآ یکبار یا در خواب دل
نقش دل پیشت کشیدم جان طلب کردی ز من
ای فدایت جان چه می فرمائی اندر باب دل
سر بلندم میکنی گویا که می بینم ز دور
ارتفاع کوکب دولت در اسطرلاب دل
محتشم می جست عمری در جهان راه صواب
سالک راه تو گشت آخر به استصواب دل

غزل شمارهٔ ۳۸۴

رسید باز طپاننده کبوتر دل
سبک کنندهٔ تمکین ز صبر لنگر دل
خرد کجاست که دارد لوای صبر نگاه
که شد عیان علم پادشاه کشور دل
رسید شاه سواری که در حوالی او
به جنبش است زمین از هجوم لشگر دل
چو سنگ خورد نهانی تنم به لرزه فتاد
ز دیدنش چو طپیدن گرفت پیکر دل
پی نشاط فرو کوفتند نوبت غم
چو ملک عشق به یکبار شد مسخر دل
ازو چه ره طلبیم بهر حفظ جان کردن
که جان فریفتهٔ اوست صد برابر دل
ز جان محتشم آواز الامان برخاست
کشید خسرو غم چون سپاه بر در دل

غزل شمارهٔ ۳۸۵

زدی به دست ارادت چو حلقه بر در دل
ز در درآ و ببین خانهٔ مصور دل
در آرزوست مه خرگهی که بر گردون
منور از تو کند خانهٔ مدور دل
دلم شکفت که از میل طبع خلوت دوست
سبب نزول تو شد خانهٔ محقر دل
لب امید بلبیک محتشم بگشا
که یار بر سر لطفست و می زند در دل

غزل شمارهٔ ۳۸۶

گر پا نهی ز لطف به مهمانسرای دل
پیش تو جان به پیشکش آرم چه جای دل
بهر گذار کردنت از غرفه های چشم
درها گشاده بر حرم کبریای دل
بنای صنع بهر تو نامهربان نهاد
از آب و خاک مهر و محبت بنای دل
تا شد نگارخانهٔ چشمم تهی ز غیر
پیدا شد از برای تو جائی ورای دل
بنشین به عیش و ناز که از نازنین بتان
مخصوص توست خانه نزهت فزای دل
از بهر ذکر خلوتیان کرده محتشم
وصف تو را کتابه خلوت سرای دل

غزل شمارهٔ ۳۸۷

گشته در عشق کار من مشکل
مردن آسان و زیستن مشکل
طرفه تر آنکه نیست با معشوق
این زمان اختلاط من مشکل
نه به آن ماه رو نگه دشوار
نه به آن نوش لب سخن مشکل
نه کشیدن به سوی خود گستاخ
سر آن زلف پر شکن مشکل
نه ز روی دراز دستی ها
دستبازی به آن ذقن مشکل
نه لب طفل آرزویم را
زان لبان خوردن لبن مشکل
چیدن گل میسر است اما
غارت خرمن سمن مشکل
بوسه کم میخورم به کام که هست
راه بردن به آن دهن مشکل
دستباری است اندکی آسان
لیک از آن سوی پیرهن مشکل
گر یکی خواب گه دو پیکر راست
صحبت تنگ تن به تن مشکل
محتشم گل به چین و لاله که هست
میوه چیدن درین چمن مشکل

غزل شمارهٔ ۳۸۸

ای دهانت را موکل خضر خط بر سلسبیل
رشحه ای بر دوزخ آسایان هجران کن سبیل
گر به جای آتش نمرود بودی یک شرار
ز آتش هجران خلل می کرد در کار خلیل
آب رود نیل را از دست ناید رفع آن
عشق یوسف بر زلیخا چون کشید انگشت نیل
کام بخشی عالمی را لیک غیر از عاشقان
حاتم وقتی ولی نسبت به خیل خود به خیل
ای به قتل عاشقان خوشوقت چونوقتست آن
کافتد اندر دشت محشر چشم قاتل بر قتیل
محتشم پرواز مرغ قدرت او گرد او
نیست ممکن گر برو بندند بال جبرئیل

غزل شمارهٔ ۳۸۹

گر پردهٔ گردون ز سرشگم نکشد نم
میسوزمش از صاعقه آه به یکدم
گر سر فنی از تن چون موی من ای شوخ
مهرت ز دل من سر موئی نشود کم
چون موی توام در دو جهان جهان روی سیه باد
گر یک سر موی تو فروشم به دو عالم
گر دم به دمم گریه گلو گیر نگردد
در نه فلک آتش زنم از آه دمادم
ای جای دلنشین تو مهمان سرای چشم
یک دم چراغ دل شو و بنشین به جای چشم

غزل شمارهٔ ۳۹۰

اگر دوری ز من در آرزویت زار می میرم
وگر پیش منی از لذت دیدار میمیرم
ز درد هجر زارم بر سر من زینهار امشب
گذاری کن که من زین درد بی زنهار می میرم
بسویم بین و یک حسرت برون کن از دلم جانا
که از نادیدنت با حسرت بسیار می میرم

غزل شمارهٔ ۳۹۱

خانهٔ دوری دل از همه پرداخته ام
وانداران بهر تو وحدتکده ای ساخته ام
زیر این سقف مقرنس به ازین جائی نیست
که من تنگ دل از بهر تو پرداخته ام
هست دیگ طربم ز آتش بی دود به جوش
تا سر از همدمیت شعلهٔ وش افراخته ام
کس نینداخته در ساحت این تنگ فضا
طرح صرحی که من از بهر تو انداخته ام
محتشم نزد خرد تنگ فضائیست جهان
کز قناعت من دلتنگ به دان ساخته ام

غزل شمارهٔ ۳۹۲

لب پر سوال بر سر راهی نشسته ام
سائل نیم به وعده ماهی نشسته ام
زان شمع بس که داشته ام دوش اضطراب
گاهی چو شعلهٔ خاسته گاهی نشسته ام
گل می دمد ز دامن و چشمم که روز و شب
با دستهٔ گلی چو گیاهی نشسته ام
صیادوار ز آهوی دیر التفات او
پیوسته در کمین نگاهی نشسته ام
دل ساخت سینه را سیه از دود خود ببین
در پهلوی چه خانهٔ سیاهی نشسته ام
روز فریب بین که گذشت است محتشم
سالی که من به وعده ماهی نشسته ام

غزل شمارهٔ ۳۹۳

بس که چشم امشب به چشم عشوه سازش داشتم
از نگه کردن بسوی غیر بازش داشتم
غیر جز تیر تغافل از کمان او نخورد
بس که پاس غمزهٔ مردم نوازش داشتم
تا به قصد نیم نازی ننگرد سوی رقیب
گوشه چشمی به چشم نیم نازش داشتم
گشت راز من عیان بس کز اشارات نهان
با رقیبان در مقام احترازش داشتم
داشت او مستغنیم از ناز دیگر مهوشان
از نیاز غیر من هم بی نیازش داشتم
زور عشقم بین که تازان می گذشت آن شهسوار
از کششهای کمند شوق بازش داشتم
با خیالش محتشم در دست بازی بود و من
دست در زنجیر از زلف درازش داشتم

غزل شمارهٔ ۳۹۴

بر سر کوی تو هرگاه که پیدا گشتم
سگ کویت به فغان آمد رسوا گشتم
طوطی ناطقه ام قوت گفتار نداشت
دیدم آئینهٔ روی تو و گویا گشتم
کام جان با خط سبز و لب جان بخش تو بود
هرزه عمری ز پی خضر و مسیحا گشتم
چون برم پی به مقام تو گرفتم چو صبا
پا ز سر کردم و سر تا سر دنیا گشتم
منم ای شمع بتان مرغ سمندر خوئی
که چو پروانه به دوران تو پیدا گشتم
تاب دیدار تو چون آورم ای غیرت حور
من که نادیده مه روی تو شیدا گشتم
هرکه پیمود ره الفت من وحشی گشت
بس که باوحش من بادیه پیما گشتم
محتشم تا روش فقر و فنا دانستم
منکر جاه جم وحشمت دارا گشتم

غزل شمارهٔ ۳۹۵

من شیدا چرا از عقل و دین یک باره برگشتم
به رندی سر برآوردم به رسوائی سمر گشتم
ز استغنا نمی گشتم به گرد کعبه لیک آخر
سگ شوخی شدم از شومی دل در به در گشتم
سرم چون گوی می باید فکند از تن به جرم آن
که عمری بر سر کوی تو بی حاصل به سر گشتم
ز دلدار دگر خواه دوای درد دل جستن
که هرچند از تو جستم چارهٔ بیچاره تر گشتم
اگر لعل تو جانم برد برکندم ازو دندان
وگر عشق تو دینم برد از آن هم نیز برگشتم
به زور حسن خودچندان مرا آزار فرمودی
که بیزار از جمال خوب رویان دگر گشتم
اگر چون محتشم پا از ره عشقت کشم اولی
که از پرآهست یک سان به خاک رهگذر گشتم

غزل شمارهٔ ۳۹۶

چون من به در هجر ز بیداد تو رفتم
چندان نگهم داشت که از یاد تو رفتم
چون فاختهٔ سنگ ستم خرده ازین باغ
دل در گرو جلوهٔ شمشاد تو رفتم
بشتاب ز دنبال که با زخم غریبی
از صید گه غمزهٔ صیاد تو رفتم
برکس مکن اطلاق هلاکم که ز دنیا
از سعی اجل هم نه به امداد تو رفتم
پوشیده کفن سوی مکافات گه حشر
تا زین ستم آباد به بیداد تو رفتم
خسرو ز جهان می شد و آهسته به شیرین
می گفت که من در سر فرهاد تو رفتم
نالان به درش محتشم از بس که نشستی
من منفعل از ناله و فریاد تو رفتم

غزل شمارهٔ ۳۹۷

ز خاک کوی تو گریان سفر گزیدم و رفتم
ز گریه رخت به غرقاب خون کشیدم ورفتم
قدم به زمین ریخت از دو شیشهٔ دیده
گلاب آن گل حسرت که از تو چیدم و رفتم
ز نخل تفرقه خیزت که داد بر به رقیبان
علاقه دل و پیوند جان بردم و رفتم
چو غیر چید گل وصلت از مساهله من
چو خار در جگر خویشتن خلیدم و رفتم
درون پرده صبرم ز حد چو رفت تحمل
ز پاس دامن آن پرده بر دریدم و رفتم
رخ امید به عهدت ز عاقبت نگریها
سیه در آینهٔ بخت خویش دیدم و رفتم
به پند دیدهٔ صحبت پسند کار نکردم
نصیحت دل عزلت گزین شنیدم و رفتم
مرا لقب کن ازین پس سگ رمیده ز آهو
کز آهوئی چو تو با صد هوس رمیدم و رفتم
شکیب را چو نیامد ز پس نوید امیدی
به شرح محتشم پیش بین رسیدم و رفتم

غزل شمارهٔ ۳۹۸

تو چون رفتی به سلطان خیالت ملک دل دادم
غرض از چشم اگر رفتی نخواهی رفت از یادم
تو آن صیاد بی قیدی که باقیدم رها کردی
من آن صیدم که هرجا می روم در دام صیادم
اگر روزی غباری آید و گرد سرت گردد
بدان کز صرصر هجر تو دوران داده بربادم
وگر بر گرد سروت مرغ روحی پرزند میدان
که افکند است از پا حسرت آن سرو آزادم
چو بازآئی به قصد پرسشی برتربتم بگذر
که آنجا نوحه دارد بر سر تن جان ناشادم
به فریادم من بیمار و دل در ناله است اما
چنان زارم که هست آهسته تر از ناله فریادم
نهی چند ای فلک بار فراق آن پری بر من
ز آهن نیستم جان دارم آخر آدمی زادم
مکن بر وصل این شیرین لبان پرتکیه ای همدم
که من دیروز خسرو بودم و امروز فرهادم
نهادم محتشم بنیاد صبر اما چه دانستم
که تا او خواهد آمد صبر خواهد کند بنیادم

غزل شمارهٔ ۳۹۹

دی به دنبال یکی کبک خرام افتادم
رفتم از شهر به صحرا و به دام افتادم
مگر این باده همه داروی بیهوشی بود
که من لجه کش از یک دو سه جام افتادم
آن چه قد بود و چه قامت که ز نظارهٔ آن
تا دم صبح قیامت ز قیام افتادم
به اشارت مگر احوال بگویم که چه شد
که ز گویائی از آن طرز کلام افتادم
هیچ زخمی نزد آن غمزه که کاری نفتاد
من افتاده چگویم ز کدام افتادم
من که بودم ز مقیمان سر کوی حضور
از کجا آه به این طرفه مقام افتادم
محتشم بوی جنونم همه کس فاش شنید
چون درین سلسله غالیهٔ فام افتادم

غزل شمارهٔ ۴۰۰

زخم نگهت نهفته خوردم
پنهان نگهی دگر که مردم
شد عقل و زمان مستی آمد
خود را به تو این زمان سپردم
تیر نگهم زدی چو پنهان
راهی به نوازش تو بردم
می گشت لبم خضاب اگر دوش
دامن گه گریه می فشردم
از زخم اجل کشنده تر بود
از دست تو ضربتی که خوردم
دل بی تو شبی که داغ می سوخت
تا صبح ستاره می شمردم
ای هم دم محتشم در این بزم
صاف از تو که من حریف دردم

غزل شمارهٔ ۴۰۱

ز کج بینی به زلفت نسبت چین ختن کردم
غلط بود آن چه من دیدم خطا بود آن چه من کردم
اگر از محنت غربت بمیرم جای آن دارد
که بهر چون تو بدخوئی چرا ترک وطن کردم
اگر از تربتم بوی وفا ناید عجب نبود
که خاک پای آن بدمهر را عطر کفن کردم
چو گوی از غم به سر می غلطم و بر خاک می گردم
که خود را از چه سرگردان آن سیمین بد نکردم
به زور غصه ام کشت آن که عمری از برای او
گرفتم کوه غم از پیش و کار کوهکن کردم
تواکنون گر دلی داری به سر کن محتشم با او
که من خود ترک آن سنگین دل پیمان شکن کردم

غزل شمارهٔ ۴۰۲

به مجلس بحث از آن خصمانه اغیار می کردم
که جانب داری فهم از ادای یار می کردم
ز بختم با حریفان کار مشکل شد که پی در پی
به تعلیم اشارات نهانش کار می کردم
زبان در بحث با اغیار و دل در مشورت با او
من از دل بی خبر نظارهٔ دیدار می کردم
سخن می گفتم اندر بزم با پهلونشینانش
نظر را در میان مشغول آن رخسار می کردم
نوید بزم خاصم دوش باعث بود در مجلس
که بهر زود رفتن کوشش بسیار می کردم
رقیبی بود در بیداری شبگردیم با او
که پی گم کرده امشب سیر با اغیار می کردم
نهان می خواستم چون از حریفان لطف او با خود
بهر یک حرفی از بی لطفیش اظهار می کردم
در افشای جدل با مدعی از مصلحت بینی
به ظاهر گفتگوئی نیز با دل دار می کردم
نمی شد محتشم گر دوست امشب هم زبان من
میان دشمنان کی جرات این مقدار می کردم

غزل شمارهٔ ۴۰۳

به بزمش دوش رنگ آمیزی بسیار می کردم
که می گفت از می و مستی و من انکار می کردم
گنه کارانه ماندم سر به پیش غمزه اش آن دم
که ذکر عشق می کرد و من استغفار می کردم
نمی دیدم به سویش تا نمی شد مدعی غافل
به او عشق نهان خود چنین اظهار می کردم
به چشم رمز گو می کرد سحر اندر جواب من
به ایماعرض شوقی چون به آن پرکار می کردم
چو او میدید سوی من به سوی غیر می دیدم
حذر کردن ازو خاطر نشان یار می کردم
به نام دیگری در عشق می گفتم حدیث خود
حریف نکته دان را واقف اسرار می کردم
شد امشب محتشم یار از نظر بازی من راضی
که سویش دیده بعد از دیدن اغیار می کردم

غزل شمارهٔ ۴۰۴

ای شمع بتان تا کی بر گرد درت گردم
پروانهٔ خویشم کن تا گرد سرت گردم
دست همه از نخلت پرمیوه و بس خندان
گستاخ نیم کز دور گرد ثمرت گردم
من تشنه و تو ساقی هرچند ز وصل خود
محرومترم سازی مشتاقترت گردم
ناز از شکرستانت هر چند مگس راند
من بیشتر از حسرت گرد شکرت گردم
نزدیکم و نزدیکست قطع نظرم از جان
چون مانم اگر روزی دور از نظرت گردم
گر از کرمم خوانی فرش حرمت باشم
ور از نظرم رانی خاک گذرت گردم
بر موی میان هرگه از ناز کمربندی
در زیر زبان صدره گرد کمرت گردم
سوی دل بی رحمت از شست دعا شبها
هم خود فکنم ناوک هم خود سپرت گردم
ای شاه گداپرور من محتشمم آخر
گوشی به سئوالم دار چون گرد درت گردم

غزل شمارهٔ ۴۰۵

برای نیم نگاهی چو عذر خواه تو گردم
هزار بار به گرد سر نگاه تو گردم
ز انتظار شوم کشته تا نشان خدنگی
ز پر کرشمه نگه های گاه گاه تو گردم
بزن به تیغم و پیش از من هلاک گنه خود
به گردن دگران نه که من گواه تو گردم
به این امید که روزی شکاری خورم از تو
هزار سال بگرد شکارگاه تو گردم
به هم زدی ز سبک دستی کرشمهٔ جهانی
اسیر فتنهٔ حسن گران سپاه تو گردم
بکش مرا و میندیش از گنه که همان من
به روز حشر رعقوبت کش گناه تو گردم
مهی برآمد و برنامد این مراد که یکشب
به دیده کام ستان از رخ چو ماه تو گردم
مرا چه محتشم این بس ز باغ وصل که قانع
به نیم نکهتی از عنبرین گیاه تو گردم
غزل شمارهٔ ۴۰۶

در بزم چون به کین تو غالب گمان شدم
جان در میان نهادم و خود برکران شدم
پاس درون قرار به نامحرمان چو یافت
من محفل تو را ز برون پاسبان شدم
دیدم که دیدن رخت از دور بهتر است
صحبت گذاشتم ز تماشائیان شدم
این شد ز خوان وصل نصیبم که بی نصیب
از التفات ظاهر و لطف نهان شدم
بر رویم آستین چو فشانید در درون
دم ساز در برون به سگ آستان شدم
عمرت در از باد برون آن چه میتوان
لیکن که من ز پند تو کوته زبان شدم
چون محتشم اگرچه به صدخواری از درت
هرگز نمی شدم به کنار این زمان شدم
غزل شمارهٔ ۴۰۷

بهر دعا از درت چون به درون آمدم
قوت نطقم نماند لال برون آمدم
عشق چو بازم به ناز سوی تو خواند از برون
در ز درون بسته بود من به فسون آمدم
من که زدم از ازل لاف شکیب ابد
از سر کویت ببین رفتم و چون آمدم
زخم امانت بس است مرهم لطفی فرست
داغ مرا کز ازل جسته درون آمدم
شد در و دیوار او از تن من لاله فام
بس که ز داغ غرقه به خون آمدم
نقد نیازم نزد بر محک امتحان
در نظر درک او بس که زبون آمدم
محتشم این در نبود جای چو من ناکسی
لیک چو تقدیر بود راهنمون آمدم
غزل شمارهٔ ۴۰۸

ز لطف و قهر او و در خندهای گریه آلودم
نمی یابم که مقبولم نمی دانم که مردودم
ز جرمم در گذر یا بسملم کن به کی داری
در آب و آتش از امید بود و بیم نابودم
به یک تقصیر در مجلس به گرد خجلت آلودی
رخی را کزو فاعمری به خاک درگهت سودم
به گفتار غرض گو ناامیدم ساختی از خود
بلی مقصود من این بود دیگر نیست مقصودم
چه اندیشم دگر از گرمی بازار بدگویان
که نه فکر زیان ماند است نه اندیشه سودم
چو شمعم گر تو برداری سر از تن در حقیقت به
که چون مجمر نهد غیری به سر تاج زراندودم
به قول ناکسانم بیش ازین مانع مشو زین در
که در خیل سگانت پیش ازین منهم کسی بودم
اگر چون محتشم صدبارم اندازی در آتش هم
چنان سوزم که جز بوی وفایت ناید از دودم
غزل شمارهٔ ۴۰۹

باز سرگشتهٔ مژگان سیهی گردیدم
باز خود را هدف تیر ملامت دیدم
بازم افکند ز پا شکل همایون فالی
باز بر خاک رهی قرعهٔ صفت گردیدم
باز طفلی لب شوخم ز طرب خندان ساخت
باز بر پیر خرد ذوق تو می خندیدم
باز در وادی غیرت به هوای صنمی
قدمی پیش نهادم قدحی نوشیدم
باز از کشور افسرده دلی رفته برون
شورش انگیز بیابان بلا گردیدم
باز در ملک غم از یافتن منصب عشق
خلعت بی سر و پائی ز جنون پوشیدم
باز شد روی بتی قبلهٔ من کز دو جهان
روی چون محتشم شیفته گردانیدم
غزل شمارهٔ ۴۱۰

چون متاع دو جهان را به خرد سنجیدم
از همه حسن تو و عشق خود افزون دیدم
در قدح شد چو می عشق فلک حیران ماند
زان دلیری که من از رطل گران نوشیدم
پای در ملک محبت چو نهادم اول
از جنون راه سر کوی بلا پرسیدم
عقل در عشق تو انگشت ملامت بر من
آن قدر داشت که انگشت نما گردیدم
جراتم کرد چو در باغ تمتع گستاخ
اول از شاخ تمنا گل حرمان چیدم
نظر پاک چو در خلوت وصلم ره داد
هرچه آمد به نظر دیده از آن پوشیدم
محتشم نیست زیان در سخن مرشد عشق
من از آن سود نکردم که سخن نشنیدم
غزل شمارهٔ ۴۱۱

به هجران کرده بودم خو که ناگه روی او دیدم
کمند عقل بگسستم ز نو دیوانه گردیدم
گرفتم پنبهٔ آسایش از داغ جنون یعنی
به باغ عاشقی از سر گل دیوانگی چیدم
دلم زان آفت جان بود فارغ وز بلا ایمن
ز آفت دوستی باز آن بلا برخود پسندیدم
ز راه عشق بر می گشتم آن رعنا دچارم شد
ازان راهی که می رفتم پشیمان بازگردیدم
هنوزم با نهال قامتش باقیست پیوندی
که هرجا دیدم او را جلوه گر چون بید لرزیدم
چنان ترسیده ام از غمزهٔ مردم شکار او
که هرگاه آن پری در چشمم آمد چشم پوشیدم
در آن ره محتشم کان سروقد میرفت و من در پی
زمین فرسوده شد از بس که بر وی چهره مالیدم
غزل شمارهٔ ۴۱۲

با تو آن روز که شطرنج محبت چیدم
ماتی خود ز تو در بازی اول دیدم
هوسم رخ به رخ شاه خیال تو نشاند
آن قدر کز رخ شرم تو خجل گردیدم
اسب جرات چو هوس تاخت به جولانگه عشق
من رخ از عرصهٔ راحت طلبی تابیدم
استخوان بندی شطرنج جهان کی شده بود
صبح ابداع که من مهر تو می ورزیدم
هجر چون اسب حریفان مسافر زین کرد
عرصه خالی شد از آشوب و من آرامیدم
آن دلارام که منصوبه طرازی فن اوست
بیدقی راند که صد بازی از آن فهمیدم
فکر خود کن تو هم ای دل که به تاراج بساط
شاه عشق آمد و من خانهٔ خود برچیدم
محتشم از تو و از قدر تو افسوس که من
پشه و پیل درین عرصه برابر دیدم
غزل شمارهٔ ۴۱۳

شبی کان سرو سیم اندام را درخواب می دیدم
تن خود را عیان از رعشه چون سیماب می دیدم
در آن تاریکی شب از فروغ ماه روی او
ز روزن رفته بیرون شعله مهتاب می دیدم
نمی دیدم تنش را از لطافت لیک روی خود
در آن آئینه چون برگ خزان در آب می دیدم
چه تابان کوکبی بود آن چراغ چشم بیداران
که شمع ماه را در جنب او بی تاب می دیدم
همانا آب حیوان بود جسم نازنین او
که باغ حسن را از وی طراوت یاب می دیدم
تن سیمین او تا بود غلطان در کنار من
کنار خویشتن را پر ز سیم ناب می دیدم
در درج سخن را محتشم زین بیشتر مگشا
که یار این است گفتن آن چه من در خواب می دیدم
غزل شمارهٔ ۴۱۴

به خود دوشینه لطفی از ادای یار فهمیدم
وز آن یک لطف صد بی تابی از اغیار فهمیدم
ز عشقم گوئی آگاه است کامشب از نگاه او
حجاب آلوده تغییری در آن رخسار فهمیدم
به تمکینی که مژگانش به جنبیدن نشد مایل
تواضع کردنی زان نرگس پرکار فهمیدم
چنان تیر اشارت در کمان پنهان نهاد آن بت
که چون پیکان گذشت از دل من افکار فهمیدم
چنان فصاد مژگانش به حکمت زد رگ جانم
که چون تن دست شست از جان من بیمار فهمیدم
به لطفم گفت حرف آشنا لیک آن چنان حرفی
که من پهلو نشین بودم ولی دشوار فهمیدم
ز گل بر سرزدن چون گفتمش کامشب مگر مستی
ز لعلش سرزد انکاری کزو اقرار فهمیدم
نوید وعده کز دست بوس افتاده بالاتر
ز شیرین جنبش آن لعل شکربار فهمیدم
رخش تا یافت تغییر از نگاهم هرکه در مجلس
نهانی کرد حرف خود باو اظهار فهمیدم
چو تیر غمزه بر من کرد پرکش در دلش بیمی
ز اغیار از توقف کردن بسیار فهمیدم
برفتن محتشم مشتاب چون مجلس خورد بر هم
که طرح بزم خاصی از ادای یار فهمیدم
غزل شمارهٔ ۴۱۵

ساز خروش کرده دل ناز پرورم
آماده وداع توام خاک برسرم
زان پیش کز وداع تو جانم رود برون
مرگ آمده است و تنگ گرفتست در برم
نقش هلاک من زده دست اجل بر آب
نقش رخت نرفته هنوز از برابرم
بخت نگون نمود گرانی که صیدوار
فتراک بستهٔ تو نشد جسم لاغرم
خواهد به یاد رخش تو دادن شناوری
سیلی که سر برآورد از دیده ترم
گر بر من آستین نفشاند حجاب تو
من جیب خود نه دامن افلاک بر درم
ای دوستان چه سود که درد مرا دواست
صبری که من گمان به دل خود نمی برم
گو برگ عمر رو به فنا محتشم که هست
هر یک نفس ز فرقت او مرگ دیگرم
غزل شمارهٔ ۴۱۶

اگر می بینمت با غیر غیرت می کشد زارم
وگر چشم از تو می بندم به مردن می رسد کارم
تو خود آن نیستی کز بهر همچون من سیه بختی
نمائی ترک اغیار وز یک رنگی شوی یارم
مرا هم نیست آن بی غیرتی شاید تو هم دانی
که چون بینم تو را با دیگران نادیده انگارم
نه آسان دیدن رویت نه ممکن دوری از کویت
ندانم چون کنم در وادی حیرت گرفتارم
به هر حال آن چنان بهتر که از درد فراق تو
به مردن گر شوم نزدیک خود را دورتر دارم
توئی آب حیات و من خراب افتاده بیماری
که با لب تشنگی هست احتراز از آب ناچارم
مکن بهر علاجم شربت وصل خود آماده
که من بر بستر هجران ز سعی خویش بیمارم
به قهر خاص اگر خونریزیم خوش تر که هر ساعت
به لطف عام سازی سرخ رو در سلک اغیارم
از آن مه محتشم غیرت مرا محروم کرد آخر
چو سازم آه از طبع غیور خود گرفتارم
غزل شمارهٔ ۴۱۷

به صلح یار در هر انجمن می خواند اغیارم
فتد تا در نظرها کز نظر افتاده یارم
نخواهم عذر او صد لطف پنهان گر کند با من
که ترسم بس کند گر از یک گویم خبر دارم
به من چندان گناه از بدگمانی می کند نسبت
که منهم در گمان افتاده پندارم گنه کارم
به بزمش چو نروم تغییر در صحبت کند چندان
که گردد در زمان ببر و نشد زان بزم ناچارم
چو در خلوت روم سویش پی دریوزه کامی
زبان عرض حاجت بندد از تعظیم بسیارم
گرم آزرده بیند پرسد از اغیار حالم را
که آزاری در زان پرسش افزاید بر آزارم
نبینم محتشم تا سوی وی ز اکرام پی در پی
ز پشت پای خجلت دیده نگذارد که بردارم
غزل شمارهٔ ۴۱۸

ز بس که مهر تو با این و آن یقین دارم
به دوستی تو با کائنات کین دارم
زمانه دامن آخر زمان گرفت و هنوز
من از تو دست تظلم در آستین دارم
تو اجتناب ز غیر از نگاه من داری
من اضطراب به بزم از برای این دارم
تو واقف خود و من واقف نگاه رقیب
تو پاس خرمن و من پاس خوشه چین دارم
چنان به عشق تو مستغرقم که همچو توئی
ستاده پیش من و چشم بر زمین دارم
به دور گردی من از غرور میخندد
حریف سخت کمانی که در کمین دارم
هزار تیر نگاهم زد و گذشت اما
هنوز چاشنی تیر اولین دارم
به پیش صورت او ضبط آه خود کردن
گمان به حوصله صورت آفرین دارم
بس است این صله نظم محتشم که رسید
به خاطر تو که من بنده ای چنین دارم
غزل شمارهٔ ۴۱۹

من آنم که جز عشق کاری ندارم
در آن کار هم اختیاری ندارم
ندارم به جز عاشقی اعتباری
به این اعتبار اعتباری ندارم
ربوده است خوابم مهی کز خیالش
به جز چشم شب زنده داری ندارم
قرار وفا کرده با من نگاری
نگاری که بی او قراری ندارم
دلی دارم و دورم از دل نوازی
غمی دارم و غمگساری ندارم
ندارم خیال میان تو هرگز
که از گریه پرخون کناری ندارم
به عشق تو اقرار تا کردم ای بت
جز آن کار ز باد کاری ندارم
به دل گرچه صد بار دارم ز یاران
خوشم کز سگ یار باری ندارم
براند ز کوی خودش گر بداند
که در آمدن اختیاری ندارم
خوشم کز وفا بر در خوب رویان
به غیر از گدائی شعاری ندارم
ندارم بغیر از گدائی شعاری
شعار من این است و عاری ندارم
شدم در رهش از ره خاکساری
غباری و بر دل غباری ندارم
به شکرانهٔ این که دی گفته جائی
که چون محتشم خاکساری ندارم
غزل شمارهٔ ۴۲۰

به سینه داغ نهانی که داشتم ز تو دارم
نهان ز خلق لسانی که داشتم ز تو دارم
تو لطفها که به من داشتی فغان که نداری
ولی من آه و فغانی که داشتم ز تو دارم
مکش به طعنه بی دردیم که بر دل غمگین
هنوز زخم سنانی که داشتم ز تو دارم
چه سود سرمهٔ آسودگی بدیده کشیدن
که چشم اشک فشانی که داشتم ز تو دارم
بدیدهٔ دگران جام کن به رغم من ای گل
که دیدهٔ نگرانی که داشتم ز تو دارم
به چشم و لطف نهان سوی محتشم نظری کن
که چشم و لطف نهانی که داشتم ز تو دارم
غزل شمارهٔ ۴۲۱

من منفعل که پیشت دو جهان گناه دارم
بچه روی عذر گویم که رخ سیاه دارم
من اگر گناه کارم تو به عفو کار خود کن
که زبان توبه گوی و لب عذر خواه دارم
منم آن که یک جهان را ز غمت به باد دادم
تو قبول اگر نداری دو جهان گواه دارم
نه چنان برخش آهم زده تازه حسنت
که عنان آن توانم نفسی نگاه دارم
به چنین کشنده هجری سگ بخت چاره سازم
که اگرچه دورم از در به دل تو راه دارم
ز درون شعله خیزم مشو از غرور ایمن
که درین نهفته تر کش همه تیر آه دارم
به یکی نگاه جانم بستان که تا قیامت
دل خویش را تسلی به همان نگاه دارم
ملک الملکوک عشقم که به من نمانده الا
تن بی قبا که به روی سر بی کلاه دارم
ز بتان تو را گزیدم که شه بتان حسنی
من اگرچه خود گدایم دل پادشاه دارم
شه وادی جنونم به در آی ز شهر و بنگر
که ز وحشیان صحرا چه قدر سپاه دارم
تو به محتشم نداری نظری و من به این خوش
گه نگاه دور دوری به تو گاه گاه دارم
غزل شمارهٔ ۴۲۲

خوش آن ساعت که خندان پیشت ای سیمین بدن میرم
تو باشی بر سر بالین من گریان و من میرم
چنان مشتاقم ای شیرین زبان طرز کلامت را
که گربندی زبان سوزم و گر گوئی سخن میرم
منم نخل بلند قامتت راآن تماشائی
که گر آسیب دستی بیند آن سیب ذقن میرم
همایانم به زاغان باز نگذارند از غیرت
ز سودایت به صحرائی که بی گور و کفن میرم
من آن مسکین کنعان مسکنم کز یوسف اندامی
زند گر بر مشامم باد بوی پیرهن میرم
نمی دانم که شیرین مرا خصم من از شادی
چسان پرسش کند روزی که من چون کوه کن میرم
چو پا تا سر وجودم شد وجدت جای آن دارد
که از بهر سرا پای وجود خویشتن میرم
مگر خود برگشاید ناوکی آن شوخ و نگذارد
که از دیر التفاتیهای آن ناوک فکن میرم
نگردد محتشم تا عالمی از خون من محزون
به این جان حزین آن به که در بیت الحزن میرم
غزل شمارهٔ ۴۲۳

من که از ادعیه خوانان دگر ممتازم
از دعای تو به مدح تو نمی پردازم
علم مدح تو بیضا علم افراختنی است
لیک من از عقبت ادعیه می افرازم
روزگاریست که بر دیده و بختت به دعا
بسته ام خواب و به بیداری خود می نازم
هست اقبال تو یاور که من ادعیه خوان
کار یک ساله به یک روزه دعا می سازم
خورد و خوابی که درو نیست گزیر آن سان را
من به آن هم ز دعای تو نمی پردازم
سرو را در جسدم تا رمقی هست ز جان
از برایت به فلک رخش دعا می تازم
بر سر لوح ثنا طرح دعا خوش طرحیست
خاصه طرحی که من از بهر تو می اندازم
محتشم تاب و توان باخته در دوستیت
من که بی تاب و توانم دل و جان می بازم
غزل شمارهٔ ۴۲۴

به بزم او حریفان را ز مستی دست و پا بوسم
به این تقریب شاید دست آن کان حیا بوسم
دهم در خیل مستان تن به بدمستی که هر ساعت
روم خواهی نخواهی دست آن شوخ بلا بوسم
چو جنگ آغازد آن بدخو نیاید بر زمین پایم
ازین شادی که دستش در دم صلح و صفا بوسم
خون آن مستی که او خنجر کشد من چون گنه کاران
گهش قربان شوم از عجز و گاهی دست و پا بوسم
زمین بوس در آن را گر نیم لایق اجازت ده
که از بیرون دردیوار آن دولت سرا بوسم
دهندم تا ز ماوای سگ کویت نشان تا کی
سر بیگانه گردم خاک پای آشنا بوسم
کبوتر نامه ز آن دلبر چو آرد محتشم شاید
کنم پرواز اگر چون مرغ و بالش در هوا بوسم
غزل شمارهٔ ۴۲۵

ای هزارت چشم در هر گوشه سرگردان چشم
آهوی چشم سیه مستان تو را قربان چشم
دردمند از درد چشمت چشم بیماران ولی
درد برچیدن ز چشمت جمله را درمان چشم
خورد تا چشم تو چشم ای نرگس باران اشگ
شوخ چشمان را براند نرگس از بستان چشم
تا دهد چشمم برای صحت چشمت زکوه
نور چشم من پر از در کرده ام دامان چشم
چشم بر چشم من سرگشته افکن تا تو را
بهر دفع چشم بد گردم بلاگردان چشم
چشم بر چشم از رقیب محتشم پوشان که هست
چشم بر چشم رقیب انداختن نقصان چشم
غزل شمارهٔ ۴۲۶

افکن گذر به کلبه ما تا بهم رسد
از گرد رهگذار تو کحلی برای چشم
گر در وثاق خاک نشینان قدم نهی
سازند خاک پای تو را توتیای چشم
بیرون مرو ز منزل مردم نشین خویش
ای منزل تو منظر نزهت سرای چشم
از مردمی اگر به حجاب ای مراد دل
پیدا کنم برای تو جائی ورای چشم
از چشم آفتاب برآید گر افکنی
پرتو به خانه دلم از غرفه های چشم
ناید فرو سرم به فلک گر تو سرفراز
آئی فرو به بارگه دل گشای چشم
بر محتشم گذار فکن کز برای توست
گوهر فشانی مژه اش در سرای چشم
غزل شمارهٔ ۴۲۷

کو اجل تا من نقاب تن ز جان خود کشم
بی حجاب این تحفه پیش دلستان خود کشم
بار دیگر خاک پایش گر به دست افتد مرا
توتیا سازم به چشم خون فشان خود کشم
می دهم خط غلامی نو خطان شهر را
تا به تقریب این سخن از دلستان خود کشم
راز خود گفتم چو بلبل خوار کرد آن گل مرا
آه تا کی خواری از دست زبان خود کشم
از اجل خواهم امانی محتشم کاین نظم را
تحفه سازم پیش یار نکته دان خود کشم
غزل شمارهٔ ۴۲۸

رسید نغمه ای از باده نوشی تو به گوشم
که چون خم می و چو ننای نی به جوش و خروشم
کجاست نرمی و کیفیتی و نشئه عشقی
که می نخورده از آنجا برون برند به دوشم
ز خامکاری تدبیر خود فتاده به خنده
خرد چو دید که آورد آتش تو بجوشم
قیاس حیرتم ای قبله مراد ازین کن
که با هزار زبان در مقابل تو خموشم
قسم به نرگس مردم فریب عشوه فروشت
که آن چه از تو خریدم به عالمی نفروشم
تو بدگمان به من و من برین که راز تو بدخو
بهر لباس که بتوانم به قدر وسع بکوشم
رسیدصاف به درد و به جاست بانگ دهاده
به این گمان که درین بزم من هنوز بهوشم
عجب که ساقی این بزم محتشم به در آرد
به باده تا به ابد ازخمار مستی دوشم
غزل شمارهٔ ۴۲۹

گر من به مردن دل نهم آسوده جانی را چه غم
وز مهر من گرجان دهم نامهربانی را چه غم
از تلخی هجرم چه باک آن شوخ شکرخنده را
از لب به زهر آلوده شیرین دهانی را چه غم
دل خون شد و غمگین نشد آن خسرو دلها بلی
یک کلبه گر ویران شود کشورستانی را چه غم
ز افتادنم در ره چه باک آن شوخ چابک رخش را
خاری گر افتد در گذر سیلاب رانی را چه غم
من خود ره آن شهسوار از رشک می بندم ولی
گر بگذرد آب از رکاب آتش عنانی را چه غم
ای دل برون رفتن چه سود از صید گاه عشق او
صید ار گریزد صد قدم زرین کمانی را چه غم
چون نیست هیچت محتشم ز آشوب دوران غم مخور
صدخانه گر ویران شود بی خانمانی را چه غم
غزل شمارهٔ ۴۳۰

به دشمن یارئی در قتل خود از یار می فهمم
اشارتها که هست از هر طرف در کار می فهمم
ازین بی وقت مجلس بر شکستن در هلاک خود
نهانی اتفاق یار با اغیار می فهمم
چو پرکارانه طرح قتل من افکنده آن بدخو
که آثار غضب در چهره اش دشوار می فهمم
به می خوردن مگر هر دم ز مجلس می رود بیرون
که پی پرکاری امشب در آن رفتار می فهمم
چو نرگس بس که امشب یار استغنار کند با من
سرش گرمست از پیچیدن دستار می فهمم
به نامحرم نسیمی دارد آن گل صحبت پنهان
من این صورت ز رنگ آن گل رخسار می فهمم
ز عشق تازه باشد محتشم دیوان نگارنده
چو مضمونها که من زان کلک مضمون بار می فهمم
غزل شمارهٔ ۴۳۱

به فنا بنده رهی می دانم
ره به آرام گهی می دانم
سیهم روی اگر جز رخ تو
آفتابی و مهی می دانم
دارد آن بت مژه چندان که درو
هر نگه را گنهی می دانم
نگهی کرد و به من فهمانید
که ازین به نگهی می دانم
گر ره صومعه را گم کردم
به خرابات رهی می دانم
داغهای دل خود را هر یک
سکه پادشهی می دانم
محتشم سایهٔ آن یکه سوار
من فزون از سپهی می دانم
غزل شمارهٔ ۴۳۲

من نه مجنونم که خواهم روی در صحرا کنم
خویش را مشهور سازم یار را رسوا کنم
تا توانم سوخت پنهان کافرم گر آشکار
خویش را پروانهٔ آن شمع بی پروا کنم
گر دهندم جا بگوی او نه جان خوش دلیست
خوش دل آن که می شوم کاندر دل او جا کنم
اهل دل را گفته محروم نگذارم ز جور
آن قدر بگذار تا منهم دلی پیدا کنم
خاک پای آن پری کز خون مردم بهتر است
چون من از نامردمی در چشم خون مالا کنم
حشمت من محتشم این بس که در اقلیم فقر
بی طمع گردم گدائی از در دلها کنم
غزل شمارهٔ ۴۳۳

دور از تو بر روی بتان چون چشم پرخون افکنم
چشمی که بردارم ز تو بر دیگران چون افکنم
گردم زنم بر کوه و دشت از آب چشم و خون دل
گریان کنم فرهاد را آتش به مجنون افکنم
از سوز دل در آتشم ای سینه پیدا کن رهی
کین آتش سوزنده را از خامه بیرون افکنم
از احسن محتشم گوش فلک گردد گران
جائی که من طرح سخن از طبع موزون افکنم
غزل شمارهٔ ۴۳۴

بس که همیشه در غمت فکر محال می کنم
هجر تو را ز بی خودی وصل خیال می کنم
شب که ملول می شوم بر دل ریش تا سحر
صورت یار می کشم دفع ملال می کنم
او ز کمال دلبری زیب جمال می دهد
من ز جمال آن پری کسب کمال می کنم
زلف مساز پرشکن خال به رخ منه که من
چون دگران نه عاشقی با خط و خال می کنم
من که به مه نمی کنم نسبت نعل توسنت
نسبت طاق ابرویت کی به هلال می کنم
شیخ حدیث طوبی و سدره کشید در میان
من ز میانه فکر آن تازه نهال می کنم
مجلس یار محتشم هست شریف و من در آن
جای خود از پی شرف صف نعال می کنم
غزل شمارهٔ ۴۳۵

زین گونه چو در مشق جنون حلقه چو نونم
فرداست که سر حلقه ارباب جنونم
بار دلم از کوه فزونست عجب نیست
گر خم شود از بار چنین قد چو نونم
تا بندهٔ مه خود شدم ایام
از قید دگر سیمبران کرد برونم
چشمت به خدنگ مژه کار دل من ساخت
نگذاشت که تیغت شود آلوده به خونم
صد شکر که چون لاله به داغ کهن دل
آراسته در عشق تو بیرون و درونم
من محتشم شاعر و شیرین سخن اما
لال است زبانم که به چنگ تو زبونم
غزل شمارهٔ ۴۳۶

گر شود ریش درون رخنه گر بیرونم
بنمایم به تو کز داغ نهانت چونم
هرچه دارم من مهجور ز عشقت بادا
روزی غیر به غیر از غم روز افزونم
وصلت ار خاصهٔ عاشق نبود روز جزا
لیلی از شوق زند نعره که من مجنونم
خونم آمیخته با مهر غیوری که اگر
بیند این واقعه در خواب بریزد خونم
دی به دشنام گذشت از من و امروز به خشم
از بدآموزی امروز بسی ممنونم
نامه ای خواند و درید آن مه پرکار و برفت
دل به صد راز نهان ماندن آن مضمونم
محتشم در سخن این خسرویم بس که شده
خلعت آن قد موزون سخن موزونم
غزل شمارهٔ ۴۳۷

ز دستت جیب گل پیراهنانرا چاک می بینم
به راهت فرق زرین افسران را خاک می بینم
نیند این بولاهوس طبعان الایش گزین عاشق
منم عاشق که رویت را به چشم پاک می بینم
سبک جولان بتی قصد سر این بینا دارد
که از سرهای شاهانش گران فتراک می بینم
جمالش ذره در صورت قالب نمی گنجد
به آن عنوانکه من ز آئینهٔ ادراک می بینم
تصور می کنم کاب لطافت می چکد زان رخ
زبس کز نشاء حسنش طراوت ناک می بینم
اجل مشکل که یابد نوبت آن دو عهدان قاتل
که در کار خودش بس چست و پر چالاک می بینم
تو دست خود زقتل محتشم دارای اجل کوته
که آن فتح از در شمشیر آن بیاک می بینم
غزل شمارهٔ ۴۳۸

دل خود را هنوز اندر تمنای تو می بینم
که میمیرم چو ماهی را به سیمای تو می بینم
نسیم آشنائی لرزه می اندازدم بر تن
چو سروی را به لطف قد رعنای تو می بینم
به شکلت دیده ام شوخی و خواهد کشتنم گویا
که در وی نشاء عاشق کشیهای تو می بینم
ثبات عشق دیرین بین که دارم چشم برغیری
ولی دل را پر از آشوب و غوغای تو می بینم
به خونم کرد چابک دست دیگر دست خود رنگین
سر خود را ولی افتاده در پای تو می بینم
گل اندامی دگر افکنده در دامم ولی خود را
اسیر اندر خم زلف سمن سای تو می بینم
برآتش میزنی هردم ز جائی محتشم خود را
که دیداست آن چه من از طبع خود رای تو می بینم
غزل شمارهٔ ۴۳۹

از سر کوی تو با صدگونه سودا می روم
داغ بر جان بار بر دل خار در پا می روم
آن چه با جان من بدروز می کردی مدام
کی کنی امروز اگر دانی که فردا میروم
مژدهٔ تخفیف وحشت ده سگان خویش را
کز درت با یک جهان فریاد و غوغا می روم
می روم زین شهر و اهل شهر یک یک می کنند
زاری بر من که پنداری ز دنیا می روم
دشت تفتان تر ز صحرای قیامت می شود
با تف دل چون من مجنون به صحرا می روم
در لباس منع رفتن بس کن ای جادوزبان
این تقاضاها که من خود بی تقاضا می روم
محتشم از بس پشیمانی به آن سرو روان
حرف رفتن سر به سر می گویم اما می روم
غزل شمارهٔ ۴۴۰

گرچه ناچار از درت ای سرو رعنا می روم
از گرفتاری دلم اینجاست هرجا می روم
رفتنم را بس که میترسم کسی مانع می شود
می روم امروز و می گویم که فردا می روم
رفته خضر ره ز پیش اما من گم کرده پی
هست تا سر می کشم یا هست تا پا می روم
عقل و دین و دل که مخصوصند بهر الفتت
می گذارم با تو وحشی انس تنها می روم
می روم در پی بلای هجر از یاد وصال
اشگم از چشم بلا بین میرود تا می روم
گفتیم کی خواهی آمد باز حال خود بگو
حال من در پردهٔ غیب است حالا می روم
وای بر من محتشم ز غایت بیچارگی
در رهی کانرا نهایت نیست پیدا می روم
غزل شمارهٔ ۴۴۱

مفتون چشم کم نگه پر فتنه ات شوم
مجنون آهوانه نگه کردنت شوم
از صد قدم به ناوکی انداختی مرا
قربان دست و بازوی صید افکنت شوم
دامان سعی بر زده ای در هلاک من
ای من هلاک بر زدن دامنت شوم
زان تندخوتری که توانم ز بیم گشت
پیرامنت اگر همه پیراهنت شوم
کم می کنی نگاه ولی خوب می کنی
قربان طرح و وضع نگه کردنت شوم
کردی ز باده پیرهن عاشقانه چاک
شیدای چاک کردن پیراهنت شوم
من بلبل ندیده بهارم روا مدار
کاواره همچو محتشم از گلشنت شوم
غزل شمارهٔ ۴۴۲

کو دل که محو نرگس جادو فنت شوم
مستغرق نظاره مرد افکنت شوم
چون گشته ای به دشمن ناموس خویش دوست
اینست دوستی که به جغان دشمنت شوم
از غیرتم برین که به من نیز این چنین
بی قیدوار دوست شوی دشمنت شوم
پا می کشد ز مزرع دل وصل خوشه چین
تا غاقل از محافظت خرمنت شوم
پیراهن تو قصد تو خواهد نمود اگر
یک جامه وار دور ز پیراهنت شوم
جان هر قدر که بایدت ای دل قبول کن
گر باقی آوری قدری من تنت شوم
غافل نگردم از پی موری چو محتشم
مامور اگر به ناظری خرمنت شوم
غزل شمارهٔ ۴۴۳

وصل کو تا بی نیاز از وصل آن دلبر شوم
ترک او گویم پرستار بت دیگر شوم
عقل کو تا سرکشم یک چند از طوق جنون
یعنی آزاد از کمند آن پری پیکر شوم
کو دلی چون سنگ تا از لعل او یک بارگی
برکنم دندان و خون آشام از آن ساغر شوم
چند غیرت بیند و گویند با من کاشکی
کم شود حسن تو یا او کور یا من کر شوم
من دم بیزاری از عشق تو می خواهم دگر
با وجود آن که هردم بر تو عاشق تر شوم
ذره ای از من نخواهی یافت دیگر سوز خویش
گر ز عشقت آن قدر سوزم که خاکستر شوم
صحبت ما و تو شدموقوف تا روزی که من
با دل پرخون دو چارت در صفت محشر شوم
سر طفیل توست اما با تو هستم سر گران
تا به شمشیر اجل فارغ ز بار سر شوم
محتشم شد مانعم قرب رقیب از بزم او
ورنه من می خواستم کز جان سگ آن در شوم
غزل شمارهٔ ۴۴۴

خوش آن که هم زبان به تو شیرین بیان شوم
حرفی ز من بپرسی و من بی زبان شوم
وقت سخن تو غرق عرق گردی از حجاب
من آب گردم و ز خجالت روان شوم
یاری به غیر کن که سزای وفای من
این بس که ناوک ستمت را نشان شوم
در کوی خویش اگر ز وفا جا دهی مرا
سگ باشم ار جدا ز سگ آستان شوم
جورت که پیش محتشم از صد وفا به است
من سعی می کنم که سزاوار آن شوم
غزل شمارهٔ ۴۴۵

مهر بیگانگی آغاز تو را بنده شوم
میل آمیخته با ناز تو را بنده شوم
من خورم تیر نظر گرچه به غیر اندازی
التفات غلط انداز تو را بنده شوم
صد جهان پرده دریدی و همان راز مرا
محمی محرمی راز تو را بنده شوم
زان عیادت که نمودی به فرستادن غیر
زنده ام ساختی اعجاز تو را بنده شوم
خود به خواب خوش و پرداخته محفل از دل
نرگس شعبده پرداز تو را بنده شوم
روز محشر که نهد بند به دل قامت حور
من همان سرو سرافراز تو را بنده شوم
محتشم ساختی او را به سخن رام آخر
معجز طبع سخن ساز تو را بنده شوم
غزل شمارهٔ ۴۴۶

منم آن گدا که باشد سر کوی او پناهم
لقبم شه گدایان که گدای پادشاهم
شده راست کار بختم ز فلک که کرده مایل
به سجود سربلندی ز بتان کج کلاهم
لب خواهشم مجنبان که تمام آرزویم
به تو در طمع نیفتم ز تو هم تو را نخواهم
فلک از برای جورم همه عمر داشت زنده
چه شد ارتو نیز داری قدری دگر نگاهم
به غضب نگاه کردی و دگر نگه نکردی
نگهی دگر خدا را که خراب آن نگاهم
ز سیاست تو گشتم به گناه اگرچه قایل
به طریق مجرمانم نکشی که بی گناهم
شه محتشم کش من چو کمان رنجشم را
به ستیزه سخت کردی حذر از خدنگ آهم
غزل شمارهٔ ۴۴۷

تو به زور حسن ایمن مشو از سپاه آهم
که من ضعیف پیکر ملک قوی سپاهم
شه چار رکن عشقم که به چار سوی غیرت
ز سیه گلیم محنت زده اند بارگاهم
نه هوای سربلندی نه خیال ارجمندی
نه سراسری و خرگه نه غم سرو کلاهم
ز هجوم وحشیانم شده متفق سپاهی
که ز خسروی چو مجنون به ستیزه باج خواهم
ز جنون فزود هردم چو بلای ناگهانی
در و دشت در حصارم دد و دام در پناهم
زده سر ز باغ رویت چه گیاه خوش نسیمی
که گل جنون شکفته ز نسیم آن گیاهم
ز تو محتشم چه پنهان که دگر به قصد ایمان
ز بتان نامسلمان صنمی زده است راهم
غزل شمارهٔ ۴۴۸

به من حیفست شمشیر سیاست دار عبرت هم
که بردم جان ز هجر و می برم نام محبت هم
یک امشب زنده ام از بردن نامت مکن منعم
که فردا بی وصیت مرده باشم بی شهادت هم
تو چون با جور خوش داری خوشا عمر ابد کز تو
کشم بار جفا تا زنده باشم بار منت هم
به نوعی کرده درخواهم غم افسانهٔ عشقت
که بیدارم نسازد نفخه صور قیامت هم
به بزمت غیر پر گردیده گستاخ آمدم دیگر
که دست قدرتش کوتاه سازم پای جرات هم
مده با خود مجال دستبازی باد را ای گل
که جیب حسن ازین دارد خطر دامان عصمت هم
سگی ناآشنائی کز وجودش داشتی کلفت
هوای آشنائی با تو دارد میل الفت هم
کسی کز بیم من در صحبت او لال بود اکنون
زبان گر دست پیدا دار و آهنگ نصیحت هم
ز محرم بودن بزمش ملاف ای مدعی کانجا
مرا پیش از تو بود این محرمی بیش از تو حرمت هم
ز قرب غیر خاطر جمع دار ای محتشم کانجا
قبول اندر تقرب دخل دارد قابلیت هم
غزل شمارهٔ ۴۴۹

آن شوخ جانان آشنا سوزد دل بیگانه هم
صبر از من دیوانه برد آرام صد فرزانه هم
لعلش بشارت می دهد کان غمزه دارد قصد جان
پنهان اشارت می کند آن نرگس مستانه هم
از بس که در مشق جنون رسوا شدم پیرانه سر
خندند بر من نوخطان طفلان مکتب خانه هم
ای ناصخ از فرمان من سرمی کشد تیغ زبان
امروز پند من مده کاشفته ام دیوانه هم
گر روی بنمائی به من ای شمع بنمایم به تو
در جان سپاری عاشقی چابک تر از پروانه هم
ای کنج دلها مهر تو در سینه ام روزنی
شاید توانی یافتن چیزی درین ویرانه هم
بیگانگیهای سگت شبها چو یاد آید مرا
گرید به حالم آشنا رحم آور بیگانه هم
چون در کنارم نامدی زان لب کرم کن بوسهٔ
کز بادهٔ وصلت شدم راضی به یک پیمانه هم
چون شانه بر کاکل زدی رگهای جان محتشم
صد تاب خورد از دست تو صد نیشتر از شانه هم
غزل شمارهٔ ۴۵۰

بس که ما از روی رسوائی نقاب افکنده ام
عشق رسوا را هم از خود در حجاب افکنده ایم
تا فکنده طرح صلح آن جنگجو با ما هنوز
یاز دهشت خویش را در اضطراب افکنده ایم
ز آتش دل دوزخی داریم کز اندیشه اش
خلق را پیش از قیامت در عذاب افکنده ایم
مژده ده صبح شهادت را که چون هندوی شب
ما سر خود پیش تیغ آفتاب افکنده ایم
رخش خواهش را عنان گردیده بیش از حد سبک
گرچه ما از صبر لنگر بر رکاب افکنده ایم
پاس بیداران این مجلش تو را ای دل که ما
از برای مصلحت خود را به خواب افکنده ایم
ما به راه عشق با این شعف از تاثیر شوق
پا ز کار افتادگان را رد شتاب افکنده ایم
لنگری ای توبه فرمایان که ما این دم هنوز
کشتی ساغر به دریای شراب افکنده ایم
محتشم اکنون که یاران طرح شعر افکنده اند
ما قلم بشکسته آتش در کتاب افکنده ایم
غزل شمارهٔ ۴۵۱

ما به عهدت خانهٔ دل از طرب پرداختیم
در به روی خوش دلی بستیم و باغم ساختیم
سایه پرور ساخت صد مجنون صحراگرد را
رایتی کاندر بیابان جنون افراختیم
خشک بر جا ماند رخش فارس گردون چو ما
توسن جرات به میدان محبت تاختیم
عشق او ما را گرفت از چنگ دیگر دلبران
تن برون بردیم ازین میدان ولی جان باختیم
گر توکل را درین دریاست دخل ناخدا
بادبان برکش که ما کشتی در آب انداختیم
تا محک فرسا نشد نقد محبت یک به یک
ما زر ناقص عیار خویش را نشناختیم
محتشم بهر چراغ افروزی در راه وصل
هرزه مغز استخوان خویش را بگداختیم
غزل شمارهٔ ۴۵۲

بس که ماندیم به زنجیر جنون پیر شدیم
با قد خم شده طوق سر زنجیر شدیم
در جهان بس که گرفتیم کم خود چو هلال
آخرالامر چو خورشید جهانگیر شدیم
بعد صد چله به قدی چو کمان در ره عشق
یکی از خاک نشینان تو چون تیر شدیم
قلعهٔ تن که خطر از سپه تفرقه داشت
زان خطر کی به در از رخنهٔ تدبیر شدیم
رد نشد تیر بلای تو به تدبیر از ما
ما همانا هدف ناوک تقدیر شدیم
داد دادیم وفا را و ز بدگوئی غیر
متهم پیش سگان تو به تقصیر شدیم
محتشم عشق و جوانی و نشاط از تو که ما
در غم و محنت آن تازه جوان پیر شدیم
غزل شمارهٔ ۴۵۳

تو کشیده تیغ و مرا هوس که ز قید جان برهانیم
به مراد دل برسی اگر به مراد خود برسانیم
همه شب چو شمع ستاده ام که نشانمت به حریم دل
به حریم دل چه شود که اگر بنشینی و بنشانیم
چه کنم نظر به مه دگر که ز دل غم تو رود به در
که ز دیگران دگران شود به تو بیشتر نگرانیم
نیم ارچه وصل تو را سزا به همین خوشم که تو دل ربا
سگ خویش خوانیم از وفا سوی خویش اگرچه نخوانیم
دل تنگ حوصله خون شود ز ستیزهای زبانیت
ز پی ارنه لطف تو دل دهد به کرشمه های زبانیم
چه نکو حضوری و وحدتی بود از دو جانب اگر تو را
من ازین خسان بستان و تو ازین بتان بستانیم
گرم از درون بدر افکنی ز برون چو محتشمم مران
سگیم به داغ و نشان تو که نخواند از تو برانیم
غزل شمارهٔ ۴۵۴

همچو شمع از مجلست گریان و سوزان می رویم
رشک بر رخ تاب در دل داغ بر جان می رویم
همره ما جز خیال کاکل و زلف تو نیست
خود پریشانیم و با جمعی پریشان می رویم
ساختن با محنت عشق تو آسانست لیک
از جفای دهر و ناسازی دوران می رویم
همچو بلبل بینوا دور از گلستان می شویم
همچو طوطی تلخ کام از شکرستان می رویم
همچو مور از پایهٔ تخت سلیمان گشته دور
هم به یاد او سوی تخت سلیمان می رویم
یعنی از خاک حریم شاه سوی ملک فارس
ز اقتضای گردش گردون گردان می رویم
محتشم درمان درد ما وصال یار بود
وه که درد خویش را ناکرده درمان می رویم
غزل شمارهٔ ۴۵۵

چو نتوانم به مردم قصه آن بی وفا گویم
شبان گه با مه و انجم سحر گه با صبا گویم
شبی کز دوریش گویم حکایت با دل محزون
به آخر چون شود نزدیک باز از ابتدا گویم
ز پیشت نگذرم تنها که ترسم چون مرا بینی
شوی درهم که ناگه با تو حرف آشنا گویم
به من لطفی که دی در راه کرد آخر پشیمان شد
که ناگه من روم از راه و پیش غیر وا گویم
نسیم زلف پرچین تو می ارزد به ملک چین
اگر زلف تو را مشک خطا گویم
به انگیز رقیبان محتشم را داد دشنامی
مرا تا هست جان در تن رقیبان را دعا گویم
غزل شمارهٔ ۴۵۶

مرا صید افکنی زد زخم و بند افند در گردن
به ابروی کمان دار و به گیسوی کمند افکن
هم از تندی هم از تمکینش تا آگه شوی بنگر
محرف بستن تیغ و ملایم راندن توسن
سر آن شمع فانوس حیا گردم که از شوخی
به جان خلق آتش در زند چون برزند دامن
به آن رخسار گندم گون جمالت راست بازاری
که قرص آفتاب آنجا نمی ارزد به یک ارزن
تو هرجا بگذری از سینه ها آتش برافروزی
برآید بوی یک گلشن ولی با دود صد گلخن
ز بس کز اتحاد معنوی آمیختم با تو
نمی دانم در آغوش خیالت کاین توئی یا من
نخواهد مرد تا حشر ای همایون کوکب تابان
چراغ محتشم کز پرتو مهر تو شد روشن
غزل شمارهٔ ۴۵۷

پا چون کشم ز کوی تو کانجا زمان زمان
می آورد کشاکش عشقم کشان کشان
جان زار و تن نزار شد از بس که می رسد
جور فلک برین ستم دلبران بر آن
چون نیستیم در خور وصل ای اجل بیا
ما را ز چنگ فرقت آن دلستان ستان
دل داشت این گمان که رهائی بود ز تو
خط لبت چو گشت عیان شد کم آن گمان
رفتی و گشت دیده لبالب ز در اشگ
باز آی تا به پای تو ریزم روان روان
ای دل کناره کن ز بت من که روز و شب
بسته است بهر کشتن اسلامیان میان
داغی که میهنی به دل از دست آن نگار
ای محتشم ز دیدهٔ مردم نهان نه آن
غزل شمارهٔ ۴۵۸

بس که به من زر فشاند دست زرافشان خان
دست امید مرا دوخت به دامان خان
رایت فتح قریب میشود اینک بلند
کایت فتح قریب آمده در شان خان
آن که قضا را به حکم کرده نگهدار دهر
خود ز تقاضای لطف گشته نگهبان خان
می کند ایزد ندا کای فلک فتنه زا
جان تو در دست ماست جان تو و جان خان
صولت جباریش پوست ز سر برکشد
یک دم اگر سر کشد چرخ ز فرمان خان
سلسلهٔ فتح را می کند آخر به پا
آن ید قدرت که هست سلسلهٔ جنبان خان
دور نباشد اگر غیرت پروردگار
در گذراند ز دور مدت فرمان خان
از صله بی شمار در چمن روزگار
شد لقبش محتشم مرغ غزل خوان خان
غزل شمارهٔ ۴۵۹

زهی ز دست کرم گسترت کرم باران
فدای دست و دلت جان این درم داران
به رنگ دست تو ابری ندیده چشم فلک
که سیم ناب و زر سرخ از آن بود باران
تفقد تو تدارک پذیر نیست که نیست
ز ممکنات سبک باری گران باران
ز گرم خونی و غم خواری تو کار حسد
به این رسیده که خونم خورند غم خواران
مدد که درین ملک رتبه سنجانند
سبک کنندهٔ قدر بزرگ قداران
نوشت نسخهٔ امساک و صبر هر که گرفت
به جز تو در مرض فقر نبض بیماران
جهان به چشم مبیناد محتشم من بعد
به جز تو گر بودش چشم یاری از یاران
غزل شمارهٔ ۴۶۰

رویت که هست صورت چین شرمسار از آن
نقشی است دقت ید صنع آشکار ازان
تحریر یافت صورت و زلفت ولی هنوز
در لرزه است خامه صورت نگار ازان
بر نخل ناز پرور او هرکه بنگرد
یابد کمال قدرت پروردگار از آن
از گلستان او همه کس را به کف گلی است
ما را به سینه خاری و صد خار خار ازان
مردم ز بیم مرگ به عمرند امیدوار
من ناامید ار نیم امیدوار ازان
در هجر می دهی خبر آمدن به من
دانسته ای که صعب تر انتظار ازان
زین نیلگون خمم به همین شادمان که هست
حسن تو را به شیشهٔ می بی خمار ازان
باقیست یک دمی دگر از عمرم ای طبیب
بگذر ز چاره ام که گذشتست کار ازان
از آهنست سقف فلک گویا که نیست
تیر دعای خسته دلانرا گذار ازان
آورده زور بر دل زارم سپاه غم
ساقی بیار می که برآرم دمار ازان
می پرورد می فرح انجام محتشم
خمخانهٔ غمش که منم جرعه خوار ازان
غزل شمارهٔ ۴۶۱

تا به کی جان کسی دل بری از هیچ کسان
آفت حسن بتان است هجوم مگسان
تو ز خود غافلی ای شمع ملک پروانه
که چو گل هر نفسی میزنی آتش به کسان
زده آتش به جهان حسن تو وز بیم نفس
تا شود روی تو آئینهٔ آتش نفسان
کشور حسن بیک تاخت بگیری چو شوند
هم رهان ره سودای تو باری فرسان
به حریم حرمت پای سگانست دراز
وز سر کوی تو شیران همه کوته مرسان
رزق شاهنشهی حسن چه داند صنمی
که سجود در او سرزند از بوالهوسان
بندگیها کندت محتشم بی کس اگر
مکنی نسبتش از بنده شناسی به کسان
غزل شمارهٔ ۴۶۲

صبا تحیت بلبل به بوستان برسان
درود بنده بخان جهانستان برسان
دعای من که اجابت عنان کشندهٔ اوست
به آن گزیده سوار سبک عنان برسان
ز بخت سرکش خود کام بر من آن چه رسید
به آن امیر سرافراز کامران برسان
زمان چو ز جان می رسد به لب قدری
به سمع نکته رس او دوان دوان برسان
به قصهٔ من زار از غرور اگر نرسد
به دوستان وی این طرفه داستان برسان
وگر خود از سر رغبت شود حدیث شنو
چنان که شرط بلاغ است آن چنان برسان
پس از درود بگو ای مسیح هستی بخش
نوید نسخهٔ لطف به خستگان برسان
ز بنده پروریت چون صلای عام رسد
به گوش بندهٔ خاصت صدای آن برسان
سخن به طول رسید ای صبا تو مختصری
ز بندگان به جناب خدایگان برسان
ثنای محتشم بینوای خاک نشین
به خان محتشم پادشه نشان برسان
غزل شمارهٔ ۴۶۳

ای صبا درد من خسته به درمان برسان
یعنی از من بستان جان و به جانان برسان
نامه ذره به خورشید جهان آرا بر
تحفهٔ مور به درگاه سلیمان برسان
عذر کم خدمتی بنده به مولا کن عرض
آستان بوسی درویش به سلطان برسان
شرح افتادگی من چو شنیدی برخیز
در خرام آی و به آن سرو خرامان برسان
سر به سر قصهٔ احوالم اگر گوش کند
زود بر گرد و به من مژدهٔ احسان برسان
ورنه بنشین و به قانون شفاعت پیشش
نامه آغاز کن و قصه به پایان برسان
نامه گر کار به جائی نرساند زنهار
تو به فریاد رس او را و به افغان برسان
از پی روشنی دیدهٔ احباب آنجا
بوی پیراهنی از مصر به کنعان برسان
محتشم باز به عنوان وفا مشهور است
قصه کوتاه کن و نامه به عنوان برسان
غزل شمارهٔ ۴۶۴

تا بر سپهر از زر انجم بود نشان
دست در نثار تو بادا درم فشان
این که در ترقی کار تو بس که هست
ذات تو را بهر سر مو صد نشان ز شان
بر صاف سلسبیل کشان طعنه میزنند
از دردجرعه کرمت چاشنی چشان
عدلت ز عدل کسری و کی می برد سبق
به ذلت ز بذل حاتم طی می دهد نشان
نطق سفیه گفت تو را بارگه نشین
دل بر دهن زدش که بگو پادشه نشان
از زر فشانی تو ره درگهت شده
ممتاز بر زمین چو بر افلاک کهکشان
زان عهد یاد باد که بی باده محتشم
میشد خوشان ز خوش دلی خدمت خوشان
غزل شمارهٔ ۴۶۵

آمدم با ناله های زار هم دم هم چنان
مهر برجا عشق باقی عهد محکم همچنان
سر ز سوداهای باطل رفته بر باد و مرا
عزم پابوس تو درخاطر مصمم هم چنان
کشور جان شد ز دست و قلعهٔ تن پست گشت
بر حسار دل هجوم لشگر غم هم چنان
از نم سیلی فنا شد صورت شیرین ز سنگ
صورت شیرین او در چشم پرنم هم چنان
عالمی از خویشتن داری به مستوری مثل
من به شیدائی علم رسوای عالم هم چنان
خلق از امداد عالم گرم شور و مست عیش
من به مرگ بخت خود مشغول ماتم هم چنان
عاشق محروم مرد از رشگ در بزم وصال
با همه نامحرمیها غیر محرم هم چنان
یافت منشور بقا مهر فنا بر خاتمه
نام او سلطان دل را نقش خاتم هم چنان
محتشم بر آستان یار شد یکسان به خاک
مدعی پیش سگان او معظم هم چنان
غزل شمارهٔ ۴۶۶

شد پرده درم سوز درون از تو چه پنهان
افتاده دل از پرده برون از تو چه پنهان
هرچند چو فانوس به دل پرده کشیدم
پوشیده نشد سوز درون از تو چه پنهان
تا مهر گیاه خط سبزت شده پیدا
مهر دل من گشته فزون از تو چه پنهان
سرگرمیم از عشق تو بر عاقل و جاهل
روشن شده از داغ جنون از تو چه پنهان
دل کرد بسی کوشش و ننهفت ز مردم
افسانهٔ عشقم به فسون از تو چه پنهان
تا کرده رقیب آرزوی بادهٔ لعلت
هستیم بهم در پی خون از تو چه پنهان
رازی که دل محتشم از خلق نهان داشت
بر جمله عیان گشت کنون از تو چه پنهان
غزل شمارهٔ ۴۶۷

ای نگاهت آهوان را گرم بازی ساختن
کمترین بازی سوار از پشت زین انداختن
غمزه ات شغل آن قدر دارد که در صید افکنی
می تواند کم به بسمل ساختن پرداختن
هرکه را زخمی زدی سر در قفای او منه
صید ناوک خورده را در پی چه لازم تاختن
کام جویان را مده در بزم جای ماه که هست
نقد عصمت باختن عشق از هوس نشناختن
ظلم بیداد است اما آتشی بی دود نیست
بی کسان را سوختن با ناکسان در ساختن
مهر ورزان راست وجه آزمون از روی زرد
نقد جان در بوته غم بردن و به گداختن
محتشم می آورد بر لشگر عزت شکست
پیش خوبان دم به دم رایت ز آه افراختن
غزل شمارهٔ ۴۶۸

شغل دهقان چیست ز آب و گل نهال انگیختن
صنع یزدان نخل با این اعتدال انگیختن
بهترین وجهی است در یکتائی دهقان صنع
آن دو شهلا نرگس از باغ جمال انگیختن
این چه اندامست و موج انگیزی از آب زلال
موج ازین بهتر محال است از زلال انگیختن
گر نباشد دست قدرت در میان حسن تو را
کی توان از سیم ناب این خط و خال انگیختن
خود قصب پوشی و صد سرو مرصع پوش را
می توان در بزمت از صف نعال انگیختن
چند بهر یک عطا کانهم نیاید در وجود
سایلی بتواند اسباب سئوال انگیختن
نیست در اندیشهٔ اکسیر وصل او مرا
حاصلی غیر از خیالات محال انگیختن
دادن از عشق خود اکنون مژده آزادیم
هست بهر مرغ بریان پر و بال انگیختن
نیست پر آسان به دعوی محتشم با طبع تو
توسن معنی ز میدان خیال انگیختن
غزل شمارهٔ ۴۶۹

رخت را آفتاب سایه گستر می توان گفتن
خطت را سایهٔ خورشیدپرور می توان گفتن
میانت را نشاید موی گفت از نارکی اما
دهانت را ز تنگی تنگ شکر می توان گفتن
رخت را با رخ یوسف مقابل می توان کردن
دمت را با دم عیسی برابر می توان گفتن
مکرر گرچه نتوان گفت با آن نوش لب حرفی
لبش را گفته ام قند و مکرر می توان گفتن
به آن مه در سرمستی حدیثی گفته ام کین دم
نه ز آن برمی توان گشتن نه دیگر می توان گفتن
به سان محتشم داد به شاهی کشور دل را
که او را پادشاه هفت کشور می توان گفتن
سپهر دین و دولت شهسوار عرصه شوکت
که خاک پای او را تاج قیصر می توان گفتن
الوالغالب جلال الغروالدین شاه ابراهیم
که نعل توسنش را ماه نور می توان گفتن
غزل شمارهٔ ۴۷۰

گرچه در دیدهٔ تر جای تو نتوان کردن
به همین قطع تمنای تو نتوان کردن
وصل را گرچه به کوشش نتوان یافت ولی
هجر را مانع سودای تو نتوان کردن
کنم از بهر تو دانسته خلاف دل خویش
چون خلاف دل دانای تو نتوان کردن
گرچه کفر است ز بس سرکشیت می ترسم
کز خدا نیز تمنای تو نتوان کردن
در دل تنگی و این طرفه که نه گردون را
صدف گوهر یکتای تو نتوان کردن
خواهم از خلق نهانت کنم اما چه کنم
که تو خورشیدی و اخفای تو نتوان کردن
گر سراپا چو فلک دیده توان گشت هنوز
سیر خود را ز تماشای تو نتوان کردن
گر کنی وعده هم ای یار غلط وعده چه سود
که نیائی و تقاضای تو نتوان کردن
محتشم گر تو کنی ترک سخن صد کان را
به دل طبع گهر زای تو نتوان کردن
غزل شمارهٔ ۴۷۱

فتنه می خیزد از آن ترکانه دامن برزدن
عشوه می ریزد از آن مستانه گل بر سر زدن
ترک چشمش دارد آیا از کدام استاد یاد
دست از تمکین به جنبانیدن خنجر زدن
شیر دلرا کند گرد لشگر حسنش ز جا
نیست آسان خویش را بر قلب این لشگر زدن
قسمی از بیگانگی دارد که می بارد از آن
خانهٔ دل را به دست آشنائی در زدن
باده در خلوت کشیدن های او را در قفاست
سر ز جائی برزدن آتش به عالم در زدن
یک جهان لطف است ازو بعد از تواضعهای عام
سر ز من پیچیدن اندر حالت ساغر زدن
نرگس خنجرزن او زخم خنجر خورده را
می کشد از انتظار خنجر دیگر زدن
پیش آن چشم ای غزالان عشوهٔ چشم شما
نیست جز بر چشم مردم مشت خاکستر زدن
محتشم پروانه آن شمع گشتی وای تو
نیست کار سرسری گرد سر او پر زدن
غزل شمارهٔ ۴۷۲

روز من زان زلف میدانم سیه خواهد شدن
حال من زان خال میدانم تبه خواهد شدن
قد اگر این است پر تنها ز پا خواهدفتاد
جلوه گر این است پر دلها زره خواهد شدن
ماه نو صد ناز خواهد کرد بر مهر آن زمان
کان چنان نازان به آنطرف کله خواهد شدن
گر خرام این است بس جانها ز پا خواهد فتاد
گر روش این است بس دلها زره خواهد شدن
گر به صید انداختن پردازد آن رعنا سوار
صید پردازنده صد صید گه خواهد شدن
بر نگاهش دوز چشم ای دل که مرهم کاری
در میان تیرباران نگه خواهد شدن
راحتی کز تیغ او دیدم من آن خون خوار را
قتل من کفارهٔ چندین گنه خواهد شدن
محتشم گر بحر غم امواج خواهد زد چنین
سیل اشگ من ز ماهی تا به مه خواهد شدن
غزل شمارهٔ ۴۷۳

ای ابرویت به وقت اشارت زبان حسن
شهرت ده زبان دگر در زمان حسن
ز آمد شد خیال تو در شاه راه چشم
از یکدگر نمی گسلد کاروان حسن
از تیر عشق اهل زمین پر برآورند
آرد چو غمزه ات به کشاکش کمان حسن
خوبی به غایتی که زلیخا نمی برد
در جنب خوبی تو به یوسف گمان حسن
چندان نیافریده دل اندر جهان مرا
کان بت کند ببردنشان امتحان حسن
عالم ز دل تهی شد و آن مه نمی دهد
از دلبری هنوز زمانی امان حسن
روزی که صدهزار سر از تن بیفکند
باشد به جرم بد مددی سرگران حسن
چشمت که گرم تربیت مرغ غمزه است
شهباز پرور آمده در آشیان حسن
جز بهر پیشکاری حسنت جهان نداد
پیش از تصرف تو به یوسف جهان حسن
میداشت بهر فتنه آخر زمان نگاه
آیینه ات زمانه در آیننه دان حسن
از نوبهار حسن چه گلها که بشکفد
روزی که گرد روی تو گردد خزان حسن
تا غارت بهار چمنها کند خزان
بادا دعای محتشمت پاسبان حسن
غزل شمارهٔ ۴۷۴

ای تو نکرده جز جفا آن چه نکرده ای بکن
تیغ بکش به خون ما آن چه نکرده ای بکن
ای زده عقل و راه دین خواهی اگر متاع جان
بی خبر از درم درا آن چه نکرده ای بکن
چند به منتم کشی کز ستمت نکشته ام
ای ستمت به از وفا آن چه نکرده ای بکن
ای که ربوده ای به رخ صد دل و مایلی بدین
عقدهٔ زلف برگشا آن چه نکرده ای بکن
ای که نبوده بر درت مثل من از جفا کشان
میروم این زمان بیا آن چه نکرده ای بکن
ای نه نموده روی مه برده هزار دل ز ره
روی به محتشم نما آن چه نکرده ای بکن
غزل شمارهٔ ۴۷۵

چون شدم صیدت به گیسوی خودت دربند کن
تا ابد با خود به این قیدم قوی پیوند کن
ای گل رعنا برای عندلیب بی نصیب
نیست گر بوئی به رنگی از خودت خورسند کن
تلخی شیرین لبان ناموس را خوش مایه ایست
تا توانی زهر باش ای شوخ و کار قند کن
ای مسیحا دم که صد بیمار در پی میروی
یک نفس بنشین دوای دردمندی چند کن
کعبهٔ مقصودی الحق سر زگمراهان مپیچ
قبلهٔ حاجاتی آخر رو به حاجت مند کن
می رود ای مادر ایام کار ما ز دست
یک سفارش از برای ما به این فرزند کن
اعتمادت نیست گر بر عهدهای محتشم
خیز و هر یک عهد او محکم به صد پیوند کن
غزل شمارهٔ ۴۷۶

در پرده عشق آهنگ زد ای فتنه قانون ساز کن
صحبت گذشت از زمزمه ای دل خروش آغاز کن
دست خرد کوتاه شد از ضبط ملک عافیت
ای عشق فرصت یافتی بنیاد دست انداز کن
آمد صدای طبل باز از صید گاهی در کمین
شهباز عشقی پر گشوده ای مرغ جان پرواز کن
عشق اینک از ره می رسد ای جان به استقبال رو
غم حلقه بر در می زند ای دل برو در باز کن
شد زنده از یک پرسشت تا زنده ام مانند من
داری گواهی این چنین رو دعوی اعجاز کن
نوعی که هستی خویش را بنما و بر هم زن جهان
از عهد دیگر دلبران این عهد را ممتاز کن
چون بر مراد محتشم غمگین نواز است آن صنم
ای دل تو نازان شو به غم ای غم تو بر دل ناز کن
غزل شمارهٔ ۴۷۷

بیا ای عشق تمکین مرا از گرد ره بشکن
جنون را پیش رو کن عقل را پشت سپه بشکن
مسجد سرو من قدر است کن وز بار عشق آنجا
هزاران زاهد صدساله را پشت دو ته بشکن
حصار دل که شاهانند در تسخیر آن عاجز
تو زیبا دلستان بستان تو رعنا پادشه بشکن
قضا چون بست به رمه طاق ابرویت زبردستی
بیا و طاق دلها را ز ماهی تا به مه بشکن
اگر در وادی عشقت دل از ظلمت کشد لشگر
شکوهٔ لشگر دل را به زور یک نگه بشکن
به بام بارگاه آی و ز برقع طرف رخ بنما
وزان شکل هلالی قدر ماه چهارده بشکن
فراغعت را غنیمت دان غمین منشین قدح بستان
تکلف را اجازت ده کمر بگشا کله بشکن
اگر از کام جویان بر در و دیوار او بینی
سر کیوان به چوب حاجیان بارگه بشکن
اگر این است ساقی محتشم گو پشت زهدم را
به آن رطل گران پیمودن از بار گنه بشکن
غزل شمارهٔ ۴۷۸

گفتمش دم به دم آزار دل زار مکن
گفت اگر یار مکنی شکوه ز آزار مکن
گفتمش چند توان طعنه ز اغیار شنید
گفت از من بشنو گوش باغیار مکن
گفتم از درد دل خویش به جانم چه کنم
گفت تا جان شودت درد دل اظهار مکن
گفتم آن به که سر خویش فدای تو کنم
از میان تیغ برآورد که زنهار مکن
گفتمش محتشم دلشده را خوار مدار
گفت خورد از پی عزت او خوار مکن
غزل شمارهٔ ۴۷۹

ای پارسای کعبه رو عزم سر آن کو مکن
راه ریا گم میکنی در قبلهٔ ما رو مکن
رسم به تانست ای پری دین کاهی و ایمان بری
اما تو قدسی جوهری با این صفتها خو مکن
یارب چو من هر بی خبر کز فرقتت دارد خطر
بیخ حیات او بکن هجران نصیب او مکن
من صیدی ام کز سرکشی حکمت شکارت می کند
پرتکیه بر تسخیر من در قوت بازو مکن
تنها ز کویت می روم دل گر نیاید کو میا
جان هم به منت گر کند همراهی من گو مکن
خار مزار محتشم گل می دهد از خون برون
بگذر بران گلشن ولی گلهای او را بو مکن
غزل شمارهٔ ۴۸۰

چون نمودی رخ به من یک لحظه بدخوئی مکن
شربت دیدار شیرین به ترش روئی مکن
می کنم گر بیخ عیش خویش میگوئی بکن
می کنم گر قصد جان خویش میگوئی مکن
با بدان نیکی ندارد حاصلی غیر از بدی
گر بخود بد نیستی با غیر نیکوئی مکن
غمزه ات محتاج افسون نیست در تسخیر خلق
صاحب اعجاز را تعلیم جادوئی مکن
من که خود کم کرده ام دل در رهت دادم مده
عاشق بیداد را خوش دل به دلجوئی مکن
گر درین دیوان گناه ما خطای عاشقی است
گو کسی در نامهٔ ما این خطا شوئی مکن
ترک بد خوئی کن اما با گدای پرهوس
گرچه باشد محتشم زنهار خوش خوئی مکن
غزل شمارهٔ ۴۸۱

از آن پیش رقیبان مهر ورزدیار من با من
که خواهد بیش گردد کینهٔ اغیار من با من
به این بخت زبون و طالع پستی که من دارم
عجب گر سر در آرد سر و گل رخسار من با من
نمی دانم چه می گوید ز بدگویان که می گوید
به این تلخی سخن شوخ شکر گفتار من با من
مرا کز رنجش اغیار دایم دل گران گشتی
چسان بینم که باشد سر گران دل دار من با من
دل زارم چو برد آن شوخ و شد بیگانه دانستم
که می کرد آشنائی از پی آزار من با من
ز کید خصم پیش یار من مقدار من کم شد
نمی دانم چه دارد خصم بی مقدار من با من
به کویش محتشم چون ره برم شبهای تنهائی
اگر همره نباشد آه آتش بار من با من
غزل شمارهٔ ۴۸۲

ساخت شب مرا سیه دود دل فکار من
روزم اگر چنین بود وای به روزگار من
چون دهد از غم توام آه به باد نیستی
آینهٔ سپهر را تیره کند غبار من
ابر بلابرون خیمه ز موج خیز غم
چون ز درون علم کشد آه شراره بار من
تا تو قرار داده ای قتل مرا به تیغ خود
صبر فرار کرده است از دل بی قرار من
تا ز نظاره ات مرا ساخت به عشق مبتلا
گوشه بگوشه می جهد چشم گناهکار من
به ز نخست محتشم باز رسم به کار خود
گر دگر آن غزاله را چرخ کند شکار من
غزل شمارهٔ ۴۸۳

بت پرستی را شعار خود کنم تا یار من
از خدای خود نترسد چون کند آزار من
سر ز تقوی پا ز مسجد دست از طاعت کشم
تا شود آن نامسلمان راضی از اطوار من
کوشم اندر معصیت چندان که گردم کشتنی
تا بود در کشتن من بی گنه دلدار من
دوستان را حضم خود سازم که بعد از کشتنم
خون من قطعا نخواهند از بت خونخوار من
دشمنان را دوست دارم تا پس از قتلم نهد
این گنه بر گردن ایشان مه پرکار من
گوسیه شورویم از ترک عبادت تا مرا
بندهٔ یک رنگ خود داند پری رخسار من
محتشم خواهد به خاک تیره یکسان خویش را
تا مرا دیگر به کام خویش بیند یار من
غزل شمارهٔ ۴۸۴

در ملک بودی اگر یک ذره عشق یار من
در فلک آتش افکندی آه آتش بار من
در تن زارم جگر صدچاک و دل صد پاره شد
بوالعجب گلها شکفت از عشق در گلزار من
چون کند پامالم آن سرو از پی پابوس او
دل برون آید ز چاک سینهٔ افکار من
های و هویم لرزه در گورافکند منصور را
چون زنند از راه عبرت در ره اودار من
خواستم از شربت وصلش دمی یابم حیات
کرد چشم قاتلش زهری عجب در کار من
آن چنان زارم که بر من دشمنان گزیند زار
دوستی آخر تو کمتر کوش در آزار من
محتشم هرگه نویسم شعر عاشق سوز خویش
آتش افتد از قلم در نسخهٔ اشعار من
غزل شمارهٔ ۴۸۵

یارب که خواند آیت عجر و نیاز من
بر شاه بنده پرور مسکین نواز من
یارب که گوید از من مسکین خاکسار
با شهسوار سر کش گردون فراز من
کای نوربخش چشم جهان بین مردمان
ای روشنائی نظر پاکباز من
چشمت که خوش بمن به فکندی خدنگ ناز
اکنون چرا نمی نگرددر نیاز من
گوش مبارکت که ز من می شنید راز
بهر چه گوشه گیر شد آخر ز راز من
زلفت مگر ز من کجی دید کز جفا
کوتاه ساخت رشتهٔ عمر دراز من
چون محتشم ز درد تو بیچاره ام چه باک
گر چاره ساز من شوی ای چاره ساز من
غزل شمارهٔ ۴۸۶

به زیر لب سخنگویان گذشت آن دلربا از من
گره گردیده حرفی در دل او گوئیا از من
زبانش خامش از شرم ولبش در جنبش از خوبی
نمی دانم چه در دل دارد آن کان حیا از من
جبین پرچین و دل پرکین سبک کام و گران تمکین
ز پیشم رفت تا در خاطرش باشد چها از من
مرا هم راز چون با غیر دید و لب گزید آن بت
ندانستم که پاس راز او می داشت یا از من
چنان بی اعتبارم پیش او کز بهر خونریزم
کشد تیغ جفا گر بشنود نام وفا از من
چو هم رازم به کس بیندشود دهشت بر او غالب
دلش از راز داران نیست ایمن غالبا از من
به دریا قوت را چون کرد پنهان این کمان ببردم
که می ترسد ز رازش حرفی افتد برملا از من
نهانی می نمایندم بهم خاصان او گویا
به آن بیگانه خو هم گفته حرف آشنا از من
دهد غماز را دشنام پیش محتشم یعنی
تو هم باید دگر حرفی نگوئی هیچ جا از من
غزل شمارهٔ ۴۸۷

ای خدنگ مژه ات عقده گشای دل من
حل شده از تو به یک چشم زدن مشکل من
خون من ریزد اگر آن گل رعنا بر خاک
ندمد جز گل یک رنگی او از گل من
شادم از بی کسی خود که اگر کشته شوم
نکند کس طلب خون من از قاتل من
آن چنان تنگ دلم از غم آن تنگ دهان
که غمش نیز به تنگ آمده است از دل من
سر من بر سر آن کو فکن از تن که فتد
گاه و بی گاه گذار تو به سر منزل من
داشت در کشتن من تیغ تو تعجیل ولی
زود آمد به سر این دولت مستعجل من
محتشم چون به سخن نیست مه من مایل
چه شود حاصل ازین گفتهٔ بی حاصل من
غزل شمارهٔ ۴۸۸

ای به بالا فتنه سرگردان بالای تو من
ای سراپا ناز قربان سراپای تو من
با وجود جلوهٔ تو خلق حیران منند
بس که حیران گشته ام برقد رعنای تو من
کرده چشم نیم بازت رخنه در بنیاد جان
این چه چشمست ای شهید چشم شهلای تو من
تا نگردد خواری من برملا پیش کسان
می نوازی بنده را ای بندهٔ رای تو من
من بندبندم بگسل از هم گرنباشم روز حشر
بند بر دل مانده زلف سمن سای تو من
چون برون آرم سر از خاک لحد باشم هنوز
پای در گل از خیال نخل بالای تو من
در وصف دیوانگان کوی عشقم جامباد
گر خلاصی جویم از زنجیر سودای تو من
دست من گیر ای گل رعنا که هستم از فراق
خار در پا رفته راه تمنای تو من
محتشم تا خسروان را مجلس آراید به شعر
پادشاه او تو باشی مجلس آرای تو من

غزل شمارهٔ ۴۸۹

گر شود از دیده نهان ماه من
دود برآرد ز جهان آه من
از نگه من به تمنای خویش
آه گر افتد به گمان ماه من
آن که به پندست مرا سود خواه
از همه بیش است زیان خواه من
از تو به جان آمدم اندیشه کن
جان من از نالهٔ جانکاه من
بندگیت جان من بینواست
جان من از من مستان شاه من
باش به هوش ای دل غافل که چرخ
در ره او کنده نهان چاه من
محتشم افسرده رهی داشتم
نیک زد آن سرو روان راه من
غزل شمارهٔ ۴۹۰

ز بس کز توست زیر بارجان مبتلای من
چو ریگ از هم بپاشد کوه اگر باشد به جای من
به قدر عشق اگر در حشر یابد مرتبت عاشق
بود بر دوش مجنون در صف محشر لوای من
شود مجنون ز لیلی منفعل فرهاد از شیرین
چو با مهر تو سنجد داور محشر وفای من
شود دوزخ سراسر حرف من گر عشق خوبان را
گنه داند خدا وانگه به فعل آرد جزای من
اگر در وادی وصلش بنودی یک جهان درمان
مرا تنها جهانی درد کی دادی خدای من
ز بس کز عاشقی پا در کلم ممکن نمی دانم
که بیرون آید از گل روز محشر نیز پای من
زهر چشمی شود صد چشمه خون محتشم جاری
چو افتد در میان روز قیامت ماجرای من
غزل شمارهٔ ۴۹۱

چو می خواهد که نامم نشنود بیگانه رای من
ازو بیگانه بادا هرکه باشد آشنای من
ز رغم من به نوعی مدعی را کام می بخشی
که می خواهد باخلاص از خدای من بقای من
بکش گر درخور بخشش نیم تا کی روا داری
به بدخواه از پی درخواه جز می التجای من
چو فرمائی که خاصانت به بزم آرند یاران را
به حاجب هم به جنبان گوشهٔ چشمی برای من
ز قرب یار ننهادم ز جای خود قدم بالا
چها در سر گرفتی غیر اگر بودی به جای من
به تشریف غلامی گر بلند آوازه ام سازی
زند بر بام چرخ ایام کوس کبریای من
غزل شمارهٔ ۴۹۲

با وجود وصل شد زندان حرمان جای من
برکنار آب حیوان تشنهٔ مردم وای من
باغبان کاندر درون بر دست گلچین گل نزد
دست منعش در برون صد تیشه زد بر پای من
سایه بر هر کس فکند الا من دوزخ نصیب
سر و طوبی قد گل روی بهشت آرای من
هست باقی رشحه ای از وصل و جان من کباب
من که امروز این چنینم وای بر فردای من
پر گیاه حسرتی خواهد دمانیدن ز خاک
در پی این کاروان اشگ جهان پیمای من
از تفقدهای عامم نیز کردی ناامید
بیش ازین بود از تو امید دل شیدای من
محتشم افغان که مستغنی است از یاد گدا
پادشاه بی غم و سلطان بی پروای من
غزل شمارهٔ ۴۹۳

سرگرمئی کو تا نهم از کنج عزلت پا برون
نوبت زنان از عشق تو آیم به صد غوغا برون
چون مرد میدان را زنند از بهر جانبازی صلا
سر بر کف و کف بر دهان آیم من شیدا برون
دهشت شود نو سلسله چون از صف دیوانگان
آشفته خو زنجیر خا ایم من رسوا برون
در لشگر عقل و خرد یک مرده صد صف بر درم
تا آید از بهر جدل مرد از صف هیجا برون
کو آتش در دل که من چون دست در جیب آورم
از پرتو گیرائیش آرم ید و بیضا برون
صحرای شوری کو کزو چون روی در شهر آمدم
صد وحشی اندر پیش پس آیم ازان صحرا برون
دریای شوری کو که من کوشم چو در غواصیش
آخر به جائی در دهم تا حشر ازان دریا برون
خیل بلاصف می کشد میدان دم از خون می زند
همت فرس زین می کند من می روم تنها برون
دل میل دارد کز هوس دردیگی اندازد مرا
کز تن نیاید یک نفس بی آه و واویلا برون
تا کی به دریا جا کنم کز خانه جانانه ای
دامان استیلاکشان آید به استغنا برون
بی قید طفلی خواهم و عشقی که بازی بازیم
از خلوت زهدآورد هر دم به غیرتها برون
هان محتشم نزدیک شد کز رستخیز عشق تو
آری قیامت در نظر نارفته از دنیا برون
غزل شمارهٔ ۴۹۴

از سپاه حسن آخر یک سوار آمد برون
کافتاب از شرم رویش شرمسار آمد برون
همچو نخل تر که باد تند ازو ریزد ثمر
پر نگاه و عشوه ریز و غمزه بار آمد برون
کار مرگ آن دم شد آسان کز قد آن نخل تر
از نیام دهر تیغ آب دار آمد برون
بر فلک شد پر نفیر از بانگ پیکانان بلند
غالبا امروز شاه کامکار آمد برون
وضع سرمستانه اش بازار سرمستان شکست
گرچه کم شد نشاء غالب خمار آمد برون
داده تا قتل که را با خود قرار امشب که باز
تیغ بر کف چین بر ابرو بی قرار آمد برون
انتظاری داده بودم بر درش با خود قرار
ناگه آن سرو روان بی انتظار آمد برون
خط رویت خاست یا در عهدت از طوفان حسن
آفتاب عالم آرا از غبار آمد برون
نقد قلب محتشم در بوتهٔ عشق بتان
رفت بر ناقص ولی کامل عیار آمد برون
غزل شمارهٔ ۴۹۵

با او شبی از دیر می خواهم خراب آیم برون
او برقع شرم افکند من از حجاب آیم برون
خوش آن که طرح سیر شب اندازد آن مست خراب
من دامن ظلمت دران با آفتاب آیم برون
عذر گنه گویم چنان کز کشتن من بگذرد
گر آن قدر بخشد امان کز اضطراب آیم برون
در ورطهٔ عشق بتان ناکرده خود راامتحان
کشتی در آب انداختم تا چون ز آب آیم برون
تا حشر عشق از بهر من خواهد فروزد آتشی
کافتم اگر یک دم درو دردم کباب آیم برون
راندم به میدان چون فرس کز تیرباران بلا
از موج خیز خویشتن گلگون رکاب آیم برون
از ابر احسان قطره ای در دوزخ هجران چکان
تا محتشم یابد امان من از عذاب آیم برون
غزل شمارهٔ ۴۹۶

دو دل ربا که بلای دلند و آفت دین
دلم به غمزه آن رفت و دین به عشوهٔ این
یکی ز غایت عرفان گلیست پرده گشا
یکی ز عین حیا غنچه است پرده نشین
یکی به کام حریفان نموده خنده ز لب
یکی به عارض تابنده همچو در ثمین
یکی به عارض تابنده رشک ماه فلک
یکی به قامت رعنا بلای روی زمین
یکی ز طره سرچین نموده مشگ ختا
یکی ز عقده گیسو گشوده ناقه چین
یکی به قصد من از ابروان کشیده کمان
یکی چو چشم خود از گوشه ها گشوده کمین
ز دست هر دو دل محتشم شکاف شکاف
گهی به تیغ عداب و گهی به خنجر کین
غزل شمارهٔ ۴۹۷

چو در چوگان زدن آن مه نگون گردد ز پشت زین
زمین گوید ثنا گردون دعا روح الامین آمین
رسید از ماه سیمایان سپاهی در قفا اما
در این میدان نمی بینم سپهداری به این آئین
به تندی برق مستعجل به لنگر کوه پابرجا
به میدانها سبک جولان به محفلها گران تمکین
به تحریک طبیعت در خم چو گان بیدادم
چنان دارد که چون گویم نه آرامست و نه تسکین
شوم او را بلاگردان چو رخش ناز بی پایان
به پائین راند از بالا به بالا تا زد از پائین
مکن خون کوی ای دل بر سر میدان او مسکن
که آنجا در پی سر میرود صد عاشق مسکین
نثار بزمت این بس محتشم کان معدن احسان
لب گوهرفشان گاهی بجنباند پی تحسین
غزل شمارهٔ ۴۹۸

به دوستی خودم میکشی که رای من است این
به خویش دشمنی کرده ام سزای من است این
گداختم ز جفا تا وفا به عهد تو کردم
بلی نتیجهٔ عهد تو و فای من است این
به قول مدعیم میکشی و نیستی آگه
که در غمی که منم عین مدعای من است این
وفا نگر که دم قتل من ز خیل سگانش
یکی نکرد شفاعت که آشنای من است این
عجب نباشد اگر پا کشم ز مسند قربت
تو آفتابی و من ذره ام چه جای من است این
دلم که گشته ز بی غیرتی مقیم در آن کو
از آن مقام برانش که بی رضای من است این
اگر ز غم برهی محتشم دچار تو گردد
بگو کمینه غلام گریز پای من است این
غزل شمارهٔ ۴۹۹

پردهٔ ما میدری کائین زیبائیست این
عالمی را ساختی رسوا چه رسوائی است این
جلوه کردی با قد رعنا و کشتی خلق را
ای جهانی کشته قدت چه رعنائی است این
وضع بدمستانه ات زد مجلس یاران بهم
رسم یاری یا طریق مجلس آرائیست این
هرکه در راهی به عزت کشته ای را دید و گفت
صید ناوک خورده آن ترک یغمائی است این
هرکجا بوی می آمد رفتی آنجا همچو باد
باده پیمائی نگویم باد پیمائی است این
جیب چندین تهمت آلوده است حالا از تو چاک
گر بدانی موجب صد دامن آلائیست این
دی شنید از محتشم هرچند تلخ آن نوش لب
گفت از بی طاقتی و ناشکیبائی است این
غزل شمارهٔ ۵۰۰

حسن می نازد به رخسارت چه رخسارست این
فتنه می بارد ز رفتارت چه رفتارست این
بلبلان را جای گلزارست و عصمت کرده است
قدسیان را مرغ گلزارت چه گلزارست این
نقد جان آرند و دشنام از لب لعلت خرند
بس فریبنده است بازارت چه بازارست این
آن که می گردد به جرم دیدنت بسمل همان
می نماید میل دیدارت چه دیدارست این
با وجود این همه مردم کشیها هیچ کس
نیست ناراضی ز اطوارت چه اطوارست این
از دلم گفتم خبرداری شدی خندان که نه
محض اقار است انکارت چه انکارست این
محتشم با آن که مشتاقند خوبان شعر را
یار بیزار است ز اشعارت چه اشعارست این
غزل شمارهٔ ۵۰۱

بر رخ به قصد دل منه زلف دو تا را بیش از این
در کشور خود سرمده خیل بلا را بیش از این
صد ره شکست ای رشک مه حسنت دل و دین را سیه
برطرف مه طرف کله مشکن خدا را بیش از این
دل کرده ساز ای نوش لب در وعده قانونی عجب
گر داری آهنگ طرب بنواز ما را بیش از این
نخل ترت در پیرهن چون نیکشر شد پرشکن
محکم مبند ای سیمتن بند قبا را بیش از این
میدان ظلم از اشک ما شد جای لغزشهای پا
جولان مده بهر خدا رخش جفا را بیش از این
ای دل که می آمد روان تیرش ز قدرت بر نشان
ترسم نداری در کمان تیر دعا را بیش از این
پرسان ز حال محتشم هستی ولی بسیار کم
پرسند ارباب کرم حال گدا را بیش از این
غزل شمارهٔ ۵۰۲

جانا مران رخش جفا بر خاکساران بیش از این
زاری ببین خواری مکن با بردباران بیش از این
کردم نگاهی آرزو و آن هم نکردی از جفا
دارند چشم ای بی وفا یاران ز یاران بیش از این
دل کرده ساز ای نوش لب در وعده قانونی عجب
گرمی مکش آتش مزن در خامکاران بیش از این
بر گرد رنگی گشت جان ز آب دم تیغت ولی
زان ابرتر می داشت دل امیدباران بیش از این
ای از ازل بر آتشست ساکن سپند جان ما
تسکین مجو تمکین مخواه از بی قراران بیش از این
تازان به جولانگه درا کز ناز بر اهل وفا
توسن نتازند از جفا رعنا سواران بیش از این
هردم به بزم ای محتشم ساقی کشانت می کشد
باشند در قید ورع پرهزگاران بیش از این
غزل شمارهٔ ۵۰۳

آینه بردار و حسن جان فزای خویش بین
انتخاب نسخهٔ صنع خدای خویش بین
در خرامش بر قفا چشم افکن ای زنجیر مو
یک جهان مجنون کشان اندر قفای خویش بین
ای که برافتادگان چون باد میرانی سمند
یک ره آخر زیر پای باد پای خویش بین
ای که در مهد همایون میروی سلطان صفت
از زکوه سلطنت سوی گدای خویش بین
ای جمالت شمع صد پروانه سر برکن ز بام
مرغ جان را پرزنان گرد سرای خویش بین
از قبای تنگ بیرون آ و جیب یوسفان
تا به دامن چاک از رشگ قبای خویش بین
بینوا در دهر بسیار است اما محتشم
بینوای توست سوی بینوای خویش بین
غزل شمارهٔ ۵۰۴

شاهانه رخش راندن آن خردسال بین
در خردی آن بزرگی و جاه و جلال بین
بر ماه تازهد پرتو حسنش نظر فکن
صد آفتاب تعبیه در یک هلال بین
شد فتنهٔ زمانه مهش بدر ناشده
پیش از کمال حسن نمود جمال بین
ز آثار حسن او اثر از آدمی نماند
این حسن آدمی کش بی اعتدال بین
مردم که وقت پرسش حالم به محرمی
پنهان اشاره کرد که تغییر حال بین
گفتم که فرض گشته مرا پای بوس تو
سوی رقیب دید که فرض محال بین
یک باره گشت پاس درش مشتغل به من
هان ای حسود دولت بی انتقال بین
شد شهره تا ابد به غلامیش محتشم
این خسروی و سلطنت بی زوال بین
غزل شمارهٔ ۵۰۵

ز دیده در دلم ای سرو دل ربا بنشین
نشیمنی است ز مردم تهی بیا بنشین
تو شاه حسنی و خلوت سرای توست دلم
هزار سال به دولت درین سرا بنشین
دو منزلند دل و دیده هر دو خانهٔ تو
چه حاجتست که من گویمت کجا بنشین
تو ماه مجلس ما شو به صد طرب گو شمع
به گوشه ای رو و زاری کنان ز ما بنشین
خوشست صحبت شاه و گدا به خلوت انس
تو شاه محترمی با من گدا بنشین
غزل شمارهٔ ۵۰۶

چون برفروزد آینه زان آفتاب رو
رو سوی هر که آورد آتش زند در او
سیلاب تیغ بار چنان تیز رو فتاد
کز سرگذشت آب و مرا تر نشد گلو
زلف تو جادوئیست برآتش گرفته جا
چشم تو آهوئیست به مردم گرفته خو
مشرب رواج یافته چندان که محتسب
می می کشد به بزم حریفان سبو سبو
در دیر رکرد غسل به می آن که زا ورع
بر اسمان نگاه نمی کرد بی وضو
ای دوستان فغان که من ساده لوح را
کشتند بی گناه بتان بهانه جو
از دولت گدائی آن ماه محتشم
بهر تو آمد این لقب از آسمان فرو
غزل شمارهٔ ۵۰۷

مراست رشتهٔ جان کاکل معنبر او
فغان اگر سر موئی شود کم از سر او
نه کاکل است که بر سر فتاده سر و مرا
همای حس فکنده است سایه بر سر او
برابری به مه او روی نکرد مهی
که رو نساخت چو آیینه در برابر او
اگر نقاب گشاید گل سمنبر من
به گلستان چه نماید گل و سمن بر او
مرا ز دولت صد سالهٔ وصال آن به
که غیر یک نفس آواره باشد از در او
چو قتل بی گنهان خواهی ای فلک ز نهار
بریز خلق من اول ولی به خنجر او
چو محتشم شرف این بس که خلق دانندم
کمین بنده ای از بندگان کمتر او
غزل شمارهٔ ۵۰۸

آن کوست قبلهٔ همه کس قبله جو در او
و آن روست قبله ای که کند کعبهٔ رو در او
آیینه ساز چشم من این شیشه ساخته
نوعی که جز تو کس ننماید نکو در او
ز آب و هوای لطف تو گلزار کام ماست
باغ شکفته صد گل بی رنگ و بو در او
داری دلی که هست محل ملایمت
بد خوئی هزار بت تندخو در او
کویت چه گلشن است که از دجله های چشم
جاری تراست خون دل از آب جو در او
باید به آب داد کتابی که هیچ جا
نبود حدیث حرمت جام و سبو در او
زین کلبه نگذرید تماشائیان که هست
دیوانه ای از آن بت زنجیر مو در او
غزل شمارهٔ ۵۰۹

تائبم از می به دور نرگس غماز او
تا نگویم در سر مستی به مردم راز او
می شوم غمگین اگر سوی خود آوازم کند
زان که می ترسم رقیبی بشنود آواز او
با وجود آن که یک نازش به صد جان می خرم
کرده استغنای عشقم بی نیاز از ناز او
تیر او مرغیست دست آموز و مرغ روح ما
چون دل طفلان به پرواز است از پرواز او
هر کرا بینم که دم گرمست ازو ایمن نیم
زان که می ترسم به تقریبی شود دمساز او
ترک من شد مست و بر دوش رقیب انداخت دست
وه که شد ملک دلم ویران ز دست انداز او
هر کجا مطرب ز نظم محتشم خواند این غزل
آفرین کردند بر طبع سخن پرداز او
غزل شمارهٔ ۵۱۰

دوش چون دیدم نهان در روی آتشناک او
یافت کز جان عاشقم من سگ ادراک او
امشب اندر سیر با او جمله مخصوصند لیک
جلوهٔ مخصوص منست از قامت چالاک او
صد سر اندر راخ جولانش به خاک افتاده لیک
چشم دارد بر سر من حلقهٔ فتراک او
ترسم از شوخی هم امروزم کند رسوا که هیچ
باکی از مرد ندارد غمزهٔ بی باک او
بخت کوس مقبلی زد کز قضا شد نامزد
همچو من آلوده دامانی به عشق پاک او
کوه کن را می کند از شکوهٔ شیرین خموش
در وفا اسراف من در مرحمت امساک او
جان که می لرزید دایم بر سر جسم ضعیف
برق عشق آتش زد اکنون در خس و خاشاک او
آن که بر وی ناگذشته ریختی خونش به خاک
بگذرد از خون خود گر بگذری بر خاک او
محتشم رسوا شد از عشق و سری بیرون نکرد
رشتهٔ تدبیر از پیراهن صد چاک او
غزل شمارهٔ ۵۱۱

آن منتظر گدازی چشم سیاه او
جانیست در تن نگه گاه گاه او
خوش کامرانیست در اثنای قهر و خشم
دیدن به دست میل عنان نگاه او
در عین بسملم در انکار اگر زند
من با سر بریده شوم خود گواه او
هست از سر بریده او یک رهم امید
جنبیدن لبی که شود عذرخواه او
آن رتبه کو که بی حرکت سازم از دعا
دست فرشته ای که نویسد گناه او
الماس ریزه ریخته در چشم غیرتم
هر برگ گل که ریخته در خوابگاه او
او گرد غم فشانده ز حرمان به روی من
من خاک کوچه رفته ز مژگان ز راه او
زلفش سپاه خسرو حسنست وین عجب
کاسباب قوت است شکست سپاه او
منشین ز سوز محتشم ایمن که بر فلک
داغیست هر ستاره ای از دود آه او
غزل شمارهٔ ۵۱۲

باز امشب ز اقتضای شوخ طبعی های او
بر سر غوغاست با من چشم بر غوغای او
در حجابست از لب و گوش آن چه می گوید به من
با دو چشم والهٔ من نرگس شهلای او
انتظار از آن سوارم می کشد کز بار ناز
بس گران می جنبد از جارخش استغنای او
در صبوحی می تواند کرد پیش از آفتاب
روز را از شب جدا روی جهان آرای او
چون به عزم رقص می آید به جنبش قامتش
عشوه پنداری که می ریزد ز سر تا پای او
پیش از آن کاید به رقص از انتظارم می کشد
نیم جنبشهای مخفی او قد رعنای او
باغبان چندان که گل می چیند از بالای شاخ
من گل عیش و طرب می چینم از بالای او
در صف بیگانه خوبان دیده ام ماهی که هست
صد نشان از آشنائی بیش در سیمای او
داد دقت داده تا آورده جنبش در قلم
صانع یکتا برای حسن بی همتای او
مشتری اینست اگر افتاد بر بالای هم
می شود امروز صد خون بر سر کالای او
می سزد کان خسرو خوبان به این نازد که هست
کوه کن رسوای شیرین محتشم رسوای او
غزل شمارهٔ ۵۱۳

زآب دو دیده گل کنم خاک در سرای او
تا نشود ز آه من محو نشان پای او
روی به خاکپای او شب به خیال میهنم
دست رسی دگر مرا نیست به خاکپای او
گشت به تلخاکیم لیک خوشم که در جهان
کس نکشید همچو من آرزوی جفای او
آن که ز پای تا به سر گشته بلای جان من
دور مباد یه نفس از سر من بلای او
نقش سم سمند او هر که نشان دهد بمن
گر همه خاک ره بو چشم من است جای او
گرچه ز فقر دمبدم گشت زیاد محتش
محتشمم لقب نشد تا نشدم گدای او
غزل شمارهٔ ۵۱۴

حرف در مجلس نگویم جز به هم زانوی او
تا به چشمی سوی او بینم به چشمی سوی او
میشود صد نکته ام خاطر نشان تا میشود
نیم جنبشها تمام از گوشهٔ ابروی او
زان شکارافکن همینم بس که مخصوص منست
لذت زخم نهانی خوردن از آهوی او
چاک دلها محض حرفی بود تا روزی که کرد
سر ز جیب ناز بیرون نرگس جادوی او
زخم تیر عشق بر ما بود تهمت تا فکند
گردش دوران کمان حسن بر بازوی او
بی محابا غوطه در دریای آتش خوردن است
بی حذر برقع کشیدن ز آفتاب روی او
دل ز پهلویش برون خواهد فتاد از اضطراب
تن که از ترتیب بزم افتاده در پهلوی او
نکهتش در جنبش آرد خفتگان خاک را
چون فشاند با دگرد از موی عنبر بوی او
گرد آن منظر بگردان یک رهم ای سیل اشک
کشته چون بیرون بری یکباره ام از کوی او
در جنونم آن چه می بایست واقع شد کنون
بخت می باید که زنجیر آرد از گیسوی او
محتشم کز دشت و وادی رو به شهر آورد کیست
شیر دل دیوانه ای زنجیر خواه از موی او
غزل شمارهٔ ۵۱۵

یارب آن مه را که خواهم زد قضا در کوی او
آن قدر ذوق تماشا ده که بینم روی او
در قیامت کز زمین خیزند سربازان عشق
صد قیامت بیش خیزد از زمین کوی او
فتنه ها برپا کند کز پا نشنید روز حشر
در میان خلق محشر چشم عاشق جوی او
چین ابرویش ز درگه بیشتر نگذاردم
شاه حسنش را همانا حاجبست ابروی او
می شود نسرینش از خشم نهانی ارغوان
تا دگر بهر که آتش می فروزد خوی او
زخم ما ممتاز کی گردد اگر تیرش کند
رخنه در هر دل به قدر قوت بازوی او
ساکنان خلد بر اهل زمین حسرت برند
گر برد باد زمین پیما به جنت بوی او
نرگس حاضرجوابش می دهد در ره جواب
قاصدی را کز اشارت می فرستم سوی او
گوش سازد محتشم چشم اشارت فهم را
لب به جنبش چون درآرد چشم مضمون گوی او
غزل شمارهٔ ۵۱۶

شبم ز روز گرفتارتر به مشغلهٔ تو
که تا سحر به خیال تو می کنم کله تو
به دفع کردن غیر از درت غریب مهمی
میان سعی من افتاده و مساهلهٔ تو
نظر در آینه داری و اضطراب نداری
تو محو خویشی و من محو تاب و حوصلهٔ تو
هنوز عهد تو آورده بود دهر به جنبش
که در زمین و زمان بود شور ولولهٔ تو
به گوش مژده تخفیف ده ز درد سر من
که می برم دو سه روز این جنون ز سلسلهٔ تو
سئوال کردی و گفتی بگو که برده دلت را
دلم بده که بگویم جواب مسلهٔ تو
فریب کیست دگر محتشم محرک طبعت
که نیست فاصله در نظمهای بی صلهٔ تو
غزل شمارهٔ ۵۱۷

گفتم ز پند من شود تغییر در اطوار تو
تخفیف یابد اندکی بد خوشی بسیار تو
آن پند کج تاثیر خود باد مخالف بود و شد
بر جان من آتش فشان از خوی آتش بار تو
شمشیر جلاد اجل تیز است و قتل یک جهان
موقوف ایما گردنی از نرگس خون خوار تو
از قتل مردم مرگ را در کار بستی آن قدر
کو نیز شد ز نهار خواه از تیغ بی زنهار تو
نزدیک شد کامی زشت در بزم با نامحرمان
شیرین کند در چشم من محرومی دیدار تو
از بهر مرغان چنین دام تصرف می نهی
هست این زبان کبری عجب از حسن دعوی داد تو
با آن که بی زاری ز من می خواهی افزون از همه
حیران روی خود مرا حیرانم اندر کار تو
من خود خریداری نیم کز من توان گفتن ولی
از غیرت سودای من غوغاست در بازار تو
از بهر خود کردن به مهر آزار خود چندین مده
چون این نمی آید به خود خوی حریف آزار تو
تا مردم صاحب نظر غافل شوند از خوبیت
زیر غبار خط بهست آیینهٔ رخسار تو
گفتی به مردن محتشم راضی شو ار یار منی
سهل است مردن هم ولی جهل است بودن یار تو
غزل شمارهٔ ۵۱۸

ای مرا دلبر و دل آرا تو
دل من کس ندارد الا تو
روز و شب از خدا همی طلبم
که به روز آورم شبی با تو
هدف تیر بی محابا من
مرهم زخم بی مدارا تو
مردم مردمند جمله بتان
چشم من نور چشم آنها تو
از همه دلبران شکیبم اگر
بگذاری مرا شکیبا تو
دادم ای صبر گونهٔ دل را
به جگر گوشه ای برون آ تو
زاهدا کافرم اگر بی عشق
بهره داری ز دین و دنیا تو
چند گوئی که عاشقی گنه است
این گنه بنده می کنم یا تو
محتشم بینی ار غزال مرا
سر چو مجنون نهی به صحرا تو
غزل شمارهٔ ۵۱۹

رساند جان به لبم روزگار فرقت تو
بیا که کشت مرا آرزوی صحبت تو
تو راست دست بر آتش ز دور و نزدیکست
که من به خشک وتر آتش زنم ز فرقت تو
شبی به صفحهٔ دل می نگارم از وسواس
هزار بار به کلک خیال صورت تو
تو آن ستارهٔ مسعود پرتوی که به است
ز استقامت دیگر نجوم رجعت تو
شود مقابلهٔ کوه و کاه اگر سنجد
محبت من مهجور با محبت تو
بلند تا نشود در غمت حکایت من
نهفته با دل خود می کنم شکایت تو
به طبع خویشت ازین بیش چون گذارم باز
که اقتضای جفا می کند طبیعت تو
به دوستی که سر خامه ای رسان به مداد
ز دوستان چو رسد نامه ای به حضرت تو
خوش آن که سوی وطن بی کمان توجه ما
کند عنان کشی توسن طبیعت تو
ز نقد جان صله اش بخشد از اشارت من
به محتشم دهد ار قاصدی بشارت تو
غزل شمارهٔ ۵۲۰

ای گردن بلند قدان در کمند تو
رعنائی آفریده قد بلند تو
بر صرصری سوار وز دل می برد قرار
طرز گران خرامی رعنا سمند تو
خوش نرخ خندهٔ تو به بازار آرزو
افکنده در مزاد لب نوشخند تو
من چون کنم که طور بد ناپسند من
گردد پسند خاطر مشکل پسند تو
چندم فتاده بینی و گوئی که کیست این
بیمار تو شکسته تو دردمند تو
دردت مباد و باد بر آتش سپندوار
چشم حسود از پی دفع گزند تو
قتلش رواست گر همه صید حرم بود
آن صید کاضطراب کند در کمند تو
باید که به نواخت ز صید گریزپای
آن صید به که دست دهد خود به بند تو
پای گریز محتشم از دور بسته است
عشق دراز سلسلهٔ صید پند تو
غزل شمارهٔ ۵۲۱

صیدی که لعب عشق فکندش به بند تو
ضبط تو دید و جست برون از کمند تو
ای پای تا به سر چونی قند دلپسند
افغان که طعمهٔ مگسانست قند تو
دست مرا که ساخته ای زیر دست غیر
کوتاه به ز میوهٔ نخل بلند تو
چند افکنی در آتش سوزان دل مرا
هست این سیاه روز دل من پسند تو
ای مادر زمانه ببین کز خلاف عهد
با من چه می کند خلف ارجمند تو
دل برگرفتی ز تو جانا اگر بدی
در سینهٔ من آن دل هجران پسند تو
تلخی مکن که خنده نگهداشتن به زور
می بارد از لب و دهن نوشخند تو
امروز کو که باز بتر بیندت به من
بدگوی من که دوش همی داد پند تو
چون محتشم بسی ز ندامت بسر زدم
دستی که می زدم به عنان سمند تو
غزل شمارهٔ ۵۲۲

ای همچو آهوان دلم دم شکار تو
جانها فدای آهوی مردم شکار تو
تا آهوان چشم تو رفتند از نظر
چشمم سفید شد به ره انتظار تو
آهوی دشت از تو به کام و من اسیر
در شهر مانده همچو سگان داغدار تو
حقاکه گر به خاک برابر کنی مرا
یک ذره بردلم ننشیند غبار تو
نبود غریب اگر به ترحم نظر کنی
بر محتشم که هست غریب دیار تو
غزل شمارهٔ ۵۲۳

زهی بالا بلندان سر به پیش از اعتدال تو
مقوس ابروان در سجدهٔ مشگین هلال تو
همایون طایران باغ حسن از شعلهٔ حسنت
بر آتش پر زنان پروانهٔ شمع جمال تو
زلیخا بر تلف گردیدن اوقات خود گرید
به روز حشر اگر بیند رخ فرخنده فال تو
ز دل کردم برون بهر نزولت جملهٔ خوبان را
که دارد با جدائی خوی مشتاق جمال تو
حریف بزم وصلم لیک کلفت ناکم از ساقی
که با غیرم مساوی می دهد جام وصال تو
درین باغند عالی شاخها بی حد چه سود اما
که محروم است از پرواز مرغ بسته بال تو
ز غیرت در حریم حرمت او محتشم داری
حسد بر حال محرومان مبادا کس به حال تو
غزل شمارهٔ ۵۲۴

کاکل که سر نهاده به طرف جبین تو
صد فتنه می کند به سر نازنین تو
کین منت نشسته به خاطر مگر رقیب
حرفی ز کینه ساخته خاطر نشین تو
عمری دمید بر تو دل گرم بافسون
وز کین نگشت گرم دل آهنین تو
هشدار ای غزال که صد جا نشسته اند
صید افکنان دست هوس در کمین تو
زین دستبردها چو نگین در حصار باش
تا هست ملک حسن به زیر نگین تو
گر پی بری به کج نظری های مدعی
حاصل شود به راستی ما یقین تو
غیرت نگر که میرم اگر وقت کشتنم
گیرد ز رحم دست تو را آستین تو
ای محتشم اگر به مه من رسی بگو
کز هجر مرد عاشق زار حزین تو
غزل شمارهٔ ۵۲۵

هر که دیدم چونی از غم به فغانست که تو
یار غیری و فغان من از آن است که تو
همچو سوسن به زبان با همه کس در سخنی
وین خسان را همگی حمل بر آن است که تو
میدری غنچه صفت پردهٔ ناموس ولی
بر من تنگ دل این نکته عیان است که تو
پاکدامانی از آلایش اغیار چو گل
لیک امید من خسته چنان است که تو
همچو نرگس کنی از کج نظران قطع نظر
زان که از همت صاحب نظران است که تو
گرو از صورت چین بردی و ما را ز پیت
دیده معنی از آن رو نگران است که تو
می روی وز صف سیمین بدنان هیچ بتی
محتشم را نه چنان آفت جان است که تو
غزل شمارهٔ ۵۲۶

مدعی در مجلسم جا می دهد پهلوی تو
تا شود آگاه اگر ناگاه بینم روی تو
از خطایی گه گهم بنواز در پهلوی خویش
تا به تقریب سخن چشم افکنم بر روی تو
نیست رویت در مقابل لیک می گوید به من
صد سخن هر جنبشی از گوشهٔ ابروی تو
غیر نگذارد که گردم با سگانت آشنا
تا شوم رسوا اگر گردم به گرد کوی تو
باد را نگذارد از تدبیر در کویت رقیب
تا نیارد سوی من روز جدائی بوی تو
راز چون گوئی به کس رشگم کند کز شرح آن
بی زبان با من بگوید نرگس جادوی تو
بر سخن دارند گوش اصحاب و دارد محتشم
چشم در وقت سخن بر چشم مضمون گوی تو
غزل شمارهٔ ۵۲۷

چون به رخ عرق فشان میکشی آستین فرو
آب حیات میرود پیش تو در زمین فرو
بی خبر آمدی فرو در دل بینوای من
شاه به خانهٔ گدا نامده این چنین فرو
در ره آن سهی قدم پای به گل شده فرو
آه اگر بیاورد سر به من حزین فرو
گشته سوار و خورده می من همه جا روان ز پی
تا دگری نیاردش مست ز پشت زین فرو
نرگس چشم ساحرت چون زند آتشم به دل
ریزد از آب دیده ام صد گل آتشین فرو
وجه سفید ره نیم سجدهٔ توست وای اگر
خاک در سرای تو ریزدم از جبین فرو
قابل خسروی بود هرکه بسان محتشم
سر به غلامی آورد پیش تو بر زمین فرو
غزل شمارهٔ ۵۲۸

زلف معنبر برفشان گو جان ما بر باد شو
جعد مسلسل بر گشا گو بنده ای آزاد شو
چشم مکحل باز کن بر عاشقان افکن نظر
گو در میان مردمان عاشق کشی بنیاد شو
در خانقه سر خوش درآ گو شیخ شهر از دین برا
بگذر به مسجد گو خلل در حلقهٔ زهاد شو
خالی کن اقلیم دلم از لشگر ظلم و ستم
گو در زمان حسن تو ویرانه ایی آباد شو
ای در دل غم پرورم صد درد بی درمان ز تو
یک مژده درمان بده گو دردمندی شاد شو
از خاطر من بر مدارای ناصح شیرین ادا
کوه غم آن سنگ دل گو محتشم فرهاد شو
غزل شمارهٔ ۵۲۹

ای سرو گلندام که داری کمر از مو
بر مو کمری نیست مناسب مگر از مو
جز کاتب قدرت که رخت را ز خط آراست
کس خط ننوشته است به روی قمر از مو
بر روی تو خط نیست که از جنبش آن زلف
افشان شده بر صفحهٔ گل مشک تر از مو
با تیزی مژگان تو نقاش چه سازد
گیرم که بسازد قلمی تیزتر از مو
جز هندوی چشمت که به مژگان رگ جان زد
فساد ندیدم که زند نیشتر از مو
گفتی اثری در تب عشق از تو نمانده
در آتش سوزنده چه ماند اثر از مو
ترسم نرسد بر بدن محتشم از ضعف
پیکان خدنگ تو که دارد گذر از مو
غزل شمارهٔ ۵۳۰

ای نرد حسن باخته با آفتاب و ماه
بر پاکبازی توزمین و زمان گواه
من کز بتان فریب نخوردم به صد فسون
صد بازی از دو چشم تو خوردم به یک نگاه
در نرد همتم کنی آن لحظه امتحان
کافتد ز عشق کار به ترک سر و کلاه
نقش مراد نرد محبت که وصل توست
خوش بودی ار نشستی از اقبال گاه گاه
دل می رود ز دست بگویند کان حریف
دارد دمی ز بازی ما دست خود نگاه
هرچند عقل بیش حذر کرد بیش خورد
بازی ز مهره بازی آن نرگس سیاه
دیوم ز ره نبرد و پریچهر کودکی
هر دم به بازی دگرم می برد ز راه
غالب حریفی از همه رو داده بازیم
در نرد دوستی که مساویست کوه و کاه
تا چند محتشم بود ای شاه محتشم
در حبس ششدر غم هجر تو بی گناه
غزل شمارهٔ ۵۳۱

امشب اندر بزم آن پرهیز فرما پادشاه
دیده را ضبط نگه کار است و دل را ضبط آه
از برای یک نگه بر روی آن عابد فریب
می توان رفتن به زیر بار یک عالم گناه
بسته چشم آن بت ز من اما کجا آن شوخ چشم
می تواند داشت خود را از نگه کردن نگاه
صبر کن ای دل که از لذت چشانیهای اوست
وعده های دیر دیر و لطفهای گاه گاه
زان نگه قطع نظر به کز پی تقریب آن
بر رقیبان نیز یک یک بایدش کردن نگاه
داغ مجنون راز وصل آن نیم مرهم بس نبود
کاشکی یک بار دیگر ناقه گم می کرد راه
رو به صبر و طاقت و تمکین منازای محتشم
خیل غم چون بر نشیند یک سوار و صد سپاه
غزل شمارهٔ ۵۳۲

باز برخاسته از دشت بلا گرد سپاه
آرزو سایه سپه فتنه جنبت کش شاه
زده بر قلب سپاهی و دلیل است برین
وضع دستارو سراسیمگی پر کلاه
کم نگاه است ز بس حوصله اما دارد
پادشاهانه نگاهی به دل چند نگاه
زان رخ توبه شکن منع نگه ممکن نیست
که شود هر نگه آلوده به صدگونه گناه
دارد ای اختر تابنده به دور تو جهان
روز پر نور دو خورشید و شب تیره دو ماه
گر لب و خط بنمائی به خدا میل کنند
آهوان چمن قدس به این آب و گیاه
زخم ناخورده گذشتم زهم ای سنگین دل
در کمان تیر نگاه این همه دارند نگاه
صحبت ما و تو پوشیده به از خلق جهان
گرچه بر عصمت ما هر دو جهانند گواه
ز انتظار تو غلط وعده ام از بیم و امید
همه شب دست به سر گوش به در چشم به راه
منظر دیدهٔ یعقوب ز حرمان تاریک
چهرهٔ یوسف گل چهرهٔ چراغ ته چاه
محتشم رشحه ای از لجه رحمت کافی است
گر در آیند به محشر دو جهان نامه سیاه
غزل شمارهٔ ۵۳۳

از نسیم آن خطم در حیرت از صنع اله
کز گل انسان برآورد این عبیرافشان گیاه
شوق بر صبر این سپه بگماشتی گر داشتی
او عنان عشوهٔ خود من عنان دل نگاه
چون به دل بردن درآید دلبر سیمین بدن
از سرو افسر برآید خسرو زرین کلاه
نیست چیزی در مذاق من مقابل با بهشت
غیر از آن لذت که ایزد آفرید اندر گناه
در تصرف عشوه ات از چان ستانان دل ستان
وز تطاول غمزه ات از تاجداران باج خواه
جز گناه عشق خوش لذت ز هر حرفی که بود
کردم استغفار و برگشتم خدا بر من گواه
ارزن اندر آسیا سالم تر است از من که هست
بار عشق او چو کوه و جسم زار من چو کاه
ای شه بالا بلندان کز جمال و خال و خط
کرده حسنت بر زمین و آسمان عرض سپاه
در جهانگیر بست حسنت بی امان گوئی که هست
توامان با دولت سلطان محمد پادشاه
شاه جم جاه بلند اقبال کادنی بنده اش
می زند بالاتر از ایوان کیوان بارگاه
محتشم کایینه دل داده صیقل همچو من
در دعای دولتش بادا موافق سال و ماه

غزل شمارهٔ ۵۳۴

زهی کرشمهٔ تو را سرمه سای چشم سیاه
دو عالمت نگرستن بهای چشم سیاه
دو حاجب تو کمین گاه لشگر فتنه
سپرده اند به آن گوشه های چشم سیاه
هزار چشم چو نرگس نهاده اند بتان
که بنگری و شوندت فدای چشم سیاه
ز خواب بستن من آزمود قدرت خویش
چو شد به غمزه و شوندت فدای چشم سیاه
جلای چهره روز سفید گردد اگر
برآفتاب گمارد بلای چشم سیاه
ستاده چشم برایمانم آن که داده مدام
ز خوان نامه سفیدان غذای چشم سیاه
هزارخانه سیه ساز در کمین دارد
برای محتشم آن مه ورای چشم سیاه
دو چشم محتشم از اشک سرخ گشت سفید
ز بهر چهرهٔ گلگون برای چشم سیاه
غزل شمارهٔ ۵۳۵

یار از جعد سمن سا مشک بر گل ریخته
یاسمن را باغبان بر پای سنبل ریخته
زا لطافت گشته عنب بیز و مشک افشان هوا
یا صباگرد از خم آن زلف و کاکل ریخته
تاب کاکل داده و افکنده سنبل را به تاب
چهره از خوی شسته و ابر به رخ گل ریخته
در میان شاهدان گل دگر باد بهار
کرده گل ریزی که خون از چشم بلبل ریخته
غافل است از دیدهٔ خون ریز شورانگیز من
آن که خونم را به شمشیر تغافل ریخته
خون گرم عاشقان گوئی ز خواریهای عشق
آب حمام است کان گل بی تامل ریخته
محتشم زاری کنان در پای سرو سر کشت
آبروی خویش از عین تنزل ریخته
غزل شمارهٔ ۵۳۶

جلوهٔ آن حور پیکر خونم از دل ریخته
بندهٔ آن صانعم کان پیکر از گل ریخته
مهر لیلی بین که اشگش بر سر راه وداع
همچو باران بر سر مجنون ز محمل ریخته
ترک خونریزی مسافر گشته کز دنبال او
خون دل ها بر زمین منزل به منزل ریخته
خون رنگینم که ریزان گشته از چشم پرآب
گوئی از جوی گلوی مرغ بسمل ریخته
غرفه ام در گوهر و در بس که چشم خون فشان
از تک بحر دلم گوهر به ساحل ریخته
پیش چشم ساحرت هاروت از شرمندگی
نسخهٔ های سحر را در چاه بابل ریخته
صحن میدان کرده رنگ آن خون که در هنگام قتل
گریه های محتشم از چشم قاتل ریخته
غزل شمارهٔ ۵۳۷

تا دست را حنا بست دل برد ازین شکسته
دل بردنی به این رنگ کاریست دست بسته
چون دست آن گلندام صورت چگونه بندد
گر باغبان ببندد از گل هزار دسته
تا پیش هر خس آن گل افکنده پرده از رخ
چون غنچه در درونم خون پرده بسته
بنشسته با رقیبان رخ بر رخ آن شه حسن
ما را دگر عجایب منصوبه ای نشسته
من با حریف عشقت دیگر چگونه سازم
او سالم و توانا من ناتوان و خسته
دریای عشق خوبان بحری نکوست اما
کشتی ما در آن بحر بد لنگری گسسته
دیوان محتشم را گه گه نظاره میکن
شاید در او بیابی ابیات جسته جسته
غزل شمارهٔ ۵۳۸

ز چوگان بازی آمد زلف بر رخسار آشفته
اطاقه باد جولان خورده و دستار آشفته
سر زلفش که از آه هواداران کم آشفتی
ز آهم دوش بود آشفته وبسیار آشفته
دلیری با خیالش دستبازی کرده پنداری
که زلفش را ندیدم هرگز این مقدار آشفته
چنان سربسته حرفی گفته بودم در محرم کشی امشب
که هم یاران پریشانند و هم اغیار آشفته
نوید وصل میده وز پی ضبط جنون من
دماغم را به بوی هجر هم میدار آشفته
شوم تا جان فشان بر وضع بی قیدانه ات یکدم
میفشان گرد از مو زلف را بگذار آشفته
به این صورت ندیدم وضع مجلس محتشم هرگز
که باشد غیر در کلفت تو هم دربار آشفته
غزل شمارهٔ ۵۳۹

خط اگرت سبزه طرف لاله نهفته
دایرهٔ ماه را به هاله نهفته
شیخ که دامن کش از بتان شده ای گل
داغ تو در آستین چو لاله نهفته
ابر برای شکست شیشه غنچه
در بغل لاله سنگ ژاله نهفته
می کنم از خوی نازکت شب هجران
پیش خیال تو نیز ناله نهفته
تن که نه قربانی بتان شود اولی
در دهن گور آن نواله نهفته
آن چه خضر سالها شتافتش از پی
در دو پیاله می دو ساله نهفته
پیش بناگوش او ز طره سیه پوش
برگ گل و لاله در گلاله نهفته
نامهٔ قتلم نوشته فاش و به قاصد
داده ز تاکید صد رساله نهفته
دید که می میرم از تغافل چشمش
کرد نگاهی به من حواله نهفته
منع من ای شیخ کن ز مشرب خودرو
سبحه مگردان عنان پیاله نهفته
شیردلی محتشم کجاست که خواند
این غزل از من بر آن غزاله نهفته
غزل شمارهٔ ۵۴۰

آمد به تیغ کین ره ارباب دین زده
طرف کله شکسته گره بر جبین زده
هم دستی دو نرگس او بین که وقت کار
بر صید آن کشیده کمان تیر این زده
در پرده دارد آن مه مجلس نشین دریغ
رویی که طعنه بر مه گردون نشین زده
آن خردسال تاجو صراحی کشیده قد
بسیار شیشهٔ دل ما بر زمین زده
از زخم و داغ تازه ام امشب هزار بار
خون سر ز جیب و شعله سر از آستین زده
دارد به ذوق تا نفس آخرین مرا
زخمی که بر من از نگه اولین زده
خوش وقت محتشم که دگر زین غزل برآب
خوش نقش ها ز خامه سحر آفرین زده
غزل شمارهٔ ۵۴۱

به دست دیده عنان دل فکار مده
مرا ببین و به چشم خود اختیار مده
ز غیرت ای گل نازک ورق چو دامن پاک
کشیدی از کف بلبل به چنگ خار مده
به رشک دادن من در دو روزه رنجش خود
هزار مست هوس را به بزم بار مده
به غیر کامده زان زلف تابدار به رنج
به غیر شربت شمشیر آب دار مده
غرور سد نگه شد خدای را زین بیش
شراب ناز به آن چشم پر خمار مده
بز جر منصب فرهادیم بده اما
ز حکم خسرویم سر به کوهسار مده
هزار وعدهٔ پر انتظار دادی و رفت
کنون که وعده قتل است انتظار مده
گرفته تیغ تو چون در نیام ناز قرار
نوید قتل به جان های بی قرار مده
اگر به هیچ نمی ارزم از زبون کشیم
به دست چشم سیه مست جان شکار مده
وگر به کار تو می آیم از برای خودم
نگاه دار و به چنگال روزگار مده
غرض اطاعت حکم است محتشم زین نظم
به طول دردسر آن بزرگوار مده
غزل شمارهٔ ۵۴۲

شبهای هجران همنشین از مهر او یادم مده
همسایه را دردسر از افغان و فریادم مده
از زاری و افغان من گردد دل او سخت تر
ای گریه بر آبم مران ای آه بر بادم مده
چون میرم و کین منش باقی بود ای بخت بد
جز جانب دوزخ صلازین محنت آبادم مده
زین سان که آن نامهربان شاد است از ناشادیم
گر مهربانی ای فلک هرگز دل شادم مده
هردم به داد آیم برت از ذوق بیداد دگر
خواهی به داد من رسی بیداد کن دادم مده
هردم کنم صد کوه غم در بیستون عشق تو
من سخن جان دیگرم نسبت به فرهادم مده
گفتم به بیدادم مکش درخنده شد کای محتشم
حکمت بر افلاطون مخوان تعلیم بیدادم مده
غزل شمارهٔ ۵۴۳

پند گوی تو چه ها تا به تو فهمانیده
کز منت باز به این مرتبه رنجانیده
ز آتش سرکش قهرت ز تو رو گردانست
عاشق روی ز شمشیر نگردانیده
زان نگه قافلهٔ صبر گریزان وز پی
مژه ها تیغ در آن قافله خوابانیده
مژه بیش از مدد ابرویش از دل گذران
تیر پران و کمان گوشه نجنبانیده
چه روم بی تو به گشت چمن ای حور که هست
باغ گل در نظرم دوزخ تابانیده
می کشم پای ز هنگامهٔ عشقت که فراق
سخت چشم من ازین معرکه ترسانیده
محتشم شمع صفت چند بسوزی مروی
خویش را کس به عبث این همه سوزانیده
غزل شمارهٔ ۵۴۴

قلم نسخ بران بر ورق حسن همه
کاین قلمرو به تو داده است خدا یک قلمه
زان دو هندوی سیه مست که مردم فکنند
تیغ هندیست نگاه تو ولیکن دو دمه
خوش تر از عشرت صد سالهٔ هشیارانست
با می صاف دو ساله طرب یک دو مه
از دم ناصح واعظ دلم اندر چاهیست
که ز یک سوی سموم است وز یک سوی دمه
رهزنان در صدد غارت و خوبان غافل
گرگ بیداز ز هر گوشه و در خواب رمه
دم نزع است وز شوق کلمات تو مرا
یک نفس بیش نمانده است بگو یک کلمه
محتشم فتنه قوی دست شد آن دم که نهاد
زلف نو سلسله اش سلسله بر پای همه
غزل شمارهٔ ۵۴۵

نمی دانم ز خود افتادگان داری خبر یا نه
ز دور این نالهٔ ما در دلت دارد اثر یا نه
یقین داری که دارم از خیالت پیکری با خود
که شب تا صبح دم می گردمش بر گرد سر یانه
به گوشت هیچ می گوید که اینک می رسد از پی
چو باد صرصر آن دیوانهٔ صحرا سپر یا نه
به خاطر میرسانی هیچ گه کان دشت پیما را
به زور انداختم از پا من بیدادگر یا نه
برای آزمایش بار من بر کوه نه یک دم
ببین خواهد شکستن کوه را صد جا کمر یا نه
چو جان را نیست در رفتن توقف هیچ میگوئی
که باید بازگشتن بی توقف زین سفر یا نه
نوشتم نامه وز گمراهی طالع نمی دانم
که خواهد ره به آن مه برد مرغ نامه بر یا نه
بیا و محتشم از بهر من دیوان خود بگشا
به بین بر لشگر غم می کنم آخر ظفر یا نه
غزل شمارهٔ ۵۴۶

من کیستم به دوزخ هجران فتاده ای
وز جرم عشق دل به عقوبت نهاده ای
تشریف وصل در بر اغیار دیده ای
با دل قرار فرقت دل دار داده ای
از جوی یار بر سر آتش نشسته ای
وز رشگ غیر بر در غیرت ستاده ای
پا از ره سلامت دوران کشیده ای
بر خورد در ملامت مردم گشاده ای
در شاه راه جور کشی پر تحملی
در وادی وفا طلبی کم اراده ای
در کامکاری از همه آفاق کمتری
در بردباری از همه عالم زیاده ای
چون محتشم عنان هوس داده ای ز دست
وز رخش کامرانی دوران پیاده ای
غزل شمارهٔ ۵۴۷

صبح مرا به ظن غلط شام کرده ای
بی تاب مرا گنهی نام کرده ای
تا ذوق حرف تلخ تو حسرت کشم کند
ایذای من به نامه و پیغام کرده ای
از غایت مضایقه در گفت و گو مرا
راضی به یک شنیدن دشنام کرده ای
در غین مهر این که مرا کشته ای نهان
تقلید مهربانی ایام کرده ای
ترسم دمار از من بی ته برآورد
مرد آزمایی که تو در جام کرده ای
چشم تلافی ز تو دارم که پیش خلق
روی مرا به شبهه شبه فام کرده ای
از قتل محتشم همه احرام بسته اند
در دفع وی ز بس که تو ابرام کرده ای
غزل شمارهٔ ۵۴۸

از قید عهد بنده تو خود رسته بوده ای
عهدی نهفته هم به کسی بسته بوده ای
خواب گران صبح خبر داد ازین که دوش
در بزم کرده آن چه توانسته بوده ای
مرغ دل آن نبود که ناید به دام تو
گویا تو بی محل ز کمین جسته بوده ای
آورده ای بپرسش حالم رقیب را
خوش ملتفت به حال من خسته بوده ای
گفتن چه احتیاج که غیری نبوده است
در خانهٔ دلم که تو پیوسته بوده ای
گفتی دلت که برده ندانسته ام بگو
در دلبری تو این همه دانسته بوده ای
در برم بهر خدمت شایسته رقیب
ای محتشم تو این همه بایسته بوده ای
غزل شمارهٔ ۵۴۹

دی باز جرعه نوش ز جام که بوده ای
صد کام تلخ کرده به کام که بوده ای
آنجا که بود بهر تو در خاک دامها
دام که پاره کرده ورام که بوده ای
آنجا که جسته اند تو را چون هلال عید
به رقع گشودهٔ ماه تمام که بوده ای
سرگرمیت چو برده به کسب هوا برون
خورشیدوار بر در و بام که بوده ای
ای صد هزار صید دل آزاد کرده ات
خود صیدوار بسته دام که بوده ای
شب عارفانه ساقی بزم که گشته ای
تا روز جرعه نوش ز جام که بوده ای
در حالت شکفتگی از رغم محتشم
حالت طلب ز طرز کلام که بوده ای
غزل شمارهٔ ۵۵۰

بیش از دی گرم استغنا زدن گردیده ای
غالبا امروز در آیینه خود را دیده ای
کلفتی داری و پنهان داری از من گوئیا
این که با غیر الفتت فهمیده ام فهمیده ای
گشت معلومم که در گوشت چه آهنگی خوش است
چون شنیدم کز غرض گو حال من پرسیده ای
چون شوی با غیر بد مخصوص خود گردانیم
آلت اعراض غیرم خوب گردانیده ای
چون نمی رنجی تو از کس جز به جرم دوستی
حیرتی دارم که از دشمن چرا رنجیده ای
پنبه ای در گوش نه تا ننهی از غیرت به داغ
این که می گویند بدگویان اگر نشنیده ای
محتشم کافتاده زار از پرسش بی جای تو
کشته ای او را و پنداری که آمرزیده ای
غزل شمارهٔ ۵۵۱

بر دل فکنده پرتو نادیده آفتابی
در پرده بازی کرد رخساره در نقابی
در بحر دل هوائی گردیده شورش انگیز
وز جای خویش جنبید دریای اضطرابی
بی باک خسروی داد فرمان به غارت جان
دیوانه لشگری تاخت بر کشور خرابی
گنجشک را چه طاقت در عرصه ای که آنجا
گرم شکار گردد سیمرغ کش عقابی
خاشاک کی بماند بر ساحل سلامت
از قلزمی که خیزد آتش فشان سحابی
بر رخش عبرت ای دل زین نه که می دهد باز
دادسبک عنانی صبر گران رکابی
از ما اثر چه ماند در کشوری که راند
کام از هلاک درویش سلطان کامیابی
از نیم رشحه امروز پا در گلم چه سازم
فردا که گردد این نم از سرگذشته آبی
زان لب که می فشاند بر سایل آب حیوان
جان تشنه سئوالیست من کشته جوابی
دیروز با تو دل را صدپرده در میان بود
امروز در میان نیست جز پردهٔ حجابی
ای محتشم درین بزم مردانه کوش کایام
بهر تو کرده در جام مردآزما شرابی
غزل شمارهٔ ۵۵۲

ای گل خود رو چه بد کردم که خوارم ساختی
آبرویم بردی و بی اعتبارم ساختی
اختیار کشتنم دادی به دست مدعی
در هلاک خویشتن بی اختیارم ساختی
شرمت از مهر و وفای من نبودت ای دریغ
کز جفا در پیش مردم شرمسارم ساختی
چون گشودی بهر دشنامم زبان دیگر بخشم
کز ستم بسمل به تیغ آب دارم ساختی
چارهٔ کار خود از لطف تو می جستم مدام
چاره ام کردی ز روی لطف وکارم ساختی
بعد قهر از یاریت امید لطفی داشتم
لطف فرمودی به قتل امیدوارم ساختی
محتشم آن روز روزم تیره کردی کز جنون
بسته زنجیر زلف آن نگارم ساختی
غزل شمارهٔ ۵۵۳

اگر مقدار عشق پاک را دلدار دانستی
مرا بسیار جستی قدر من بسیار دانستی
نبودی کوه کن در عشق اگر بی غیرتی چون من
رقابت با هوسناکی چو خسرو عار دانستی
به قدر درک و دانش مرد را مقدرا می دانند
چه خوش بودی اگر یار من این مقدار دانستی
تفاوت ها شدی در غیرت و بی غیرتی پیدا
اگر آن بی تفاوت یار از اغیار دانستی
سیه چشمی که درخوابست از کید بداندیشان
چه بودی قدر پاس دیدهٔ بیدار دانستی
بت پر کار من کائین دل داری نمی داند
نجستی یک دل از دستش اگر این کار دانستی
نگشتی شعلهٔ بازار رنجش یک نفس ساکن
اگر ازار او را محتشم آزار دانستی
غزل شمارهٔ ۵۵۴

کاش یارم از ستم دایم مکدر داشتی
یا دلم تاب فراق آن ستمگر داشتی
کاشکی هرگز از آن گل نامدی بوی وفا
یا چو رفتی مرغ دل فریاد کمتر داشتی
کاشکی زان پیش کان شمع از کنار من رود
ضربت شمشیر مرگم از میان برداشتی
آن که رفت و یاد خلق او مرا دیوانه ساخت
کاشکی خوی پری رویان دیگر داشتی
تن که بر بستر ز درد هجر او پهلو نهاد
کاش از خشت لحد بالین و بستر داشتی
محتشم کز درد دوری خاک بر سر می کند
وه چه بودی گر اجل را راه بر سر داشتی
غزل شمارهٔ ۵۵۵

مرا به دست غم خود گذاشتی رفتی
غم جهان همه بر من گماشتی رفتی
سواد خط مژه ام زان فراق نامه سترد
که در وداع بنامم گذاشتی رفتی
دل از وفا به تو می داد دست عهد ابد
ازو تو عهد گسل واگذاشتی رفتی
به غیر حسرت و مردن بری نداد آن تخم
که در زمین دل خسته کاشتی رفتی
لوای هجر که یک چند بود افکنده
تو در شکست غمش برفراشتی رفتی
مرا که ابرش ادبار بد به زین ماندم
تو زین بر ابلق اقبلال داشتی رفتی
دگر به زیستن محتشم امید مدار
چنین که در تب مرگش گذاشتی رفتی
غزل شمارهٔ ۵۵۶

به رقیب سفری وعدهٔ رفتن دادی
رقتی و تفرقه را سر به دل من دادی
ملک وصلی که حسد داشت بر او دشمن و دوست
یک سر از دوست گرفتی و به دشمن دادی
بر طرف باد گوارائی از آن نعمت وصل
که ز یک شهر گرفتی و به یک تن دادی
غیر من بوی می هر که درین بزم شنید
همه را گل به بغل نقل به دامن دادی
باد تاراج ز هر جا که برآمد تو تمام
سر به خاکستر این سوخته خرمن دادی
تیغ تقدیر که بد در کف صیاد اجل
تو گرفتی و به آن غمزه پر فن دادی
محتشم دیر نکردی به وی اظهار نیاز
نیک رفتی که مرا زود به گشتن دادی
غزل شمارهٔ ۵۵۷

بریدی از من آن پیوند با بدخواه هم کردی
عفی الله خوب رفتی لطف فرمودی کرم کردی
شکستی از ستم پیمان چون من نیک خواهی را
تکلف هر طرف بر خویش بیش از من ستم کردی
به دست امتیاز خود چو دادی خامه دقت
چه بد دیدی که حرف بد به نام ما رقم کردی
من از مهر تو هر کس را که با خود ساختم دشمن
تو با او دوست گشتی هرچه طبعش خواست هم کردی
تفاوت ارچه شد پیدا که در خیل هواداران
یکی را کاستی حرمت یکی را محترم کردی
چرا کوه وفائی را که بد از نه سپهر افزون
ز هم پاشیدی و ریگ بیابان عدم کردی
مقام قرب خود دادی رقیب سست بیعت را
کرا بنگر به جای عاشق ثابت قدم کردی
نگون کردی لوای دوستان این خود که کرد آخر
که در عالم به دشمن دوستی خود را علم کردی
چه جای دوست کس با دشمن خود این کند هرگز
که بی موجب تو بدپیمان چنین با محتشم کردی
غزل شمارهٔ ۵۵۸

اگر آگه ز اخلاص من آزرده دل گردی
ز بیدادی که بر من کرده باشی منفعل گردی
مکن چون لاله چاکم در دل پرخون که می ترسم
در و داغ وفای خود به بینی و خجل گردی
دلت روشن تر از آیینهٔ صبح است می خواهم
که بر تحقیق مهرم یک نفس بر گرد دل گردی
چو بی جرمی به تیغ بی دریغم می کنی بسمل
چنان کن باری ای نامهربان کز من بحل گردی
تو ای مرغ دل از پروانه خود کم نه و باید
که تا جانباشدت بر گرد آن شمع چه گل گردی
رقیبان چون گسستی از دلش سررشتهٔ مهرم
الهی با نصیب از وصل آن پیمان گسل گردی
اگر خواهی ز گرد غیر خالی کوی آن مه را
به گردش محتشم چون باد باید متصل گردی
غزل شمارهٔ ۵۵۹

بر در درج قفل زدم یک چندی
عاقبت داد گشادش بت شکر خندی
سخت از ذوق گرفتاری من می کوشد
دست و بازوی کمندافکن وحشی بندی
لطف ممتاز کن آماده که آمد بر در
بی نیاز از تو جهانی به تو حاجتمندی
تا به نزدیک ترین وعدهٔ وصلت برسم
از خدا می طلبم عمر ابد پیوندی
اگر از مادر دوران همه یوسف زاید
ننشیند چو تو بر دامن او فرزندی
مژده ای درد که در دام تو افتاد آخر
نامفید به دوائی بالم خورسندی
درام از مرغ شب آویز دلی نالان تر
من که دارم ز دل آویز کمندی بندی
دگر امشب چه نظر دیده ندانم که به من
می کند لطف ولی لطف غضب مانندی
بهر نادیدن آن رو گه و بی گه ناصح
می دهد بندم و آن گه چه موثر پندی
هست دشنام پیاپی ز لب شیرینش
شربتی غیر مکرر ز مکرر قندی
محتشم عشوهٔ طاقت شکن ساقی بزم
اگر اینست دگر می شکنم سوگندی
غزل شمارهٔ ۵۶۰

چو می نماید، که هست با من، جفا و جورت، ز روی یاری
ز دست جورت، فغان برآرم، اگر تو دست از، جفا نداری
بخشم گفتی، نمی گذارم، که زیر تیغم، برآوری دم
مرا چه یارا که دم برآرم، اگر دمارم، ز جان برآری
شب فراقت کز اشتیاقت به جان فکارم به تن نزارم
به خواب کس را نمی گذرام ز بس که دارم فغان و زاری
نه همزبانی، که من زمانی، باو شمارم، غمی که دارم
نه نیک خواهی که، گاهگاهی، ز من بپرسد، غم که داری
به درد از آنرو، گرفته ام خو، به خاک از آن رو، نهاده ام رو
که عشق کاری، نباشد الا، به دردمندی، ز خاکساری
اگرچه کردم، چو بلبل ای گل، در اشتیاقت، بسی تحمل
ز باغ وصلت، گلی نچیدم، جز این که دیدم، هزار زاری
همیشه گوئی، که محتشم را، برآرم از جا، درآرم از پا
ز پا درآید، ز جان برآید، شبی که مستش، تو در برآری
غزل شمارهٔ ۵۶۱

زد به درونم آتش تنگ قبا سواری
دست به خونم آلود ماه لقا نگاری
دام فریب دل گشت طره دل فریبی
صید شکار جان کرد آهوی جان شکاری
گرچه به مصر خوبی هست عزیز یوسف
نیست به شهریاری همچو تو شهریاری
نرگس چشمت ای گل می فکند دمادم
در دل چاک چاکم ای مژه خارخاری
روز و شب از خیالت با دل خویش دارم
کنجی و گفتگوئی صبری و انتظاری
پیش تو چون رقیبان معتبرند امروز
شکر که ما نداریم قدری و اعتباری
گفته محتشم را زیور گوش جان کن
کز گوهر معانی ساخته گوشواری
غزل شمارهٔ ۵۶۲

دلا زان گل بریدی خاطرت آسود پنداری
تو را با او دگر کاری نخواهد بود پنداری
تو بر خود بسته ای یک باره راه اشگ ای دیده
نخواهد کرد دیگر آتش من دود پنداری
تو تحسین خواهی ای ناصح که منعم کرده ای زان در
به خوش پندی من درمانده را خشنود پنداری
فریبی خورده ای ای غیر از آن پرکار پندارم
که خود را باز مقبول و مرا مردود پنداری
رسید و به اعتاب از من گذشت آن ترک نازک خود
دعائی گفتمش در زیر لب نشنود پنداری
مقرر کرده بهر مدعی مشکل ترین قتلی
ز یاران خواهد این خدمت به من فرمود پنداری
چو بر درد جدائی محتشم گردیده ای صابر
به صبر این درد پیدا می کند بهبود پنداری
غزل شمارهٔ ۵۶۳

این طلعت و رخسار که دارد که تو داری
این قامت و رفتار که دارد که تو داری
لب شهد و حدیثت شکر است ای گل خندان
این شهر شکربار که دارد که تو داری
چشم تو به یک چشم زدن خون دلم خورد
این نرگس خون خوار که دارد که تو داری
ای در تن هر گلبنی از رشگ تو صد خار
این گلبن بی خار که دارد که تو داری
قهر تو باغیار به از لطف تو با ماست
این لطف به اغیار که دارد که تو داری
پیوسته کنی نسبتم ای گل به رقیبان
زین گونه مرا خوار که دارد که تو داری
داری همه دم محتشم آزار دل از یار
این یار دل آزار که دارد که تو داری
غزل شمارهٔ ۵۶۴

سرلشگر حسن است نگاهی که تو داری
ترکش کش او چشم سیاهی که تو داری
جوشن در صبر است شکیبنده دلان را
رخساره چون پنجه ماهی که تو داری
بر قدرت خود تکیه کند حسن چو گردد
صیقل گرمه طرف کلاهی که تو داری
بر یوسفیت حسن گواه است و عجب نیست
صد دعوی ازین به گواهی که تو داری
به نما به ملک روی که سازد ز رقابت
در نامه من ثبت گناهی که تو داری
ز آلودگی بال ملایک به حذر باش
ای اشگ جگرگون سر راهی که تو داری
در بزم سبک می کندت محتشم امشب
بی لنگری شعلهٔ آهی که تو داری
غزل شمارهٔ ۵۶۵

باز ای دل شورانگیز رو سوی کسی داری
چشم از همه پوشیده بر روی کسی داری
ای آتش دل با آن کز دست تو می سوزم
چون از تو کنم شکوه تو خوی کسی داری
هر گل که به باغ آید می بویم و می گویم
در پای تو میرم من تو بوی کسی داری
ای دل ز سجود تو محراب به تنگ آید
ورنه نظر رگویا ابروی کسی داری
بگسل ز من ای عاقل ورنه نفسی دیگر
زنجیر جنون بر پا از موی کسی داری
ای محتشم ار دهرت همسایه مجنون کرد
خوش باش که جا در عشق پهلوی کسی داری
غزل شمارهٔ ۵۶۶

باز بر من نظر افکنده شکار اندازی
به شکار آمده در دشت دلم شهبازی
کرده از گوشه کنارم هدف ناوک ناز
گوشه چشم خدنگ افکن صید اندازی
خون بهای دو جهانست در اثنای عتاب
از لبش خنده ای از گوشهٔ چشمش نازی
سخن مجلسیش می کشد از ذوق مرا
چون زیم گر شنوم روزی از آن لب رازی
به زکات قدمت بر لب بام آی امشب
چون به گوشت رسد آلوده به درد آوازی
چشمت از غمزه مرا کشت و لب زنده نساخت
آخر ای یوسف عیسی نفسان اعجازی
محتشم دل چو به آن غمزه سپردی زنهار
برحذر باش که واقف نشود غمازی
غزل شمارهٔ ۵۶۷

چه باشد گر سنان غمزه را زین تیزتر سازی
دل ریش مرا در عشق ازین خونریزتر سازی
گذر بروادی ناز افکنی دامن کشان واندم
به یک دامن فشانی آتشم را تیزتر سازی
بلا بر گرد من میگرد اما دست می یابد
گهی بر من کزین خود را بلاانگیزتر سازی
هلاک از نرگس بیمار خواهی ساخت آن روزم
که در خون خواریش امروز ناپرهیزتر سازی
ز نایابی در وصل تو قیمت یاب تر گردد
محیط حسن را هرچند طوفان خیزتر سازی
به راه قدمت عشقت شتاب آموزتر گردم
خطابت را اگر با من عتاب آمیزتر سازی
نهد سر برسم رخش تو چون صد محتشم هردم
اگر فتراک خود را زین شکار آویزتر سازی
غزل شمارهٔ ۵۶۸

به جرم این که گفتم سوز خود با عالم افروزی
چو شمع استاده ام گریان که خواهد کشتنم روزی
از آن چون کوکبم پیوسته اشک از دیده می ریزد
که چون صبح از دلم سر می زند مهر دل افروزی
نگشتی ماه من هر شب ز برج دیگران طالع
اگر بودی من بی خانمان را بخت فیروزی
ندارم در شب هجران درون کلبهٔ احزان
به غیر از نالهٔ دم سازی ورای گریهٔ دلسوزی
ز شادی جهان فارغ ز عیش دهر مستغنی
دل غم پروری داریم و جان محنت اندوزی
دلم شد چاک چاک از غم کجائی ای کمان ابرو
که می خواهم ز چشم دلنوازت تیر دلدوزی
نبودی بی نظام این نظم صبیان تا به این غایت
اگر گه گاه بودی محتشم را نکته آموزی
غزل شمارهٔ ۵۶۹

از بهر حسرت دادنم هر لحظه منشین با کسی
اوقات خود ضایع مکن بر رغم چون من ناکسی
از شوخیت بر قتل خود دارم گمان اما کجا
پروای این ناکس کند مثل تو بی پروا کسی
اقبال و ادبارم نگر کامشب به راهی این پسر
تنها دچارم گشت و من همراه بودم با کسی
با غیر اگر عمری بود پیدا نگردد هیچ کس
یک دم به من چون برخورد در دم شود پیدا کسی
با آن که خار غیرتم در پا بود از پی دوم
در راه چون همره شود با آن گل رعنا کسی
سر در خطر تن در عنا دل در گروجان در بلا
فکر سلامت چون کند با این ملامت ها کسی
داری ز شیدا گشتگان رسوا بسی در دشت غم
در سلگ ایشان محتشم رسواتر از رسوا کسی
غزل شمارهٔ ۵۷۰

دل را اگر ز صبر به جان آورد کسی
به زان که درد دل به زبان آورد کسی
در عشق می دهند به مقدار رنج گنج
تا تن به زیر بار گران آورد کسی
کوتاب تیر و ناوک پران که خویش را
در جرگهٔ تو سخت کمان آورد کسی
پیدا شود ز اهل جهان ثانی تو را
گر باز یوسفی به جهان آورد کسی
بر حرف من قلم شود انگشت اعتراض
تیغ و ترنج اگر به میان آورد کسی
بازار عشق ز آتش غیرت شود چو گرم
کی در خیال سود و زیان آورد کسی
جان میشود ضمان دل اما نمی دهد
حکم آن قدر امان که ضمان آورد کسی
میجوئی از بتان دل من چون بود اگر
ز ایشان به غمزهٔ تو نشان آورد کسی
هست آن سوار از تو عنان تاب محتشم
او را مگر گرفته عنان آورد کسی

غزل شمارهٔ ۱۲۷

بردوش آن قدر دل من بار غم گرفت
کاندر شباب قد من زار خم گرفت

بی طاق ابروی تو که طاق است در جهان
چندان گریست دیده که این طاق نم گرفت

تا ملک حسن بر تو گرفت ای صنم قرار
آفاق را تمام سپاه ستم گرفت

راه حریم کوی تو بر من رقیب بست
ناآشنا سگی ره صید حرم گرفت

لیلی اگرچه شور عرب شد به دلبری
شیرین زبان من ز عرب تا عجم گرفت

در ملک جان زدند منادی که الرحیل
سلطان حسن یار چه از خط حشم گرفت

می خواستم به دوست نویسم حدیث شوق
آتش ز گرمی سخنم در قلم گرفت

عید است و هرکه هست بتی را گرفته دست
امروز نیست بر من مست ای صنم گرفت

ملک سخن که تیز زبانان گذاشتند
بار دگر به تیغ زبان محتشم گرفت

غزل شمارهٔ ۱۲۸

حسن پری جلوه کرد دیو جنونم گرفت
ای دل بدخواه من مژده که خونم گرفت

من که شب غم زدم بس خم از اقلیم عشق
تفرقه چونم شناخت حادثه چونم گرفت

خنجر جور توام سینه به نوعی شکافت
کاب دو چشم از برون راه درونم گرفت

بهر رضای توام چرخ ز قصر حیات
خواست به زیر افکند بخت نگونم گرفت

هیچ گه از جرم عشق گرم به خونم نگشت
خوی تو در عاشقی بس که زبونم گرفت

عشق که تسخیر من از خم زلف تو کرد
در خم من سالها داشت کنونم گرفت

محتشم از مردمان بود دل من رمان
رام پری چون شدم گرنه جنونم گرفت

غزل شمارهٔ ۱۲۹

بود شهری و مهی آن نیز محمل بست و رفت
کرد خود بدمهری و تهمت به صد دل بست و رفت

بود محل بندی لیل ز باد روزگار
محملی کز ناز آن شیرین شمایل بست و رفت

تا نگردم گرد دام زلف دیگر مهوشان
پای پروازم به آن مشگین سلاسل بست و رفت

دل به راه او چو مرغ نیم به سمل می طپید
او به فتراک خودش چون صید به سمل بست و رفت

تا گشاید بر که از ما قایلان درد خویش
چشم لطفی کز من آن بی درد و غافل بست و رفت

خود در آب چشم خویشم غرق و می سوزم که او
غافل از سیل چنین پرزور محمل بست و رفت

لال بادا محتشم با همدمان کان تازه گل
رخت ازین گلشن ز غوغای عنا دل بست و رفت

غزل شمارهٔ ۱۳۰

یارم طریق سرکشی از سر گرفت و رفت
یکباره دل ز بی دل خود بر گرفت و رفت

رو دروبال کرد مرا اختر مراد
کان مه پی رقیب بد اختر گرفت و رفت

غلطان به خاک بر سر راهش مرا چو دید
دامن کشان ز من ره دیگر گرفت و رفت

گفتم عنان بگیر دلم را که می رود
آن بی وفا عنان تکاور گرفت و رفت

یک نکته گفتمش که ز من بشنو و برو
صد نکته بیش بر من ابتر گرفت و رفت

دل هم که خوی با ستم عشق کرده بود
دنبال آن نگار ستمگر گرفت و رفت

ای محتشم بسوز فراق این زمان بساز
کان افتاب سایه ز ما برگرفت و رفت

غزل شمارهٔ ۱۳۱

شهریار من مرا پابست هجران کرد و رفت
شهر را بر من ز هجر خویش زندان کرد و رفت

وقت رفتن داد تیغ غمزه را زهر آب ناز
وان نگه کردن مرا صد رخنه در جان کرد و رفت

من فکندم خویش را از خاکساری در رهش
او ز استغنا مرا با خاک یکسان کرد و رفت

غایب از چشمم چو میشد با نگاه آخرین
خانهٔ چشم مرا از گریه ویران کردو رفت

روز اقبال مرا در پی شب ادبار بود
کز من آن خورشید تابان روی پنهان کرد و رفت

باد یارب در امان از درد بی درمان عشق
آن که دردم داد و نومیدم ز درمان کرد و رفت

دوزخی تا بنده شد بهر عذاب محتشم
دوش کان کافر دلش تاراج ایمان کرد و رفت

غزل شمارهٔ ۱۳۲

با رقیب آمد و این غمکده را در زد و رفت
در نزد آتش غیرت به دلم در زد و رفت

جست برقی و به جان طمع آتش زد و سوخت
دی که ساغر زده از کلبهٔ من سر زد و رفت

آتشی سر زد و شدشمع طرب خانهٔ دل
مرغ جان آمد و گرد سر او پر زد و رفت

میزد او خود در صحبت چو من از بی صبری
در تکلیف زدم بر در دیگر زد و رفت

خواستم در سر مستی شومش دامن گیر
ناگهان سر زد و دامن به میان بر زد و رفت

آن که ساغر زده از مجلس غیر آمده بود
وه که در مجلس ما سنگ به ساغر زد و رفت

آشکارا به رخ خاکی من پای نهاد
سکهٔ مهر من غم زده بر زر زد و رفت

ملتفت گرچه به سمبل شدن صید نشد
ناوک افکند و دوید از پی و خنجر زد و رفت

گفتمش مرغ دلم راست به پا رشتهٔ دراز
گرهی بر سر آن زلف معنبر زد و رفت

داغدار تو چنان ساخت که سوزش نرود
زان تعافل که برین سوخته اختر زد و رفت

این ابتر بود که نامد دگر آن آفت جان
که ره محتشم بی دل ابتر زد و رفت

غزل شمارهٔ ۱۳۳

خاست غوغائی و زیبا پسری آمد و رفت
شهر برهم زده تاراج گری آمد و رفت

تیغ بر کف عرق از چهره فشان خلق کشان
شعلهٔ آتش رخشان شرری آمد و رفت

طایر غمزهٔ او را طلبیدم به نیاز
ناز تا یافت خبر تیز پری آمد و رفت

مدعی منع سخن کرد ولیکن به نظر
در میان من و آن مه خبری آمد و رفت

وقت را وسعت آمد شد اسرار نبود
آن قدر بود که پیک نظری آمد و رفت

قدمی رنجه نگردید ز مصر دل او
به دیار دل ما نامه بری آمد و رفت

محتشم سیر نچیدم گل رسوائی او
کاشنایان به سرم پرده دری آمد و رفت

غزل شمارهٔ ۱۳۴

چابکسواری آمد و لعبی نمود و رفت
نی نی عقابی آمد و صیدی ربود و رفت

آن آفتاب کشور خوبی چو ماه نو
ظرف مرا به آن می تند آزمود و رفت

نقش دگر بتان که نمی رفت از نظر
آن به تن به نوک خنجر مژگان زدود ورفت

تیری که در کمان توقف کشیده داست
وقت وداع بر دل ریشم گشود و رفت

حرفی که در حجاب ز گفت و شنود بود
آخر به رمز گفت و به ایما شنود و رفت

از بهر پای بوس وداعی که رویداد
رویم هزار مرتبه بر خاک سود و رفت

افروخت آخر از نگه گرم آتشی
در محتشم نهفته برآورد دود و رفت

غزل شمارهٔ ۱۳۵

زانطره دل سوی ذقنت رفته رفته رفت
در چه ز عنبرین رسنت رفته رفته رفت

پیشت چو شمع اشگ بتان قطره قطره ریخت
صد آبرو در انجمنت رفته رفته رفت

من بودم و دلی و هزاران شکستگی
آن هم به زلف پرشکنت رفته رفته رفت

گفتی که رفته رفته چو عمر آیمت به سر
عمرم ز دیر آمدنت رفته رفته رفت

رفتی به مصر حسن و نرفتی ازین غرور
آن جا که بوی پیرهنت رفته رفته رفت

جان را دگر به راه عدم ده نشان که دل
در فکر نقطهٔ دهنت رفته رفته رفت

ای محتشم فغان که نیامد به گوش یار
آوازه ای که از سخنت رفته رفته رفت

غزل شمارهٔ ۱۳۶

بی پرده برآئی چو به صحرای قیامت
خلد از هوس آید به تماشای قیامت

هنگامه بگردد چو خورد غلغلهٔ تو
بر معرکه معرکه آرای قیامت

در حشر گر آید نم رحمت ز کف تو
روید همه شمشیر ز صحرای قیامت

در قتل من امروز مبر خوف مکافات
کاین داوری افتاد به فردای قیامت

بنشین و مجنبان لب عشاق که کم نیست
غوغای قیام تو ز غوغای قیامت

پروردهٔ تفتندهٔ بیابان تمنا
جنت شمرد دوزخ فردای قیامت

فرداست دوان محتشم از دست تو در حشر
با صد تن عریان همه رسوای قیامت

غزل شمارهٔ ۱۳۷

زین نقش خانه کی من دیوانه جویمت
صورت طلب نیم که درین خانه جویمت

بیزم به جستجوی تو خاک دل خراب
گنجی عجب مدان که ز ویرانه جویمت

ای شمع دقت طلبم بین که در سراغ
ز آواز جنبش پر پروانه جویمت

عقلم فکند از ره و عشقم دلیل گشت
کز رهنمائی دل دیوانه جویمت

یک آشنا نشان توام در جهان نداد
شضد نوبت این زمان که ز بیگانه جویمت

ای خواب خوش که گمشده ای چند هر شبی
تا صبح از شنیدن افسانه جویمت

در کوی شوقم ای دریک دانه معبدی است
کانجا به ذکر سبحه صد دانه جویمت

جام فراق دادی و رفتی که در خمار
چون بی خودان به نعرهٔ مستانه جویمت

غزل شمارهٔ ۲۷

شوم هلاک چو غیری خورد خدنگ تو را
که دانم آشتئی در قفاست جنگ تو را

که کرده پیش تو اظهار سوز ما امروز
که آتش غضب افروخته است رنگ تو را

مصوران قلم از مو کنند تا نکشند
زیاده از سرموئی دهان تنگ تو را

زمان کنم افزون جراحت تن خویش
ز بس که بوسه زنم زخمهای سنگ تو را

جریدهٔ گرد من امشب گرت رفیقی نیست
چه باعث است به ره دمبدم درنگ تو را

به مدعی پر و بالی مده که پروازش
بباد بر دهد ای سرو نام و ننگ تو را

ز حرف پر دلی محتشم پرست جهان
ز بس که جای به دل می دهد خدنگ تو را

غزل شمارهٔ ۲۸

با چنین جرمی نراندم از دل ویران تو را
این قدرها جای در دل بوده است ای جان تو را

ساحری گویا با چندین خطا چون دیگران
راندن از چشم و برون کردن ز دل نتوان تو را

از خدا بهر تو خواهم صد بلا اما اگر
در بلائی بینمت گردم بلاگردان تو را

نیستم راضی به مرگت لیک می خواهم چو خود
از غم ناکس پرستی در تب هجران تو را

آن چنان شوخی که خواهی داشت مرد مرا به تنگ
گر کنم در پرده های چشم خود پنهان تو را

از لباس غیرتم عریان نمی دیدی اگر
می توانستم که دارم دست از دامان تو را

محتشم در غیرت این سستی که من دیدم ز تو
بی تکلف می توان کشتن به جرم آن تو را

غزل شمارهٔ ۲۹

گر به تکلیف لب جام به لب سوده تو را
که به آن شربت آلوده لب آلوده تو را

که به آن مایهٔ جهل این قدرت کرده دلیر
که ز اندیشهٔ دل بر حذر آسوده تو را

که دران نشئه تو را دست هوس سوده به گل
که به رخ برقع شرم این همه بگشوده تو را

زده آن آب که بر خاک وجودت ای گل
که در خانهٔ عصمت به گل اندوده تو را

که به فرمودن آن فعل تواضع فرمای
سجده در بزم گدایان تو فرموده تو را

حزم کزدم ز پذیرفتن تکلیف نخست
که ازین بزم نشینی چه غرض بوده تو را

محتشم خوی تو می داند و از پند عبث
می دهد این همه در سر بیهوده تو را

غزل شمارهٔ ۳۰

درهمی گرم غضب کرده نگاه که تو را
شعله ای آتشی افروخته آه که تو را

در پیت رخش که گرمست که غرق عرقی
عصمت افکنده در آتش به گناه که تو را

می رسی مظطرب از گر دره ای یوسف حسن
دهشت آورده دوان از لب چاه که تو را

می نماید که به قلبی زده ای یک تنه وای
در میان داشته آشوب سپاه که تو را

تیره رنگست رخت یارب از الایش طبع
کرده آئینهٔ خود رنگ سیاه که تو را

کز پناهت نشدی پاس خدا ای غافل
کوشش هرزه کشیدی به پناه که تو را

گر نه در محتشم آتش زده بی راهی تو
شده آه که بلند و زده راه که تو را

غزل شمارهٔ ۳۱

حوصله کو که دل دهم عشق جنون فزای را
سلسله بگسلم ز پا عقل گریزپای را

کو دلی و دلیرئی کز پی رونق جنون
شحنهٔ ملک دل کنم عشق ستیزه رای را

کو جگری و جراتی کز پی شور دل دگر
باعث فتنه ای کنم دیدهٔ فتنه زای را

کوتهی و تهوری تا شده همنشین غیر
سیر کنم ز صحبت آن هم دم دل ربای را

در المم ز بی غمی کو گل تازه ای کزو
لالهٔ داغ دل کنم داغ الم زدایرا

تلخی عشق چون دگر پیش دلم نموده خوش
باز بوی چشمانم این زهر شکر نمای را

دیده به ترک عافیت بر رخ ترکی افکنم
در ستمش سزا دهم جان ستم سزای را

از دل خویش بوی این می شنوم که دلبری
دام رهم کند دگر جعد عبیر سای را

مفتی عشقم اردهد رخصت سجدهٔ بتی
شکرکنان زبان زبان سجده کنم خدای را

صبر نماند وقت کز همه کس برآورد
گریه های های من نالهٔ وای وای را

باز فتاده در جهان شور که کرده محتشم
بلبل باغ عاشقی طبع غزل سرای را

غزل شمارهٔ ۳۲

برین در می کشند امشب جهان پیما سمندی را
به سرعت می برند از باغ ما سرو بلندی را

غم صحرائیان دارم که غافل گیری گردون
به صحرا می برد از شهر بند صید بندی را

سپهرم مایهٔ بازیچهٔ خود کرده پنداری
که باز از گریه ام درخنده دارد نوشخندی را

سزاوار فراقم من که از خوبان پسندیدم
دل بیزار الفت دشمنی آفت پسندی را

نمی گفتم که آن بی درد با صد غصه نگذارد
به درد بی کسی در کنج محنت دردمندی را

دلم ازسینه خواهد جست بیرون محتشم تا کی
بود تاب نشستن در دل آتش سپندی را

غزل شمارهٔ ۳۳

نشانده شام غمت گرد دل سپاهی را
که دست نیست بدان هیچ پادشاهی را

پناه صد دل مجروح گشته کاکل تو
چه پردلی که حمایت کند سپاهی را

جز آن جمال که خال تو نصب کردهٔ اوست
که داد مرتبه خسروی سیاهی را

به نیم جان چه کنم با نگاه دم دمش
گه صدهزار شهید است هر نگاهی را

دلی که جان دو عالم به باد دادهٔ اوست
در او اثر چو بود ناله ای و آهی را

مر از وصل بس این سروری که همچو هلال
ز دور سجده کنم گوشهٔ کلاهی را

برای مهر و وفا کند کوه کن صد کوه
ولی نکند ز دیوار هجر کاهی را

رو ای صبا و به آن سرو پاک دامن گو
که از برای تو کشتند بی گناهی را

جهان ز فتنهٔ چشمت پرست ز انخم زلف
نما به محتشم ای گل گریز گاهی را

غزل شمارهٔ ۳۴

تا همتم به دست طلب زد در بلا
دربست شد مسخر من کشور بلا

دست قضا به مژده کلاه از سرم ربود
چون می نهاد بر سر من افسر بلا

آن دم هنوز قلعه مه دم حصار بود
کاورد عشق بر سر من لشکر بلا

بر کوهکن ز رتبهٔ مقدم نوشته اند
نام بلا کشان تو در دفتر بلا

تا بنده بود بی تو بدغ جنون اسیر
تابنده بود بر سر او افسر بلا

تا هست کاکل تو بلاجو عجب اگر
کاهد زمانه یک سر مو از سر بلا

مردیست مرد عشق که دایم چو محتشم
در یوزه مراد کند از در بلا

غزل شمارهٔ ۳۵


گشته در راهت غبار آلود روی زرد ما
می رسیم از گرد راه اینست راه آورد ما

در هوای شمع رویت قطره های اشک گرم
دم به دم بر چهره می بندد ز آه سرد ما

بس که از یاران هم دردان جدا افتاده ایم
گشته است از بی کسی همدرد ما

با گیاه شور پرور فرقت باران نکرد
آن چه هجران کرد با جان بلا پرورد ما

گر عیاذالله از ما بر دلت گردی بود
حسبتا لله به باد نیستی ده گرد ما

گرد از جمعیت دلها بر آرد بی درنگ
چون ز گرد ره شود پیدا سوار فرد ما

دوش آن وحشی شمایل محتشم را دید و گفت
باز پیدا گشت مجنون بیابان گرد ما

غزل شمارهٔ ۳۶

سروی از یزد گذر کرد به کاشانهٔ ما
که ازو چون ارم آراسته شد خانهٔ ما

با دلی گرم نشاط آمد و از حرف نخست
گشت افسرده دل از سردی افسانهٔ ما

فتنه را سلسله جنبان نشد آن زلف که هیچ
اعتباری نگرفت از دل دیوانهٔ ما

به شراب لبش آلوده نگردید که دید
پر ز خوناب جگر ساغر و پیمانهٔ ما

مرغ طبعش طیران داشت چو بر اوج غرور
پیش او بود عبث ریختن دانهٔ ما

گرد تکلیف نگشتم از آن رو که نبود
لایق پادشهی بزم گدایانهٔ ما

محتشم چرخ گدای در ما گشتی اگر
شدی آن گنج روان ساکن ویرانهٔ ما

غزل شمارهٔ ۳۷

فرمود مرا سجدهٔ خویش آن بت رعنا
در سجده فتادم که سمعنا واطعنا

ما دخل به خود در می دیدار نگردیم
ما حل له شارعنا فیه شرعنا

بودیم ز ذرات به خورشید رخش نی
الفرع رئینا والی الاصل رجعنا

روزی که دل از عین تعلق به تو بستیم
من غیرک یاقره عینی و قطعنا

در زاریم از ضعف عمل پیش تو صد ره
ضعف الفرغ الاکبر و یارب فزعنا

در دار شفایت مرضی دفع نکردیم
لکن کسل الروح من الروح و قعنا

گر محتشم از غم علم عین نگون کرد
انا علم البهجه بالهم رفعنا

غزل شمارهٔ ۶۲

زخم جفای یار که بر سینه مرهم است
از بخت من زیاده و از لطف او کم است

کودک دل است و دو و لعب دوست لیک
در قید اختلاط ز قید معلم است

پنهان گلی شکفته درین بزم کان نگار
خود را شکفته دارد و بسیار درهم است

شد مست و از تواضع بی اختیار او
در بزم شد عیان که نهان با که همدمست

ترسم برات لطف گدائی رسد به مهر
کان لعل خاتمیست که در دست خاتمست

از گریه های هجر شکست بنای جان
موقوف یک نم دیگر از چشم پر نمست

هر صبح دم من و سر کوی بتان بلی
شغلی است این که بر همهٔ کاری مقدم است

با این خصایل ملکی بر خلاف رسم
باید که سجدهٔ تو کند هر که آدم است

با غم که جان در آرزوی خیر باد اوست
گفتار محتشم همه دم خیر مقدم است

غزل شمارهٔ ۶۳

کنون که خنجر بیداد یار خونریز است
کجاست مرد که بازار امتحان تیز است

دلم ز وعدهٔ شیرین لبی است در پرواز
که یاد کوه کنش به ز وصل پرویز است

ز من چه سرزده ای سرو نوش لب که دگر
سرت گران و حدیثت کنایه آمیز است

منه فزونم ازین بار جور بر خاطر
که پیک آه گران خاطر سبک خیز است

کشاکش رگ جانم شب دراز فراق
ز سر گرانی آن طره دلاویز است

به این گمان که شوم قابل ترحم تو
خوشم که تیغ جهانی به خون من تیز است

چو محتشم سخن زا قامتت کند بشنو
که گاه گاه سخنهای او بانگین است

غزل شمارهٔ ۶۴


زان آستان که قبلهٔ ارباب دولت است
محرومی من از عدم قابلیت است

چشم ز عین بی بصری مانده بی نصیب
زان خاک در گه سرمهٔ اهل بصیرت است

رویم که نیست بر کف پایش به صد نیاز
از انفعال بر سر زانوی خجلت است

دوشم که نیست غاشیه کش در کاب تو
آزرده از گرانی بار مذلت است

دستم که نیست پیش تو بر سینهٔ صبح و شام
کوته ز جیب عیش و گریبان راحت است

پایم ازین گنه که نه جاری به راه توست
مستوجب سلاسل قهر و سیاست است

گر دور چرخ مانعم از پای بوس توست
در روزگار باعث تاخیر صحبت است

بر من جفاست ورنه سلیمان عهد را
در انجمن نصیحت موری چه حاجت است

من بعد روی محتشم از هیچ رومباد
دور از درت که گفته ارباب همت است

غزل شمارهٔ ۶۵

به عزم رقص چو آن فتنه زمین برخاست
بر آسمان ز لب غیب افرین برخاست

به بزم شعلهٔ ناز بتان جلوه فروش
فرو نشست چو آن سرو نازنین برخاست

فکار گشت ز بس آفرین لب گردون
به قصد جلوه چو آن جلوه آفرین برخاست

کرشمه سلسله جنبان قید دلها گشت
ز باد جلوه چو آن جعد عنبرین برخاست

بلا به زود لب انبساط خندان شد
اگرچه دیر ز ابروی ناز چین برخاست

به آرمیدگیش گرچه شد عزیمت رقص
ز جا نخاسته آرام از زمین برخاست

چو داد جلوهٔ آشوب خیز داد و نشست
فغان ز محتشم والهٔ حزین برخاست

غزل شمارهٔ ۶۶

چون دم جان دادنم آهی ز جانان برنخاست
آهی از من سر نزد کز مردم افغان برنخاست

گریه طوفان خیز گشت و از سرم برخاست دود
باری از من گریه کم سرزد که طوفان برنخاست

گرچه شور شهسواران بود در میدان حسن
عرصه تاز آن مه نشد گردی ز میدان برنخاست

دست و تیغ آن قبا گلگون نشد هرگز بلند
بر سر غیری که ما را شعله از جان برنخاست

می رسد او را اگر جولان کند بر آفتاب
کز زمین چون او سواری گرم جولان برنخاست

ناوکی ننشست ازو بر سینهٔ پر آتشم
کاتشم یک نیزه از چاک گریبان برنخاست

کشت در کوی رقیبم یار و کس مانع نشد
یک مسلمان محتشم زان کافرستان برنخاست

غزل شمارهٔ ۶۷

رخت که صورت صنع آشکار از آن پیداست
نشان دقت صورت نگار از آن پیداست

قدت که بر صفتش نیست هیچ کس قادر
کمان قدرت پروردگار از آن پیداست

سرت که گرم می لطف بود دوش امروز
گرانی حرکات خمار از آن پیداست

به زیر دامن حسنت نهفته است هنوز
خطی که گرد گلت صد بهار از آن پیداست

کمان سخت کش است ابرویت ولی کششی
به جانب همه بی اختیار از آن پیداست

کرشمه سازی از آن چشم را چه نام کنم
که عشوه های نهان صد هزار از آن پیداست

ز بی قراری زلفت جز این نمی گویم
که حال محتشم بی قرار از آن پیداست

غزل شمارهٔ ۶۸

با من بدی امروز زاطوار تو پیداست
بدگو سخنی گفته ز گفتار تو پیداست

همت آئینهٔ نیر دلان صورت خوبت
این صورت از آئینهٔ رخسار تو پیداست

آن نکته سربسته که مستی است بیانش
ز آشفتگی بستن دستار تو پیداست

از خون یکی کرده ای امروز صبوحی
از سرخوشی نرگس خون خوار تو پیداست

ساغر زده می آئی و کیفیت مستی
از بی سر و سامانی رفتار تو پیداست

داری سر آزار که تهدید نهانی
از جنبش لبهای شکر بار تو پیداست

دزدیده بهم بر زده ای خاطر جمعی
از درهمی طره طرار تو پیداست

در حرف زدن محتشم از حیرت آن رو
رفته است شعور تو ز اشعار تو پیداست

غزل شمارهٔ ۶۹

گوی میدان محبت سر اهل نظر است
گرد این عرصه مگردید که سر در خطر است

سینهٔ تنگ پر از آه و تنگ پردهٔ راز
چون کنم آه که یک پرده و صد پرده در است

چو هنر سوز تو گه دود برآرد ز جهان
که بسوزی تو و دود از تو نخیزد هنر است

گشت دیر آمدن صبح وصالم گوئی
که شب هجر مرا صبح قیامت سحر است

مژده ای دل که به قصد تو مهی بسته کمر
که کمر بسته او صد مه زرین کمر است

غیر میرد به تو هرگاه قرینم بیند
این چو فرخنده قران های سعادت اثر است

تیغ بر کف چو کنی قصد سرمشتاقان
بر سر محتشم کز همه مشتاق تر است

غزل شمارهٔ ۷۰

تو را بسوی رقیبان گذار بسیار است
ز رهگذار تو بر دل غبار بسیار است

تو از صفا گل بی خاری ای نگار ولی
چه سود از این که بگرد تو خار بسیار است

مرا به وسعت مشرب چنین به تنگ میار
که ملک حسن وسیع است و یار بسیار است

ستم مکن که به نخجیر گاه حسن ز تو
شکار پیشه تر اندر شکار بسیار است

به حد خویش کن ای دل سخن که چون تو شکار
فتاده در ره آن شهسوار بسیار است

بناز بار تمنای او بکش که هنوز
به زیر بار غمش بردبار بسیار است

صبا به لطف برانگیز گردی از ره دوست
که دیده ها به ره انتظار بسیار است

بگو بیا و بگردان عنان ز وادی ناز
که در رهت دل امیدوار بسیار است

هنوز چون مگس و مور ز آدمی و پری
بخوان حسن تو را ریزه خوار بسیار است

به یک خزان مکن از حسن خویش قطع امید
که گلستان تو را نوبهار بسیار است

برون منه قدم از راه دلبری که هنوز
چو محتشم به رهت خاکسار بسیار است

غزل شمارهٔ ۷۱

با خط آن سلطان خوبان را جمالی دیگر است
بسته هر موی او صاحب کمالی دیگر است

نیست در بتخانهٔ مارا غیر فکر روی دوست
ما درین فکریم و مردم را خیالی دیگر است

پیش رویت چون به یک دم جان ندادیم از نشاط
هردم از روی تو ما را انفعالی دیگر است

گر بود ما را دو عید از دیدنت نبود بعید
زان که هر طاقی ز ابرویت هلالی دیگر است

سگ از آن کس به که چون شد با غزالی آشنا
باز چشمش در پی وحشی غزالی دیگر است

محتشم چون هر زمان حالی دگر دارد ز عشق
هر غزل از گفتهٔ او حسب و حالی دیگر است

غزل شمارهٔ ۸۳

از عاشقان حوالی آن خانه پر شده است
دارالشفای عشق ز دیوانه پر شده است

از خود نگشته است به کس آشنا دلی
راه وثاقش از پی بیگانه پر شده است

تاره به جام خانه چشمم فکند عکس
این خانه از پری چو پری خانه پر شده است

از جرعه ای که ریخته ساقی به جام ما
گش فلک ز نعرهٔ مستانه پر شده است

رگهای جانم از گرهٔ غم به ذکر هجر
چون رشتهای سجه صد دانه پر شده است

عشاق را به دور تو از بادهٔ حیات
قالب تهی فتاده و پیمانه پر شده است

گردد مگر به وصف تو مقبول اهل طبع
دیوان محتشم که ز افسانه پر شده است

غزل شمارهٔ ۸۴

امشب دگر حریف شرابت که بوده است
تا روز پرده سوز حجابت که بوده است

آن دم که دور گشته و ساقی تو بوده ای
پیشت که گشته مست و خرابت که بوده است

جنبیده چون لب تو به مستانه حرفها
لذت چش سئوال و جوابت که بوده است

دوری که اقتضای غضب کرده طبع می
شیدای سر خوشانه عتابت که بوده است

دوری دگر که کرده شلاین زبان تو را
مدهوش پاس بستر خوابت که بوده است

چون محتشم نبوده به گرد درت دوان
مخصوص خدمت از همه بابت که بوده است

غزل شمارهٔ ۸۵

کمر به کین تو ای دل چو یار جانی بست
طمع مدار که دیگر کمر توانی بست

به بزم وصل قدم چون نهم که عصمت او
گشود دست و مرا پای کامرانی بست

دری که دیده بروی دلم گشود این بود
که عشق آمد و درهای شادمانی بست

گز از خماردهم جان عجب مدار ای دل
که ساقی از لب من آب زندگانی بست

رخ از دریچهٔ معنی نمود آن که به ناز
میان حسن و نظر سدلن ترانی بست

شکست ساغر دل را به صد ملامت و باز
به دستیاری یک عشوهٔ نهائی بست

به نیم معذرتی آن هم از زبان فریب
در هزار شکایت ز نکته دانی بست

چو گرد قصد نگه کار غیر ساخت نخست
که چشم او به فریب از نگاهبانی بست

به عرض عشق نهان محتشم زبان چو گشود
میانهٔ من و او راه همزبانی بست

غزل شمارهٔ ۸۶

چو ناز او به میان تیغ دلستانی بست
سر نیاز به فتراک بدگمانی بست

به دست جور چو داد از شکست عهد عنان
به یاد طاقت ما عهد هم عنانی بست

به بحر هجر چو لشگر شکست کشتی جان
اجل ز مرحمت احرام بادبانی بست

ز پای گرگ طمع دست حرص بند گشود
چو ناز او کمر سعی در شبانی بست

تو از طلب به همین باش و لب مبند که یار
زبان یک از پی ارنی ولن ترانی بست

تو ای سوار که بردی قرار و طاقت ما
بیا که دزد هوس دست پاسبانی بست

به روی من تو در مرگ نیز بگشائی
اگر توان در تقدیر آسمانی بست

کمند مهر چنان پاره کن که گر روزی
شوی ز کرده پشیمان به هم توانی بست

رقیب بار سکون بر در تو گو بگشا
که محتشم ز میان رخت کامرانی بست

غزل شمارهٔ ۸۷

گفتمش تیر تو خواهد به دل زار نشست
به فراست سخنی گفتم و بر کار نشست

صحبتی داشت که آمیخت بهم آتش و آب
دی که در بزم میان من و اغیار نشست

غیر کم حوصله را بار دل از پای نشاند
لله الحمد که این فتنه به یک بار نشست

سایه پرورد بلا می شوم آخر کامروز
بر سرم مرغ جنون آمد و بسیار نشست

هرکه چون شمع به بالین من آمد شب غم
سوخت چندان که به روز من بیمار نشست

پشت امید به دیوار وفای تو که داد
که نه در کوچهٔ غم روی به دیوار نشست

محتشم آن کف پا از مژه ات یافت خراش
گل بی خار شد آزرده چو با خار نشست

غزل شمارهٔ ۸۸

منتظری عمرها گر بگذاری نشست
آخر از آن ره بر او گردسواری نشست

هرکه ز دشت وجود خاست درین صید گاه
بهر وی اندر کمین شیر شکاری نشست

گرد تو را چون رساند فتنه به میدان دهر
هرکه سر فتنه داشت رفت و به کاری نشست

غمزه زنان آمدی شاهسوار اجل
تیغ به دست تو داد خود به کناری نشست

خون مرا گرچه داد عاشقی تو به باد
هیچ ازین رهگذر بر تو غباری نشست

در قدح عشق ریز باده مرد آزمای
کز سر دعوی به بزم باده گساری نشست

محتشم خسته را پر بره انتظار
چهره به خون شد نگار تا به نگاری نشست

غزل شمارهٔ ۸۹

آن چه هر شب بگذرد از چرخ فریاد منست
و آن چه آن مه را به خاطر نگذرد یاد منست

آن چه بر من کارها را سخت می سازد مدام
بی ثباتی های صبر سست بنیاد منست

عشق می گوید ز من قصر بلا عالی بناست
هجر می گوید بلی اما بامداد منست

می گریزد صید از صیاد یارب از چه رو
دایم از من می گریزد آن که صیاد منست

من ز در بیرون و اهل بزم اندر پیچ و تاب
کان پری را چشم بر در گوش برداد منست

امشبم محروم ازو اما بسی شادم که غیر
این گمان دارد که او در وحدت آباد منست

از شعف هر دم که نظم محتشم سنجید و گفت
آن که خواهد گور خسرو کند فرهاد منست

غزل شمارهٔ ۹۰

دوست با من دشمن و با دشمن من گشته دوست
هر که با من دوست باشد دشمن جان من اوست

بر کدام ابرو کمان چشمم به سهو افتاده است
کان پری با من به چشم و ابرو اندر گفتگوست

برنخیزم از درش گر سازدم یکسان به خاک
زان که جسم خاکیم پروردهٔ آن خاک کوست

شوخ چشم من که دارد روی خوب و خوی بد
گر ز غیرت با نظر بازان به دست آن هم نکوست

از شکایتهای او دایم من دیوانه ام
با دل خود در سخن اما سخن را رو در اوست

گر ز دست توبه ام پیمانهٔ عشرت شکست
توبه گویان دست عهدم باز در دست سبوست

محتشم خودر ا خلاص از عشق می خواهم ولی
چون کنم چون مرغ دل در دام آن زنجیر موست

غزل شمارهٔ ۹۱

نهال گلشن دل نخل نو رسیدهٔ اوست
بهار عالم جان خط نودمیدهٔ اوست

ز چشم او به نگه کردنی گرفتارم
که از نهفته نگه های برگزیدهٔ اوست

ز شیوه های خدا آفرین او پیداست
هزار شیوهٔ نیکو که آفریده اوست

به دست تنگ قبائی دلم گرفتار است
که هر که راست دلی حبیب جان دریدهٔ اوست

ازو کشنده تر است آن سیاه نا پروا
که چشم باده کش سرمهٔ ناکشیدهٔ اوست

چو میروی پی صیدی هزار گونه شتاب
نهفته در حرکت های آرمیدهٔ اوست

به باغ او نروی ای طمع به گل چیدن
که زیب گلشن خوبی گل نچیدهٔ اوست

محل یار فروشی فغان که یاد نکرد
ز محتشم که غلام درم خریدهٔ اوست

غزل شمارهٔ ۹۲

حکمی که همچو آب روان در دیار اوست
خونریز عاشقان تبه روزگار اوست

از غیرتم هلاک که بر صید تازه ای
هم زخم زخم کاری و هم کار کار اوست

خون می چکاند از دل صد صید بی نصیب
تیر شکاری که نصیب شکار اوست

بدعاقبت کسی که چو من اعتماد وی
بر عهدهای بسته نا استوار اوست

حرفی که می گذارد و می داردم خموش
لطف نهان و مرحمت آشکار اوست

باغیست تازه باغ عذارش که بی گزاف
صد فصل در میان خزان و بهار اوست

نیکوترین نوازش جانان محتشم
آزار جان خسته و جسم فکار اوست

فریاد اگر نه جابر آزار او شود
سلمان جابری که خداوندگار اوست

غزل شمارهٔ ۹۳

گل چهره ای که مرغ دلم صید دام اوست
زلفش بنفشه ایست که سنبل غلام اوست

همسایه ام شده مه نو آن که ماه نو
فرسوده خشتی از لب دیوار و بام اوست

صیت سبک عیاری من در جهان فکند
سنگین دلی که سکهٔ تمکین به نام اوست

در مرده جنبش آید اگر خیزد از زمین
آن فتنه زمان که قیامت قیام اوست

هرچند نیست کار دل من به کام من
من خوش دلم به اینکه دل من به کام اوست

برتافته است مدعیم دست اختیار
از بس که بازویش قوی از اهتمام اوست

محروم نیست از شکرستان او کسی
جز محتشم که طوطی شیرین کلام اوست

غزل شمارهٔ ۹۴

حسن که تابان ز سراپای توست
جوهرش از گوهر یکتای توست

ناز که غارتگر ملک دل است
مملکت آشوب ز بالای توست

غمزه که غارتگر ملک دل است
مملکت آشوب ز بالای توست

غمزه که جادوگر مردم رباست
سرمه کش نرگس شهلای توست

جلوه که نخلی است ز بستان حسن
دست نشان قد رعنای توست

عشوه که موجی ز محیط صفاست
غرق فنون از حرکتهای توست

فتنه که او سلسله بند بلاست
بندی گیسوی سمن سای توست

سحر کزو پنجه دستان قویست
شانه کش زلف چلیپای توست

نطق که شمع لگن زندگی است
زنده به لعل سخن آرای توست

محتشم خسته که مشت خس است
موج خور بحر تمنای توست

غزل شمارهٔ ۹۵

مهر که سرگرم مه روی توست
مشعله گردان سر کوی توست

مه که بود صیقلیش آفتاب
آینه دار رخ نیکوی توست

سرو جوان با همه آزادگی
پیر غلام قد دل جوی توست

غنچه که گوئی دهنش گشته گوش
نکته کش از لعل سخنگوی توست

مشگ ختن کامده خاکش عبیر
خاک ره جعد سمن بوی توست

آهوی شیرافکن چشم بتان
تیر نظر خوردهٔ آهوی توست

مرغ دل محتشم خسته را
خانه کمانخانهٔ ابروی توست

شمارهٔ ۱۳

الهی تا ز حسن و عشق در عالم نشان باشد
به کام عشق بازان شاه حسنت کامران باشد

الهی خلعت حسنت که جیبش ظاهر است اکنون
ظهور دامنش تا دامن آخر زمان باشد

الهی تا ز باغ حسن خیزد نخل استغنا
تذر و عصمتت را برترین شاخ آشیان باشد

الهی تا هوس باشد کنار و بوس طالب را
شه حسن تو را تیغ تغافل در میان باشد

الهی عاشق از معشوق تا باشد تواضع جو
دو ابروی تو را تیر تکبر در کمان باشد

الهی تا طلب خواهنده باشد ابروی پرچین
چو ماری گنج یاقوت لبت را پاسبان باشد

الهی محتشم چشم خیانت گر کند سویت
به پیش ناوک خشم تو چشم او نشان باشد

شمارهٔ ۱۴

مهی برفت ازین شهر و شور شهر دگر شد
که از غروب و طلوعش دو شهر زیر و زبر شد

ازین دیار سفر کرد و کشت اهل وفا را
در آن دیار ستاد و بلای اهل نظر شد

ز سیل فرقتش این بوم جای سیل شد ارچه
ز برق طلعتش آن خطه هم محل خطر شد

ز بلدهٔ که عنان تافت غصه تاخت به آنجا
به کشوری که وطن ساخت عاقبت به سفر شد

درخت عشق درین شهر شد نهال خزان بین
نهال فتنه در آن ملک نخل تازه ثمر شد

در این دو مملکت از پرتو خروج و ظهورش
بلیهٔ تیغ دودم گشت و فتنهٔ تیر دوسر شد

چو بر رکاب نهاد آن سوار پای غریمت
ز شهر بند سکون محتشم دو اسبه بدر شد

شمارهٔ ۱۵

ساربانا پرشتابان بار ازین منزل مبند
بس خرابم من یک امروز دگر محمل مبند

حالیا از چشم طوفان خیز من ره دجله است
یک دو روز دیگری این رخت ازین ساحل مبند

غافلی کز من به رویت مانده باقی یک نگاه
در محلی این چنین چشم از من غافل مبند

نیست حد آدمی کز تن برد جان در وداع
روح انسان پیکری تهمت بر آب و گل مبند

یار چون شد عمر در تعجیل بهتر ای طبیب
رو ببند حیله پای عمر مستعجل مبند

داروی منعم مکش در چشم گریان ای رفیق
راه بر سیلی چنین پر زور بی حاصل مبند

دل به خوبان بستن ای دل حاصل دیوانگی ست
محتشم گر عاقلی دیگر به ایشان دل مبند

شمارهٔ ۱۶

تبارک الله ازین پادشاه وش صنمی
که مردمش ز بت خود عزیزتر دانند

کنند جای دگر بندگی ولی او را
به صدق دل همه جا پادشاه خود خوانند

شمارهٔ ۱۷

حسن تو چند زینت هر انجمن بود
روی تو چند آینهٔ مرد و زن بود

تیر نظر به غیر میفکن که هست حیف
شیرافکن آهوی تو که روبه فکن بود

لطفی ندید غیر که مخصوص او نبود
لطفی به من نمای که مخصوص من بود

ای در بر رقیب چو جان مانده تا به کی
جان هزار دل شده در یک بدن بود

من سینه چاک و پیش تو بی درد در حساب
آن چاکهای سینه که در پیرهن بود

تا غیر خاص خویش نداند حدیث او
راضی شدم که با همه کس در سخن بود

اوقات اگر چنین گذرد محتشم مدام
مردن هزار بار به از زیستن بود

شمارهٔ ۱۸

آزرده ام به شکوه دل دلستان خود
کو تیغ که انتقام کشم از زبان خود

تیغ زبان برو چو کشیدم سرم مباد
چون لاله گر زبان نکشم از دهان خود

انگیختم غباری و آزردمش به جان
خاکم به سر ببین که چه کردم به جان خود

از غصهٔ درشتی خود با سگان او
خواهم به سنگ نرم کنم استخوان خود

جلاد مرگ گیرد اگر آستین من
بهتر که او براندم از آستان خود

خود را به بزمش ارفکنم بعد قتل من
مشکل که بگذرد ز سر پاسبان خود

بر آتشم نشاند و ز خاطر برون نکرد
آن حرفها که ساخته خاطر نشان خود

دایم به زود رنجی او داشتم گمان
کردم یقین به یک سخن آخر گمان خود

شک نیست محتشم که به این جرم می کنند
ما را سگان یار برون از میان خود

شمارهٔ ۱۹

دل می شود هر روز خون تا او ز دل بیرون شود
امروز هم شد اندکی فردا ندانم چون شود

اشکی که می دارم نهان از غیرت اندر چشم تر
که برکشایم یک زمان روی زمین جیحون شود

گر من به گردون سر دهم دود تنور صبر را
از ریزش اشک ملک صد رخنه در گردون شود

خون در دلم رفت آنقدر از راز نازک پرده
کش پرده از هم می درد گر قطره ای افزون شود

من خود نمی گویم به کس رازی که دارم پاس آن
اما اگر گوید کسی در بزم او صد خون شود

خواهم نوشتن نامه ای اما نمی دانم چسان
خواهد درید آن گل ز هم گر واقف از مضمون شود

شرح جراحتهای غم هرگه نویسد محتشم
خون ریزد از مژگان قلم روی زمین گلگون شود

شمارهٔ ۲۰

شعلهٔ حسن تو بالاتر ازین می باید
برق این شعله هویدا تر ازین می باید

نیم به سمل شده ای فیض تمام از تو نیافت
خنجر ناز تو براتر ازین می باید

طاق ابروی کجت طاقت من طاق نساخت
غرهٔ حسن تو غراتر ازین می باید

شعلهٔ نیم نظرهای توام پاک بسوخت
آری اسباب مهیا تر ازین می باید

من ز تقصیر تو رسوای دو عالم نشدم
شهرهٔ عشق تو رسوا تر ازین می باید

نیست کوتاه ز دامان تو دست همه کس
پایه وصل تو بالاتر ازین میباید

با گدائی که حریص است به دریوزه وصل
سگ کوی تو به غوغاتر ازین می باید

محتشم خواهی اگر دغدغه ناکش سازی
غزلی وسوسه فرماتر ازین می باید

شمارهٔ ۲۱

روی ناشسته چو ماهش نگرید
چشم بی سرمهٔ سیاهش نگرید

بر سر سرو ملایم حرکات
جنبش پر کلاهش نگرید

نگهش با من و رویش با غیر
غلط انداز نگاهش نگرید

مهر من گشته یکی صد ز خطش
اثر مهر و گیاهش نگرید

شاه حسنش سپه آورده ز خط
عالم آشوب سپاهش نگرید

عذرخواهی کندم بعد از قتل
عذر بدتر ز گناهش نگرید

می رود غمزه زنان از کشته
پشته ها بر سر راهش نگرید

دود از چرخ برآورده دلم
اثر شعلهٔ آهش نگرید

محتشم کوه ستم راست ستون
تن کاهیده چو کاهش نگرید

شمارهٔ ۳۲

هرگز از زلف کجت بی پیچ و تابی نیستم
صید این دامم از آن بی اضطرابی نیستم

گرچه هستم در بهشت وصل ای حوری نژاد
چون قرینم با رقیبان بی عذابی نیستم

دی که بهر قتل می کردی شمار عاشقان
من یقین کردم که پیشت در حسابی نیستم

تا عتابت باشد از حلمم دل خوش که من
مرغ آتشخواره ام قانع به آبی نیستم

ز آب حلمت شعلهٔ عشقم به پستی مایل است
عاشقم آخر سزاوار عتابی نیستم

من که صد پیغام گستاخانه ات دادم هنوز
در خور ارسال عاشق کش جوابی نیستم

بزم آن مه محتشم مخصوص خاصان به که من
کو چه گردی ابترم عالیجنابی نیستم

شمارهٔ ۳۳

منم شکسته نهال ریاض عشق و گلی
ز دهر می کند امسال غالبا بی خم

به زخم ناوک او چون شوم شهید کنید
شهید ناوک شاطر جلال تاریخم

شمارهٔ ۳۴

به خوبی ذره ای بودی چه در کوی تو جا کردم
به دامن گرم آتشپاره ای اما خطا کردم

منت دادم به کف شمشیر استغنا که افکندی
تن اهل وفا در خون ولی بر خود جفا کردم

تو خود آئینه ای بودی ولی ماه جمالت را
من از فیض نظر آئینهٔ گیتی نما کردم

بلای خلق بودی اول ای سرو سهی بالا
منت آخر بلائی از بلاهای خدا کردم

نبود از صدق روی اهل حاجت در تو بی پروا
تو را من از توجه قبله حاجت روا کردم

خریداران ز قحط حسن می گشتند گرد تو
تو را من از عزیزی یوسف مصر صفا کردم

کنون او ذوق دارد محتشم از کردهای من
من انگشت تاسف می گزم که اینها چرا کردم

شمارهٔ ۳۵

منم کز دل وداع کشور امن و امان کردم
ز ملک وصل اسباب اقامت را روان کردم

منم کانداختم در بحر هجران کشتی طاقت
رسیدم چون به غرقاب بلا لنگر گران کردم

منم کاورد کوه محنتم چون زور بر خاطر
تحمل را به آن طاقت شکن خاطرنشان کردم

منم کاویخت چون هجران کمان خویش از دعوی
بزور صبر جرات در شکست آن کمان کردم

منم کز صرصر هجران چه شد میدان غم رفته
ز دعوی با صبا آسودگی را همعنان کردم

منم کایام چون گشت از کمان کین خدنگ افکن
فکندم جوشن طاقت ببر خود را نشان کردم

منم کز سخت جانی بر دل هجران گزین خود
جفا را جرات افزودم بلا را کامران کردم

منم صبر آزمائی کز گره های درون چون نی
کمر بستم به سختی ترک آن نازک میان کردم

منم مرغی که چون بر آشیانم سنگ زد غیرت
به بال سعی پرواز از زمین تا آسمان کردم

منم کز گفتن نامی که میمردم برای آن
چو شمع از تیغ غیرت نطق را کوته زبان کردم

منم کز محتشم آئین صبر آموختم اول
دگر سلطان غیرت هرچه فرمود آنچنان کردم

شمارهٔ ۳۶

به دعوی آمده ترکی که صید خود کندم
دل از تو می کنم ای بت خدا مدد کندم

مرا تو کشته ای و بر سرم ستاده کسی
که یک فسون ز لبش زنده ابد کندم

عجب که با همه عاشق کشی حسد نبری
که آن مسیح نفس روح در جسد کندم

مرا زیاده ز حد کرده است با خود نیک
رسیده کار به آن هم که با تو بد کندم

قبول خاطر او گشته ام به ترک درت
چنان نکرده قبولم که باز رد کندم

فلک که سکه عشقش به نام من زده است
عجب که باز به عشق تو نامزد کندم

چو محتشم خط آزادی از تو می گیرم
که او ز خیل غلامان به این سند کندم

شمارهٔ ۳۷

نخست آنکس که شد در بند انکار تو من بودم
ولی آن کس که گشت اول گرفتار تو من بودم

زدند از من حریفان بیشتر لاف خریداری
ولی اول کسی کامد به بازار تو من بودم

به سیم و زر طلبکار تو گردیدند اگر جمعی
کسی کوشد به جان و سر خریدار تو من بودم

من اول از تو کردم احتراز اما اسیری هم
که کرد آخر سر خود در سر و کار تو من بودم

به بیماری کشید از حسرت کار دگر یاران
ولی آن کس که مرد از شوق دیدار تو من بودم

حریفان جان سپر کردند پیشت لیک جانبازی
که ضربت خورد از شمشیر خونخوار تو من بودم

چو نظم محتشم خوانی بگو کای بلبل محزون
کجا رفتی چه افتادت نه گلزار تو من بودم

شمارهٔ ۳۸

دو روزی شد که با هجران جانان صحبتی دارم
درین کار آزمودم خویش را خوش طاقتی دارم

به حال مرگ باشد هرکه دور افتد ز غمخواری
من از دلدار دور افتاده ام خوش حالتی دارم

از آن کو رخت بستم وز سگ او خواستم همت
کنون چون سگ پشیمان نیستم چون همتی دارم

شبم بی زلف او صد نیش عقرب نیست در بستر
چو چشم دیر خواب خویش مهد راحتی دارم

نبرد اسباب عیشم مو به مو باد پریشانی
جدا زانطره و کاکل عجب جمعیتی دارم

نمی سازم کمال عجز خود پیش سگش ظاهر
تعالی الله بر استغنا چه کامل قدرتی دارم

سخن در پرده گفتن محتشم تاکی زبان درکش
که پر بیهوده میگوئی و من بد کلفتی دارم

شمارهٔ ۳۹

دانسته باش ای دل کزان نامهربانت می برم
گر باز نامش می بری بی شک زبانت می برم

با شاهد دلجوی غم دست وفا کن در کمر
کامروز یا فردا از آن نازک میانت می برم

چون از چمن نخل جوان برد به زحمت باغبان
با ریشهٔ پیوند جان از وی جنانت می برم

مردانه دندان سخت کن وز تیغ هجران سر مکش
گر سخت جانی تا ابد زان دلستانت می برم

زان میوه ارزان بها گر نگسلی پیوند خود
چون تاک ازین پس یک به یک رگهای جانت می برم

گر از ره بی غیرتی دیگر به آن کو می روی
از اره غیرت روان پای روانت می برم

شرح غم من محتشم زین پیش می گفتی به او
گر باز می گوئی زبان زین ترجمانت می برم

شمارهٔ ۴۰

چراغ خود دگر در بزم او بی نور می بینم
بهشتی دارم اما دوزخی از دور می بینم

به خشم است آن مه از غیر و نشان تیر خوفم من
که در دستش کمان خشم را پرزور می بینم

نگه ناکردنش در غیر خرسندم چسان سازد
که من میل نگه زان نرگس مخمور می بینم

به ساحل گر روم بهتر که دریای وصالش را
ز طوفانی که دارد در قفا پرشور می بینم

هنوز از آفتاب وصل گرمم لیک روز خود
به چشم دور بین مثل شب دیجور می بینم

برای غیر گوری کنده بودم در زمین غم
کنون تابوت خود را بر لب آن گور می بینم

چسان پیوند برد محتشم در نزع جسم از جان
ز دست او کنون خود را به آن دستور می بینم

شمارهٔ ۵۰

گشت دیگر پای تمکینم سبک در راه او
صبر بی لنگر شد از شوق تحمل گاه او

داد شاه غیرتم تشریف استغنا ولی
راست برقدم نیامد خلعت کوتاه او

شوق او را خفت تمکین من در خاطر است
من گرانی چون کنم برعکس خاطرخواه او

دل به حکم خویش می باشد چو غالب شد هوس
گرچه عمری اورعیت بود و غیرت شاه او

شد به چشمم باز شیرین خوش، خوش آن زهر عتاب
کز دم ابرو چکاند حاجب درگاه او

دل ز پابوس سگش گر مهر ننهادی به لب
گوش بگرفتی جهانی از سفیر آه او

محتشم زود از ره رنجش بدانش پا کشید
ور نه غیرت کنده بود از کین درین ره چاه او

شمارهٔ ۵۱

قیاس خوبی آن مه ازین کن کز جفای او
به جان هرچند رنجم بیشتر میرم برای او

به کارم هر گره کاندازد آن پیمان گسل گردد
مرا دل بستگی افزون به زلف دلگشای او

دل آزارست اما آنقدر دانسته دلداری
که بیزار است از آزادی خود مبتلای او

جفاکار است لیکن می دهد زهر جفاکاری
چنان شیرین که از دل می برد ذوق وفای او

بلای جان ناساز است و جانبازان شیدا را
میسر نیست یکدم شاد بودن بی بلای او

شه اقلیم بیداد است و مظلومان محنت کش
برای خود نمی خواهد سلطانی ورای او

نخواهد محتشم جز آستانش مسندی دیگر
که مستغنی است از سلطانی عالم گدای او

شمارهٔ ۵۲

چون جلوه گر گردد بلا از قامت فتان تو
صد ره کنم در زیر لب خود را بلاگردان تو

در جلوهٔ تو نازک میان کوشیده بهر من به جان
من کرده در زیر زبان جان را فدای جان تو

در رقص هرگه بسته ای زه بر کمان دلبری
من تیر نازت خورده و گردیده ام قربان تو

چون رفته ای دامن کشان من از تخیل سوده ام
بر پرده های چشم خود منت کشان دامان تو

هر شیوه کز شرم و حیا در پرده بودت ای پری
از پرده آوردی برون ای من سگ عرفان تو

از حاضران در غیرتم با اینکه هست از یک دلی
روی اشارتها به من از عشوهٔ پنهان تو

کاکل پریشان چون روی گامی گران کن جان من
تا جان فشاند محتشم بر جعد مشک افشان تو

شمارهٔ ۵۳

شدم از گریه نابینا چراغ دیدهٔ من کو
سیه گزدید بزمم شمع مجلس دیدهٔ من کو

عنان بخت هر بی دل که بینی دلبری دارد
نگهدار عنان بخت بر گردیدهٔ من کو

به میزان نظر طور بتان را جمله سنجیدم
ندیدم یک کران تمکین بت سنجیدهٔ من کو

بود دامن به دست صد خس این گلهای رعنا را
گل یکرنگ دامن از خسان برچیدهٔ من کو

چو مجنونی ببینی در بیابانها بپرس ای مه
که مجنون بیابان گرد محنت دیدهٔ من کو

چو ناوک خورده صیدی را تنی بسمل بگو با خود
که صید زخمی در خاک و خون غلطیدهٔ من کو

ز اشک محتشم افتاد شور اندر جهان بی تو
تو خود هرگز نگفتی عاشق شوریدهٔ من کو

شمارهٔ ۵۴

گرچه دیدم بر عذار عصمتت خال گناه
چشم از رویت نبستم روی چشم من سیاه

کم نگه کردم که رویت را ندیدم سوی غیر
غیرتم بنگر که دیگر می کنم سویت نگاه

مدعی سررشتهٔ وصلت به چنگ آورده است
هست زلف در همت اینک به این مغنی گواه

غیر پر کید و تو بی قید و من از مجلس برون
جز خدا دیگر که پاس عصمتت دارد نگاه

حکم غیرت نیست در ملک دلم جاری بلی
از سیاستهای پیشین تایب است این پادشاه

گردد ای بت تا کی ازین جنگهای زرگری
از تو ضایع ناوک بیداد و از من تیر آه

از ته دل با کسان میدار صحبت بعد از آن
میشو از لطف زبانی محتشم را عذر خواه

شمارهٔ ۵۵

چون نیست دلت با من از وصل تو هجران به
این لطف زبانی هم مخصوص رقیبان به

چون لطف نهان تو پیداست که باغیر است
مهری که مرا با تو پیدا شده پنهان به

اغیار چو بسیارند در کوی تو پا کوبان
بنیاد وصال مازین زلزله ویران به

عشاق چه غواصند در بحر وصال تو
کشتی من از هجران در ورطهٔ طوفان به

چون آینهٔ رویت دارد خطر از اشگم
چشمی که بود بی نم بر روی تو حیران به

چون من ز میان رفتم دامن بکش از یاران
در حشر گرت باشد یکدست بدامان به

امشب که هم آوازند با غیر سگان تو
گر محتشم از غیرت کمتر کندافغان به

شمارهٔ ۵۶

شده خلقت چو گریبان کش دلهای همه
چون روان بر سر کویت نبود پای همه

بر آتش که شده کوی تو جای همه کس
وای اگر بر دل گرم تو بود جای همه

آنچه در آینهٔ روی تو من می بینم
گر ببیند همه کس وای من و وای همه

آه من در صف عشاق به گردون شده آه
گر چنین دود کند آتش سودای همه

دامن خلعت لطف تو دراز آمده وای
اگر این جامه شود راست به بالای همه

چه شناسی تو ز اندوده مس قلب دلان
بر محک تا نزنی نقد تمنای همه

محتشم رفع گمان کن که بنا بر غرضی است
آن مه مملکت آشوب دلارای همه

شمارهٔ ۵۷

دارم از دست تو بر سر افسر بی غیرتی
می برم آخر سر خود با سر بی غیرتی

سر چو نقش بستر از جا برندارد هرکه او
همچو من پهلو نهد بر بستر بی غیرتی

از جبینم کوکبی می تابد و می خوانمش
بندهٔ داغ عشق و غیرت اختر بی غیرتی

هست در زیر نگینم کشوری عالی سواد
نام او در ملک غیرت کشور بی غیرتی

در ریاض وصل می بینم بری از حد برون
بر نهال عشق خود اما بر بی غیرتی

بشکنید ای دوستان دستم که تا بنشسته ام
بر در غیرت زدم صد ره در بی غیرتی

شاه غیرت گو که بنهد همچو ملک بی ملک
شهر دل را در میان لشگر بی غیرتی

ای دل آتشپاره ای بودی تو در غیرت چرا
بر سر خود بیختی خاکستر بی غیرتی

یا مبر نام غزالان محتشم یا همچو من
نام دیوان غزل کن دفتر بی غیرتی

غزل شمارهٔ ۸

چو بر زندانیان رانی سیاست یاد کن ما را
بگردان گرد سر و ز قید جان آزاد کن ما را

زبان شکوه بگشایم اگر بر خنجر جورت
ملامت از زبان خنجر جلاد کن ما را

اگر بردار بیدادت بر آریم از زبان آهی
به رسوائی برون زین دار بی بنیاد کن ما را

نمودی یک وفا دادیم پیشت داد جانبازی
بی او امتحانی نیز در بیداد کن ما را

به سودای دل ناشاد خود در مانده ام بی تو
به این نیت که هرگز در نمانی شاد کن ما را

چو روزی می نشستم بر سر راهت اگر گاهی
غریبی را ببینی بر سر ره یاد کن ما را

ملولم از خموشی محتشم حرفی بگو از وی
زمانی هم زبان ناله و فریاد کن ما را

غزل شمارهٔ ۹

مبین به چشم کم ای شوخ نازنین ما را
گدای کوی توام همچنین مبین ما را

هنوز سجدهٔ آدم نکرده بود ملک
که بود گرد سجود تو بر جبین ما را

گذر به تربت ما یار کمتر از همه کرد
گمان بیاری او بود بیش ازین ما را

به دستیاری ما ناید آن مسیح نفس
اگر بود ید بیضا در آستین ما را

طبیب ما که دمش پاس روح می دارد
چه حکمت است که می دارد اینچنین ما را

نگین خام عشق است گوهر دل و نیست
به غیر حرف وفا نقش آن نگین ما را

بلاگزینی ما اختیاری ما نیست
خدا نداده دل عافیت گزین ما را

گناه یک نفس آن مه به مجلس از ما دید
که بند کرد در آن زلف عنبرین ما را

ز آه ما به گمانی فتاده بود امشب
که می نمود پیاپی به همنشین ما را

بیار پیک نظر محتشم نهفته فرست
که قاطعان طریقند در کمین ما را

غزل شمارهٔ ۱۰

صبح آن که داشت پیش تو جام شراب را
در آتش از رخ تو نشاند آفتاب را

مه نیز تافتد ز تو در بحر اضطراب
شب جام گیر و برفکن از رخ نقاب را

ممنون ساقیم که به روی تو پاک ساخت
زان آب شعلهٔ رنگ نقاب حجاب را

ای تیر غمزه کرده به الماس خشم تیز
دریاب نیم کشته ز هر عتاب را

از هم سرو تن و دل و جان می برند و نیست
جز لشگر غمت سبب انقلاب را

در من فکند دیدن او لرزه وای اگر
داند که چیست واسطهٔ اضطراب را

دیدیم چشم جادوی آن مه شبی به خواب
اما دگر به چشم ندیدیم خواب را

در گرم و سرد ملک نکوئی فغان که نیست
قدری دل پرآتش و چشم پر آب را

او می شود سوار و دل محتشم طپان
کو پردلی که آید و گیرد رکاب را

غزل شمارهٔ ۱۱

هرزه نقاب رخ مکن طرهٔ نیم تاب را
زاغ چسان نهان کند بیضهٔ آفتاب را

وصل تو چون نمی دهد در ره عشق کام کس
چند به چشم تشنگان جلوه دهد سراب را

کام که بوده در پیت گرم که می نمایدم
حسن فزاست از رخت صورت اضطراب را

با دگران چها کند عشق که در مشارکت
رشک دهد ز کوه کن خسرو کامیاب را

عشق ز سینه چون کند تندی آه را بدر
حسن به جنبش آورد سلسلهٔ عتاب را

سحر رود به گرد اگر بند کند فسون گری
در قفس دو چشم من مرغ غریب خواب را

غیر گیاه حسرت از خاک عجب که سرزند
دجلهٔ چشم من اگر آب دهد سحاب را

ناز نگر که پای او تا به رکاب می رسد
دست ز کار می رود حلقه کش رکاب را

ناصح ما نمی کند منع خود زا رخش بلی
دور به خود نمی رسد ساقی این شراب را

طرح سفر دگر کند آن مه و وقت شد که من
شب همه شب رقم زنم نامهٔ بی جواب را

محتشم شکسته دل تا به تو شوخ بسته دل
داده به دست ظالمی مملکت خراب را

غزل شمارهٔ ۱۲

بر رخ پر عرق مکش سنبل نیم تاب را
در ظلمات گم مکن چشمهٔ آفتاب را

گر به حیا مقیدی برقعی از حجاب کن
پردهٔ رخ که پیش او باد برد نقاب را

سوخته فراق را وعدهٔ خام تر مده
رسم کجاست دم به دم آب زدن کباب را

بی تو به حال مر گم و جان به عذاب می کنم
بر سرم آی و از سرم باز کن این عذاب را

گشته حجاب عارضت زلف و نسیم بی خبر
آه کجاست تا کند بر طرف این حجاب را

تا دهد از تو جراتم رخصت نیم بوسه ای
یک نفسک به خواب کن نرگس نیم خواب را

دی به نیاز گفتمت بندهٔ توست محتشم
روی ز بنده تافتی بنده ام این عتاب را

غزل شمارهٔ ۱۳

اگر دل بر صف مژگان سیاهی می زند خود را
که تنها ترک چشمش بر سپاهی می زند خود را

ز تابم می کشد اکثر نگاه دیر دیر او
که بر قلب دل من گاه گاهی می زند خود را

ندارد چون دل خود رای من تاب نظر چندان
چه بر شمشیر مردم کش نگاهی می زند خود را

گلی کز جنبش باد صبا آزرده می گردد
چرا بر تیغ آه بیگناهی می زند خود را

مه نو سجده های سهو می فرمایدم امشب
به صورت بس که بر طرف کلاهی می زند خود را

سواری گرم قتلم گشته و من منفعل مانده
که گیتی سوز برقی بر گیاهی می زند خود را

عنانش محتشم امروز می گیرم تماشا کن
که چون بر پادشاهی دادخواهی می زند خود را

غزل شمارهٔ ۱۴

جهان آرا شدی چون ماه و ننمودی به من خود را
چو شمع ای سیم تن زین غصه خواهم سوختن خود را

بیا بر بام و با من یک سخن زان لعل نوشین کن
که خواهم بر سر کوی تو کشتن بی سخن خود را

من از دیوانگی تیغ زبان با چرخ خواهم زد
تو عاقل باش و بر تیغ زبان من مزن خود را

به من عهدی که در عهد از محبت بسته ای مشکن
به بد عهدی مگردان شهره ای پیمان شکن خود را

در آغوش خیالت می طپم حالم چسان باشد
اگر بینم در آغوش تو ای نازک بدن خود را

ورم صد جامه بر تن چون کنم شبهای تنهائی
تصور با تو در یک بستر ای گل پیرهن خود را

کنم چون محتشم طوطی زبانیها اگر بینم
بگرد شکرستان تو ای شیرین دهن خود را

غزل شمارهٔ ۱۵

ای نگهت تیغ تیز غمزهٔ غماز را
پشت به چشم تو گرم قافلهٔ ناز را

روز جزا تا رود شور قیامت به عرش
رخصت یک عشوه ده چشم فسون ساز را

نرگس مردم کشت ننگرد از گوشه ای
تا نستاند به ناز جان نظر باز را

شعلهٔ بازار قتل پست شود گر کنی
نایب ترکان چشم صد قدر انداز را

حسن تو در گل نهاد پای ملک بر فلک
بس که نهادی بلند پایهٔ اعجاز را

چشم سخنگوی کرد کار زبان چون رقیب
منع نمود از سخن آن بت طناز را

دید که خاصان تمام آفت جان منند
داد به پیک نظر قاصدی راز را

یافت پس از صد نگه مطلب مخصوص خویش
دیده که جوینده بود عشوهٔ ممتاز را

تیز نگاهی به بزم پرده برافکند و کرد
پرده در محتشم نرگس غماز را

غزل شمارهٔ ۱۶

چنین است اقتضا رعنائی قد بلندش را
که زیر ران او بی خود به رقص آرد سمندش را

به دنبال اجل جانها دوند از شوق اگر آن بت
کند دنبال دام اجل پیچان کمندش را

اگر صیدش ز شادی گم نکردی دست و پا رفتی
به استقبال یک میدان کمند صید بندش را

ملک ایمن نماند بر فلک چون بر زمین آن مه
کند ناوک فکن بازوی حسن زورمندش را

در آئین غضب کوشید چندان آن گل خندان
که رسم خنده رفت از یاد لعل نوش خندش را

اگز قلب حقیقت هم بود ممکن محال است این
که جنبد غرق الفت خاطر کلفت پسندش را

زمین در جنبش آید محتشم از اضطراب من
هوای جلوه چون جنبش دهد نخل بلندش را

۳ . دیوان اشعار غزلیات

غزل شمارهٔ ۱

زلف و قد راست ای بت سرکش چشم و رخت راست ای گل رعنا
سنبل و شمشاد هندو چاکر نرگس و لاله بنده و لالا

ساخته ظاهر معجز لعلت ز آتش سوزان چشمهٔ حیوان
کرده هویدا صنع جمالت در گل سوری عنبر سارا

آتش آهم ز آتش رویت سیل سرشگم بیمهٔ رویت
این ز درون زد شعله بگردون وان ز برون شد تا به ثریا

محو ستادند عابد و زاهد مست فتادند راکع و ساجد
دوش که افکند در صف رندان جام هلالی شور علالا

وقت مناجات کز ته دل شد جانب گردون نعرهٔ مستان
پرده دریدی گر نشنیدی شمع حریفان بانگ سمعنا

مایهٔ دولت پایهٔ رفعت نقد هدایت گنج سعادت
هست در این ره ای دل گمره دانش دانا دانش دانا

حسن ازل را بهر طلبکار هست ظهوری کز رخ مقصود
پرده بر افتد گر کند از میل وحش خیالی چشم به بالا

محتشم اکنون کز کشش دل نیست گذارم جز بدر او
پیش رقیبان همچو غریبان نیست بدادم جز به مدارا

غزل شمارهٔ ۲

بعد هزار انتظار این فلک بی وفا
شهد وصالم چشاند زهر فراق از قفا

وه که ز کین می کند هر بدو روزم سپهر
با تو به زحمت قرین وز تو به حسرت جدا

رفتی و می آورد جذبهٔ شوقت ز پی
خاک مرا عنقریب همره باد صبا

با تو بگویم که هجر با من بی دل چه کرد
روزی من گر شود وصل تو روز جزا

شد همه جا چون شبه بی تو به چشمم سیه
چشم سیه روی من دید تو را از کجا

از خردم تا ابد فکر تو بیگانه کرد
این دل دیوانه گشت با تو کجا آشنا

وه که ز همراهیت محتشم افتاده شد
بسته بند ستم خستهٔ زخم جفا

غزل شمارهٔ ۳

من از رغم غزالی شهسواری کرده ام پیدا
شکاری کرده ام گم جان شکاری کرده ام پیدا

زلیخا طلعتی را رانده ام از شهر بند دل
به مصر دلبری یوسف عذاری کرده ام پیدا

زمام ناقه محمل نشینی داده ام از کف
بجای او بت توسن سواری کرده ام پیدا

ز سفته گوهری بگسسته ام سر رشتهٔ صحبت
در ناسفته گوهر نثاری کرده ام پیدا

مهی زرین عصا به چون هلال از چشمم افتاده
بلند اختر سواری تاجداری کرده ام پیدا

کمند مهر گیسو تابداری رفته از دستم
ز سودا قید کاکل مشگباری کرده ام پیدا

گر از شیرین لبان حوری نژادی گشته از من گم
ز خوبان خسرو عالی تباری کرده ام پیدا

دل از دست نگارینی به زور آورده ام بیرون
ز ترکان سمن ساعد نگاری کرده ام پیدا

درین ره محتشم گر نقد قلبی رفته از دستم
زر نوسکه کامل عیاری کرده ام پیدا

غزل شمارهٔ ۴

درخشان شیشه ای خواهم می رخشان در و پیدا
چو زیبا پیکری از پای تا سر جان درو پیدا

صبازان در چو ناید دیده ام گوید چه بحرست این
که هر گه باد ننشیند شود طوفان درو پیدا

سیه ابریست چشمم در هوای هالهٔ خطش
علامتهای پیدا گشتن باران درو پیدا

چو گیرم پیش رویش باشدم هر دیده دریائی
ز عکس چین زلفش موج بی پایان درو پیدا

تنی از استخوان و پوست دارم دل درو ظاهر
چو فانوسی که باشد آتش پنهان درو پیدا

پر از جدول نماید صفحهٔ آیینهٔ رویش
که دایم هست عکس آن صف مژگان درو پیدا

کف پایش که بوسد محتشم و ز خود رود هردم
ز جان آئینه ای دان صورت بیجان درو پیدا

غزل شمارهٔ ۵

ای ز دل رفته که دی سوختی از ناز مرا
دارم اندیشه که عاشق نکنی باز مرا

کرده ام خوی به هجران چه کنم ناز اگر
عشق طغیان کند و دارد از آن باز مرا

باطل سحر مگر ورد زبانم گردد
که نگهدارد از آن چشم فسون ساز مرا

چشم از آن غمزه اگر دوش نمی بستم زود
کار می ساخت به یک عشوه ممتاز مرا

چه کمر بسته ای ای گل که مگر باز کنی
جیب جان پاره به آن غمزهٔ غماز مرا

چون محالست که ناید ز تو جز بدمهری
مبر از راه به لطف غلط انداز مرا

وصل من با تو همین بس که در آن کو شب تار
کنم افغان و شناسی تو به آواز مرا

لنگر مهرهٔ طاقت مگر ایمن دارد
از سبک دستی آن شعبده پرداز مرا

ای ره محتشم از تو زده لعل تو و گفت
که به یک حرف چنین خام طمع ساز تو را

غزل شمارهٔ ۶

کسی ز روی چنان منع چون کند ما را
خدا برای چه داده است چشم بینا را

نشان ز عالم آوارگی نبود هنوز
که ساخت عشق تو آوارهٔ جهان ما را

درون پرده ازین بیشتر مباش ای گل
که نیست برگ و نوا بلبلا، شیدا را

هزار سلسله مو در پیت به خاک افتد
چو برقفا فکنی موی عنبر آسا را

برای جلوه چو نخل تو را دهد حرکت
جسد به رعشه درآرد هزار رعنا را

به آن تکلم شیرین گهی که جان بخشی
به دم زدن نگذارد کسی مسیحا را

به جز وفای تو درد مرا دوائی نیست
خدا دوا کند این درد بی دوا ما را

ز غمزه دان گنه چشم بی گنه کش خویش
که تیغ می دهد این ترک بی محابا را

بهر زه لب مگشا پیش کس که نگشائی
زبان محتشم هرزه گوی رسوا را

غزل شمارهٔ ۷

که زد بر یاری ما چشم زخمی ای چنین یارا
که روزی شد پس از وصل چنان هجر چنین ما را

تو خود رفتی ولی باد جنون خواهد دواند از پی
بسان شعلهٔ آتش من مجنون رسوا را

تو خود رو در سفر کردی ولی صحرا سپر کردی
به صد شیدائی مجنون من مجنون شیدا را

فرس آهسته ران کاندر پیت از پویه فرسوده
قدمها تا به زانو گمرهان دشت پیما را

شب تاریک و گمراهان ز دنبال تو سر گردان
برون ار از سحاب برقع آن روی مه آسا را

خطر گاهیست گرد خرگهت از شیشهای دل
خدا را بر زمین ای مست ناز آهسته نه پا را

چو میرد محتشم دور از قدت باری چو باز آئی
به خاکش گه گهی کن سایه گستر نخل بالا را

شمارهٔ ۴ - ترکیب بند در رثاء

ای فلک کز جور و بیدادست و کین بنیاد تو
عیش را بنیاد کندی وای از بیداد تو

زاتش هستی نشد روشن درین تاریک بوم
شمع تابانی که دورانش نکشت از باد تو

تیشهٔ بیداد و ظلمت ریشهٔ مخلوق کند
پیش خالق می برند اهل تظلم داد تو

هرکه را هستی صلا داد از تو مستاصل فتاد
بوده گوئی بهر استیصال خلق ایجاد تو

طبع دهر بی وفا نسبت به ارباب وفا
می برد بیداد از حد لیک از امداد تو

مهلت یک تن نداد از کودک و برنا و پیر
مرگ بی مهلت که هست اندر جهان جلاد تو

هرکجا گنجی که گنجور وجودش پاس داشت
شد به خاک تیره یکسان در خراب آباد تو

خاصه گنج مخزن عصمت که گنجور زمان
از کمال احتجابش خواند ناموس زمان

شمسهٔ عالی نسب بانوی گردون احتشام
زهرهٔ زهرا حسب بلقیس برجیس احترام

زبدهٔ ناموسیان دهر خان پرور که زد
در ازل پروردگارش سکهٔ عصمت به نام

سرو گل نکهت که بوی او صبا در مهد عهد
دایه را از غیرت عفت نمی زد بر مشام

آن که تا روز قیامت از فراق روی خویش
صبح عیش و خرمی را بر قبایل ساخت شام

سرو طوبی قامت کوتاه عمر کم بقا
بی مراد ناامید مشگ بوی تلخ کام

فارس گردون فتاد از پشت زین کان نازنین
کرد بر چوبینه مرکب سوی گورستان خرام

بانگ ماتم غلغل اندر عالم بالا فکند
کاسمان نخل بلندی این چنین از پا فکند

هر پدر چون مهر تاج سروری زد بر زمین
هم برادر همچو آتش گشت خاکستر نشین

شیرهٔ جان در تن همشیره ها شد زهر ناب
کز شراب مرگ شد تلخ آن لب چون انگبین

آتش افتد در جهان کز خامه آرد بر زبان
سوز آن مادر که بیند مرگ فرزندی چنین

خانه تا می کرد روشن روی آن شمع طراز
خاک صد غمخانه از اشگ قبایل شد عجین

وقت رفتن چشم پر حسرت چو بر هم می نهاد
آتش اندر خشک و تر زد از نگاه آخرین

آستین از کهکشان بر چشم تر ماند آسمان
بر جهان افشاند چون آن پاکدامان آستین

گرم بازاری ز شور الفراق و الوداع
کرد چون آن سرو نورس رفتن خود را یقین

بود انجام وداعش این سخن کای دوستان
چون ز فیض ابر نیسان سبز گردد بوستان

از من و سر سبزی بستان من یاد آورید
وز جهان آرائی دوران من یاد آورید

در گلستان چون نسیم از سنبل افشاند غبار
از نسیم جعد مشگ افشان من یاد آورید

چشم نرگس چون شود در فتنه سازی بی حجاب
از حجاب نرگس فتان من یاد آورید

سرو چون نازد به خوبی در بهارستان ناز
از سهی سرو نگارستان من یاد آورید

دامن گل در چمن بلبل چو آلاید به اشگ
از من و از پاکی دامان من یاد آورید

جذبهٔ خواهش چو بخشش را کند بازار گرم
از سخا و بخشش و احسان من یاد آورید

من به خاک این عهد و پیمان می برم باشد شما
روزی از عهد من و پیمان من یاد آورید

آن شکر لب کاسمان از رفتنش لب می گزید
این سخن می گفت و این حرف از قبایل می شنید

کای گلستان حیا حیف از گل رخسار تو
بی محل رفتی دریغ از سرو خوش رفتار تو

چرخ گر بهر تو شمشیر اجل می کرد تیز
کاش اول کار ما می ساخت آنگه کار تو

مرگ ایام جوانی با تو مه پیکر نکرد
آن چه با ما می کند محرومی دیدار تو

نیست گوئی در فلک انجم که چشم ماه را
گریه بر عمر کم است و حسرت بسیار تو

باغ پر گل بود یارب از چه اول می نهاد
رو به خارستان بی برگی گل بی خار تو

بود صد بازار از کالای هستی پر متاع
صدمه تاراج بر هم زد چرا بازار تو

از سپهر آتش افروز این گمان هرگز نبود
کاین چنین بیگه برآرد دود از گلزار تو

پیچد آنگه در کفن سرو قصب پوش تو را
یکسر از خاک لحد پر سازد آغوش تو را

این چه وقت برگ ریز نخل نو خیز تو بود
این چه هنگام خزان حسرت انگیز تو بود

کشتزار بی نم ما از تو صد امید داشت
این چه وقت خشکی ابر مطر ریز تو بود

رفتی و آویخت آن دلها به موئی روزگار
کز قبایل در خم موی دلاویز تو بود

رستخیزی کز قیامتش صد قیامت بیش خاست
در دم آخر وداع وحشت انگیز تو بود

آن چه خیر اندر جهان عیش ما بر باد داد
وقت رفتن خیر باد نوحه آمیز تو بود

وآن چه بیخ عیش کند ای خسرو شیرین لبان
یال و دم به بریدن گلگون و شبدیز تو بود

اقویا دادند چون فرهاد ترک خورد و خواب
جان شیرین داد اما آن که پرویز تو بود

از تو گیتی یک جهان خوبی به زیر خاک برد
و آن چه حسن اندوخت عمری سیلی آمد پاک برد

حیف از آن رای منیر و حیف از آن طبع روان
حیف از آن حسن مقال و حیف از آن حسن بیان

حیف از آن عصمت که در زیر هزاران پرده است
حسن بی آلایش او را جهان اندر جهان

حیف از آن عفت که غیر از باغبان نشنید کس
بوی آن گلها که بودش بوستان در بوستان

حیف از آن پاکی که می رفتند ز اخلاص درست
پاکدامانان به طرف آستینش آستان

حیف از آن آئین محبوبی که از آینیه نیز
غیرتش می خواست دارد طلعت ویرا نهان

حیف از آن صورت که وقت حیرت نظاره اش
خامه افتادی کرام الکاتبین را از بنان

حیف از آن پای نگارین کز تقاضای اجل
شد به تعجیل از نگارستان به گورستان روان

با لحد اندام گلفام تو را ای جان چکار
نکهتستان تو را با خاک گورستان چکار

زیر خاک ای معتدل سرو آن تن زیبا دریغ
واندر آغوش لحد آن قد و آن بالا دریغ

خوابگاه از گور کرد آن پیکر پر نور حیف
سرمه ناک از خاک گشت آن نرگس شهلا دریغ

شد دفین در خاک آن گنج گران قیمت فسوس
شد چراغ قبر آن روی جهان آرا دریغ

از کسوف مرگ کز عالم برافتد نام وی
آفتاب برج عصمت گشت ناپیدا دریغ

نخل نوخیزی که بودش رسته از باغ بهشت
چون ز جا برخاست افکندش سپهر از پا دریغ

آن که بر حسن مقالش بلبلان را رشگ بود
تا ابد خاموش گشتش غنچه گویا دریغ

وانکه گردش صد پرستار از قبایل بیش بود
ماند در زندان محرومی تن تنها دریغ

لجه نسل شریفش داشت یک در یتیم
رفت و در دریای محنت تا ابد کردش سقیم

تا که از گرد یتیمی پاک سازد روی او
تا که افشاند به دلجوئی غبار از موی او

تا که در نازک مزاجیهای جان سوزش کند
سازگاری با مزاج و همرهی با خوی او

تا که وقت تندخوئی چاره سازیها کند
در تسلی کاری خوی بهانه جوی او

تا که هنگام نوازش کردن اطفال خویش
گه که اندازد نگه های طفیلی سوی او

از مصیبت گریه بر پیر و جوان می افکند
دیدن طفلان دیگر شاد در پهلوی او

وای کز سنگینی بار سر اندوه گشت
سوده در عهد طفولیت سر زانوی او

گه گهش به ره تسلی سوی قبر وی برند
تا دلش آرام گیرد یک نفس از بوی او

بر سر آن قبر پنداری به الفاظ سروش
از زبان حال آن معصومه می آمد به گوش

کی کسان من کنون با بی کسان یاری کنید
طفل مادر مرده را نیکو نگهداری کنید

آن که خونش می خورد حالا غم بی مادری
گه گهش چون مادران از لطف غمخواری کنید

مرگ مادر بر دل طفلان بود بار گران
حسبهلله فکر این گرانباری کنید

چون عزیزان شما با طفل من خواری کنند
قدر من یاد آورید و رفع آن خواری کنید

کودکان را از یتیمی نیست آزاری بتر
ای نکوکاران حذر از کودک آزاری کنید

چون یتیم بی کسان بر بی کسی زاری کند
اتفاقی با دل زارش در آن زاری کنید

در محل آه و زاری بر یتیمی های او
از دم آتش ریزی و از دیده خونباری کنید

بود مادر تا به غایت مایهٔ سامان وی
رفت مادر این زمان جان شما و جان وی

یارب آن معصومه با خیرالنسا محشور باد
مسندش بی نور اگر شد مرقدش پرنور باد

نیست فرمان آتش آوردن به نزدیک بهشت
او ز پا تا سر بهشت است آتش از وی دور باد

در مزارستان عام از پرتو همسایگی
جسم پرنورش چراغ صد هزاران گور باد

کلک رحمت هر تحرک کز پی غفران کند
آیتی از مغفرت در شان او مسطور باد

در جهانش آستین بوس آفتاب و ماه بود
در جنانش آستان روب آستین حور باد

از فراق قوم و خویش امروز اگر مغموم گشت
از وصال حور عین فردا دلش مسرور باد

از جهان چون رفت با احسان خیر آن خیره
ذکر خیرش در محافل تا ابد مذکور باد

محتشم شد قصه طولانی سخن کوتاه کن
بهر او حالا تشفع از رسول الله کن

شمارهٔ ۷ - ترکیب بند در مدح امام ثامن ضامن علی بن موسی الرضا علیه التحیه والثناء

می کشد شوقم عنان باد این کشش در ازدیاد
تا شود تنگ عزیمت تنگ بر خنگ مراد

گر چو من افتاده ای زان جذبه آگاهم که او
هودج خاک گران جنبش نهد بر دوش باد

ای عماری کش به زور میل او بازم گذار
کاین عماری ساربان بر ناقه نتواند نهاد

با توجه یار شو ای بخت و در راهم فکن
کاین گره از کار من یک دست نتواند گشاد

نی تحرک ممکن است و نی سکون زا من که هست
ضعفم اندر ازدیاد و شوقم اندر اشتداد

چند چون بی تمشیت بی اعتماد است ای فلک
از تو امداد از من استمداد و از بخت اجتهاد

در چه وادی در سبیل رشحه بخش سلسبیل
دافع سوز جحیم و شافع روز معاد

شاه تخت ارتضا یعنی سمی مرتضی
سبط جعفر اشرف ذریه موسی الرضا

آفتاب بی زوال آسمان داد و دین
نور بخش هفتمین اختر امام هشتمین

آن که سایند از برای رخصت طوف درش
سروران بر خاک پای حاجیان اوجبین

آن که بوسند از شرف تا دامن آخر زمان
پادشاهان آستان روبان او را آستین

وقت تحریر گناه دوستان او عجب
گر بجنبد خامه در دست کرام الکاتبین

بهر دفع ساحران چون قم به اذن الله گفت
شیر نقش پرده از جاجست چون شیر عرین

تا به کار آید به کار زائران در راه او
هست دائم پشت خنک آسمان در زیر زین

رشک آن گنج دفین کش خاک شهد مدفن است
از زمین تا آسمان است آسمان را بر زمین

ای معظم کعبه ات را عرش اعظم آستان
بر جناب اعظمت ناموس اکبر پاسبان

آن که کار عاصیان از سعی خدام تو ساخت
مغفرت را کامران از رحمت عام تو ساخت

طول ایام شفاعت کم نبود اما خدا
بیشتر کار گنه کاران در ایام تو ساخت

چون برم در سلک مخلوقات نامت را که حق
برترین نام های خویش را نام تو ساخت

کرد چون بخت بلند اقدام در تعظیم عرش
افسرش را حیله بند از خاک اقدام تو ساخت

آفتاب از غرفهٔ خاور چو بیرون کرد سر
روی خود روشن ز نور شرفه بام تو ساخت

آن که خوان عام روزی می کشد از لطف خاص
انس و جان را ریزه خوار خوان انعام تو ساخت

مغفرت طرح بنای عفو افکند از ازل
لطف غفارش تمام اما به تمام تو ساخت

در تسلی کاری ذات شفاعت خواه تو
مغفرت را بسته حق در کار بر درگاه تو

ای نسیم رحمتت برقع کش از روی بهشت
عاصیان از جذبهٔ لطفت روان سوی بهشت

بوی مهرت هر که را ناید ز ذرات وجود
از نسیم مغفرت هم نشنود بوی بهشت

جای آن کافر که در میزان نهندش حب تو
دوزخی باشد که باشد هم ترازوی بهشت

گر نباشد در کفت جام سقیهم ربهم
هیچ کس لب تر نسازد بر لب جوی بهشت

رحمتت گر دل به جانبداری دوزخ نهد
در دل افروزی زند پهلو به پهلوی بهشت

پیش از این مدح ای شه همت بلندان جهان
بود پایم کوته از طوف سر کوی بهشت

حالیم پیوسته سوی خود اشارت می کنند
حوریان دلکش پیوسته ابروی بهشت

بخت کو تا آیم و در آستانت جا کنم
رو به جنت پشت بر دنیا و ما فیها کنم

ای گدایان تو شاهان سریر سروری
بی نیاز بر درت ناز این به شغل چاکری

وی به جاروب زرافشان روضه ات را خاکروب
خسرو زرین درفش نور بخش خاوری

سکهٔ حکمت نمایان تر زدند از سکه ها
داورت چون داد در ملک ولایت داوری

در ره دین علم منصور گشت آخر که یافت
منصب حکم نبوت بر امامت برتری

وین امامت ورنه زین بستست بر رخش که عقل
همعنان می بیندش با رتبهٔ پیغمبری

گر کمال احمدی لالم نکردی گفتمی
اکمل از پیغمبرانت در ره دین پروری

ای به بویت کرده در غربت طواف تربتت
جملهٔ اصناف ملک با مردم حور و پری

چون به من نوبت رساند بخت فرصت جوی من
حسبته لله دست رد منه بر روی من

ای درست از صدق بیعت با تو پیمان همه
سکه دار از نقش نامت نقد ایمان همه

حال بیماران عصیان است زار اما ز تو
یک شفاعت می تواند کرد درمان همه

رشحه ای گر ریزی ای ابر عطا بر بندگان
نخل آزادی برآرد سر ز بستان همه

می گریزد آفت از انس و ملک زآن رو که هست
در زمین و اسمان حفظت نگهبان همه

سنگ رحمت در ترازوی شفاعت چون نهی
آید از کاهی سبک تر کوه عصیان همه

کارم آن گه راست کن شاها که از بار گناه
پشت طاقت خم کند شاهین میزان همه

بر قد آن مرقد پرنور جان خواهم فشاند
ای فدای مرقدت جان من و جان همه

هرکه جان خویش در راه تو می سازد نثار
تا ابد باقی مهر توست با جانش چه کار

در گناه هر که عفوت خویش را بانی کند
ایمنش در ظل خویش از قهر ربانی کند

خواهد ار اجر عبوری بردرت مور ذلیل
ایزدش شاهنشه ملک سلیمانی کند

صد جهانبانش به دربانی رود هر پادشه
کز پی دربانیت ترک جهانبانی کند

گر کند عالم ضمیرت را به جای آفتاب
شام ظلمانیش کار صبح نورانی کند

نیست چون کنه تو را جز علم سبحانی محیط
دخل در ادراک آن کی فهم انسانی کند

دانشت را گر گماری در مسائل بر عقول
عقل اول اعتراف اول به نادانی کند

عقل خائف زین نکرد آن رخش کز بیم منی
کاندر اوصاف تو زین برتر سخن رانی کند

وهم بر دل رفت و بر یک ناقه بستد از خود سری
محمل شان تو را با هودج پیغمبری

ای تفوق جسته بر هفت آسمان جای شما
عرش این نه زینه منظر فرش ماوای شما

چرخ اطلس نیز شد مانند کرسی پرنجوم
از نشان نعل رخش عرش فرسای شما

چیست ماروبین خم گردون دوال کهکشان
گرنه دوران می زند کوس تولای شما

نور گردون شد یکی صد بس که بر افلاک برد
پردهٔ چشم فلک خاک کف پای شما

با وجود بی قصوری چون زر بی سکه است
خط فرمان قضا موقوف طغرای شما

می تواند ساخت هم سنگ ثواب خافقین
جرم امروز مرا در خواه فردای شما

صبح محشر هم نباشد در خمار آلوده ای
گر بود شام اجل مست تمنای شما

هرکه در خاک لحد خوابد ازین می نشه ناک
ایزدش مست می غفران برانگیزد ز خاک

ای محیط نه فلک یک قطره پرگار تو را
با قیاس ما چکار اندیشه کار تو را

کرده بازوی قدر در کفهٔ میزان خویش
مایهٔ زور آزمائی بار مقدار تو را

هر نفس با صد جهان جان بر تو نتواند شمرد
قدرت از امکان فزون باید خریدار تو را

چون تصور کرده بازار خدا را کج روی
کز ضلالت داشت با خود راست آزار تو را

سوز جاوید هزاران دوزخ اندر یک نفس
بس نباشد در جزاخصم جفا کار تو را

تاک را افتاده تاب اندر رگ جان تا عنب
کرده تلخ از زهر عناب شکر بار تو را

بیخ تاک از خاک کندی قهر ربانی اگر
اندکی مانع ندیدی حلم بسیار تو را

تابه تلبیس عنب بادامت اندر خواب شد
خواب در چشم محبان تا ابد نایاب شد

ای وجودت در جهان افرینش بی مثال
آفرین گوینده برذات جلیل ذوالجلال

خالق است ایزد تو مخلوقی ولی از فوق و تحت
چون شریک اوست شبهت ممتنع مثلث محال

بهر استدعای خدمت قدسیان استاده اند
صف صف اندر بارگاهت لیک رد صف نعال

با وجود انبیا الا صف آرای رسل
با وجود اولیا الا سرو سرخیل آل

در سراغ مثل و شبهت بار تفتیش عبث
عقل جازم شد که بردارد ز دوش احتمال

جان فدای مشهد پاکت که پنداری به آن
کرده است آب و هوا از روضهٔ خلد انتقال

هم فضایش یا ربا نزهت ز فرط خرمی
هم هوایش دال بر صحت ز عین اعتدال

عرصه چون شد تنگ در ما نحن وفیه آن به که من
از مکان بندم زبان و از مکین گویم سخن

گرچه گردون را به بالا خرگه والا زدند
خرگه قدر تو را بالاتر از بالا زدند

جلوگاهت عرش اعلا بود از آن بارگاه
در جوار بارگاه تخت او ادنی زدند

در امامت هشتمین نوبت که مخصوص تو بود
عرشیان بر بام این نه گنبد مینا زدند

خاتمی کایزد بر آن نام ولی خود نگاشت
نام نامی تو صورت بست از آن هر جا زدند

گرچه در ملک امامت سکه یکسان شد رقم
بر سر نام تو الا بهر استثنا زدند

ای که بر نقد طوافت سکهٔ هفتاد حج
از حدیث نقد رخشان سکهٔ بطحا زدند

دین پناها گرچه یک نوبت به نام بنده نیز
از طوافت نوبت این دولت عظمی زدند

چشم آن دارم که دولت باز رو در من کند
بار دیگر چشم امید مرا روشن کند

ای به شغل جرم بخشی گرم دیوان شما
مغفرت را گوش بخشایش به فرمان شما

عاصیان را در تنت از مژدهٔ جانی نو که هست
دوزخ اندر حال نزع از ابر احسان شما

طبع کاه و کهربا دارند در قانون عقل
دست امید گنه کاران و دامان شما

پادشاها آن که فرمایندهٔ این نظم شد
یعنی آصف مسند جم جاه سلمان شما

از سپهر طبع خویش و صد سخندان دگر
از ثنا ایات نازل گشت در شان شما

آن چه خود کرده است در انشای این نظم بلند
کس نخواهد کرد از مدحت سرایان شما

من که تلقین های غیبم همچو طوطی کرده است
در پس آیینهٔ معنی ثنا خوان شما

گوش برغیبم که در تحسین نوائی بشنوم
از غریو کوس رحمت هم صدائی بشنوم

بس که در مدحت بلندست اهل معنی را اساس
سوده بر جیب ثنایت دامن حمد و سپاس

جز ید قدرت ترازو دار نبود گر به فرض
بار عظمت سر فرود آرد به میزان قیاس

از صفات کبریائی آن چه دور از ذات توست
نیست جز معبودی اندر دیده وقت شناس

یا شفیع المذنبین تا بوده ام کم بوده است
در من از شعل گنه بیکار یک حس از حواس

حالیا بردوش دارم بار یک عالم گنه
در دو عالم بیش دارم از گناه خود هراس

محتشم را شرم می آید که آرد بر زبان
آن چه من از لطف مخصوص تو دارم التماس

التماس اینست کز من عفو اگر دامن کشد
وز پلاس عبرتم در حشر پوشاند لباس

عذرگویان از دلش بیرون بر اکراه من
خار دامن گیر عصیان بر کنی از راه من

صد دعا و صد درود خوش ورود خوش ادا
کردش رحمت فرو از بارگاه کبریا

هر یکی از عرش آمین گو رئوس قدسیان
هر یکی در عرش تحسین خوان نفوس انبیا

خاصه سلطان الرسل با اولیای خاص خویش
سیما شاه اسد سیما علی المرتضی

بعد از آن از اهل بیت آن شه ایوان دین
زهرهٔ زهرا لقب بنت النبی خیرالنسا

پس حسن پرورده کلفت قتیل زهر قهر
پس حسین آزرده گر بت شهید کربلا

باز با سجاد و باقر صادق و کاظم که هست
مقتدایان را ز چار ارکان بر این چار اقتدا

پس نقی و عسکری بین آن مهی کز شش جهت
می کنند از نورشان خلق جهان کسب ضیا

قصه کوته آن درود و آن دعا بادا تمام
بر تو با تسلیم مستثنای مهدی والسلام

شمارهٔ ۶ - در منقبت امیرالمومنین علی بن ابیطالب (ع)

السلام ای عالم اسرار رب العالمین
وارث علم پیمبر فارس میدان دین

السلام ای بارگاهت خلق را دارالسلام
آستان رویت بطرف آستین روح الامین

السلام ای پیکر زایر نوازت زیر خاک
از پی جنت خریدن خلق را گنج زمین

السلام ای آهن دیوار تیغت آمده
قبلهٔ اسلام را از چارحد حصن حصین

السلام ای نایب پیغمبر آخر زمان
مقتدای اولین و پیشوای آخرین

شاه خیبر گیر اژدر در امام بحر و بر
ناصر حق غالب مطلق امیرالمومنین

ملک دین را پادشاه از نصب سلطان رسل
مصطفی را جانشین از نص قرآن مبین

بازوی عونت رسول الله را رکن ظفر
رشتهٔ مهرت رجال الله را حبل المتین

هر که در باب تو خواند فضلی از فصل کلام
در مکان مصطفی داند بلا فصلت مکین

بوترابت تا لقب گردیده دارد آسمان
چون یتیمان گرد غم بر چهره از رشک زمین

چون سگ کویت نهد پا بر زمین در راه او
گستراند پرده های چشم خود آهوی چین

مایهٔ تخمیر آدم گشت نور پاک تو
ورنه کی می بست صورت امتزاج ماء و طین

آن که خاتم را یدالله کرد در انگشت تو
ساخت نص فوق ایدیهم تو را نقش نگین

چون یدالهی که ابن عم رسول الله بود
ایزدت جا داده بالا دست هر بالانشین

آن یدالله را که ابن عم رسول الله بود
گر کسی همتاش باشد هم رسول الله بود

ای به جز خیرالبشر نگرفته پیشی بر تو کس
پیشکاران بساط قرب را افکنده پس

فتنه را لشگر شکن سرفتنه را تارک شکافت
ظلم را بنیاد کن مظلوم را فریاد رس

چرخ را بر آستانت پاسبانی التماس
عرش را در بارگاهت پاسبانی ملتمس

گر کند کهتر نوازی شاهباز لطف تو
بال عنقا را ز عزت سایبان سازد مگس

ور کند از مهتران عزت ستانی قهر تو
سدره در چشم الوالابصار خوار آید چو خس

همتت لعل و زمرد در کنار سائلان
آن چنان ریزد که پیش سائلان مشت عدس

خادمان صد گنج می بخشند اگر از مخزنت
خازنان ز اندیشه جودت نمی گویند بس

آسمان از کهکشان وهاله بهر کلب تو
پیشکش آورده زرین طوق با سیمین مرس

روز کین از پردلی گردان نصرت جوی شد
مرغ روح از شوق جانبازی نگنجد در قفس

بار هستی بر شتر بندد عماری دار تو
دل تپد در کالبد روئین تنان را چون جرس

از هجوم فتنه برخیزد غبار انقلاب
راه بر گشتن ز پیشت گم کند پیک نفس

از سپاه خود مظفروار فردآئی برون
وز ملایک لشگر فتح و ظفر از پیش و پس

حمله آور چون شوی بر لشگر اعدا شود
حاملان عرش را نظارهٔ حربت هوس

بر سر گردنکشان چون دست و تیغ آری فرو
وز زبردستی رسد ضربت ز فارس برفرس

لافتی الا علی گویند اهل روزگار
ساکنان آسمان لاسیف الاذوالفقار

ای که پیغمبر مقام از عرش برتر یافته
ز آستانت آسمان معراج دیگر یافته

هم به لطفت از مقام قاب و قوسین از خدا
مصطفی اسرار سبحان الذی دریافته

هم به بویت از گلستان ماوحی هر نفس
شاه با اوحی مشام جان معطر یافته

چرخ کز عین سرافرازی رکاب کرده چشم
چشم خود را چشمهٔ خورشید انور یافته

مه که بر رخ دیده از نعل سم رخشت نشان
تا ابد اقبال خود را سکه بر زر یافته

نعل شبرنگت که خورشید سپهر دولت است
چرخ از آن روی زمین را غرق زیور یافته

نزد شهر علم از نزدیک علام الغیوب
چون رسیده جبرئیل از ره تو را در یافته

نخل پیوندت که مثمر گشته از باغ نبی
بهر نسبت گوهر شبیر و شبر یافته

حامل افلاک رحم آورده بر گاور زمین
بر سر دشمن تو را چون حمله آور یافته

طایر قدرت گه پرواز گوی چرخ را
گوی چوگان خورده ای از باد شهپر یافته

آن که زیر پای موری رفته در راهت نمرد
دایه از جاه سلیمانی فزونتر یافته

آن که بی مزد از برایت بوده یک ساعت به کار
کشور اجرا عظیما را مسخر یافته

کاسهٔ چوبین گدائی هر که پیشت داشته
از کف دریای خاصت کشتی زر یافته

وه چه قدر است نور درگهت را پایه وار
دست قدرت با گل آدم مخمر یافته

نور معبودی و آب و گل ظهورت را سبب
ز آسمان می آمدی می بود اگر آدم عرب

ای وجود اقدست روح روان مصطفی
مصطفی معبود را جانان تو جان مصطفی

گر نبوت هم نصیبت داد ایزد چون گذشت
بعد بلغ انت منی از زبان مصطفی

بر سپهر دولت آن نجمی که روشن گشته است
صد چراغ از پرتوت در دودمان مصطفی

در ریاض عصمت آن نخلی که از پیوند توست
میوه های جنت اندر بوستان مصطفی

شمسهٔ دین را درون حجره چون دارد مقام
از نجوم سعد پر گشت آسمان مصطفی

ای تو شهر علم را در آن که در عالم نکرد
سجده در پایت نبوسید آستان مصطفی

سایهٔ تیغت که پهلو می زند در ساق عرش
ز افتاب فتنه آمد سایبان مصطفی

داد از فرعون دعوای الوهیت نشان
جز تو هر کس شد مکین اندر مکان مصطفی

گر نباشد حرمت شان نبوت در میان
فرق نتوان کرد شانت را ز شان مصطفی

من که باشم تا که گویم این زمان در مدح تو
آن چنانم من که حسان در زمان مصطفی

این گمان دارم ولی کز دولت مداحیت
هست نام علی در خاندان مصطفی

با چنین حالی که من دارم عجب نبود اگر
شامل حالم شود لطف تو و ان مصطفی

گوشهٔ چشمی فکن سویم به بینائی که داد
نرگست را تازگی ز آب دهان مصطفی

جانم از اقلیم آسایش غریب آواره ایست
رحم بر جان غریبم کن به جان مصطفی

تا دم آخر به سوی توست شاها روی من
وای جان من اگر آن دم نه بینی روی من

ای سلام حق ثنایت یا امیرالمومنین
وی ثنا خوان مصطفایت یا امیرالمومنین

در رکوع انگشتری دادی به سایل گشته است
مهر منشور سخایت یا امیرالمومنین

صد سخی زد سکه زر بخشی اما کس نزد
کوس سر بخشی ورایت یا امیرالمومنین

گشته تسبیح ملک آهسته هر گه در نماز
بوده رازی با خدایت یا امیرالمومنین

دامن گردون شود پرزر اگر تابد از او
گوشهٔ ظل عطایت یا امیرالمومنین

راست چون صبح دم روشن شود راه صواب
رایت افرازد چو رایت یا امیرالمومنین

روز رزم افکند در سرپنجهٔ خورشید رای
پنجهٔ ماه لوایت یا امیرالمومنین

صدره را از پایهٔ خود انتهای اوج داد
رفعت بی منتهایت یا امیرالمومنین

گه به چشم وهم می پوشد لباش اشتباه
عرش تا فرش سرایت یا امیرالمومنین

گه به حکم ظن ستون عرش را دارد بپا
بارگاه کبریایت یا امیرالمومنین

چون به امرت برنگردد مهر از مغرب که هست
گردش گردون برایت یا امیرالمومنین

یافت از دست و لایت فتح بر فتح دیگر
دست در حبل ولایت یا امیرالمومنین

جان در آن حالت که از تن می برد پیوند هست
آرزومند لقایت یا امیرالمومنین

گر مکان برتخت او ادنی کنی جایت دهند
انس و جان کانجاست جایت یا امیرالمومنین

حق شناسان گر به دست آرند معیار تو را
حد فوق ما سوی دانند مقدار تو را

ای که دیوان قضا قائم به دیوان شماست
تابع حکم خدا محکوم فرمان شماست

گر ید بیضا چه مه شد طالع از جیب کلیم
پنجهٔ خورشید را مطلع گریبان شماست

آن ستون کز پشتی او قایمند ارکان عرش
در حریم کبریا رکنی ز ارکان شماست

این ندامت گوی زنگاری که دارد متصل
گردش از چوگان قدرت گوی میدان شماست

خوان وزیرا که قسمت بر دو عالم کرده اند
مایهٔ آن مانده یک ریزه از خوان شماست

اژدهایی کز عدو گنج بقا دارد نهان
چون عصا در دست موسی چوب ردبان شماست

بندهٔ پیرست کیوان کز کمال محرمی
از پی پاس حرم بر بام ایوان شماست

عقل اول کز طفیلش می رسد لوح و قلم
پیش دانا واپسین طفل دبستان شماست

هرکه را کاریست بر دیوان خیرالحاکمین
نیک چون روی رجوع او به دیوان شماست

من مریض درد عصیانم که درمانم توئی
دردمند این چنین محتاج درمان شماست

صد شکایت دارم از گردون اما یکی
بر زبانم نیست چون چشمم به احسان شماست

گر درین دور فلک شهری گدای محتشم
محتشم را حشمت این بس کز گدایان شماست

دین من شاها به ذات توست ایمان داشتن
وین به دوران چنین کفر است پنهان داشتن

ای تو را جای دگر در عالم معنی مقام
درگهت را قبله ایم و روضه ات را کعبهٔ نام

پیکرت گنج نجف نورت در گردون شرف
مرغ روحت از شرف عنقای قاف احترام

ما برین در زایران کعبهٔ اصلیم و هست
حج اکبر زان ما آنست و بس اصل کلام

گر یکی مانع نباشد گویم این بیت الحرم
نیست در حرمت سر موئی کم از بیت الحرام

گر به قدر اجر بخشی دوستان را منزلت
باشد از تمکین سراسر عرصهٔ دارالسلام

ور ز اعدا منتقم باشی به مقداری که بود
ننهد از کف تا ابد جبار تیغ انتقام

اهل عصیان گر تو را روز جزا حامی کنند
قهر سبحانی کند تیغ جزا را در نیام

گر گشائی از شفاعت بر گنه کاران دری
بندد از رحمت خدا درهای دوزخ را تمام

خلق را گر یکسر ایمن خواهی از پیغام موت
وای بر پیک اجل گر کام بگشاید زکام

در جزای خصم اگر سرعت کنی نبود بعید
گر شود پیش از محل واقع قیامت را قیام

دین پناها پادشاها ملک دین را بیش ازین
می توانی داد در تایید حق نظم نظام

بس که صیاد زمان دام بلا گسترده است
یک زمان با اهل دل مرغ فراغت نیست رام

راست گویم هست از دست مخالف در عراق
بر بزرگان حسینی مذهب آسایش حرام

اهل کفر از آتش بغض عداوت پخته اند
از برای خفت اسلام صد سودای خام

داوری پیش تو می آرند زیشان اهل دین
یاوری کن مومنان رایا امیرالمومنین

۱ . دیوان اشعار ترکیب بندها

شمارهٔ ۱ : باز این چه شورش است که در خلق عالم است

باز این چه شورش است که در خلق عالم است
باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است

باز این چه رستخیز عظیم است کز زمین
بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است

این صبح تیره باز دمید از کجا کزو
کار جهان و خلق جهان جمله در هم است

گویا طلوع می کند از مغرب آفتاب
کاشوب در تمامی ذرات عالم است

گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست
این رستخیز عام که نامش محرم است

در بارگاه قدس که جای ملال نیست
سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است

جن و ملک بر آدمیان نوحه می کنند
گویا عزای اشرف اولاد آدم است

خورشید آسمان و زمین نور مشرقین
پروردهٔ کنار رسول خدا حسین

کشتی شکست خوردهٔ طوفان کربلا
در خاک و خون طپیده میدان کربلا

گر چشم روزگار بر او زار می گریست
خون می گذشت از سر ایوان کربلا

نگرفت دست دهر گلابی به غیر اشک
زآن گل که شد شکفته به بستان کربلا

از آب هم مضایقه کردند کوفیان
خوش داشتند حرمت مهمان کربلا

بودند دیو و دد همه سیراب و می مکید
خاتم ز قحط آب سلیمان کربلا

زان تشنگان هنوز به عیوق می رسد
فریاد العطش ز بیابان کربلا

آه از دمی که لشگر اعدا نکرد شرم
کردند رو به خیمهٔ سلطان کربلا

آن دم فلک بر آتش غیرت سپند شد
کز خوف خصم در حرم افغان بلند شد

کاش آن زمان سرادق گردون نگون شدی
وین خرگه بلند ستون بی ستون شدی

کاش آن زمان درآمدی از کوه تا به کوه
سیل سیه که روی زمین قیرگون شدی

کاش آن زمان ز آه جهان سوز اهل بیت
یک شعلهٔ برق خرمن گردون دون شدی

کاش آن زمان که این حرکت کرد آسمان
سیماب وار گوی زمین بی سکون شدی

کاش آن زمان که پیکر او شد درون خاک
جان جهانیان همه از تن برون شدی

کاش آن زمان که کشتی آل نبی شکست
عالم تمام غرقه دریای خون شدی

گر انتقام آن نفتادی بروز حشر
با این عمل معاملهٔ دهر چون شدی

آل نبی چو دست تظلم برآورند
ارکان عرش را به تلاطم درآورند

برخوان غم چو عالمیان را صلا زدند
اول صلا به سلسلهٔ انبیا زدند

نوبت به اولیا چو رسید آسمان طپید
زان ضربتی که بر سر شیر خدا زدند

آن در که جبرئیل امین بود خادمش
اهل ستم به پهلوی خیرالنسا زدند

پس آتشی ز اخگر الماس ریزه ها
افروختند و در حسن مجتبی زدند

وانگه سرادقی که ملک محرمش نبود
کندند از مدینه و در کربلا زدند

وز تیشهٔ ستیزه در آن دشت کوفیان
بس نخلها ز گلشن آل عبا زدند

پس ضربتی کزان جگر مصطفی درید
بر حلق تشنهٔ خلف مرتضی زدند

اهل حرم دریده گریبان گشوده مو
فریاد بر در حرم کبریا زدند

روح الامین نهاده به زانو سر حجاب
تاریک شد ز دیدن آن چشم آفتاب

چون خون ز حلق تشنهٔ او بر زمین رسید
جوش از زمین بذروه عرش برین رسید

نزدیک شد که خانهٔ ایمان شود خراب
از بس شکستها که به ارکان دین رسید

نخل بلند او چو خسان بر زمین زدند
طوفان به آسمان ز غبار زمین رسید

باد آن غبار چون به مزار نبی رساند
گرد از مدینه بر فلک هفتمین رسید

یکباره جامه در خم گردون به نیل زد
چون این خبر به عیسی گردون نشین رسید

پر شد فلک ز غلغله چون نوبت خروش
از انبیا به حضرت روح الامین رسید

کرد این خیال وهم غلط کار، کان غبار
تا دامن جلال جهان آفرین رسید

هست از ملال گرچه بری ذات ذوالجلال
او در دلست و هیچ دلی نیست بی ملال

ترسم جزای قاتل او چون رقم زنند
یک باره بر جریدهٔ رحمت قلم زنند

ترسم کزین گناه شفیعان روز حشر
دارند شرم کز گنه خلق دم زنند

دست عتاب حق به در آید ز آستین
چون اهل بیت دست در اهل ستم زنند

آه از دمی که با کفن خونچکان ز خاک
آل علی چو شعلهٔ آتش علم زنند

فریاد از آن زمان که جوانان اهل بیت
گلگون کفن به عرصهٔ محشر قدم زنند

جمعی که زد بهم صفشان شور کربلا
در حشر صف زنان صف محشر بهم زنند

از صاحب حرم چه توقع کنند باز
آن ناکسان که تیغ به صید حرم زنند

پس بر سنان کنند سری را که جبرئیل
شوید غبار گیسویش از آب سلسبیل

روزی که شد به نیزه سر آن بزرگوار
خورشید سر برهنه برآمد ز کوهسار

موجی به جنبش آمد و برخاست کوه کوه
ابری به بارش آمد و بگریست زار زار

گفتی تمام زلزله شد خاک مطمئن
گفتی فتاد از حرکت چرخ بی قرار

عرش آن زمان به لرزه درآمد که چرخ پیر
افتاد در گمان که قیامت شد آشکار

آن خیمه ای که گیسوی حورش طناب بود
شد سرنگون ز باد مخالف حباب وار

جمعی که پاس محملشان داشت جبرئیل
گشتند بی عماری و محمل شتر سوار

با آن که سر زد آن عمل از امت نبی
روح الامین ز روح نبی گشت شرمسار

وانگه ز کوفه خیل الم رو به شام کرد
نوعی که عقل گفت قیامت قیام کرد

بر حربگاه چون ره آن کاروان فتاد
شور و نشور و واهمه را در گمان فتاد

هم بانگ نوحه غلغله در شش جهت فکند
هم گریه بر ملایک هفت آسمان فتاد

هرجا که بود آهوئی از دشت پا کشید
هرجا که بود طایری از آشیان فتاد

شد وحشتی که شور قیامت ز یاد رفت
چون چشم اهل بیت بر آن کشتگان فتاد

هرچند بر تن شهدا چشم کار کرد
بر زخمهای کاری تیغ و سنان فتاد

ناگاه چشم دختر زهرا در آن میان
بر پیکر شریف امام زمان فتاد

بی اختیار نعرهٔ هذا حسین او
سر زد چنانکه آتش از او در جهان فتاد

پس با زبان پر گله آن بضعهالرسول
رو در مدینه کرد که یا ایهاالرسول

این کشتهٔ فتاده به هامون حسین توست
وین صید دست و پا زده در خون حسین توست

این نخل تر کز آتش جان سوز تشنگی
دود از زمین رسانده به گردون حسین توست

این ماهی فتاده به دریای خون که هست
زخم از ستاره بر تنش افزون حسین توست

این غرقه محیط شهادت که روی دشت
از موج خون او شده گلگون حسین توست

این خشک لب فتاده دور از لب فرات
کز خون او زمین شده جیحون حسین توست

این شاه کم سپاه که با خیل اشگ و آه
خرگاه زین جهان زده بیرون حسین توست

این قالب طپان که چنین مانده بر زمین
شاه شهید ناشده مدفون حسین توست

چون روی در بقیع به زهرا خطاب کرد
وحش زمین و مرغ هوا را کباب کرد

کای مونس شکسته دلان حال ما ببین
ما را غریب و بی کس و بی آشنا ببین

اولاد خویش را که شفیعان محشرند
در ورطهٔ عقوبت اهل جفا ببین

در خلد بر حجاب دو کون آستین فشان
واندر جهان مصیبت ما بر ملا ببین

نی نی ورا چو ابر خروشان به کربلا
طغیان سیل فتنه و موج بلا ببین

تنهای کشتگان همه در خاک و خون نگر
سرهای سروران همه بر نیزه ها ببین

آن سر که بود بر سر دوش نبی مدام
یک نیزه اش ز دوش مخالف جدا ببین

آن تن که بود پرورشش در کنار تو
غلطان به خاک معرکهٔ کربلا ببین

یا بضعهالرسول ز ابن زیاد داد
کو خاک اهل بیت رسالت به باد داد

خاموش محتشم که دل سنگ آب شد
بنیاد صبر و خانهٔ طاقت خراب شد

خاموش محتشم که از این حرف سوزناک
مرغ هوا و ماهی دریا کباب شد

خاموش محتشم که از این شعر خونچکان
در دیده اشگ مستمعان خون ناب شد

خاموش محتشم که از این نظم گریه خیز
روی زمین به اشگ جگرگون کباب شد

خاموش محتشم که فلک بس که خون گریست
دریا هزار مرتبه گلگون حباب شد

خاموش محتشم که بسوز تو آفتاب
از آه سرد ماتمیان ماهتاب شد

خاموش محتشم که ز ذکر غم حسین
جبریل را ز روی پیمبر حجاب شد

تا چرخ سفله بود خطائی چنین نکرد
بر هیچ آفریده جفائی چنین نکرد

ای چرخ غافلی که چه بیداد کرده ای
وز کین چها درین ستم آباد کرده ای

بر طعنت این بس است که با عترت رسول
بیداد کرده خصم و تو امداد کرده ای

ای زادهٔ زیاد نکرده ست هیچ گه
نمرود این عمل که تو شداد کرده ای

کام یزید داده ای از کشتن حسین
بنگر که را به قتل که دلشاد کرده ای

بهر خسی که بار درخت شقاوتست
در باغ دین چه با گل و شمشاد کرده ای

با دشمنان دین نتوان کرد آن چه تو
با مصطفی و حیدر و اولاد کرده ای

حلقی که سوده لعل لب خود نبی بر آن
آزرده اش به خنجر بیداد کرده ای

ترسم تو را دمی که به محشر برآورند
از آتش تو دود به محشر درآورند

شمارهٔ ۲ - دوازده بند در مرثیهٔ شاهنشاه مغفور شاه طهماسب صفوی انارالله برهانه

ناگهان برخاست ظلمانی غباری از جهان
کز سوادش در سیاهی شد زمین و آسمان

ناگهان سر کرد طوفان خیز سیلی کز زمین
کند بیخ خرمی تا دامن آخر زمان

ناگهان آتش چکان سیفی برآمد کز هوا
برتر و خشک جهان شد بی دریغ آتش فشان

ناگهان در هفت گردون اضطرابی شد پدید
کز تزلزل شد خلل در چار دیوار جهان

ناگهان در شش جهت شد وحشتی کز دهشتش
طایران قدسی افتادند زین هفت آسمان

ناگهان آهی برآمد از نهاد روزگار
کز تف او قیرگون شد قیروان تا قیروان

ناگهان حرفی به ایما و اشارت گفته شد
کز تکلم ساخت جن و انس را کوته زبان

این چه حرف دل خراش ناملایم بود آه
کز دل آمد بر زبان بادا زبان ما سیاه

ای فلک دیدی که بیداد تو با عالم چه کرد
باد قهرت با چراغ دوره آدم چه کرد

بر سر ایوان کیوان گرد این طوفان چه بیخت
با رخ خورشید تابان دود این ماتم چه کرد

از بساط شش جهت دست غنیم جان چه برد
با بسیط نه فلک موج محیط غم چه کرد

این خسوف بی گمان بر مه چه دیواری کشید
وین کسوف ناگهان با نیر اعظم چه کرد

دهر کز فیض دم عیسی به خلقی داد جان
از گران جانی ببین با شاه عیسی دم چه کرد

داغ مرگ افتاده بی مرهم ندانم شاه را
وقت چون دریافت با آن داغ بی مرهم چه کرد

خاتم شاهی که به روی نام شاهی نقش بود
دست حکاک اجل با نقش آن خاتم چه کرد

دست دوران شد تهی کان نقد جان برجا نماند
پشت گردون شد دو تا کان گوهر یکتا نماند

حیف از آن جمشید خورشید افسر گردون سریر
حیف از آن دارای گیتی داور روشن ضمیر

حیف از آن خاقان قیصر چاکر کسری غلام
کانچه ممکن بود بودش در جهان الا نظیر

حیف از آن شاه حسن خلق جهان پرور که بود
خلق او خلق عظیم و ملک او ملک کبیر

حیف از آن داور که در عهدش نشد هرگز بلند
نالهٔ شیخ کبیر و گریهٔ طفل صغیر

حیف از آن تمکین که در اوقاف عالم گیریش
گوش چرخ چنبری نشنید بانگ داروگیر

حیف از آن تدبیر عالم گیر کز تاثیر آن
بود در طوق اطاعت گردن چرخ اسیر

حیف از آن پرگاردار مرکز عالم که بود
در جهان نازان به دور او سپهر مستدیر

شاه جنت بزم رضوان حاجب غفران پناه
سدرهٔ ماوای معلی آشیان طهماسب شاه

خسرو صاحبقران شاهنشه نصرت قرین
داور دارا نشان فرمانده مسند نشین

آفتاب دین و دولت کامیاب بحر و بر
پاسبان ملک و ملت قهرمان ماء و طین

شهسوار عرش میدان چوگان که داشت
اضطراب اندر خم چوگان او گوی زمین

آن که دایم آستان اولینش را ز قدر
آسمان هفتمین خواندی سپهر هشتمین

وانکه بودی با وجود نسبت فرزندیش
روز و شب لاف غلامی با امیرالمومنین

آن خداوندی که پیشش سر نهاد و دست بست
هرکه در روی زمین شد صاحب تاج و نگین

اهتمامش گرچه در دهر از ید علیا نهاد
بارگاه سلطنت را پایه بر چرخ برین

کرد ناگه همتش آهنگ ماوای دگر
در جهان چتر همایون کند و زد جای دگر

چون به گردون بانک رستاخیز این ماتم رسید
صور اسرفیل گفتی چرخ روئین خم دمید

آنچنان تاج مرصع بر زمین زد آفتاب
که آسمان را پشت لرزید و زمین را دل طپید

بر سر و تن چرخ پیر از بهر ترتیب عزا
شب سیه عمامه بست و صبح پیراهن درید

زهرهٔ گردون نشین زین نغمهٔ طاقت گسل
نوحه را قانون نهاد و چنگ را گیسو برید

پشت عرش از حمل این بار گران صد جا شکست
قامت کرسی ز عظم این عزا صد جا خمید

از صدای طشت زرینی کزین ایوان فتاد
پیک آه خلق هفت اقلیم تا کیوان دوید

در زمین عیسی دمی جام اجل بر لب نهاد
که آسمان شرمنده شد وز کردهٔ خود لب گزید

آه از آن ساعت که شه می کرد عالم را وداع
وز لبش گوش جهان می کرد این حرف استماع

کای سرای دهر ترتیب عزای من کنید
ساز قانون مصیبت از برای من کنید

حلقه بر گرد ستون بارگاه من زنید
جای در پای سریر عرش سای من کنید

رخش افغان را عنان در ابتلای من دهید
اشگ خونین را روان در ماجرای من کنید

حرف ماتم را که باد از صفحهٔ ایام حک
نقش دیوار و در دولت سرای من کنید

از زبان و چشم ودل فریاد و زاری و فزع
در خور شان و شکوهٔ کبریای من کنید

گریه ای کاندر جهان نگذارد آثار سرور
بر سریر و مسند و چتر و لوای من کنید

مرکب چوبین تن بی یال ودم را بعد از آن
بر در آرید و به جای باد پای من کنید

من خود از قطع امل کردم وداع جان خود
بر شما بادای هواداران که با یاران خود

چون نشینید از من و ایام من یاد آورید
وز زمان عافیت فرجام من یاد آورید

بشنوید آغاز و انجام حدیث خسروان
پس ز آغاز من و انجام من یاد آورید

هرکجا حکمی شود بر طبق حکم حق روان
از من و حقیت احکام من یاد آورید

هرکجا بینید زهر خشم در جام غضب
از من و از خلق خشم آشام من یاد آورید

هرکجا آرام گیرد سائلی در راه خیر
از شتاب عزم بی آرام من یاد آورید

روز بازار سخا کایند بر در خاص و عام
از عطای خاص و لطف عام من یاد آورید

خطبهٔ من چون شد آخر هر کجا در خطبه ها
نام شاهی بشنوید از نام من یاد آورید

من ز گیتی می روم گیتی پناه من کجاست
حارس دین وارث تخت و کلاه من کجاست

یارب آن شاه گران مقدار کی خواهد رسید
بر سر ملک آن جهان سالار کی خواهد رسید

گشته کوته دست سرداران دهر از کار ملک
باعث سرکاری این کار کی خواهد رسید

آن که بیرون زد ز مهد غیبت کبری قدم
بر سر دجال مهدی وار کی خواهد رسید

مرکز عالم که بیرونست از پرگار ضبط
از قدوم آن به آن پرگار کی خواهد رسید

از خزان مرگ من گلزار دین پژمرده شد
باد نوروزی به این گلزار کی خواهد رسید

گشته در مصر ارادت عشق را بازار گرم
مژده یوسف به این بازار کی خواهد رسید

از قدوم آن مسیحا دم نوید جان به تن
می رسد اما به این بیمار کی خواهد رسید

از فراقش می زند پر مرغ روحم در قفس
از زبان او سخن گویند با من یک نفس

وه که با خود بردم آخر حسرت دیدار او
خار خار من به جا مانده از گل رخسار او

وه که روز مرگ از دوری مداوائی نکرد
تلخی کام مرا شیرینی گفتار او

من که پرگار جهان از بهر او می داشتم
گرد این مرکز ندیدم گردش پرگار او

خواهد آوردن به جنبش خفتگان خاک را
چهرهٔ رایات منصور ظفر آثار او

شکر کایام از زبان تیغ او آماده ساخت
حجت قاطع برای خصم دعوی دار او

حیف کاندر خاتم دوران نگین آسا ندید
دیدهٔ من گوهر ذات گران مقدار او

کاش چندان مهلتم بودی که یک دم دیدمی
در جهان سالاری رای جهان سالار او

وان چه چشم و گوش دوران انتظارش می کشید
هم به کیفیت شنید و هم به استقلال دید

یارب آن ظل همایون در جهان پاینده باد
وین زمان امن تا آخر زمان پاینده باد

پایهٔ آن داور مسند نشین بر جا نماند
سایهٔ این خسرو نشان پاینده باد

خیمهٔ منصوب آن خلد آشیان را دور کند
خرگه مرفوع این عرش آستان پاینده باد

جان خود بر کف نهاد از بهر پاس جان او
از برای پاس وی آن پاسبان پاینده باد

ختم دولتهاست این دولت الهی مدتش
تا زمان دولت صاحب زمان پاینده باد

دور استقرار آن نصرت قرین آمد به سر
عهد استقلال این صاحبقران پاینده باد

وان سهیل برج عصمت نیز کاندر ضبط ملک
کرد یک رنگی به آن گیتی ستان پاینده باد

محتشم ختم سخن کن بر دعای جان شاه
کایزدش از فتنهٔ آخر زمان دارد نگاه

شمارهٔ ۳ - من نتایج افکاره فی مرثیه اخیه الصاحب الاجل الاکرام خواجه عبدالغنی

ستیزه گر فلکا از جفا و جور تو داد
نفاق پیشه سپهرا ز کینه ات فریاد

مرا ز ساغر بیداد شربتی دادی
که تا قیامتم از مرگ یاد خواهد کرد

مرابگوش رسانیدی از جفا حرفی
که رفت تا ابدم حرف عافیت از یاد

در آب و آتشم از تاب کو سموم اجل
که ذره ذره دهد خاک هستیم بر باد

نه مشفقی که شود بر هلاک من باعث
نه مونسی که کند در فنای من امداد

نه قاصدی که ز مرغ شکسته بال و یم
برد سلام به آن نخل بوستان مراد

سرم فدای تو این باد صبح دم برخیز
برو به عالم ارواح ازین خراب آباد

نشان گمشدهٔ من بجو ز خرد و بزرگ
سراغ یوسف من کن ز بنده و آزاد

به جلوه گاه جوانان پارسا چه رسی
ز رخش عزم فرودآ و نوحه کن بنیاد

چو دیده بر رخ عبدالغنی من فکنی
ز روی درد برآر از زبان من فریاد

بگو برادرت ای نور دیده داده پیام
که ای ممات تو بر من حیات کرده حرام

دلم که می شد از ادراک دوری تو هلاک
تو خود بگو که هلاک تو چون کند ادراک

تو خورده ضربت مرگ و مرا برآمده جان
تو کرده زهر اجل نوش و من ز درد هلاک

به خاک خفته تو از تند باد فتنه چو سرو
به باد رفته من از آه خویش چون خاشاک

گر از تو بگسلم ای نونهال رشتهٔ مهر
به تیغ کین رگ جانم بریده باد چو تاک

ور از پی تو نتازم سمند جان به عدم
سرم به دست اجل بسته باد بر فتراک

شبی نمی گذرد کز غمت نمی گذرد
شرار آهم از انجم فغانم از افلاک

بر آتش دل خود سوختن چو ممکن نیست
بهر زه می کشم از سینه آه آتشناک

اجل چو جامهٔ جانم نمی درد بی تو
درین هوس به عبث می کنم گریبان چاک

ز ابر دیده به خوناب اشگم آلوده
کجاست برق اجل تا مرا بسوزد پاک

روا بود که تو در زیر خاک باشی و من
سیاه پوشم و بر سر کنم ز ماتم خاک

چرا تو جامه نکردی سیاه در غم من
چرا تو خاک نکردی بسر ز ماتم من

چرا ز باغ من ای سرو بوستان رفتی
مرا ز پای فکندی و خود روان رفتی

در یگانه من از چه ساختی دریا
کنار من ز سرشک و خود از میان رفتی

ز دیدهٔ پدر ای یوسف دیار بقا
چرا به مصر فنا بی برادران رفتی

به شمع روی تو چشم قبیله روشن بود
به چشم ز خم غریبی ز دودمان رفتی

گمان نبود که مرگ تو بینم اندر خواب
مرا به خواب گران کرده بیگمان رفتی

تو را چه جای نمودند در نشیمن قدس
که بی توقف ازین تیرهٔ خاکدان رفتی

درین قضیه تو را نیست حسرتی که مراست
اگرچه با دل پر حسرت از جهان رفتی

مراست غم که شدم ساکن جحیم فراق
تو را چه غم که سوی روضهٔ جنان رفتی

ز رفتن تو من از عمر بی نصیب شدم
سفر تو کردی و من در جهان غریب شدم

کجائی ای گل گلزار زندگانی من
کجائی ای ثمر نخل شادمانی من

ز دیده تا شدی ای شاخ ارغوان پنهان
به خون نشانده مرا اشک ارغوانی من

بیا ببین که که فلک از غم جوانی تو
چو آتشی زده در خرمن جوانی من

بیا ببین که چه سان بی بهار عارض تو
به خون دل شده تر چهرهٔ خزانی من

خیال مرثیه ات چون کنم که رفته به باد
متاع خرده شناسی و نکته دانی من

اجل که خواست تو را جان ستاند از ره کین
چرا نخست نیامد به جان ستانی من

چو در وفات نمردم چه لاف مهر زنم
که خاک بر سر من باد و مهربانی من

ز شربتی که چشیدی مرا بده قدری
که بی وجود تو تلخ است زندگانی من

ز پرسشم همه کس پا کشید جز غم تو
که هست تا به دم مرگ یار جانی من

چو مرگ همچو توئی دیدم و ندادم جان
زمانه شد متحیر ز سخت جانی من

که هر که جان رودش زنده چون تواند بود
چراغ مرده فروزنده چون تواند بود

کجاست کام دل و آرزوی دیدهٔ من
کجاست نور دو چشم رمد رسیدهٔ من

گزیده اند ز من جملهٔ همدمان دوری
کجاست همدم یکتای برگزیدهٔ من

فغان که از قفس سینه زود رفت برون
چو مرغ روح تو مرغ دل رمیدهٔ من

امید بود که روز اجل رود در خاک
به اهتمام تو جسم ستم کشیدهٔ من

فغان که چرخ به صد اهتمام می شوید
غبار قبر تو اکنون به آب دیدهٔ من

زمانه بی تو مرا گو کباب کن که شداست
پر از نمک دل مجروح خون چکیدهٔ من

سیاه باد زبانش که بی محابا راند
زبان به مرثیه این کلک سر بریدهٔ من

ز شوره گل طلبد هر که بعد ازین جوید
طراوت از غزل و صنعت از قصیدهٔ من

چرا که بلبل طبعم شکسته بال شده
زبان طوطی نطقم ز غصه لال شده

گل عذار تو در خاک گشت خوار دریغ
خط غبار تو در قبر شد غبار دریغ

بهار آمد و گل در چمن شکفت و تو را
شکفته شد گل حسرت درین بهار دریغ

بماند داغ تو در سینه یادگار و نماند
فروغ روی تو در چشم اشگبار دریغ

نکرده شخص تو بر رخش عمر یک جولان
روان به مرکب تابوت شد سوار دریغ

بهار عمر تو را بود وقت نشو و نما
تگرگ مرگ برآورد از آن دمار دریغ

ز قد وروی تو صد آه وصدهزار فغان
ز خلق و خوی تو صد حیف و صد هزار دریغ

ز مهربانیت ای ماه اوج مهر افسوس
ز همزبانیت ای سرو گل عذار دریغ

تو را سپهر ملاعب گران بها چون یافت
ربود از منت ای در شاه وار دریغ

شکفته تر ز تو در باغ ما نبود گلی
به چشم زخم خسان ریختی ز بار دریغ

تو کز قبیله چو یوسف عزیزتر بودی
به حیلهٔ گرگ اجل ساختت شکار دریغ

دریغ و درد که شد نرگس تو زود به خواب
گل عذار تو بی وقت شد به زیر نقاب

فغان که بی گل رویت دلم فکار بماند
به سینه ام ز تو صد گونه خار بماند

غبار خط تو تا شد نهان ز دیدهٔ من
ز آهم آینهٔ دیده در غبار بماند

ز لاله زار جهان تا شدی به باغ جنان
دلم ز داغ فراقت چو لاله زار بماند

ز بودن تو مرا شادی که بود به دل
به دل به غم شد و در جان بی قرار بماند

تو از میان شدی و همدمی نماند به من
به غیر طفل سرشگم که در کنار بماند

تو زخم تیر اجل خوردی از قضا و مرا
به دل جراحت آن تیر جان شکار بماند

به هیچ زخم نماند جراحتی که مرا
ز نیش هجر تو بر سینه فکار بماند

تو رستی از غم این روزگار تیره ولی
مصیبتی به من تیره روزگار بماند

اجل تو را به دیار فنا فکند و مرا
به راه پیک اجل چشم انتظار بماند

فغان که خشک شد از گریه چشم و تابد
بنای فرقت ما و تو استوار بماند

طناب عمر تو را زد اجل به تیغ دریغ
گسست رابطهٔ ما ز هم دریغ

چه داغها که مرا از غم تو بر تن نیست
چه چاکها که ز هجر تو در دل من نیست

کدام دجله که از اشک من نه چون دریاست
کدام خانه که از آه من چو گلخن نیست

مرا چو لاله ز داغ تو در لباس حیات
کدام چاک که از جیب تا ابد امن نیست

دگر ز پرتو خورشید و نور ماه چه فیض
مرا که بی مه روی تو دیده روشن نیست

شکسته بال نشاطم چنان که تا یابد
جز آشیان غمم هیچ جا نشیمن نیست

چو بحر بر سر از ان کف زنم که از کف من
دری فتاده که در هیچ کان و معدن نیست

از آن به بانک هزارم که رفته از چمنم
گلی به باد که در صحن هیچ گلشن نیست

چو او برادر با جان برابر من بود
مرا ز درویش زنده بودن نیست

ببین برابری او با جان که تاریخش
به جز برادر با جان برابر من نیست

خبر ز حالت ما آن برادران دارند
که جان به یکدیگر از مهر در میان دارند

برادرا ز فراق تو در جهان چه کنم
به دل چه سازم و با جان ناتوان چه کنم

قدم ز بار فراق تو شد کمان او
جدل به چرخ مقوس نمی توان چه کنم

توان تحمل بار فراق کرد به صبر
ولی فراق تو باریست بس گران چه کنم

تب فراق توام سوخت استخوان و هنوز
برون نمی رود از مغز استخوان چه کنم

به جانم و اجل از من نمی ستاند جان
درین معامله درمانده ام به جان چه کنم

ز جستجوی تو جانم به لب رسید و مرا
نمی دهند به راه عدم نشان چه کنم

به همزبانیم آیند دوستان لیکن
مرا که با تو زبان نیست همزبان چه کنم

فلک ز ناله زارم گرفت گوش و هنوز
اجل نمی نهدم مهر بر دهان چه کنم

هلاک محتشم از زیستن به هست اما
اجل مضایقه ای می کند در آن چکنم

محیط اشک مرا در غم تو نیست کران
من فتاده در آن بحر بی کران چه کنم

چنین که غرقه طوفان اشک شد تن من
اگر چو شمع نمیرم رواست کشتن من

مهی که بی تو برآمد در ابر پنهان باد
گلی که بی تو بروید به خاک یکسان باد

شکوفه ای که سر از خاک برکند بی تو
چو برگ عیش من از باد فتنه ریزان باد

گلی که بی تو بپوشد لباس رعنائی
ز دست حادثه اش چاک در گریبان باد

درین بهار اگر سبزه از زمین بدمد
چو خط سبز تو در زیر خاک پنهان باد

اگر بسر نهد امسال تاج زر نرگس
سرش ز بازی گردون به نیزه گردان باد

اگر نه لاله بداغ تو سر زند از کوه
لباس زندگیش چاک تا به دامان باد

اگر نه سنبل ازین تعزیت سیه پوشد
چو روزگار من آشفته و پریشان باد

اگر بنفشه نسازد رخ از طپانچه کبود
مدام خون زد و چشمش بروی مژگان باد

من شکسته دل سخت جان سوخته بخت
که پیکرم چو تن نازک تو بی جان باد

اگر جدا ز تو دیگر بنای عیش نهم
بنای هستیم از سیل فتنه ویران باد

تو را مباد به جز عیش در ریاض جنان
من این چنین گذرانم همیشه و تو چنان

تو را به سایهٔ طوبی و سدرهٔ جا بادا
نوید آیهٔ طوبی لهم تو را بادا

زلال رحمت حق تا بود بخلد روان
روان پاک تو در جنت العلا بادا

اگرچه آتش بیگانگی زدی بر من
به بحر رحمت حق جانت آشنا بادا

در آفتاب غمم گرچه سوختی جانت
به سایهٔ علم سبز مصطفی بادا

چو تلخکام ز دنیا شدی شراب طهور
نصیب از کف پر فیض مرتضی بادا

نبی چو گفت شهید است هرکه مرد غریب
تو را ثواب شهیدان کربلا بادا

دمی که حشر غریبان کنند روزی تو
شفاعت علی موسی رضا بادا

چو رو به جانب جنت کنی ز هر جانب
به گوشت از ملک جنت این ندا بادا

که ای شراب اجل کرده در جوانی نوش
بیا و از کف حورا می طهور بنوش

شمارهٔ ۵ - وله فی مرثیه امام حسین بن علی علیه التحیه والثناء

این زمین پربلا را نام دشت کربلاست
ای دل بی درد آه آسمان سوزت کجاست

این بیابان قتلگاه سید لب تشنه است
ای زبان وقت فغان وی دیده هنگام بکاست

این فضا دارد هنوز از آه مظلومان اثر
گر ز دود آه ما عالم سیه گردد رواست

این مکان بوده است روزی خیمه گاه اهل بیت
کز حباب اشگ ما امروز گردش خیمه هاست

کشتی عمر حسین اینجا به زاری گشته غرق
بحر اشگ ما درین غرقاب بی طوفان چراست

اینک قبهٔ پر نور کز نزدیک ودور
پرتو گیتی فروزش گمرهان را ره نماست

اینک حایر حضرت که در وی متصل
زایران را شهپر روحانیان در زیر پاست

اینک سدهٔ اقدس که از عز و شرف
قدسیان را ملجاء و کروبیان را ملتجاست

اینک مرقد انور که صندوق فلک
پیش او با صد هزاران در و گوهر بی بهاست

اینک تکیه گاه خسرو والا سریر
کاستان روب درش را عرش اعظم متکاست

اینک زیر گل سرو گلستان رسول
کز غم نخل بلندش قامت گردون دوتاست

اینک خفته در خون گلبن باغ بتول
کز شکست او چو گل پیراهن حور اقباست

این چراغ چشم ابرار است کز تیغ ستم
همچو شمعش با تن عریان سر از پیکر جداست

این سرور سینهٔ زهراست کز سم ستور
سینهٔ پر علمش از هر سو لگدکوب بلاست

این انیس جان پیغمبر حسین بن علی است
کز سنان بن انس آزرده تیغ جفاست

این عزیز صاحب دل ابا عبدالهست
کز ستور افتاده بی یاور به دشت کربلاست

این حبیب ساقی کوثر وصی بی سراست
کز عروس روزگارش زهر در جام بقاست

این سرافراز بلنداختر که در خون خفته است
نایب شاه ولایت تاج فرق اولیاست

این سهی سرو گزین کز پشت زین افتاده است
جانشین شاه مردان شهسوار لافتاست

این مه فرخنده طلعت کاین زمینش مهبط است
قرهالعین علی چشم و چراغ اوصیاست

این در رخشنده گوهر کاین مقامش مخزنست
درهالتاج شه دین تاجدار هل اتاست

این دل آرام ولی حق امیرالمومنین
کامکارانت منی نامدار انماست

این گزین عترت حیدر امام المتقین
پادشاه کشور دین پیشوای اتقیاست

پا درین مشهد به حرمت نه که فرش انورش
لاله رنگ از خون فرق نور چشم مرتضی است

دوست را گر چشم ازین حسرت نگرید وای وای
کز تاسف دشمنان را بر زبان واحسرتاست

مردم و جن و ملک ز آه نبی در آتشند
آری آری تعزیت را گرمی از صاحب عزاست

می شود شام از شفق ظاهر که بر بام فلک
سرنگون از دوش دوران رایت آل عباست

طفل مریم بر سپهر از اشگ گلگون کرده سرخ
مهد خود در شام غم همرنگ طفل اشک ماست

خاکسارانی که بر رود علی بستند آب
گو نگه دارید آبی کاتش او را در قفاست

تیره گشت از روبهان ماوای شیری کز شرف
کمترین جای سگانش چشم آهوی خطاست

ای دل اینجا کعبهٔ وصل است بگشا چشم جان
کز صفا هر خشت این آیینه گیتی نماست

زین حرم دامن کشان مگذر اگر عاقل نه ای
کاستین حوریان جاروب این جنت سر است

رتبهٔ این بارگه بنگر که زیر قبه اش
کافر صد ساله را چشم اجابت از دعاست

یا ملاذالمسلمین در کفر عصیان مانده ام
از خداوندم امید رحمت و چشم عطاست

یا امیرالمومنین از راندگان درگهم
وز در آمرزگارم گوش بر بانک صلاست

یا امام المتقین از عاصیان امتم
وز رسولم چشم خشنودی و امید رضاست

یا معزالمذنبین غرق کبایر گشته ام
وز تو در خواهی مرادم در حریم کبریاست

یا شفیع المجرمین جرمم برونست از عدد
وز تو مقصودم شفاعت پیش جدت مصطفاست

یا امان الخائفین اینجا پناه آورده ام
وز تو مطلوبم حمایت خاصه در روز جزاست

یا اباعبدالله اینک تشنهٔ ابر کرم
از پی یک قطره پویان برلب بحر سخاست

یا ولی الله گدای آستانت محتشم
بر در عجز و نیاز استاده بی برگ و نواست

مدتی شد کز وطن بهر تو دل بر کنده است
وز ره دور و درازش رو در این دولتسرا است

دارد از درماندگی دست دعا بر آسمان
وز قبول توست حاصل آن چه او را مدعاست

از هوای نفس عصیان دوست هر چند ای امیر
جالس بزم گناه و راکب رخش خطاست

چون غبار آلود دشت کربلا گردیده است
گرد عصیان گر ز دامانش بیفشانی رواست

غزل شمارهٔ ۱۷

شب که ز گریه می کنم دجله کنار خویش را
می افکنم به بحر خون جسم نزار خویش را

باد سمند سر گشت بر تن خاکیم رسان
پاک کن از غبار من راهگذار خویش را

بر سردار چون روم بار تو بر دل حزین
در گذرانم از ثریا پایهٔ دار خویش را

در دل خاک از غمت آهی اگر برآورم
شعلهٔ آتشی کنم لوح مزار خویش را

ای همه دم ز عشوه ات ناوک غمزه در کمان
بهر خدا نوازشی سینهٔ فکار خویش را

گر نکشیدی آن صنم زلف مسلسل از کفم
بند به پا نهادمی صبر و قرار خویش را

محتشم از تو جذبه ای می طلبم که آوری
بر سر من عنان کشان شاه سوار خویش را

غزل شمارهٔ ۱۸

گر بهم می زدم امشب مژهٔ پر نم را
آب می برد به یک چشم زدن عالم را

سوز دیرینه ام از وصل نشد کم چه کنم
که اثر نیست درین داغ کهن مرهم را

آن پری چهره مگر دست بدارد از جور
ورنه بر باد دهد خاک بنی آدم را

ای تو را شیردلی در خم هر موی به بند
قید هر صید مکن زلف خم اندر خم را

بنشین در حرم خاص دل ای دوست که من
دور دارم ز رخت دیدهٔ نامحرم را

باددر بزم غمم نشه ای از درد نصیب
که در آن نشئه ز شادی نشناسم غم را

خواهی اکسیر بقا محتشم از دست مده
ساغر دم به دم و ساقی عیسی دم را

غزل شمارهٔ ۱۹

چو دی ز عشق من آگه شد و شناخت مرا
به اولین نگه از شرم آب ساخت مرا

به یک نگاه مرا گرم شوق ساخت ولی
در انتظار نگاه دگر گداخت مرا

به چنگ بیم رگ جانم آشکار سپرد
ولی چنان که نفهمید کس نواخت مرا

ز عافیت شده بودم تمام نقد حضور
به حیله برد دل عشق باز و باخت مرا

سواد اعظم اقلیم عافیت بودم
خراب ساخت سواری به نیم تاخت مرا

من از بهشت فراغت شدم به دوزخ عشق
که هرگز از خنکی آن هوا نساخت مرا

به دردمندی من کیست محتشم که الم
به اهل درد نه پرداخت تا شناخت مرا

غزل شمارهٔ ۲۰

شوق درون به سوی دری می کشد مرا
من خود نمی روم دگری می کشد مرا

یاران مدد که جذبهٔ عشق قوی کمند
دیگر به جای پرخطری می کشد مرا

ازبار غم چو یکشبه ماهی به زیر کوه
شکل هلال مو کمری می کشد مرا

صد میل آتشین به گناه نگاه گرم
در دیدهٔ تیز بین نظری میکشد مرا

من مست آن قدر که توان پای می کشم
امداد دوست هم قدری می کشد مرا

دست از رکاب من بگسل محتشم که باز
دولت عنان کشان بدری می کشد مرا

غزل شمارهٔ ۲۱

روزگاری که رخت قبلهٔ جان بود مرا
روی دل تافته از هر دو جهان بود مرا

چند روزی که به سودای تو جان می دادم
حاصل از زندگی خویش همان بود مرا

یادباد آن که به خلوتگه وصلت شب و روز
دل سرا پردهٔ صد راز نهان بود مرا

یادباد آن که چو آغاز سخن می کردی
با تو صد زمزمه در زیر زبان بود مرا

یاد باد آن که چو می شد سرت از باده گران
دوش منت کش آن بار گران بود مرا

یاد باد آن که به بالین تو شبهای دراز
پاسبان مردم چشم نگران بود مرا

یاد باد آن که دمی گر ز درت می رفتم
محتشم پیش سگان تو ضمان بود مرا

غزل شمارهٔ ۲۲

چو افکنده ببیند در خون تنم را
کنید آفرین ترک صید افکنم را

نیاید گر از دیده سیلی دمادم
که شوید ز آلودگی دامنم را

ور از خاک آتش علم برنیاید
که هر شام روشن کند مدفنم را

به فانوس تن گر رسد گرمی دل
بسوزد بر اندام پیراهنم را

زغم چون گریزم که پیوسته دارد
چو پیراهن این فتنه پیرامنم را

مشرف کن ای ماه اوج سعادت
ز مسکین نوازی شبی مسکنم را

ز دمهای بدگو مشو گرم قتلم
بهر بادی آتش مزن خرمنم را

نیم محتشم خالی از ناله چون نی
که خوش دارد او شیوهٔ شیونم را

غزل شمارهٔ ۲۳

به افسون محو کردی شکوه های بیکرانم را
بهرنوعی که بود ای نوش لب بسی زبانم را

به نیکی می بری نامم ولی چندان بدی با من
که گم می خواهی از روی زمین نام و نشانم را

به این خوش دل توان بودن که بهر مصلحت با من
نمائی دوستی و دوست داری دشمنانم را

گمانم بود کاخر آشنائی بر طرف سازی
شدی بیگانه خوش تا یقین کردی گمانم را

چو رنجانید یاران را به جان نتوان نشست ایمن
خبر کن ای صبا زین نکته باری نکته دانم را

چو بلبل زان نکردم باز میل گلشن کویت
که چون رفتم به زاغان دادی ای گل آشیانم را

اگر فرمان برد دل محتشم من بعد باخوبان
من و بیگانگی کین آشنائی سوخت جانم را

غزل شمارهٔ ۲۴

جان بر لب و ز یار هزار آرزو مرا
بگذار ای طبیب زمانی باو مرا

زین تب چنان ره نفسم تنگ شد که هیچ
جز آب تیغ او نرود در گلو مرا

آن بلبلم که جلوهٔ آتش گل من است
در دام آرزو نکشد رنگ و بو مرا

از طره دو تا به دو زنجیر بسته است
چون شیر وحشی آن بت زنجیر مو مرا

خوی بد است مائدهٔ حسن را نمک
زین جاست حرص دیدن آن تندخو مرا

ذرات من ز مهر تو خالی نمی شوند
گر ذره ذره میکنی ای فتنه جو مرا

در عاشقی مرا چه گنه کافریدگار
خود آفریده عاشق روی نکو مرا

اقبال محتشم که چو طبعش بلند بود
افراخت سر به سجدهٔ آن خاک کو مرا

تا آمدم به سجدهٔ سلمان جابری
ناید به کس دگر سر همت فرو مرا

غزل شمارهٔ ۲۵

بگو ای باد آن سر خیل رعنا پادشاهان را
سر کج افسران تاج سر زرین کلاهان را

همه محزون گدازان آفتاب مضطرب سوزان
شه اشفته حالان خسرو مجنون سپاهان را

تو ای سلطان خرم دل که از مشغولی غیرت
سر غوغای دیوان نیست خلوت دوست شاهان را

به خلوتگه چه بنشینی ز دست حاجیان بستان
نهانی عرضهای سر به مهرداد خواهان را

چو چشم کم حجابان سوی خود بینی بیاد آور
نگه های حجاب آمیز پر حسرت نگاهان را

ز کذب تهمت اندیشان گهی آگاه خواهی شد
که بیرون آری از زندان حرمان بی گناهان را

مباش ای محتشم پر ناامید از وی که می باشد
غم امیدواران گاه امید کاهان را

غزل شمارهٔ ۲۶

مالک المک شوم چون ز جنون هامون را
در روش غاشیه بردوش نهم مجنون را

گر نه آیینهٔ روی تو برابر باشد
آه من تیره کند آینهٔ گردون را

گر تصرف نکند عشوهٔ خوبان در دل
چه اثر عارض گلگون و قد موزون را

محمل لیلی از آن واسطه بستند بلند
که به آن دست تصرف نرسد مجنون را

نیست چون حسن تو بر تختهٔ هستی رقمی
این چه حسن است بنازم قلم بی چون را

آن چنان تشنهٔ وصلم که کسی باشد اگر
تشنهٔ آب به یکدم بکشد جیحون را

محتشم پای به سختی مکش از وادی عشق
گل این مرحله گیر آبلهٔ پر خون را

غزل شمارهٔ ۳۸

ای گوهر نام تو تاج سر دیوان ها
ذکر تو به صد عنوان آرایش عنوان ها

در ورطهٔ کفر افتد انس و ملک ار نبود
از حفظ تو تعویضی در گردن ایمان ها

ای کعبهٔ مشتاقان دریاب که بر ناید
مقصود من گم ره از طی بیابان ها

جان رخش طرب تازد چون ولوله اندازد
غارت گر عشق تو رد قافلهٔ جان ها

شد در ره او جسمم با آن که ز خوبان بود
این کشتی بی لنگر پروردهٔ طوفان ها

آن ابر کرم کز فیض مشتاق خطا شوئیست
حاشا که بود در هم ز آلایش دامان ها

چون محتشم از دردش می کاهم و می خواهم
رنجوری خود در خود مهجوری درمان ها

غزل شمارهٔ ۳۹

به صد اندیشه افکند امشبم آن تیز دیدنها
در اثنای نگاه تیز تیز آن لب گزیدنها

ز بس بر جستم در رقص دارد چون سپند امشب
به سویم گرم از شست آن ناوک رسیدنها

زبان زینهار افتد ز کار از بس که آید خوش
از آن بی باک در بد مستی آن خنجر کشیدنها

برآرد خاصه وقتی گوی بیرون بردن از میدان
غریو از مردم آن چابک ز پشت زین خمیدنها

در تک آفتابست آن تماشا پیشگان معجز
ببیند آن فغان در گرمی جولان کشیدنها

ازو بر دوز چشم ای دل که بسیار آن گران تمکین
سبک دست است در قلب سپاهی دل دریدنها

بر آن حسن آفرین کاندر نمودش کرده است ایزد
هر آن دقت که ممکن بود در حسن آفریدنها

به بی قید آهوانت گو که به سایر این چنین خودسر
مناسب نیست در دشت دل مردم چریدنها

من و مشق سکون اندر پس زانوی غم زین پس
که پایم سوده تا زانو به بی حاصل دویدنها

به حکم ناقه چون لیلی ز محمل روی ننماید
چه تابد در دل مجنون ازین وادی بریدنها

جنونم محتشم دیدی دم از افسون به بند اکنون
که من عاقل نخواهم شد ازین افسون دمیدن ها

غزل شمارهٔ ۴۰

عجب گیرنده راهی بود در عاشق ربائیها
نگاه آشنای یار پیش از آشنائیها

ز حالت بر سر تیر اجل در رقص میرد
دل نخجیر را هر نغمه زان ناوک سائیها

نیاری پای کم ای دل که خواهد کرد ناز او
به جنس پر بهای خود خریدار آزمائیها

به جائی می رسد شخص هوس در ملک خود کامان
که آنجا زا وفا به می نماید بی وفائیها

در و دیوار معبدهاست از حرف ظهور او
که خواهد شد به رسوائی بدل آن نارسائیها

به این صورت که زادت مادر ایام دانستم
که در عهد تو خواهد داد داد فتنه زائیها

چو دادی محتشم وی را به خود راهی چه سودا کنون
ز دست تندخوئیهاش این انگشت خائیها

غزل شمارهٔ ۴۱

دیشبش در خواب دیدم با رخ چون آفتاب
آن چنان فرخ شبی دیگر نمی بینم به خواب

بسته آتش پارهٔ من تیغ و من حیران که چون
بسته باشد در میان آتش سوزنده آب

خانه ها در بادخواهد شد چه از دریای چشم
خیمه ها بیرون زند خیل سرشگم چون حباب

تا قضا بازار حسنت گرم کرد از دست تو
آنقدر در آتش افتادم که افتاد از حساب

بحر اشک من که در طوفان دم از خون می زند
گر سحاب انگیز گردد خون ببارد از سحاب

ریت از هم پیکرم تا چند پی در پی مرا
ماه سیمائی چو سیماب افکند در اضطراب

محتشم مرغ دلم تا صید آن خون خواره شد
صد عقوبت دید چون گنجشک در چنگ عقاب

غزل شمارهٔ ۴۲

ای زیر مشق سر خط حسن تو افتاب
در مشق با کشیدن زلف تو مشگ ناب

بس نقش خامه زیر و زبر گشت تا از آن
نقشی چنین ز دقت صانع شد انتخاب

عکست که ای کرده در آب ای محیط حسن
می بیندت مگر که دل و دارد اضطراب

در عالمی که رتبهٔ حسن از یگانگیست
نه آینه است عکس پذیر از رخت نه آب

هیهات ما و عزم وصال محال تو
کان کار وهم و فعل خیالست و شغل خواب

تا شهسوار صبر سبکتر کند عنان
با ناز خویش گو که گران تر کند رکاب

از من نهفته مانده به بزم از حجاب عشق
روئی که آن نهفته نمی گردد از نقاب

امروز ساقیا شده زاهد حجاب بزم
برخیز و می بیار که برخیزد این حجاب

بیتی شنو ز محتشم ای بت که بهتراست
یک بیت عاشقانه ز بیتی پر از کتاب

غزل شمارهٔ ۴۳

برشکن طرف کله چون بفکنی از رخ نقاب
صبح صادق کن عیان بعد از طلوع آفتاب

گفت امشب صبر کن چندان که در خواب آیمت
صبر خواهم کرد من اما که خواهد کرد خواب

سهل باشد ملک دل زیر و زبر زاشوب عشق
ملک ایمان را نگهدارد خدا زین انقلاب

دی که در من دیدن آن آفتاب آتش فکند
دیده آبی زد بر آتش ورنه می گشتم کباب

چون عنان گیرم سواری را کز استیلای حسن
می رود پیوسته صدا به رو کمانش در رکاب

عشق اگر پاکست در انجام صحبت میشود
رسم معشوقان نیاز آئین عشاقان عتاب

جز من مظلوم کز عمر خودم بیزار کیست
آن که آزارش گناه و کشتنش باشد ثواب

در میان بیم و امیدم که هر دم می کند
مرگ در کارم تعلل زیاد در قتلم شتاب

دی سوال بوسه ای زان شوخ کردم گفت نیست
محتشم حرف چنین راغیر خاموشی جواب

غزل شمارهٔ ۴۴

همچو شمعم هست شبها بی رخ آن آفتاب
دیده گریان سینهٔ بریان تن گدازان دل کباب

بسته شد از چار حد بر من در وصلش که هست
دل غمین خاطر حزین تن در بلاجان در عذاب

در زمین و آسمان دارند ز آب و تاب او
آب شرم آئینه رو مهتاب خورشید اضطراب

سرو کی گیرد به گلشن جای سروی کش بود
پیرهن گل سرسمن رخ نسترن خط مشگناب

تیره بختم آنقدر کز طالع من می شود
نور ظلمت روز شب گوهر حجر دریا سراب

چون گرفتم دامنش مردم ز ناکامی که بود
دست لرزان دل طپان من منفعل او در حجاب

مدعی از رشک بر در چون نمرد امشب که بود
بزم دلکش باده بی غش یار سرخوش من خراب

سرمبادم کز گمانهای کجم آن سرور است
سر گران لب پر گله گل رد عرق نرگس به خواب

محتشم دارد بتی بی رحم کاندر کیش اوست
رحم ظلم احسان سیاست مهر کین گرمی عتاب

غزل شمارهٔ ۴۵

حسن روزافزون نگر کان خسرو زرین طناب
دی هلالی بود و امشب ماه و امروز افتاب

بود در خرگه نقاب افکنده و محجوب لیک
دوش خرگه بر طرف شد دی نقاب امشب حجاب

یرات من بین که رد جولان گهش بوسیده ام
دی زمین امروز نعل بادپا امشب رکاب

گر به کویش جا کنم یک شب سگش از طور من
شب کند دوری سحر بیگانگی روز اجتناب

قتل من کز عشق پنهانم به کیش یار بود
دی گناه امروز خواهد شد روا امشب ثواب

دور آخر زد به بزم آتش که آن میخواره داشت
شام تمکین نیم شب تسکین سحرگه اضطراب

محتشم در لشگر صبر از ظهور شاه عشق
بودی تشویش امشب شور و امروز انقلاب

غزل شمارهٔ ۴۶

نامسلمان پسری خون دلم خورد چو آب
که به مستی دل مرغان حرم کرده کباب

کار بر مرغ دلم در کف طفلی شده است
آن چنان تنگ که گلشن بودش چنگ عقاب

شاهد عشق حریفیست که گر یابد دست
می کند دست به خون ملک الموت خضاب

چهرهٔ هجر به خواب آید اگر عاشق را
کشدش خوف به مهد اجل از بستر خواب

لرزه بر دست نسیم افتد اگر برگیرد
به سر انگشت خیال از رخ او طرف نقاب

تو که داری سر شاهنشهی کشور دل
فکر ملک دل ما کن که خرابست خراب

محتشم را دم آبی چو ز تیغت دادی
دم دیگر به چشانش که ثوابست ثواب

غزل شمارهٔ ۴۷

نیست امروز شکست دلم از چشم پرآب
دایم این خانه خرابست ازین خانه خراب

رعشهٔ نخل وجودم نگذارد که به چشم
آشیان گرم کند طایر وحشی وش خواب

چو پر آشوب سواری که به شادی نرسید
فتنه را پا به زمین چون تو نهی پا برکاب

خواه چون شمع بسوزان همه را خواه بکش
که خطای تو ثوابست و گناه تو ثواب

تا خجالت ز سگانت نبرم بعد از قتل
استخوانم به بیابان عدم کن پرتاب

کر به جرم نگهی بی گنهی سوختنی است
بیش ازین نیز مسوزش که کبابست کباب

محتشم بر در عزلت زن و از سروا کن
صحبت اهل نصیحت که عذابست عذاب

غزل شمارهٔ ۴۸

رخش در غیر و چشم التفاتش در من است امشب
هزارش مصلحت درهر تغافل کردنست امشب

بتی کز غمزه هر شب دیگری را افکند در خون
نگاهی کرد و دانستم که چشمش برمنست امشب

تن و جانم فدای نرگس غماز او بادا
که از طرز نگاهش فتنه را جان در تنست امشب

شراب دهشتم دست هوس کوتاه می دارد
ز نقل وصل کاندر بزم خرمن خرمن است امشب

کند بدگوئیم با غیر و من بازی دهم خود را
که دیگر دوست در بند فریب دشمن است امشب

در اثنای حدیث درد من آن عارض افزودن
برین کز عشقم آگه گشته وجهی روشن است امشب

در آغوش خیالش جان غم فرسوده را با او
حجاب اندر میان نازکتر از پیراهنست امشب

ز بزم شحنه مجلس خدا را برمخیزانم
که نقد وصل دامن دامنم در دامنست امشب

دو چشم محتشم آماجگاه تیر پی در پی
ز پاس گوشهای چشم آن صید افکن است امشب

غزل شمارهٔ ۴۹

خیالش را به نوعی انس در جان من است امشب
که با این نیم جانیها دو جانم در تنست امشب

به صحبت هر که را خواند نهان آرد به قتل آخر
مرا هم خوانده گویا نبوت قتل منست امشب

به کف شمشیر و رد سر باده چند اغیار را جوئی
مرا هم هست جانی کز غرض خونخوردنست امشب

ز بدمستی به مجلس دستم اندر گردن افکندی
اگر من جان برم صدخونت اندر گردنست امشب

سری کز باده بودی بر سر دوش سرافرازان
به هشیاری من افتاده را در دامنست امشب

سرم کوبند اگر چون زر بهم باشد به مهر او
که دل اسرار آن طرف عیار مخزنست امشب

ز بزم دوست محروم از زبان خود شدم اما
چه ها دربارهٔ من بر زبان دشمن است امشب

از آن خلعت که بر قد رقیب از لطف میدوزی
هزارم سوزن الماس در پیراهن است امشب

دمی بر محتشم پیما می دیدار ای ساقی
که ذوقش جرعه خواه از باده مردافکن است امشب

غزل شمارهٔ ۵۰

بزم پر فتنه از آن طرز نگاهست امشب
فتنه در خانه آن چشم سیاهست امشب

دی گریبان رد حسن مه کنعانی بود
از صفا تابده پنجهٔ ماهست امشب

دوشم از عشق نهان هر گوهر راز که بود
پیش آن بت همه در رشتهٔ آهست امشب

به نظر بازی من گرنه گمان برده چرا
کار چشمش همه دزدیده نگاهست امشب

بهر ضبط من مجنون که کهن سلسله ام
فتنه از گیسوی او سلسله خواهست امشب

حسن را این همه بر آتش رخسارهٔ او
دامن افشانی از آن طرف کلاهست امشب

می رسد یار کشان دامن و در بزم خروش
که آستان روب گدا دامن شاهست امشب

بر چو من پر گنهی دم به دم از گوشهٔ چشم
نگه او اثر عفو گناهست امشب

محتشم پیک نظر گرنه سبک پاست چرا
کوه تمکین توبی وزن چو کاهست امشب

غزل شمارهٔ ۵۱

وصلم نصیب شد ز مددکاری رقیب
یاران مفید بود بسی یاری رقیب

در شاه راه عشق کشیدم ز پای دل
صد خار غم به قوت غمخواری رقیب

بیزاریش چو داد ز یارم برات وصل
من نیز میدرم خط بیزاری رقیب

از جام هجر یار چوسرها شود گران
ما هم کنیم فکر سبکساری رقیب

در دوست دشمنی من درمانده مانده ام
بیچاره از محبت ناچاری رقیب

ما را بسی مقرب دلدار کرده است
دوراست این عمل ز علمداری رقیب

ترسم که عاقبت شود افسرده محتشم
بازار عشق ما ز کم آزاری رقیب

غزل شمارهٔ ۵۲

یگانه ای در دل می زند به دست ارادت
که جای موکب حسنش ز طرف ماست زیادت

اگر کشاکش زور قضا بود ز دو جانب
میانهٔ من و او نگسلد کمند ارادت

در این ولایت پرشور و فتد خانهٔ کنعان
چه ها که مادر ایام کرد در دو ولایت

شکسته رنگی رنج خمار هجر زحد شد
ز گوشه ای بدرآ سرخوش ای سهیل سعادت

فتاده حوصلهٔ مرغ روح تنگ خدا را
بده به خسته پیکان خود نوید عیادت

به معبدیست رخ محتشم که می کند آنجا
نیاز یک شبه کار هزار ساله عبادت

غزل شمارهٔ ۵۳

چو هجر راه من تشنه در سراب انداخت
سکون سفینه به گرداب اضطراب انداخت

فلک ز بد مددیها تمام یاران را
چو دست بست گلیم مرا در آب انداخت

زمانه دست من اول به حیله بست آن گه
ز چهره شاهد مقصود را نقاب انداخت

به جنبشی که نمود از نسیم کاکل او
هزار رشتهٔ جان را به پیچ و تاب انداخت

گرفت محتشم از ساقی غمش جامی
که بوی او من میخواره را خراب انداخت

غزل شمارهٔ ۵۴

دور بر بسترم از هجر تو رنجور انداخت
چشم زخم عجبی از تو مرا دورانداخت

من که سر خوش نشدم از می صد خمخانه
به یکی ساغرم آن نرگس مخمور انداخت

آن که در کشتن من دست اجل بست به چوب
ناوکی بود که آن بازوی پرزور انداخت

رنج را از تن مایل به اجل دور افکند
مژدهٔ پرسش او بس که به دل شور انداخت

ساخت بر گنج حیات دو جهانم گنجور
به عیادت چو گذر بر من رنجور انداخت

از دل جن و بشر شعلهٔ غیرت سر زد
از گذاری که سلیمان به سر مور انداخت

کلبهٔ محتشم از غرفهٔ مه برد سبق
تا بر او پرتوی آن طلعت پرنور انداخت

غزل شمارهٔ ۵۵

آن که آیینهٔ صنع از روی نیکوی تو ساخت
همهٔ آیینهٔ رخان را خجل از روی تو ساخت

طاق ایوان خجالت گذرانید ز مه
آن که بالای دو رخ طاق دو ابروی تو ساخت

نخل بند چمن حسن تو بر قدرت خویش
آفرین کرد چو نخل قد دلجوی تو ساخت

بهر قتل دو جهان فتنه چو زه کرد کمان
کار خویش از مدد قوت بازوی تو ساخت

آسمان حسن گران سنگ تو چون می سنجید
مهر پر کوکبه را سنگ ترازوی تو ساخت

مرغ دل با همهٔ بی بال و پریها آخر
آشیانی عجب اندر شکن موی تو ساخت

فلک از درد سر آسود که در او عشق
سر پرشور مرا خاک سر کوی تو ساخت

فکر کار دگران کن که فلک کار مرا
به نخستین نگه از نرگس جادوی تو ساخت

دید فرمان تو در خاموشی لعل تو دل
رفت و پنهان ز تو با چشم سخنگوی تو ساخت

وه که هرگه قدمی رنجه به بزمم کردی
پیش دستی صبا بی خودم از بوی تو ساخت

محتشم مرتبهٔ عشق به اعجاز رساند
این که یک مرتبه جا در دل بدخوی تو ساخت

غزل شمارهٔ ۵۶

داغ بر دست خود آن شوخ چو در صحبت سوخت
غیر در تاب شد و جان من از غیرت سوخت

صورت شمع رخش بر در و دیوار کشید
کلک نقاش دل خلق به این صورت سوخت

خواستم پیش رخش چهره بشویم به سرشک
آب در دیده ام از گرمی آن طلعت سوخت

غیر را خواست کند گرم زد آتش در من
هر یکی را به طریق دگر از غیرت سوخت

ذوق کردم چو شب آمد به وثاق تو رقیب
که مرا دید به پهلوی تو و ز حسرت سوخت

شعلهٔ آتش سودای رقیبم امشب
گشت معلوم زداغی که به آن رحمت سوخت

محتشم یافت که فهمیدی و خاطر خوش یافت
غیر کم حوصله چون داغ پی غیبت سوخت

غزل شمارهٔ ۵۷

هلالی بودی اول صد بلند اختر هوادارت
کنون ماه تمامی ناتمامی آن چنان یارت

به آب دیده پروردم نهالت را چه دانستم
که بر هربی بصر بارد ثرم نخل ثمر بارت

هنوزت بوی شیر از غنچهٔ سیراب می آید
که بود از شیرهٔ جانم غذای چشم خون خوارت

هنوزت دایه میزد شانه بر سنبل که من خود را
نمی دیدم به حال خویش و می دیدم گرفتارت

هنوزت نامرتب بود بر تن جامه خوبی
که جیبم پاره بود از دست خوی مردم آزارت

هنوزت طره در مرد افکنی چابک نبود ای بت
که من افتاده بودم در کمند جعد طرارت

هنوز از یوسف حسنت نبود آوازه ای چندان
که با چندین هوس بودم من مفلس خریدارت

کنون کز پای تا سر در لباس عشوه و نازی
ز عاشق در پس صد پرده پنهان است رخسارت

برون آتا فشاند محتشم نقد دل و جان را
به یک نظاره بر لطف قد و انگیز رفتارت

غزل شمارهٔ ۵۸

این چه چوگان سر زلف و چه گوی ذقن است
این چه ترکانه قباپوشی و لطف بدن است

این چه ابروست که پیوسته اشارت فرماست
وین چه چشمست که با اهل نظر در سخنست

این چه خالست که قیمت شکن مشک ختاست
وین چه جعد است که صد تعبیه اش در شکنست

این چه رخشنده عذار است که از پرتو آن
آه انجم شررم شمع هزار انجمن است

این چه غمزه است که چشم تو ز بی باکی او
مست و خنجر کش و عاشق کش مردم فکنست

وای برجان اسیران تو گر دریابند
از نگه کردنت آن شیوه که مخصوص منست

محتشم تا بودت جان مشو از دوست جدا
کاین جدائی سبب تفرقهٔ جان و تن است

غزل شمارهٔ ۵۹

دوستم با تو به حدی که ز حد بیرونست
دشمنم نیز به نوعی که ز شرح افزون است

معنی دوستی از گفت و شنو مستغنی است
صورت دشمنی آن به که نگویم چونست

دامن عصمت گل چون دردا ز صحبت خار
اشک بلبل نتوان گفت چرا گلگونست

پای خسرو اگر از دست طمع در گل نیست
کوه کن تا کمر از گریه چرا در خونست

وادی رشک مقامیست که از بوالعجبی
لیلی آنجا به صد آشفتگی مجنون است

دارد از دست رقیبان دلی از بیم دو نیم
سگ لیلی که ز حی پیک ره هامون است

بوالهوس راست ز خوبان طمع بوس و کنار
ورنه عاشق به همین گفت و شنو ممنون است

ترسم آخر کندت عاشق و مفتون رقیب
فلک این نوع که بر رغم من محزون است

محتشم بشنو و در عذر جفاها مشنو
سخن او که یک افسانه و صد افسونست

غزل شمارهٔ ۶۰

نخل قد خم گشته که پرورده دردست
بارش دل پرخون و گلش چهرهٔ زردست

صدساله وصال تو مرا می رسد ای ماه
گر مرهم هر خسته به اندازهٔ درد است

خاک که ز جولان سمندت شده برباد
کان زلف مشوش دگر آلوده گرد است

دل کز خرد و صبر و سکون صاحب خیل است
از تفرقهٔ عشق تو فرداست که فرداست

منسوخ کن حسن دلارام زلیخاست
عشق تو که آرام ربای زن و مرد است

ای دل حذر از بادیهٔ عشق که چون باد
سرگشته در آن ناحیه صد بادیه گرداست

ای محتشم آن شمع بتان را چه تفاوت
گر اشک تو گرمست و گر آه تو سرد است

غزل شمارهٔ ۶۱

باز این چه زلف از طرف رخ نمودن است
باز این چه مشگ بر ورق لاله سودن است

باز این چه نصب کردن خالست برعذار
باز این چه داغ بر دل عاشق فزودن است

دل بردن چنین ز اسیران ساده دل
گوهر به حیله از کف طفلان ربودن است

در ابتدای وصل به هجرم اسیر ساخت
وصلی چنین بهشت به کافر نمودن است

روشن ترین غرور و دلیل تکبرش
آن دیر دیر لب به تکلم گشودن است

سر ازل ز پیر مغان گوش کن که آن
بهتر ز حکمت از لب لقمان شنودن است

در عشق حالتی بتر از مرگ محتشم
دور از وصال دلبر خود زنده بودنست

غزل شمارهٔ ۷۲

آهوی چشم بتان چشم تو را نخجیر است
چشم صید افکن تو آهوی آهو گیر است

کرده تیر نگهت را سبک آهنگ به جان
صف مژگان درازت که پر آن تیر است

رتبهٔ عشق رقیب از نگهش یافته ای
که ز نظارهٔ او رنگ تو بی تغییر است

تا خطت یافته تحریر رخ ساده رخان
پیش رخسار تو خطیست که بی تحریر است

کرده صد کار فزون در دل تو نالهٔ من
چه کند آن چه نکرد است همین تاثیر است

در مهمات اسیران که به جان در گروند
آن چه تقصیر مرا نیست تو را تقصیر است

محتشم کرد سراغ دل ازان سلسله مو
گفت دیوانگی کرده و در زنجیر است

غزل شمارهٔ ۷۳

خط ز رخت سر کشید سرکشی ای گل بس است
وقت نوازش رسید ناز و تغافل بس است

نخل تو شد میوهٔ ریز از تو ندیدم بری
جامه چو گل میدرم صبر و تحمل بس است

در ره مرغ دلم حلقه مکن زلف را
بر سر سرو قدت حلقهٔ کاکل بس است

سایه ز خود گو ببر غیر تو گر خود هماست
چتر همایون گل بر سربلبل بس است

تا ز نشاط افکنم غلغله در بزم انس
از می نابم به گوش یک دو سه غلغل بس است

چند کشی محتشم بار تکبر ز خلق
پشت تحمل خمید عجز تنزل بس است

غزل شمارهٔ ۷۴

از اشگ گرم چشم ترم کان آتش است
وین موجهای خون گل طوفان آتش است

آهم شرر فشان شده یاران حذر کنید
کاین آه در تراوش باران آتش است

اشگی که می رسد ز درونم به چشم تر
سیلی است کش گذر به بیابان آتش است

آه بلند شعلهٔ من گرد کوی او
شب تا به روز مشعله گردان آتش است

چشم کرشمه ساز تو را از نگاه گرم
پیوند تیر غمزه به پیکان آتش است

از آه من مپوش رخ آتشین که باد
هرچند جان گزاست ولی جان آتش است

دود درون محتشم از بس صفای دل
مانا به شعله های درخشان آتش است

غزل شمارهٔ ۷۵

این صید هنوز نیم رام است
این کار هنوز ناتمام است

این ماه هنوز نو طلوع است
این نخل هنوز نو قیام است

تیغش رقم حیات بزدود
با آن که هنوز در نیام است

در هفت زمین تزلزل انداخت
سروش که هنوز نوخرام است

یک باره نگشته گرم جولان
کش باره هنوز نو لجام است

در محمل ناز مطمئن نیست
کش ناقه هنوز بی زمام است

دیگ هوس ز آتش اوست
در جوش ولی هنوز خام است

لطفش به من از کسان نهانست
این لطف هنوز لطف عام است

دیوان منگار محتشم زود
کاین نظم هنوز بی نظام است

غزل شمارهٔ ۷۶

نقد غمت که حاصل دنیا و دین ماست
گنج خرابهٔ دل اندوهگین ماست

یاد تو زود چون رود از دل که همرهش
در اولین قدم نفس آخرین ماست

به خاک درگهت چه تفاوت اگر نهیم
سر بر زمین که کوی بلا سرزمین ماست

از کینه جوئی تو شکایت کنم چرا
کز شوخی آن چه نیست به یاد تو کین ماست

از توسن هوس ز ازل چون پیاده ایم
رخش مراد تا به ابد زیر زین ماست

نور جبین ما نه ز تاثیر طاعت است
داغی کهن ز لاله رخی بر جبین ماست

ای مرغ دل حذر که خدنگ افکنی عجیب
از ابروان کشیده کمان در کمین ماست

در بزم او همیشه ملولم که ناگهان
افتد به فکر او که چرا همنشین ماست

تا می کنیم محتشم از لعل او سخن
ملک سخن تمام به زیر نگین ماست

غزل شمارهٔ ۷۷

بر درت کانجا سیاست مانع از داد من است
آن که بی زنجیر در بند است فریاد من است

آن که می گردد مدام از دور باش خشم و کین
دور دور از بارگاه خاطرت یاد من است

ای خوش آن مشکل که چون خسرو نداند حل آن
طبع شیرین بشکفد کاین کار فرهاد من است

دادن از روی زمین خاک بنی آدم به باد
کمترین بازیچهٔ طفل پریزاد من است

در جهان خاکی که هرگز ترنگردد جز با اشک
گر نشان جویند ازان خاک غم آباد من است

آن که پای مرغ دل می بندد از روی هوا
طبع سحرانگیز وحشی بند صیاد من است

انس آن بد الفت پیمان گسل با محتشم
همچو پیوند طرب با جان ناشاد من است

غزل شمارهٔ ۷۸


روی تو که اختر زمین است
رشگ مه آسمان نشین است

قدت که بلای راستان است
کاهندهٔ سرو راستین است

اندام تو زیر پیرهن نیز
سوزندهٔ برگ یاسمین است

چشم سیهت به تیغ مژگان
گردنزن آهوان چین است

خال تو که هست نقطهٔ کفر
انگشت نمای اهل دین است

دشنام تو زان لبان شیرین
زهریست که غرق انگبین است

آن غمزه که گرم چشم بندی است
بازی ده عقل دوربین است

خاک در بنده کمینت
تاج سر بنده کمین است

در دیدهٔ محتشم خیالت
نقشی است که در ته نگین است

غزل شمارهٔ ۷۹

پای یکی به علت ادبار نارواست
رخش یکی به عرصهٔ اقبال در دو است

در افتاب وصل یکی گرم اختلاط
قانع یکی ز دور به یک ذره پرتو است

اما ازین چه غم که کهن دوستدار او
در خاطرش نشسته تر از عاشق نواست

شطرنج غایبانه شیرین به کوه کن
در دل به صد شکفتگی نرد خسرو است

زندان هجر او چه طلسمی است کاندران
نه طاقت نشست و نه راه بدر رو است

اعجاز عشق بین که تمنای هندویی
پاینده دار نام شهنشاه غزنو است

معلوم قدر دانهٔ اشک تو محتشم
جائی چنان که خرمن جانها به یک جواست

غزل شمارهٔ ۸۰

غمزه کز قوت حسنت دو کمان ساخته است
پیش تیرت دو دل امروز نشان ساخته است

در حضور تو و رسوای دگر غمزه مرا
از اشارات دو ابرو دو زبان ساخته است

هر نگاهت ز ره شعبده یک پیک نظر
به دو اقلیم دل از سحر روان ساخته است

جنبش گوشه ابروی تو در پهلوی غیر
پردلی را هدف تیر و کمان ساخته است

در مزاج تو اثر کرده هوائی و مرا
سرعت نبض گمانی که از آن ساخته است

نظر غیر که پاس نگهم می دارد
چهرهٔ راز مرا از تو نهان ساخته است

می توان ساختن از دیدهٔ غماز نهان
نیم نازی که اسیر تو بدان ساخته است

غیر اگر جرعه ای از پند ندادست تو را
سرت از صحبت یاران که گران ساخته است

غم عشق تو که خو کرده به جانهای عزیز
سخت با محتشم سوخته جان ساخته است

غزل شمارهٔ ۸۱

آن که بزم غیر را روشن چو گلشن کرده است
می تواند کرد با او آن چه با من کرده است

عنقریب از گریه نابینا چو دیگر چشمهاست
دیده ای کان سست عهد امروز روشن کرده است

کرده در چشم رقیب بوم سیرت آشیان
شاهباز من عجب جائی نشیمن کرده است

یک جهت تا دیده ام با غیر آن بی درد را
غیرتم از صد جهت راضی به مردن کرده است

مردهٔ ما راهنوز از اختلاط اوست عار
کان مسیحا دم ز وصلش روح در تن کرده است

وه که شد آلوده دامان آن که در تمکین حسن
خنده بر مستوری صد پاکدامن کرده است

محتشم رخش ترقی بین که آن رعنا سوار
آهوی شیرافکنش را روبه افکن کرده است

غزل شمارهٔ ۸۲

حرف عشقت مگر امشب ز یکی سرزده است
که حیا این همه آتش به گلت در زده است

زده جام غضب آن غمزه مگر غمزده ای
طاق ابروی تو را گفته و ساغر زده است

شعلهٔ شمع جمالت شده برهم زده آه
مرغ روح که به پیرامن آن پرزده است

خونت از غیرت اشک که به جوش است که باز
گل تبخاله ز شیرین رطبت سرزده است

می گذشتی وز میغ مژه خون می بارید
که به حیران شده ای چشم تو خنجر زده است

جیب جانش ز من اندر خطر است آن که چنین
دامن سعی به راه طلبت بر زده است

حاجبت کرده کمان زه مگر از کم حذری
داد جرات زده ای قصر تو را در زده است

خوش حریفیست که در وادی عشقت همه جا
خیمه با محتشم از لاف برابر زده است

غزل شمارهٔ ۹۶

مدعی که آتش اعراض فروزندهٔ توست
مدعای دل او سوختن بندهٔ توست

گر کنی پرسش و بی جرم بود چون باشد
تهمت آلود گنه کاین همه شرمندهٔ توست

آن که افکنده به همت دو جهان را ز نظر
این گمان می کندش کز نظر افکندهٔ توست

کم مبادا که طراوت ده باغ طربست
گریهٔ بنده که آب چمن خندهٔ توست

محتشم کز چمن وصل تواش رانده فلک
بندهٔ ریشهٔ امید ز دل کندهٔ توست

غزل شمارهٔ ۹۷

امشب ای شمع طرب دوست که همخانهٔ توست
هجر بال و پرما بسته که پروانهٔ توست

من گل افشان کاشانه خویشم بسرشک
که بخار مژهٔ جاروب کش خانهٔ توست

من خود از عشق تو مجنون کهن سلسله ام
که ز نو شهر بهم برزده دیوانهٔ توست

دل ویران من ای گنج طرب رفته به باد
دل آباد که ویران شده ویرانهٔ توست

من ز بزمت شده از بادیه پیمایانم
باده پیما که در آن بزم به پیمانهٔ توست

مکن ز افسانه غم رفته به خواب اجلم
تا ز سر خواب که بیرون کن افسانهٔ توست

محتشم حیف که شد مونس غیر آن دل دار
که انیس دل و جان من و جانانهٔ توست

غزل شمارهٔ ۹۸

گرچه بیش از حد امکان التفات یار هست
رشک هم چندان که ممکن نیست با اغیار هست

زخم نوک خار رابا خود ده ای بلبل قرار
کاندرین بستان گل بی خار را هم خار هست

اضطرابم دار معذور ای پری کانجا که تو
در ظهوری جنبش اندر صورت دیوار هست

صبرم آن مقدار میفرما که می خواهد دلت
گر زمان حسن میدانی که آن مقدار هست

چند بر ما عرض عشق عاشقان خود کنی
عشق اگر کم نیست ای گل حسن هم بسیار هست

گوش اهل عشق از نظم غزل بی بهره نیست
تا زبان محتشم را قوت گفتار هست

غزل شمارهٔ ۹۹

دلت امروز به جا نیست دگر چیزی هست
سنبلت را سرما نیست دگر چیزی هست

آن که دیشب به من گفت و ز بزمش راندی
از تو امروز جدا نیست دگر چیزی هست

طوطی نطق حریفان همه لال است و به کس
خلقت آئینه نما نیست دگر چیزی هست

بزم حالیست ز نا محرم و از چهرهٔ راز
خاطرت پرده گشا نیست دگر چیزی هست

سخنت با من و چشمت که سراپاست نگاه
بر من بی سرو پا نیست دگر چیزی هست

عقل گفت این همه ناز است دگر چیزی نیست
غمزه اش گفت چرا نیست دگر چیزی هست

محتشم این همه تلخی و ترش ابروئی
ناز آن حور لقا نیست دگر چیزی هست

غزل شمارهٔ ۱۰۰

در ظل همائی که بر او میل جهانی است
مرغان اولی الاجنحه را خوش طیرا نیست

در حسرت آن طایر بی بال و پر ما
خوش دل شکن آهنگی و دل گاه فغانیست

پر گرم مران ای بت سر کش که به راهت
در هر قدم افتاده ز پا سوخته جا نیست

برتاب عنان خود ازین راه که رد پی
دیوانهٔ بی دهشت گیرنده عنانیست

مستغرق وصل است کسی از تو که او را
از وصل و فراق تو نه سود و نه زیانیست

تمییز من و غیر حوالت به نظر کن
کاندر رخ هر عاشقی از عشق نشانیست

گو قهر به اغیار مکن بهر دل ما
آن شوخ که در هر غضبش لطف نهانیست

آهسته خدنگی زد و از سینه گذر کرد
جنبش این تیر چه پرزور کمانیست

طرز سخن محتشم از غیر مجوئید
کاین لهجه خاصی است که مخصوص زمانی است

غزل شمارهٔ ۱۰۱

ای پری غم نیست گر مثل منت دیوانه ایست
هر گلی را بلبلی هر شمع را پروانه ایست

مرغ دل گرد لب و خال می گردد بلی
هر کجا مرغیست سرگردان آب و دانه ایست

جان فدای گوشهٔ آن چشم مخمورانه باد
کز قفای هر نگاهش ناز محبوبانه ایست

باده ای کاین هفت خم در خود نیابد ظرف آن
پیش دست ساقی ما در ته پیمانه ایست

درد و غم یک سر به ما پیما که از محنت کشان
شیرخوار مرد خالی کردن خمخانه ایست

خردسالی را گرفتارم که در آداب حسن
یوسف مصری بر او طفل مکتب خانه ایست

دل که می جوید ره بیرون شد از چشم خراب
مضطرب دیوانه سرگشته در ویرانه ایست

داستان محتشم بشنو دم از مجنون مزن
کاین حدیث تازه است و آن کهن افسانه ایست

غزل شمارهٔ ۱۰۲

درهم است آن بت طناز نمی دانم چیست
ملتفت نیست به من باز نمی دانم چیست

بودی بنده نواز آن مه و امروز از ناز
کرده قانون دگر ساز نمی دانم چیست

گوشهٔ چشم به من دارد و مخصوصان را
می کند سوی خود آواز نمی دانم چیست

صد ره افتاده نگاهش به غلط جانب من
این نگاه غلط انداز نمی دانم چیست

من گمان زد به گنه و آن بت بدخو کرده
با حریفان جدل آغاز نمی دانم چیست

راز در پرده و اهل غرض استاده خموش
غرض از پوشش این راز نمی دانم چیست

محتشم سر به گریبان حیل برده رقیب
فکر آن شعبده پرداز نمی دانم چیست

غزل شمارهٔ ۱۰۳

ای در درون جان ز دل من کرانه چیست
جائی چنین کراست درون آبهانه چیست

در هر زمان زمانه به شغلی قیام داشت
جز عشق در زمان تو شغل زمانه چیست

گر خون گرفته ای نگرفته عنان تو
این خون که می چکد ز سر تازیانه چیست

پرگار خود چو عشق به گردش در آورد
ظاهر شود که کار درین کارخانه چیست

گر عشق نیست واسطه بر گرد یک نهال
پرواز صد همای بلند آشیانه چیست

غالب حریف صحبت اگر دی نبوده غیر
امروزش این مصاحبت غالبانه چیست

گیرد ز من امانت جان قاصدی که او
گوید که در میان من و او نشانه چیست

چون چشم اوست نازی و از من بهانه ای
خلقی برای آشتی اندر میانه چیست

خوابم گرفت محتشم از گفته های تو
بیتی بخوان ز گفتهٔ سلمان بهانه چیست

غزل شمارهٔ ۱۰۴

مطرب بگو که این تری و این ترانه چیست
وین شعله در رگ و پی چنگ و چغانه چیست

ساقی صفای صبح جوانان پارسا
در درد تیره فام شراب شبانه چیست

واعظ تو را که دامن ازینها فتاده پاک
این آستین فشانی لایعقلانه چیست

خواب ملال تا رود از سر زمانه را
حرفی از آن یگانه بگو این افسانه چیست

ای کعبه رو که دور ز عشقی طواف تو
غیز از نظاره در و دیوار خانه چیست

یک جان چو درد و جسم نمی باشد ای حکیم
پس در دو کون ذات بدیع یگانه چیست

ای دل چو مرغ میفکند پر در این فضا
چندین هزار بیضه درین آشیانه چیست

کالای حسن او چو به قیمت نمی دهند
ای چشم پر در این همه عرض خزانه چیست

ابرست در تراوش و صبح است در طلوع
ساقی دگر برای تعلل بهانه چیست

دندان ز لعل و خال بتان محتشم بکن
تو مرغ دیگری هوس آب و دانه چیست

غزل شمارهٔ ۱۰۵

گر بدانی که گرفتار کمندت دل کیست
ور کنی جزم که مهر تو در آب و گل کیست

داد عصمت دهی از بهر رضای دل او
تا هوس پیشه بداند که دلت مایل کیست

سگت آهسته نهد پا به زمین از غیرت
تا بداند که سر کوی تو سر منزل کیست

بعد از آن هم که کنی به سملم از تاب حسد
ترسم از رشک بگویند که این به سمل کیست

برده این قافله از قافله مشگ سبق
یارب این عطرفشانی عمل محمل کیست

گرچه آواز وی از محفل او می شنوم
دلم از دغدغه خونست که در محفل کیست

محتشم زد چو گدایان در دریوزه عام
تا به این پی نتوان برد که او سائل کیست

غزل شمارهٔ ۱۰۶

رفته مهر از شکرت در شکرستان تو کیست
ما زدوریم مگس ران مگس خوان تو کیست

من ز سودای تو دیوانهٔ صحرا گردم
بندی سلسلهٔ زلف پریشان تو کیست

نغمهٔ سنج تیرت منم از یک سر تیر
سینه آماج کن ناوک پران تو کیست

من خود از زخم غمت می شکفانم گل داغ
به سر شک آبده خنجر مژگان تو کیست

دامن آلاست ز اشک من مجنون درو دشت
اشک پالای خود از گوشهٔ دامان تو کیست

محتشم را نده بزمت شده از نادانی
همدم انجمن آرای سخندان تو کیست

غزل شمارهٔ ۱۰۷

شب یلدای غمم را سحری پیدا نیست
گریه های سحرم را اثری پیدا نیست

هست پیدا که به خون ریختنم بسته کمر
گرچه از نازکی او را کمری پیدا نیست

به که نسبت کنمت در صف خوبان کانجا
از تجلی جمالت دگری پیدا نیست

نور حق ز آینهٔ روی تو دایم پیداست
این قدر هست که صاحب نظری پیدا نیست

پشه سیمرغ شد از تربیت عشق و هنوز
طایر بخت مرا بال و پری پیدا نیست

بس عجب باشد اگر جان برم از وادی عشق
که رهم گم شده و راهبری پیدا نیست

شاهد بی کسی محتشم این بس که ز درد
مرده و بر سر او نوحه گری پیدا نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۸

هرکس نکرد ترک سر از اهل درد نیست
در پای دوست هر که نشد کشتهٔ مرد نیست

ناصح مور ز مهر و غم درد ما مخور
ما عاشقیم و در خور ما غیر درد نیست

می ریزم از دو دیده به یاد تو اشک گرم
شبها که همدمم به جز آه سرد نیست

بر درگهت که نقد دو عالم نثار اوست
ما را ز انفعال به جز روی زرد نیست

جمعند وحشیان همه بر من همین دل است
آن وحشی که با من صحرانورد نیست

تهمت کش وصالم و در گرد کوی تو
جز گرد کوچه بهر من کوچه گرد نیست

هرچند دل رفیق غم و درد و محنت است
جمعست خاطرم که به کوی تو فرد نیست

شبها به دوستان چو خوری باده یاد کن
از محتشم که یک نفسش خواب و خورد نیست

غزل شمارهٔ ۱۰۹

گرچه قرب درگهت حدمن مهجور نیست
گر به لطفم گه گهی نزدیک خوانی دور نیست

شمع مجلس در شب وصل تو سوزد من ز هجر
چون نسوزم کاین سعادت یک شبم مقدور نیست

با تو نزدیکان نمی گویند درد دوریم
آری آری تندرستان را غم رنجور نیست

حور می گفتم تو را خواندی سگ کوی خودم
سهو کردم جان من این مردمی در حور نیست

این که می سازیم بر خوان غمت با تلخ و شور
جز گناه طالع ناساز و بخت شور نیست

موکبت را دل چو با خود می برد ای افتاب
تن چرا در سایهٔ آن رایت منصور نیست

محتشم را محتشم گردان به اکسیر نظر
کان گدارا چون گدایان سیم و زر منظور نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۰

بی تصرف حسن را در هیچ دل تاثیر نیست
بی وقوف کیمیاگر نفع در اکسیر نیست

کلک مانی سحر کرد و بر دلی ننهاد بند
کانچه مقصود دل است از حسن در تصویر نیست

دست عشقت کز تصرفهای کامل کوته است
هست دامن گیر من اما گریبان گیر نیست

شهر را کردن حصار و بر ظفر دادن قرار
دخل در تسخیر می دارد ولی تسخیر نیست

قلعهٔ دل سالم از کوته کمندیهای توست
ورنه در امداد خیل حسن را تقصیر نیست

شاه عشقت با همه کامل عیاریها زده
سکه ای در کشور دل کایمن از تغییر نیست

بند نامضبوط و صید بسته قادر بر نجات
صید بند ایمن که پای صید بی زنجیر نیست

عشقت از معماری دل دور دارد خویش را
این کهن ویرانه گویا لایق تعمیر نیست

از تو دارد محتشم دیگر شکایتها بلی
جمله را گنجایش اندر حیز تقریر نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۱

گرچه پای بندی عشق تو بی زنجیر نیست
از گریزش نیز غافل بودن از تدبیر نیست

در تصرف کوش تا عشقم شود کامل عیار
کانچه مس را زر تواند ساخت جز اکسیر نیست

حسن افسون است و دل افسون پذیر اما اگر
نیست افسون دم در افسون ذره ای تاثیر نیست

صید را هرچند زور خود برون آرد ز قید
در طریق ضبط او صیاد بی تقصیر نیست

پر برای مرهمی خوارم مکن کاندر دلم
خار خاری هست اما زخم تیغ و تیر نیست

ز اعتماد آن که در زلفت به یک تارم اسیر
چندم آری در جنون این تار خود زنجیر نیست

سرمده خیل ستم را در دل من چون هنوز
یک سر این کشور تو را در قبضهٔ تسخیر نیست

صید را اینجا خطر دارد تو خاطر جمع دار
ای دل وحشی که این صیاد وحشی گیر نیست

در وصال اسباب جمع و محتشم محروم از او
وصلت معشوق و عاشق گویا تقدیر نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۲

گر با توام ز دیدن غیرم گزیر نیست
ور دورم از تو خاطرم آرام گیر نیست

در هجر اینچنینم و در وصل آن چنان
خوش آن که هجر و وصل تواش در ضمیر نیست

بیمار دل به ترک تو صحبت پذیر نیست
اما بلاست اینکه نصیحت پذیر نیست

فرهاد رخم پرور چشم حقارتست
اما به دیدهٔ دل شیرین حقیر نیست

خسرو حریص تاختن رخش شور هست
اما حریف ساختن جوی شیر نیست

در زیر خنجر اجلش شکر واجب است
صیدی که او بقید محبت اسیر نیست

در سینهٔ خار اشارات او به غیر
زخمیست محتشم که کم از زخم تیر نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۳

با بد آموزت مگر قانون الفت ساز نیست
که امشب تیر تغافل در کمان ناز نیست

مرغ دل کامد به سویت چون کنم ضبطش که هیچ
رشته ای برپای این گنجشک نوپرواز نیست

ای اجل چندان که خواهی کامرانی کن که هست
دشت پر صید و خطا در شست صیدانداز نیست

کرده از بی اختیاریهای مستی امشبم
مخزن رازی که خود هم محرم آن راز نیست

بس که دل گم گشته در نخجیرگاه دلبران
نیست گنجشکی که رد چنگال صد شهباز نیست

عشوه می خواهد به آن بزمم کشاند مو کشان
ناز می گوید مرو زحمت مکش در باز نیست

محتشم فریاد میکن تا به تن آرد که هست
داد زن چندان که گوش کس برین آواز نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۴

هرچند خون عاشق بی دل حلال نیست
در خون من گرفت به آن خردسال نیست

حسنش امان یک نگهم بیشتر نداد
در حسن آدمی کش او اعتدال نیست

دی وقت راندن من از آن بزم بود مست
کامروز در رخش اثر انعفال نیست

شاخ گلی و گرنه هنوز ای پسر کجاست
سروی که در ره تو سرش پایمال نیست

ماه نوی ولی به ظهور تو از بتان
یک آفتاب نیست که در او زوال نیست

از یک هلال اگرچه نه ای بیشتر هنوز
یک سینه نیست کز تو بر او صد هلال نیست

حسن تو راست زیر نگین صد جهان جمال
یک دل حریف این همه حسن و جمال نیست

از سادگی دمی ز تو صد لطف می کنم
خاطر نشان خود که تو را در خیال نیست

خود را به عمد به هرچه می افکنی به خواب
ز افسانهٔ منت اگر امشب ملال نیست

برداشتست بهر نثار تو چشم ما
چندان گوهر که در صدفت احتمال نیست

قدت هلال وار خمیده است در شباب
بر غیر عشق محتشم این حرف دال نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۵

چون تو سروی در جهان ای نازنین اندام نیست
صد هزاران سرو هست اما بدین اندام نیست

حله جفت نباشد لایق اندام تو
زان که در پیراهن حور این چنین اندام نیست

گر قبا ترکانه پوشیدن چنین است ای پسر
در قبا پوشیدن ترکان چنین اندام نیست

گرچه هست از نازک اندامان زمین رشک فلک
به ز اندام تو در روی زمین اندام نیست

در گلستانی که آن سرو میان باریک هست
سرو را در دیده باریک بین اندام نیست

قد اگر این است و اندام این ور عنائی توراست
راستی در قد سرو راستین اندام نیست

محتشم نخلی کز و گلزار جانم تازه است
غیر ازین شیرین عذار یاسمین اندام نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۶

ای گل امروز اداهای تو بی چیزی نیست
خندهٔ وسوسه فرمای تو بی چیزی نیست

می زند غیر در صلح به من چیزی هست
و اندرین باب تقاضای تو بی چیزی نیست

میدهی پهلوی خاصان به اشارت جایم
این خصوصیت بیجای تو بی چیزی نیست

من خود ای شوخ گنه کارم و مستوجب قهر
با من امروز مدارای تو بی چیزی نیست

فاش در کشتن من گرچه نمی گوئی هیچ
جنبش لعل شکرخای تو بی چیزی نیست

رنگ آشفتگی از روی تو گر نیست عیان
پیچش زلف سمن سای تو بی چیزی نیست

محتشم زان ستم اندیش حذر کن که امروز
اضطراب دل شیدای تو بی چیزی نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۷

درین کز دل بدی با من شکی نیست
که خوبان را زبان با دل یکی نیست

چو نی یک استخوانم نیست درتن
که بر وی از تو زخم ناوکی نیست

بهر دردم که خواهی مبتلا کن
که ایوب تو را صبر اندکی نیست

رموز نالهٔ بلبل که داند
درین گلشن که مرغ زیرکی نیست

دلم از دست طفلی ترک سر کرد
که بی آسیب تیغش تارکی نیست

نه از غالب حریفیهای حسن است
که یک عالم حریف کودکی نیست

در وارستگی در قلزم عشق
مجو کاین بحر مهلک را تکی نیست

اگر مرد رهی راه فنا پوی
که سالک را ازین به مسلکی نیست

مرنجان محتشم را کو سگ توست
سگی کاندر وفای او شکی نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۸

آینهٔ جان به جز آن روی نیست
سلسلهٔ دل به جز آن موی نیست

رخ اگر اینست که آن ماه راست
روی دگر ماه و شان روی نیست

قد اگر این است که آن سرور است
سرو سهی را قد دلجوی نیست

نگهت اگر نگهت گیسوی اوست
یک سر مو غالیه را بوی نیست

گر سخن اینست که او می کند
در همهٔ عالم دو سخنگوی نیست

خوی بد از فتنه گریهای اوست
یار به از دلبر بدخوی نیست

محتشم از جان چو سگ کوی اوست
آه چرا بر سر آن کوی نیست

غزل شمارهٔ ۱۱۹

تیر او تا به سرا پردهٔ دل ماوا داشت
خیمهٔ صبر من دل شده را برپا داشت

تا به چنگ غمش افتاد گریبان دلم
عاقبت دست ز دامان من شیدا داشت

عقل دیوانه شدی گر بنمودی لیلی
بهمان شکل که در دیدهٔ مجنون جا داشت

بس که در سرکشی آن مه به من استغنا کرد
غیرت عشق مرا نیز به استغنا داشت

دی به مجلس لبش از ناز نجنبید ولی
نرگسش با من حیران همه دم غوغا داشت

از کمانخانهٔ ابرو به تکلف امروز
تیر بر هر که زد از غمزه نظر بر ما داشت

با خیالش دل من دوش شکایتها کرد
ورنه با آن دو لب امروز شکایتها داشت

مدعی خواست که گوید بد من کس نشنید
شد نفس گیر ز غم خوش نفس گیرا داشت

محتشم بس که در آن کوی به پهلو گردید
دوش چون قرعه هزار آبله بر اعضا داشت

غزل شمارهٔ ۱۲۰

گرچه بر رویم در لطف از توجه بازداشت
تا توانست از درم بیرون به حکم نازداشت

جراتم با آن که بی دهشت به صحبت می دواند
دور باش مجلس خاصم بر آن در بازداشت

بزم شد فانوس و جانان شمع و دل پروانه ای
کز برون خد را بگرد شمع در پرواز داشت

دل که در بزمش به حیلت دخل نتوانست کرد
گریه بر خواننده عقل حیل پرداز داشت

شد نصیب من که صید لاغرم اما ز دور
در کمان هر تیر کان ترک شکارانداز داشت

بر رخم محرومی صحبت در امید بست
خاصه آن صحبت که وی با محرمان راز داشت

محتشم کز قرب روز افزون تمام امید بود
کی خبر زین عشق هجر انجام وصل آغاز داشت

غزل شمارهٔ ۱۲۱

آن شاه ملک دل ستم از من دریغ داشت
دریای لطف بود و نم از من دریغ داشت

صدنامهٔ بی دریغ رقم زد به نام غیر
وز کلک خویش یک رقم از من دریغ داشت

اغیار را به عشوهٔ شیرین هلاک کرد
وز کینهٔ زهر چشم هم از من دریغ داشت

صد بار سرخ شد دم تیغش به خون غیر
این لطفهای دم به دم از من دریغ داشت

با مدعی که لایق بیداد هم نبود
صد لطف کرد و یک ستم از من دریغ داشت

من جان فشاندم از طمع بوسه ای بر او
او توشه ره عدم از من دریغ داشت

کردم گدائی نگهی محتشم ازو
آن پادشاه محتشم از من دریغ داشت

غزل شمارهٔ ۱۲۲

بس که مجنون الفتی با مردم دنیا نداشت
از جدائی مر دو دست از دامن صحرا نداشت

حسن لیلی جلوه گر در چشم مجنون بود و بس
ظن مردم این که لیلی چهرهٔ زیبا نداشت

دوش چون پنهان ز مردم می شدی مهمان دل
دیده گریان شد که او هم خانه تنها نداشت

ای معلم هر جفا کان تندخو کرد از تو بود
پیش ازین گر داشت خوی بد ولی اینها نداشت

شد به اظهار محبت قتل من لازم بر او
ورنه تیغ او سر خونریز من قطعا نداشت

بر دل ما صد خدنگ آمد ز دستش بی دریغ
آن چه می آید ز دست او دریغ از ما نداشت

محتشم دیروز در ره یار را تنها چو دید
خواست حرفی گوید از یاری ولی یارا نداشت

غزل شمارهٔ ۱۲۳

خاطری جمع ز شبه آن که تو میدانی داشت
کاینقدر حسن بیک آدمی ارزانی داشت

حسن آخر به رخ شاهد یکتای ازل
عجب آیینه ای از صورت انسانی داشت

دهر کز آمدنت داشت به این شکل خبر
خنده ها بر قلم خوش رقم مانی داشت

وهم کافر شده حیران تو گفت آن را نیز
که نه هرگز نگران گشت و نه حیرانی داشت

ماه را پاس تو در مشعله گردانی بست
مهر را بزم تو در مجمره سوزانی داشت

زود بر رخصت خود کلک پشیمانی راند
شاه غیرت که دل از وی خط ترخانی داشت

خونم افسوس که در عهد پشیمانی ریخت
که نه افسوس ز قتلم نه پشیمانی داشت

محتشم از همهٔ خوبان سر زلف تو گرفت
در جنون بس که سر سلسلهٔ جنبانی داشت

غزل شمارهٔ ۱۲۴

بعد چندین انتظار آن مه به خاک ما گذشت
گرچه درد انتظار از حد گذشت اما گذشت

روز شب گردد ز تاریکی اگر بیند به خواب
آن چه بی خورشید روی او ز غم بر ما گذشت

از رهی آزاده سروی خاست کز رفتار او
بانگ واشوقا گذشت از آسمان هر جا گذشت

نسبت خاصی از او خاطر نشینم شد که دوش
با تواضعهای عام از من به استغنا گذشت

لحظه ای زین پیش چون شمعم سراپا در گرفت
حرفم آن آتش زبان را بر زبان گویا گذشت

ای زناوکهای پیشین جان و دل مجنون تو
تیر دیگر در کمان لطف نه آنها گذشت

پر تزلزل شد زمین یارب قیامت رخ نمود
یا زخاک محتشم آن سرکش رعنا گذشت

غزل شمارهٔ ۱۲۵

فغان که همسفر غیر شد حبیب و برفت
مرا گذاشت درین مملکت غریب و برفت

چو گفتمش که نصیبم دگر ز لعل تو نیست
گشود لب به تبسم که یا نصیب و برفت

چو گفتمش که دگر فکر من چه خواهد بود
به خنده گفت که فکر رخ حبیب و برفت

چو گفتمش که مرا کی ز ذوق خواهد کشت
نوید آمدنت گفت عنقریب و برفت

رقیب خواست که از پا درآردم او نیز
مرا نشاند به کام دل رقیب و برفت

نشست برتنم از تاب تب عرق چندان
که دست شست ز درمان من طبیب و برفت

ز دست محتشم آن گل کشد دامن وصل
گذاشت خواری هجران به عندلیب و برفت

غزل شمارهٔ ۱۲۶

ناله چندان ز دلم راه فلک دوش گرفت
که موذن سحر از نالهٔ من گوش گرفت

عرش آن بار گران را سبک از دوش انداخت
خاک بی باک دلیر آمد و بر دوش گرفت

کرد ساقی قدحی پر که کسش گرد نگشت
آخر آن رطل گران رند قدح نوش گرفت

آتشی کز همهٔ ظاهر نظران پنهان بود
دیگ سودای من از شعلهٔ آن جوش گرفت

بادهٔ عشق از آن پیش که ریزند به جام
آتش نشهٔ آن در من مدهوش گرفت

سر نا گفتنی عشق فضولی می گفت
عقل صدباره به دندان لب خاموش گرفت

هرکس آورد به کف دامن سروی ز هوس
محتشم دامن آن سرو قباپوش گرفت

غزل شمارهٔ ۱۸۰


فلک به من نفسی گرچه سر گرانش کرد
دگر به راه تلافی سبک عنانش کرد

زبان ز پرسش حالم اگر کشید دمی
دمی دگر به من اقبال هم زبانش کرد

فشاند مرغ دلم را روان به ساعد زلف
به سنگ جور چو آشفته آشیانش کرد

نداده بود دلم را به چنگ غصه تمام
که بازخواست به صد عذر و شادمانش کرد

دلم هنوز ز دریای غم کناری داشت
که غرق مرحمت از لطف بیکرانش کرد

دمی که تیر ستم در کمان خشم نهاد
کشید بر من و سوی دگر روانش کرد

چو خواست قدر نوازش بداند این دل زار
نخست پیش خدنگ بلا نشانش کرد

غرض ستیزه نبودش که نقد قلب مرا
کشید بر محک جور و امتحانش کرد

عنان همرهی از دست محتشم چو کشید
نهفته بدرقهٔ لطف همعنانش کرد

غزل شمارهٔ ۱۸۱


چون طلوع آن آفتاب از مطلع اقبال کرد
ماند تن از شعف و جان از ذوق استقبال کرد

ترک ما ناکرده از بهر سفر پا در رکاب
ترکتاز لشگر هجران مرا پامال کرد

اول از اهمال دوران در توقف بود کار
لیک آخر کار خود بخت سریع اقبال کرد

بی گمان دولت به میدان رخش سرعت می جهاند
در جنیبت بردنش هرچند دور اهمال کرد

آتش ما را چو مرغ نامه آور ساخت تیز
مرغ غم را بر سر ما بی پر و بی بال کرد

آن چنان حالم دگرگون شد که جان دادم به باد
زان نوید بیگمانم چون صبا خوشحال کرد

بر زبان محتشم صد شکوه بود از هجر تو
مژدهٔ وصلت ز بس خوشحالی او را لال کرد

غزل شمارهٔ ۱۸۲


از جیب حسن سرو قدی سر بدر نکرد
کز خجلت تو خاک مذلت به سر نکرد

برق اجل به خرمنی آتش نزد دلیل
تا مشورت به خوی تو بیدادگر نکرد

چشمت ز گوشه ای یزک غمزه سر نداد
کز گوشه دگر سپه فتنه سر نکرد

در بزم کس نماند که پنهان ز دیگران
از نرگسش نشانه تیر نظر نکرد

تا مدعی ز ابروی او چشم بر نداشت
تیری از آن کمان به دل من گذر نکرد

برد آن چنان دلم که نخستین نگاه را
در دلبری مدد به نگاه دگر نکرد

صد عشوه کرد چشم تو ضایع برای غیر
کاتش به جان من زد و دروی اثر نکرد

تیر کرشمه تو که با دل به جنگ بود
کرد آشتی چنان که مرا هم خبر نکرد

قانع نشد به نیم نگاه تو محتشم
خاشاک نیم سوز ز آتش حذر نکرد

غزل شمارهٔ ۱۸۳


آن پری بگذشت و سوی ما نگاهی هم نکرد
کشت در ره بی گناهی را و آهی هم نکرد

صبر من کاندر عیار از هیچ کوهی کم نبود
هم عیاری در هوای او نگاهی هم نکرد

برق قهر او که گشت غیر را سالم گذاشت
در ریاض ما مدارا با گیاهی هم نکرد

بر سر من بود ازو سودای لطف دائمی
او سرافرازم به لطف گاه گاهی هم نکرد

سر گران گشت از می و بر خوابگاه سر بماند
وز سردوش اسیران تکیه گاهی هم نکرد

دل که کرد از قبله در محراب ابروی تو رو
از سر بیداد گویا عذر خواهی هم نکرد

محتشم زلفش به من سر در نیارد از غرور
ترک ناز و سرکشی با من سیاهی هم نکرد

غزل شمارهٔ ۱۸۴


جدائی تو هلاکم ز اشتیاق تو کرد
تو با من آن چه نکردی غم فراق تو کرد

به مرگ تلخ شود کام ناصحی که چنین
شراب صحبت ما تلخ در مذاق تو کرد

ز عمر بر نخورد آن که قصد خرمن ما
به تیز ساختن آتش نفاق تو کرد

اجل که بی مددی قتل این و آن کردی
چو وقتا کار من آمد به اتفاق تو کرد

فغان که هر که به نامحرمی مثل گردید
فلک برغم منش محرم وثاق تو کرد

شبانه هر که به بزمی فتاد و رفت فرو
صباح سر به در از غرفه رواق تو کرد

ز خود هلاکتری دید و سینه چاکتری
بهر که محتشم اظهار اشتیاق تو کرد

غزل شمارهٔ ۱۸۵


که گمان داشت که روزی تو سفر خواهی کرد
روز ما را ز شب تیره بتر خواهی کرد

خیمه در کوه و بیابان زده با لاله ز حان
خانهٔ عیش مرا زیر وزبر خواهی کرد

که برین بود که من گشته ز عشقت مجنون
تو ره بادیه را بیهوده سر خواهی کرد

سوی دشت آهوی خود را به چرا خواهی برد
آهوان را ز چراگاه به در خواهی کرد

که خبر داشت که یک شهر در اندیشهٔ تو
تو نهان از همه آهنگ سفر خواهی کرد

محملت را تتق از پردهٔ شب خواهی بست
ناقه ات زاهدی از بانگ سحر خواهی کرد

کس چه دانست شد من که بر هجر و وصال
ملک را حصه به میزان نظر خواهی کرد

دست از صاحبی ملک دلم خواهی داشت
هوس یوسف مصری دگر خواهی کرد

که در اندیشهٔ این بود که از جیب غرور
سر جرات تو برین مرتبه برخواهی کرد

این زمان تاب ببینم چقدر خواهی داشت
این زمان صبر ببینم چقدر خواهی کرد

نه رخ از هم رهی اهل نظر خواهی تافت
نه ز بدبین و ز بد خواه حذر خواهی کرد

محتشم گفتم از آن آینه رو دست مدار
رو به بی تابی و بی صبری اگر خواهی کرد

غزل شمارهٔ ۱۸۶


دی باد چو بوی تو ز بزم دگر آورد
چون مجمرم از کاسهٔ سر دود برآورد

از داغ جنون من مجنون خبری داشت
هر لاله که سر از سرخاکم به درآورد

شیرین قدری رخش وفا راند که فرهاد
با کوه غمش دست به جان در کمر آورد

در بادیه سیل مژه ام خار دمایند
تا ناقهٔ او بر من مسکین گذر آورد

هرچند فلک طرح جفا بیشتر انداخت
در وادی عشق تو مرا بیشتر آورد

امید که از شاخ وصالت نخورد بر
ای نخل مراد آن که مرا از تو برآورد

بر محتشم از چشم خوشت چون نظر افتاد
خوش حوصله ای داشت که تاب نظر آورد

غزل شمارهٔ ۱۸۷


بهتر است از هرچه دهقان در چمن می پرورد
آن چه آن نازک بدن در پیرهن می پرورد

زان دو زلف و عارضم پیوسته در حیرت کنون
بیضهٔ خورشید را زاغ و زغن می پرورد

نافه دارد بوئی از زلفت که بهر احترام
ایزدش در ناف آهوی ختن می پرورد

هست شیرین را درین خمخانه از حسرت دریغ
بادهٔ تلخی که بهر کوه کن می پرورد

بهره ای از دامنم خار است از آن گل پیرهن
گرد خرمن بین که اندر گل سمن میپرورد

می دهد از اشگ سرخم آب تیغ خویش را
تشنهٔ خون مرا از خون من می پرورد

عشق در هر آب و گل حالی دگر دارد از آن
محتشم جان می گدازد غیر تن می پرورد

غزل شمارهٔ ۱۸۸


اگر لطفت ز پای اشک و آهم شعله برگیرد
فلک زان رشحه تر گردد زمین زان شعله درگیرد

نماید در زمان ما و تو بازیچهٔ طفلان
فلک گردد ور عشق لیلی و مجنون ز سر گیرد

به بالینش سحر آن زلف و عارض را چنان دیدم
که زاغی بیضهٔ خورشید را در زیر پر گیرد

صبوحی کرده آمد بر رخ آثار عرق زانسان
که شبنم در صبوحی جای بر گلبرگ تر گیرد

کسی را تا نباشد این چنین چشمی و مژگانی
به زور یک نظر کی دل ز صد صاحب نظر گیرد

ز بس شوخی دلارامی که دارد در زمین جنبش
به صد تکلیف یک دم بر زمین آرام گر گیرد

ز خرمن سوز آهم می جهد ای نخل نو آتش
از آن اندیشه کن کاین آتش اندر خشک و تر گیرد

فلک خوی تو دارد گوئی ای بدخو که از خواری
اگر بیند به تنگم کار بر من تنگ تر گیرد

تزلزل بر درد دامان صحرای قیامت را
چو دست محتشم دامان آن بیدادگر گیرد

غزل شمارهٔ ۱۸۹


اجل خواهم مزاج خوی آن بیدادگر گیرد
بود خار وجودم از ره او زود برگیرد

به جانان می نویسم شرح سوز خویش و می ترسم
کز آتشناکی مصمون زبان خامه درگیرد

بس است ای فتنه آن سر فتنه بهر کشتن مردم
به جلاد اجل گو تا پی کار دگر گیرد

طبیبم نیز رویش دید و خصمم گشت می ترسم
که بر مرگم رگ جان بعد ازین خصمانه تر گیرد

چو آمیزد حیا با آه آتشبار من شبها
به جای سبزه و شبنم جهان را در سپر گیرد

اگر فصاد بگشاید بیمار عشقت را
ز خون گرمش آتش از زبان نیشتر گیرد

به چشم کم مبین ملک جنون را کاندرین کشور
گدا باشد که باج از خسروان بحر و برگیرد

نماند بر زمین جنبنده از بیداد گوناگون
اگر یک لحظه گردون خوی آن بیدادگر گیرد

اگر همرنگ مائی محتشم در بزم عشق او
ز جان برگیرد دل تا صحبت ما و تو درگیرد

غزل شمارهٔ ۱۹۰


چو ممکن نیست کانمه پاسبان محفلم سازد
بکوشم تا سگ دنباله گیر محملم سازد

از وی چون پرده افتد برملا از من کند رنجش
که از همراهی خود با رقیبان غافلم سازد

کندبر من بتیغ آن بت گنه ثابت که هر ساعت
ز بیم جان بنا واقع گناهی قایلم سازد

ز دل بس رازهای پرده گر سر بر زند روزی
که دل فرسائی بار جفا نازک دلم سازد

ز فتانی به ایمائی کند واقف رقیبان را
اجازت ده نگاهش چون به ابرو مایلم سازد

ز خارج پیچشی ها در دمم باید شدن بیرون
دمی از مصلحت در بزم خود گر داخلم سازد

درونم محتشم زان مست کین خواهد شدن شادان
ولی روزی که دور چرخ ساغر از گلم سازد

غزل شمارهٔ ۱۹۱


چراغی آمد و بر آفتاب پهلو زد
که دست حسن ویش صد طپانچه بر رو زد

بر این شکار به صد اهتمام اگرچه کشید
شکار بیشه دیگر کمان ولی او زد

درین سراچه چو جای دو پادشاه نبود
یکی برفت و سراپرده را به یک سو زد

ز سیر دل ره او بست تیر دلدوزی
که این نهفته از آن گوشه های ابرو زد

ز سحر قوم خبر داد معجز موسی
زمانه نقش کزان هر دو چشم جادو زد

ز ناز تا بتوان سنگ در ترازو نه
که عشق حسن تو را برد و برتر ازو زد

تو عذر دلبر نو محتشم بخواه که یار
به تازگی ره یاران ز قد دلجو زد

غزل شمارهٔ ۱۹۲


خوش آن شبی که ز رویش نقاب برخیزد
گشاده روی سحرگه ز خواب برخیزد

علی الصباح نشیند چو مه به مجلس می
شبانه با رخ چون آفتاب برخیزد

ز تاب می گل رویش چنان برافروزد
که سنبل سر زلفش ز تاب برخیزد

بیاد آن مه خرگه نشین چو بارم اشگ
به شکل خوی که از آن صد حباب برخیزد

شبی بود که چو از خواب دیده بگشایم
به دیده ام تو نشینی و خواب برخیزد

بهر زمین که خرامی چو آهوی مشگین
ز خاک رایحه مشگ ناب برخیزد

چو محتشم ز دل گرم اگر برآرم آه
ز دود آن همه بوی کباب برخیزد

غزل شمارهٔ ۱۹۳


چو عشق کوس سکون از گران عیاری زد
قرار خیمه با صحرای بی قراری زد

دو روز ماند عیار حضور قلب درست
ز اصل سکه چو برنقد کامکاری زد

خوش آن نگار که چون کار و بار حسن آراست
حجاب در نظرش دم ز پرده داری زد

نخست بر سر من تاخت هر شکار انداز
که بر سمند جفا طبل جان شکاری زد

به دست مرحمتش کار مرهم آسان است
کسی که بر دل من این خدنگ کاری زد

نرفت ناقه لیلی به خود سوی مجنون
کز آن طرف کشش دست در عماری زد

نبرد بار به منزل چو محتشم ز جفا
کسی که پیش رخت لاف پرده داری زد

غزل شمارهٔ ۱۹۴


چو گریم بی تو اشگم از بن مژگان فرو ریزد
که چون خیزم ز جا سیلابم از دامان فرو ریزد

پذیرد طرح کاخ عشرتم دوران مگر روزی
کز آهم این نیلوفری ایوان فرو ریزد

نیامد آن سوار کج کله در مجلس رندان
که مغز استخوانم در تب هجران فرو ریزد

به سرعت بگذرد هر تیرش آخر از دل گرمم
ازو چون قطره آب آهنین پیکان فرو ریزد

به نخلی بسته ام دل کز هوائی گر کند جنبش
به جای میوه از هر شاخ وی صد جان فرو ریزد

خموشی محتشم اما سخن سر می زند کلکت
به آن گرمی که آتش از دل ثعبان فرو ریزد

غزل شمارهٔ ۱۹۵


به وجود پاکت شه من ز بدان گزندی نرسد
به تو دود آهی مه من ز نیازمندی نرسد

سم توسنت کز همه رو شد سجده فرمای بتان
نرسد به جائی که بر آن سر بلندی نرسد

چو به قصر تو کسی نگرد سر کنگران
ز جفا به جائی بر سلطان که به آن کمندی نرسد

میلت در آئین جفا چه بلاست ای سرو که تو را
نرسد به خاطر ستمی که به مستمندی نرسد

عجبست بسیار عجب که رسد به بالین طرب
سر من که در ره طلب به مستمندی نرسد

من و گریهٔ تلخی چنین چه عجب گر از تلخی این
به لب من غصه گزین لب نوشخندی نرسد

شده محتشم تا ز جنون ز حصار قرب تو برون
نرود زمانی که بر آن ز زمانه بندی نرسد

غزل شمارهٔ ۱۹۶


خنک آن نسیم بشارتی که ز غایب از نظری رسد
پس از انتظاری و مدتی خبری به بی خبری رسد

شب محنتم نشده سحر مگر آفتاب جهان سپر
بدر آید از طرفی دگر که شب مرا سحری رسد

نبود در آتش عشق او حذر از زبانه دوزخم
چه زیان کند به سمندری ضرری که از شرری رسد

خوشم آن چنان ز جفای او که به زیر بار بلای او
المی شود ز برای من ستمی که از دگری رسد

چو عطا دهد صلهٔ دعا چه زیان به مائدهٔ سخا
ز در شهنشه اگر صلا به گدای در به دری رسد

ز زمین مهر و وفای او مطلب بری که پی نمی
نه ز دشت او شجری دمد نه ز باغ او ثمری رسد

به میان خوف و رجا دلم به کجا تواند ایستاد
نه از این طرف ظفری شود نه به آن طرف خطری رسد

نرسد وصال شراب او بالم کشان خمار غم
مگر از قضا مددی شود که به محتشم قدری رسد

غزل شمارهٔ ۱۹۷


زخم او یکبارگی امروز بر جان می رسد
چاک جیب نیم چاک من به دامان می رسد

تیر پر کش کشتهٔ او کو که ریزم بر جگر
دوش مشکل می رسید امروز آسان می رسد

بود در تسخیر بیداری من دی با محال
آن محال امروز پنداری به امکان می رسد

گر کند آهنگ شوخی یکدم دیگر چو نی
ناله های نیم آهنگم به افغان می رسد

دوش چشم کافرش دستی چو بر دینم نیافت
چشم زخمی بی شک امروزم به ایمان می رسد

چشمم آرامیده دریائیست لیک از موج عشق
کار این دریا دم دیگر به طوفان می رسد

شرح تیزیهای مژگانش چه پرسی محتشم
حالت این نیشتر چون بر رگ جان می رسد

غزل شمارهٔ ۱۹۸


گفتم تو را متاعی بهتر ز ناز باشد
از عشوه گفت آری گر عشق باز باشد

قدت به سرو آزاد تشریف بندگی داد
این جامه بر قد او ترسم دراز باشد

منشین ز آتش من آهنین دل ایمن
کاتش چو تیز باشد آهن گداز باشد

بر من درستم باز دشمن به لطف ممتاز
کی باشد این ستمها گر امتیاز باشد

دریای راز در جوش من مهر بر لب از بیم
گو هم زبان حریفی کز اهل راز باشد

چون عشق محو سازد شاهی و بندگی را
گردن طراز محمود طوق ایاز باشد

ذوقی چنان نماند آمیزش نهان را
معشوق اگر ز عاشق بی احتراز باشد

چون خانه حقیقت جوئی پی بتان گیر
کاول قدم درین ره کوی مجاز باشد

آتش فتد به گلزار گر همچو نرگس یار
نرگس کرشمه پرداز یا عشوه ساز باشد

بیش از تمام عالم خواهم نیازمندی
تا از نیاز مردم او بی نیاز باشد

حاشا که تا قیامت برخیزد از در مهر
بر محتشم در جور هرچند باز باشد

غزل شمارهٔ ۱۹۹


ز بس کان جنگجو را احتزاز از صلح من باشد
نهان با من به خشم و آشکارا در سخن باشد

چو با جمعی دچارم کرد از من صد سخن پرسد
چو تنها بیندم مهر سکوتش بر دهن باشد

بتابد روی از من گر مرا در خلوتی بیند
کند روی سخن در من اگر در انجمن باشد

بهر مجلس که باشد چون من آیم او رود بیرون
که ترسد محرمی در بند صلح انگیختن باشد

به محفلها دلم لرزد ز صلح انگیزی مردم
که ترسم آن پری را حمل بر تحریک من باشد

چو بوی آشتی در مجلس آید ترک آن مجلس
مرا لازم ز بیم خوی آن گل پیرهن باشد

ز دهشت محتشم ترسم که دست از پای نشناسی
اگر روزی نصیبت صلح آن پیمان شکن باشد

غزل شمارهٔ ۲۰۰


به رهی کان سفری سرو روان خواهد شد
هر قدم منزل صد قافله جان خواهد شد

بر زمین رخش قمر نعل چو خواهد راندن
همهٔ گلهای زمین آینه دان خواهد شد

هر کجا توسن آهو تک خود خواهد تاخت
باز تاخطه چین مشگ فشان خواهد شد

خیمه از شهر چو بر دشت زند ابر مثال
افتاب از نظر خلق نهان خواهد شد

آن شکر لب به دیاری که گذر خواهد کرد
فتد ارزان چو نمک صبر گران خواهد شد

عشق را طبع زلیخاست که آن یوسف عهد
هر کجا جلوه کند باز جوان خواهد شد

همچو تیر از نظر آن سرو چو خواهد رفتن
قامت محتشم از غصه کمان خواهد شد

غزل شمارهٔ ۲۰۱


بی وفا یارا وفا و یاریت معلوم شد
داشتی دست از دلم دلداریت معلوم شد

شد رقیبم خصم و گفتنی جانبت دارم نگاه
آخرم کشتی و جانب داریت معلوم شد

بر دلم پر جوری از کین نهان کردی ولی
آن چه پنهان بود از پر کاریت معلوم شد

گفتمت مستی ز جام حسن و خونم ریختی
آری آری زین عمل هشیاریت معلوم شد

در قمار عشق خود را می نمودی خوش حریف
خوش حریفی از حریف آزاریت معلوم شد

دوش می کردی دلا دعوی بیزاری یار
امشب ای معنی ز آه و زاریت معلوم شد

این که می گفتی پشیمانم ز قتل محتشم
از تاسف خوردن ناچاریت معلوم شد

غزل شمارهٔ ۲۰۲


هیچ میگویی اسیری داشتم حالش چه شد
خستهٔ من نیمه جانی داشت احوالش چه شد
هیچ می پرسی که مرغی کز دیاری گاه گاه
می رسید و نامه ای می بود بربالش چه شد
هیچ کلک فکر میرانی بر این کان خسته را
جان نالان خود برآمد جسم چون نالش چه شد
در ضمیرت هیچ می گردد که پار افتاده ای
مرغ روحش گرد من می گشت امسالش چه شد
پیش چشمت هیچ می گردد که در دشت خیال
آهوی من بود مجنونی به دنبالش چه شد
پیش دستت چاکری استاده بد آخر ببین
مرگ افکندش ز پا غم کرد پامالش چه شد
ملک عیش محتشم یارب چرا شد سرنگون
گشت بختش واژگون اقبالش چه شد

غزل شمارهٔ ۲۰۳


هر خون که از درون ز دل مبتلا چکد
جوشد ز سوز سینه و از چشم ما چکد
گردد چو آه صاعقه انگیز ما بلند
زان ابر فتنه تفرقه باد بلا چکد
از شیشهای چرخ به دور تو بی وفا
در جام عاشقان همه زهر جفا چکد
آتش ز گل گلاب چکد این چه ناز کیست
کز گرمی نگه ز تو آب حیا چکد
من با تو گرم عشق و دل خونچکان کباب
تا بی تو زین کباب چه خونابه ها چکد
باشد به قتل خلق اشارت چو زهر قهر
از گوشه های ابروی آن بی وفا چکد
اعجاز حسن بین که مسیحا دم مرا
از لعل آتشین همه آب بقا چکد
در عرض درد ریختن آبرو خطاست
گیرم ز ابردست طبیبان دوا چکد
مگشای لب به عرض تمنا چو محتشم
آب حیات اگر ز کف اغنیا چکد

غزل شمارهٔ ۲۰۴


دلا گذشت شب هجر و یار از سفر آمد
ز خواب غم بگشا دیده کافتاب برآمد
شب فراق من سخت جان سوخته دل را
سهیل طلعت آن مه ستاره سحر آمد
فدای سنگ سبک خیز یار باد سر من
که بر سر من خاکی ز باد تیزتر آمد
تو ای بشیر بشارت ببر به قافلهٔ جان
که یوسف امل از چاه آرزو بدرآمد
چه داند آن که نسوزد ز انتظار که یار
چه مدتی سپری شد چه محنتی بسر آمد
نهال عشق که بود از سموم حادثه بی بر
هزار شکر که از آب چشم ما ببر آمد
تو خود ز سنگ نه ای ای محتشم چه حوصله بود این
که جان ز ذوق ندادی دمی که این خبر آمد

غزل شمارهٔ ۲۰۵


دلا نخل امل بنشان که باز آن سروناز آمد
تو هم ای خان باز آ که عمر رفته باز آمد
گریزان شد فراق و هجر بی خم زد تو هم اکنون
روی افسرده کی کان مایهٔ سوز و گداز آمد
بزن بر بام چرخ ای بخت دیگر نوبت عشقم
که با حسن بلند آوازه باز آن سروناز آمد
دگر غوغای مرغانست در نخجیر گاه او
که آواز پر شهباز و بانک طبل باز آمد
تو نیز ای دل که مالامال رازی مطمئن باشی
که آن جنبش نشین بحر بی آرام باز آمد
دگر ما و بهای خون خود کردن چو آب ارزان
که با سرمایهٔ ناز آن خریدار نیاز آمد
مخور غم محتشم من بعد کان غمخوار پیدا شد
مزن دیگر دم بیچارگی کان چاره ساز آمد

غزل شمارهٔ ۲۰۶


چو تیر غمزه افکندی به جان ناتوان آمد
دگر زحمت مکش جانا که تیرت بر نشان آمد
سحرگه تر نشد در باغ کام غنچه از شبنم
که لعلت را تصور کرد و آتش در دهان آمد
نمازم کرد تلقین شیخ و آخر زان پشیمان شد
که ذکر قامت آن شوخ اول بر زبان آمد
هلاکم بی وصیت خواست تا کس نشنود نامش
ز رسوائی چو من زان رو به قتلم بی کمان آمد
رسید افکنده کاکل بر قفا طوری که پنداری
قیامت در پی سر آفت آخر زمان آمد
مه من طفل و من رسوا و این رسوائی دیگر
که هرجا مجمعی شد قصهٔ ما در میان آمد
همان بهتر که باشم محتشم در کنج تنهائی
که با هرکس دمی همدم شدم از من به جان آمد

غزل شمارهٔ ۲۰۷


کمان ناز به زه نازنین سوار من آمد
شکار دوست بت آدمی شکار من آمد
جهان دل و جان می رود به باد که دیگر
جهان بهم زده سلطان کامکار من آمد
چو افتاب که از ابر ناگهان بدر آید
سوار رخش برون رانده از غبار من آمد
شد آرمیده سوار سمند و آخر جولان
فکنده زلزله در جان بی قرار من آمد
سترده داد بلاکار زاریان بلا را
به لشگر عجبی وقت کارزار من آمد
ز پیش راه مرو محتشم که بهر عذابت
سر از خمار گران مست پر خمار من آمد

غزل شمارهٔ ۲۰۸


دم جاندان آن بت بر سرم با تیغ کین آمد
پس از عمری که آمد بر سر من این چنین آمد
ز قتلم شد پشیمان تا ز اندوهم برآرد جان
نه پنداری که رحمش بر من اندوهگین آمد
سخن چین عقده ای در کار ما افکنده پنداری
که باز آن بت گره بر ابرو و چین بر جبین آمد
ز دست مرگ خواهد یافت مرهم دردم آخر
ازو زخمی که بر دل از نگاه اولین آمد
سکون در خاک آدم کی گذارد عالم آشوبی
که هر جا پانهاد از ناز جنبش در زمین آمد
ز سیلب اجل هرگز نیامد بر بنای جان
شکستی کز هوای آن صنم در کار دین آمد
تو زین سان محتشم نومید چون هستی اگر ناگه
بشارت در رساند قاصدی کان نازنین آمد

غزل شمارهٔ ۲۰۹


گه رفتن آن پری رو بوداع ما نیامد
شه حسن بود آری بدر گدا نیامد
چو شنیدم از رقیبان خبر عزیمت او
دلم آن چنان ز جا شد که دگر به جا نیامد
چو ز مهر دستانم به سر آمدند کس را
ز خراب حالی من به زبان دعا نیامد
خبر من پریشان ببر ای صبا به آن مه
پس از آن بگو که مسکین ز پیت چرا نیامد
ز قدم شکستگی بود و فتادگی که قاصد
به تو بی وفا فرستاد و خود از قفا نیامد
من خسته چون ز حیرت ندرم چو گل گریبان
که رسولی از تو سویم به جز از صبا نیامد
ز کجاشد آن صنم را سفر آرزو که هرگز
ز زمانه محتشم را به سر این بلا نیامد

غزل شمارهٔ ۲۱۰


زلفش مرا به کوشش خود می کشد به بند
گیسو به پشت گرمی آن گردن بلند
شمشیر قاطع اجل است آلت نجات
آنجا که گردن دل من مانده در کمند
صد اختراع می کند از جلوه های خاص
قد بلندش از حرکت کردن سمند
از اضطراب درد تو بر بستر هلاک
افتاده ام چنان که در آتش فتد سپند
من ناصبور و طبع تو بسیار ذیرانس
من ناتوان و عشق تو بسیار زوردمند
قارون نیم که از تو توانم خرید بوس
دشنام را که کرده ای ارزان بگو چند

غزل شمارهٔ ۲۱۱


یار بیدردی غیر و غم ما می داند
می کند گرچه تغافل همه را می داند
آفتابیست که دارد ز دل ذره خبر
پادشاهیست که احوال گدا می داند
گر بسازم به جفا لیک چه سازم با این
که جفا می کند آن شوخ و وفا می داند
ای طبیب ار تو دوائی نکنی درد مرا
آن که این در به من داد دوا می داند
همه شب دست در آغوش خیالت دارم
کوری آن که مرا از تو جدا می داند
روز و شب مهر تو می ورزم و این راز نهان
کس ندانست به غیر از تو خدا می داند
محتشم کز ملک و حور و پری مستغنی است
خویشتن را سگ آن حور لقا می داند

غزل شمارهٔ ۲۱۲


ای گل به کس این خوبی بسیار نمی ماند
دایم گل رعنایی بر بار نمی ماند
مگذار که نا اهلان چینند گل رویت
کز نار چو گل چینند جز خار نمی ماند
می گرچه کمست امشب گر یار شود ساقی
از مجلسیان یک تن هوشیار نمی ماند
که مه به تو می ماند خوئی که کنون داری
فرداست که در کویت دیار نمی ماند
ای دم به دم از چشمت آثار ستم پیدا
تا می نگری از ما آثار نمی ماند
بیمار تو را هر بار در تن نفسی می ماند
پاس نفسش میدار کاین یار نمی ماند
چون محتشم از وصفت خاموش نمی مانم
تا تیغ زبان من از کار نمی ماند

غزل شمارهٔ ۲۱۳


بهترین طاقی که زیر طاق گردون بسته اند
بر فراز منظر آن چشم میگون بسته اند
حیرتی دارم که بنایان شیرین کار صنع
بیستون طاق دو ابروی تو را چون بسته اند
از ازل تا حال گوئی نخل بندان قدت
کرده اند انگیز تا این نخل موزون بسته اند
جذبهٔ دل برده شیرین را به کوه بیستون
مردم ظاهر نگر تهمت به گلگون بسته اند
از سگان لیلیم حیران که در اطراف حی
با وجود آشنائی راه مجنون بسته اند
مژده مجنون را که امشب محرمان بر راحله
محمل لیلی به قصد سیر هامون بسته اند
کرده اند از وعدهٔ وصل آن دو لعل دلگشا
پرنمک در کار تا از زخم ما خون بسته اند
زیر این خون بسته مژگان مردم چشم ترم
از خس و خاشاک پل بر روی جیحون بسته اند
حاجیان خلوت دل با خیال او مرا
دردرون جا داده اند و در ز بیرون بسته اند
ترک خدمت چو نتوان کین بنده پرور خسروان
پای ما درپایهٔ چتر همایون بسته اند
تا ز محرومی به خوابش هم نبینم محتشم
خواب بر چشمم دو چشم او به افسون بسته اند

غزل شمارهٔ ۲۱۴


یک جهان شوخی به یک عالم حیا آمیختند
کان دو رعنا نرگس از بستان حسن انگیختند
دست دعوی از کمان ابرویش کوتاه بود
زان جهت بردند و از طاق بلند آویختند
بود پنهان در یکتائی که در آخر زمان
بهر پیدا کردن آن خاک آدم بیختند
ریخت هرجا هندوی جانش به ره تخم فریب
از هوا مرغان قدسی بر سر هم ریختند
خلق را حسنش رهانید آن چنان از ما سوی
کز مه کنعان زلیخا مشربان بگریختند
بست چون پیمان به دلها عشق تو پیوند او
دیده پیوندان ز هم پیوندها بگسیختند
پیش از آن کز آب و خاک آدم آلاینده ست
عشق پاک او به خاک محتشم آمیختند

غزل شمارهٔ ۲۱۵


یک دلان خوش دلی از فتح سلطان یافتند
دشمنان سر باختند و دوستان جان یافتند
مژده را شد بال و پر پیدا که موران ضعیف
قوت عنقا ز تشریف سلیمان یافتند
رنج بیماران مرفوع الطمع را باد برد
کز مسیحا نسخهٔ پر فیض درمان یافتند
ز آفتاب فتنه گشتند ایمن از دوران که باز
خویش را در سایه دارای دوران یافتند
دست سلطان را قوی کردند ارباب دعا
فتنه را با ملک چون دست و گریبان یافتند
کرد بی زحمت در انگشت سلیمان دست غیب
در سواد ملک آن خاتم که دیوان یافتند
مرغ اقبالی که دیر از ناز می آمد فرود
آخر از نصرت تو را بر بام ایوان یافتند
بر زمین بارند آمین بس که اهل آسمان
محتشم را بهر این دولت دعا خوان یافتند

غزل شمارهٔ ۲۱۶


دی همایون خبری مژده دهانم دادند
مژدهٔ پرسش دارای جهانم دادند
بر کران پای مسیح از در این کلبه هنوز
ملک صحبت ز کران تا به کرانم دادند
میشوم با همه پس ماندگی آخر حاجی
که به پیش آمدن کعبه نشانم دادند
رنج ویرانه نشینی چو تدارک طلبید
بهر عیش ابدی گنج روانم دادند
تا به یک بار سبک بار شود رنج خمار
ساقیان از شفقت رطل گرانم دادند
آن قدر شکر که بد ز اهل عبادت ممکن
بهر این طرفه عیادت به زبانم دادند
محتشم بهر من اندیشه ای از مرگ مدار
که به این مژده ازین ورطه امانم دادند

غزل شمارهٔ ۲۱۷


عاشقان نرد محبت چو به دلبر بازند
شرط عشق است که اول دل و دین دربازند
آن چه جان دو جهان افکند آسان بگرو
نرد شوخی است که خوبان سمنبر بازند
ز دیاری که ز یاد از همه می باید باخت
حکم ناز است که طایفه کمتر بازند
بر سر داد محبت که حسابی دگرست
بی حسابست که تا سر بود افسر بازند
نرد دعویست که چون عرصه شود تنگ آنجا
سروران افسر و بی پا و سران سر بازند
بندی شش جهتم فرد چو آن مهرهٔ نرد
کش جدا در عقب عقده ششدر بازند
هست در عشق قماری که حرج نیست در آن
گرچه بر روی مصلای پیامبر بازند
محتشم نرد ملاقات بتان باعشاق
هست خوش خاصه کز افراط مکرر بازند

غزل شمارهٔ ۲۱۸


حسن روزافزون او ترسم جهان برهم زند
فتنه ای گردد زمین و آسمان برهم زند
هرچه دوران در هم آرد از پی آزار خلق
در زمان آن فتنه آخر زمان برهم زند
فرد چون پیدا شود غارتگر عشقش ز دور
گرد او جمعیت صد کاروان برهم زند
اینک می رسد شورافکنی کز گرد راه
قلب دلها بر درد صفهای جان برهم زند
لعبتان صد جا کنند از حسن صد هنگامه گرم
چون رسد آن بت به یک لعبت نهان برهم زند
چون کند نازش کمان دلبری را چاشنی
قلب صد خیل از صدای آن کمان برهم زند
از دو لب خوش آن که من جویم به ایما بوسه ای
در قبول آهسته چشم آن دلستان برهم زند
کس چه می دانست کز طفلان اندک دان یکی
کشور دانائی صد نکته دان برهم زند
عقل کی می گفت کاید مهر پرور کودکی
چون برون از خانه چندین خانمان برهم زند
کی گمان می برد می کانشمع فانوس حجاب
چون ز عرفان دم زند صد دودمان برهم زند
صد ره اسباب ملاقات سگش از خون دل
محتشم گر در هم آرد پاسبان برهم زند

غزل شمارهٔ ۲۱۹


گر از جمال جهانتاب او نقاب کشند
جهانیان قلم رد بر آفتاب کشند
برای نیم نگه سرخوشان خواب غرور
هزار منت از آن چشم نیم خواب کشند
اگر شوی نفسی با بهشتیان همدم
دگر ز همدمی حوریان عذاب کشند
برند راه به میزان حسن چون تو سوار
شوی به ناز و بتان حلقهٔ رکاب کشند
ز طبع آب تحیر برون برد حرکت
ز صورت تو مثالی اگر بر آب کشند
غبار راه جنیبت کشان حسن تو را
بود دریغ که در چشم آفتاب کشند
سپار محتشم آخر زمام کشتی تن
به ساقیان که تو را در شط شراب کشند

غزل شمارهٔ ۲۲۰


بلا به من که ندارم غم بقا چکند
کسی که دم ز فنا زد باو بلا چکند
نشانده بر سر من بهر قتل خلقی را
من ایستاده که آن شوخ بی وفا چکند
به قتل ما شده گرم و کشیده تیغ چو آب
میان آتش و آبیم تا خدا چکند
کشی به جورم و گوئی که خونبهای تو چیست
شهید خنجر تو با جان مبتلا چکند
به دست عشق تو دادم دل و نمی دانم
که داغ هجر تو با جان مبتلا چکند
چو آشنای تو شد دل ز من برید آری
تو را کسی که به دست آورد مرا چکند
دوای عشق تو صبر است و محتشم را نیست
تو خود بگو که به این درد بی دوا چکند

غزل شمارهٔ ۲۲۱


گر بر من آرمیده سمندش گذر کند
او صد هزار تندی ازین رهگذر کند
زان لعل اگر دهد همه دشنام آن نگار
صد بار از مضایقه خونم جگر کند
چشمش چو کار من به نخستین نگاه ساخت
نگذاشت غمزه اش که نگاه دگر کند
دی گرمیش به غیر نه از روی قهر بود
افروخت آتشی که مرا گرمتر کند
پیکان او ز سینه من می کشد طبیب
کو باده اجل که مرا بی خبر کند
آواره ای کجاست که در کوی عاشقی
با خاک ره نشیند و با ما به سر کند
گر جان کشی به کین ز تن محتشم برون
باور مکن که مهر تو از دل به در کند

غزل شمارهٔ ۲۲۲


آه از آن لحظه که مجلس به غضب در شکند
دامن افشاند و می ریزد و ساغر شکند
می رود سرخوش و من بر سر آتش که چه وقت
مست باز آید و غوغا کند و درشکند
دست ز احباب ندارد چو کشد خنجز ناز
مگرش دست شود رنجه و خنجر شکند
سگ آن مست غرورم که نگه داند راه
شحنه را بر سر بازار اگر سر شکند
زده ام دوش به جرات در قصری کانجا
حاجب از جرم سجودی سر قیصر شکند
مو بر اندام شود راست مه یک شبه را
افتاب من اگر طرف کله برشکند
محتشم باده ده از خون منش کان خونخوار
نیست مستی که خمار از می دیگر شکند

غزل شمارهٔ ۲۲۳


چون باز خواهد کز طلب جوینده را دور افکند
از لن ترانی حسن هم آوازه در طور افکند
یارب چه با دلها کند محجوب خورشیدی که او
در پیکر کوه اضطراب از ذره ای نور افکند
چون بی خطر باشد کسی از شهسوار عشق وی
کو بر فرس ننهاده زین در عالمی شور افکند
بی شک رساند تیر خود آن گل رخ زرین کمال
گر در شب از یک روزه ره در دیدهٔ مور افکند
خوش بود گر از دل رسد حرف اناالحق بر زبان
غیرت به جرم کشف را ز آتش به منصور افکند
با ساقی ار نبود نهان کیفیت دیگر چه سان
آتش درین افسردگان از آب انگور افکند
بهر چه سر عشق را با بی بصر گوید کسی
بیهوده کس دارو چرا در دیده کور افکند
هرسو چراغی محتشم افروزد از رخسارها
یک شمع چون در انجمن پرتو به جمهور افکند

غزل شمارهٔ ۲۲۴


هر کسی چیزی به پای آن پسر می افکند
شاه ملک افسر گدای ملک سر می افکند
آفتاب از پرده پیش از صبح می آید برون
چون سحرگه باد از آن رخ پرده بر می افکند
سایه می افکند مرغی بر سر مجنون و من
وادی دارم که آنجا مرغ پر می افکند
چون گریزد از بلا عاشق که آن ابرو کمان
ناوک مژگان به دلها بی خبر می افکند
سایه از لطف تن پاکش نمی افتد به خاک
جامه چون آن نازنین پیکر ز بر می افکند
وه که هرچند آن مهم نزدیک می خواهد به لطف
بختم از بی طالعی ها دورتر می افکند
هرگه آن مه بر ذقن می افکند چوگان زلف
محتشم در پای او چون گوی سر می افکند

غزل شمارهٔ ۲۲۵


خدا اگر چه ز پاکان دعا قبول کند
دعا کنم من و گویم خدا قبول کند
فشاند آن که ز ما آستین رد به دو کون
کجا نیاز من بینوا قبول کند
ز روی ساعد سلطان پریده شهبازی
چگونه طعمه ز دست گدا قبول کند
در خز این درد و دوا چه بگشایند
که غیر بی جگر آنجا دوا قبول کند
بلا و عافیت آیند اگر به معرض عرض
حریف عشق بلاشک بلا قبول کند
مکن قبول ز کس دعوی محبت پاک
که درد را بگذارد دوا قبول کند
اگر قبول کند مرد هر کجا دردیست
کسی که درد ندارد کجا قبول کند
فقیه قابل عفو و فقیر نا قابل
ازین میانه کرم تا که را قبول کند
شوم چو محتشم از مقبلان راه خدا
گرم به بندگی آن بی وفا قبول کند

غزل شمارهٔ ۲۲۶

چشمت چو شهر غمزه را آرایش مژگان کند
صد رخنه زین آئین مرا در کشور ایمان کند
از کشتکان شهری پر و خلق از پی قاتل دوان
با نرگس فتان بگو تا غمزه را پنهان کند
اشک من از خواب سکون بیدار و مردم بی خبر
این سیل اگر آید چنین صدخانه را ویران کند
ماهی نهد دل بر خطر مرغ هوا یابد ضرر
آن دم که اشک و اه من در بحر و بر طوفان کند
گر مژدهٔ کشتن دهی زندانیان عشق را
صد یوسف از مصر طرب آهنگ این زندان کند
زین سان که من در عاشقی دارم حیات از درد او
میرم اگر عیسی دمی درد مرا درمان کند
گردد کمال حسن و عشق آن دم عیان بر منکران
کورا بهار خطر رسد ما را جنون طغیان کند
ای پرده دار از پیش او یک سو نشین بهر خدا
تا عرض حال خود گدا در حضرت سلطان کند
دشتی که سازد محتشم گرم از سموم آه خود
گر باد بر وی بگذرد صد خضر را بی جان کند

غزل شمارهٔ ۲۲۷

عاشق از حسرت دیدار تو آهی نکند
که درو غیر غنیمانه نگاهی نکند
آن چه با خرمن جانم بنگاهی کردی
برق هرچند بکوشد به گیاهی نکند
عشق تاراج گرت یک تنه با هر دو جهان
کرد کاری که به یک کلبه سپاهی نکند
شدم از سنگدلیهای تو خورسند به این
که کسی در دلت از وسوسه راهی نکند
منعم از ناله رسد پند دهی را که شود
هدف تیر نگاه تو و آهی نکند
من گرفتم گه نگه در تو گناهست ای بت
بنده این حوصله دارد که گناهی نکند
دیدم آن زلف و تغافل زدم آهم برخاست
نتوانست که تعظیم سیاهی نکند
آن چه با کوه شکیبم رخ تابان تو کرد
شعلهٔ آتش سوزنده به کاهی نکند
محتشم این همه از گریه نگردد رسوا
که تواند کند گاهی و گاهی نکند

غزل شمارهٔ ۲۲۸

عجب که دولت من بی بقائیی نکند
بهانه جوی من از من جداییی نکند
ز دادخواه پرست آن گذر عجب کامروز
برون نیاید و تیغ آزماییی نکند
چه دلخوشی بودم زان مسیح دم که مرا
هلاک بیند و معجز نماییی نکند
برش ادا نکنم مدعای خود هرگز
که مدعی ز حسد بد اداییی نکند
زمان وصل حبیب از پی هلاک رقیب
خوش است عمر اگر بی وفائیی نکند
نشان دهم به سگش غایبانه مردم را
که با رقیب به سهو آشنائیی نکند
چنین که گشته ز می ذوق بخش ساقی دور
عجب که محتشم از وی گداییی نکند

غزل شمارهٔ ۲۲۹

لعل تو رد شکست من زمزمه بس نمی کند
آن چه تو دوست میکنی دشمن کس نمی کند
از سخن حریف سوز آن چه تو آتشین زبان
با من خسته میکنی شعله به خس نمی کند
راحله از درت روان کردم و این دل طپان
می کند امشب از فغان آن چه جرس نمی کند
از خم زلف بعد ازین جا منما به مرغ دل
مرغ قفس شکن دگر میل قفس نمی کند
مرغ دلی که می جهد خاصه ز دام حیله ای
دانه اگر ز در بود باز هوس نمی کند
محتشم از کمند شد خسته چنان که چون توئی
می رود از قفا و او روی به پس نمی کند

غزل شمارهٔ ۲۳۰

آخر ای پیمان گسل یاران به یاران این کنند
دوستان بی موجبی با دوستداران این کنند
در ره رخشت فتادم خاک من دادی به باد
شهسواران در روش با خاکساران این کنند
مرهم از تیر تو جستم زخم بیدادم زدی
دلنوازان جان من با دل فکاران این کنند
خواستم تسکین سپند آتشت کردی مرا
ای قرار جان و دل با بی قراران این کنند
رو به شهر وصل کردم تا عدم راندی مرا
آخر ایمه با غریبان شهریاران این کنند
من غمت خوردم تو بر رغمم شدی غمخوار غیر
با حریفان غم خود غمگساران این کنند
محتشم در جان سپاری بود و خونش ریختی
ای هزارت جان فدا با جان سپاران این کنند

غزل شمارهٔ ۲۳۱

آسودگان چو نشئه درد آرزو کنند
آیند و خاک کشتهٔ تیغ تو بو کنند
یک دم اگر ستم نکنی میرم از الم
بیچاره آن کسان که به لطف تو خو کنند
ای دل رسی چه بر در بیت الحرام وصل
کاری مکن که بر رخ ما در فرو کنند
کو صبر با دو چشم نظر باز خویش را
تگزارم از حسد که نگاهی درو کنند
ساقی مزن به زهد فروشان صلای می
زین قوم بدنماست که کاری نکو کنند
از روی زاهدان نرود گرد تیرگی
صد بار اگر به چشمه کوثر وضو کنند
پویندگان خلد برین را خبر کنید
تا همچو محتشم به خرابات رو کنند

غزل شمارهٔ ۲۳۲

دل وجان و سرو تن گر به فدای تو شوند
به که نابود به شمشیر جفای تو شوند
همه جای تو چه رخسار تو واقع شده اند
سیر واقع ز تماشای کجای تو شوند
خوش ادا میکنی ای شوخ اداهای مرا
خوش ادایان همه قربان ادای تو شوند
هم بر آن ساده دلان خنده سزد هم گریه
که اسیر تو به امید وفای تو شوند
داری آن حوصله کز جان روی گر به نیاز
پادشاهان جهان جمله گدای تو شوند
دیده نمناک نگردانی اگر تشنه لبان
همه در دشت هوش کشته برای تو شوند
محتشم وای بر آن قوم که بر بستر ناز
در دل شب هدف تیر دعای تو شوند

غزل شمارهٔ ۲۳۳

رندان که نقد جان به می ناب می دهند
باغ حیات را به قدح آب می دهند
عشق تو بسته خوابم و چشمانت از فریب
دل را نوید وصل تو در خواب می دهند
بازی دهندگان وصال محال تو
ما را نشان به گوهر نایاب می دهند
فیضی که آتشین دم عیسی به مرده داد
در دیر ساقیان به می ناب می دهند
داری دوزخ که روز و شب از حسن بی زوال
پرتو به مهر و نور به مهتاب می دهند
من دل ز تودهٔ ته گلخن نمی کنم
جایم اگر به بستر سنجاب می دهند
مهر آزماست زهر وفا محتشم از آن
شیرین لبان مدام با حباب می دهند

غزل شمارهٔ ۲۳۴

ملامت گو که گاهی همچو ماه از روزنت بیند
بیاید کاشکی در روزن چشم منت بیند
سمن را رعشه درتابد که از باد سحرگاهی
براندام چو گل لرزیدن پیراهنت بیند
در آغوش خیالت جذبه ای می خواهد این مخمور
که چون آید به خود دست خود اندر گردنت بیند
به میزان نظر سنجد گرانیهای حسنت را
کسی کاندر خرام آرام چابک توسنت بیند
شناسای عیار قلب شاهی ای شهنشه کو
که توسن راندن و شاهانه ترکش بستنت بیند
تو آن شمعی که در هر محفلی کافروزدت دوران
ز آه حاضران صد شعله در پیرامنت بیند
رود بر باد گر کشت حیات محتشم زان مه
که گرد خوشه چینت را به گرد خرمنت بیند

غزل شمارهٔ ۲۳۵

دیشب که بر لبت لب جام شراب بود
بر آتش حسد دل عاشق کباب بود
در انتظار این که تو ساقی شوی مگر
جان قدح طپان و دل شیشه آب بود
من مضطرب بر آتش غیرت که دم به دم
می پرده سوز خلوتیان حجاب بود
بیدار بود دیدهٔ کید رقیب لیک
از عصمت تو چشم حوادث به خواب بود
پاست فرشته داشت که در مجلسی چنان
بودی تو مست و عاشق مسکین خراب بود
میسوختی چو ز آتش می پرده های شرم
آن کایستاده به رویت نقاب بود
ننهاد کس پیاله ز کف غیر محتشم
کز مشرب تو در قدحش خون ناب بود

غزل شمارهٔ ۱۴۷

اغیار را به صحبت جانان چه احتیاج
بی درد را به نعمت درمان چه احتیاج

در قتل من که ریخته جسمم ز هم مکوش
کشتی چو شد شکسته به طوفان چه احتیاج

نخل توام به سعی مربی ثمر مبخش
خودرسته را به خدمت دهقان چه احتیاج

کی زنده دم تو کشد منت مسیح
پاینده را به چشمهٔ حیوان چه احتیاج

از لعبتان چین به خیال تو فارغیم
تا جان بود به صورت بی جان چه احتیاج

بعد طریق کعبهٔ مقصد ز قرب دل
چون بسته شد به بستن پیمان چه احتیاج

بهر ثبوت عشق چو در بزم منکران
دل چاک شد به چاک گریبان چه احتیاج

پیش ضمیر دلبر ما فی الضمیر دان
اظهار کردن غم پنهان چه احتیاج

در فقر چون عزیزی و خواری مساویند
درویش را به عزت سلطان چه احتیاج

چون دیگریست قاضی حاجات محتشم
مور ضعیف را به سلیمان چه احتیاج

غزل شمارهٔ ۱۴۸

درختان تا شوند از باد گاهی راست گاهی کج
قد خلق از سجودت باد گاهی راست گاهی کج

ز بس حسرت که دارد بر تواضع کردن شیرین
کشد نقش مرا فرهاد گاهی راست گاهی کج

زند پر مرغ روحم چون شود از باد جولانش
اطاقه بر سر شمشاد گاهی راست گاهی کج

نزاکت بین که سروش می شود مانند شاخ گل
به نازک جنبشی از باد گاهی راست گاهی کج

بلا زه بر کمان بندد چو در رقص آن سهی بالا
کند رعنا روی بنیاد گاهی راست گاهی کج

کمان بر من کشید و دل نواز مدعی هم شد
که تیرش بر نشان افتاد گاهی راست گاهی کج

به فکر قد و زلفش محتشم دیوانه شد امشب
خیالش بس که رو می داد گاهی راست گاهی کج

غزل شمارهٔ ۱۴۹

زهی ز تو دل ناوک سزای من مجروح
دلت مباد به تیر دعای من مجروح

عجب مدان که به تیر دعا شود دل سنگ
ز شست خاطر ناوک گشای من مجروح

شکست شیشهٔ دل در کفش که می خواهد
به شیشه ریزه آزار پای من مجروح

ز خاک تربت من گل دمید و هست هنوز
ز خار گلی داغهای من مجروح

جراحت دل ریشم ازین قیاس کنید
که هست صد دل بی غم برای من مجروح

دلم ز سوزن الماس درد خون شد و گشت
درون هم از دل الماس سای من مجروح

شد از دم تو مسیحا نفس دل مرده
دواپذیر و دل بی دوای من مجروح

خدنگ هجر تو زود از کمان حادثه جست
ز ما سوا نشد و ماسوای من مجروح

نماند محتشم از دوستان دلی که نشد
ز سوز گریه بر های های من مجروح

غزل شمارهٔ ۱۵۰

به زبان خرد این نکته صریح است صریح
که نظر جز به رخ خوب قبیح است قبیح

مدعای دل عشاق بتان می فهمند
به اشارات نهانی ز عبارات صریح

آن که این حسن در اجزای وجود تو نهاد
معنی خاص ادا کرد به الفاظ فصیح

بر دل ریش چه شیرین نمکی می پاشید
در حدیث نمکین جنبش آن لعل ملیح

ما هلاکیم و نصیب دگران آب حیات
ما خرابیم و طبیب دگرانست مسیح

این که دل دیده شکست از تو درستست درست
این که بیمار تو گردیده صحیح است صحیح

محتشم کز تو به یک پیک نظر گشته هلاک
چشم حسرت به رخت دوخته چون صید ذبیح

غزل شمارهٔ ۱۵۱

ای لبت زنده کرده نام مسیح
به روان بخشی کلام فصیح

چهره ای داری از شراب صبوح
همچو خورشید نیم روز صبیح

هرچه می خواهی از جفا میکن
که صبیحی و نیست از تو قبیح

از شکر خوش ترست و شیرین تر
سخن تلخ از آن لبان ملیح

دیشبت به رکنابه بود مدار
کرده ای امشب آن کنابه صریح

از تو مائیم خسته و بیمار
دگران جمله سالمند و صحیح

آن صنم می زند خدنگ جفا
محتشم دست و پا چو صید ذبیح

غزل شمارهٔ ۱۵۲

دوش گفتند سخنها ز زبان تو صریح
لله الحمد که شد کین نهان تو صریح

بود عاشق کشی اندر همه عهدی پنهان
آخر این رسم نهان شد به زمان تو صریح

خوش برانداخته ای پرده که در خواهش می
هست در گوش من امشب سخنان تو صریح

دوش در مستی از آن رقعه نویسی هر حرف
که دلت داشت نهان کرد بیان تو صریح

آن که می داشت عبور تو به مسجد پنهان
دوش می داد به میخانه نشان تو صریح

با تو هم دشمنی غیر عیان شد امروز
بس که سوگند غلط خورد به جان تو صریح

به کنایت سخن از جرم کسی گفتی و گشت
کینهٔ محتشم از حسن بیان تو صریح

غزل شمارهٔ ۱۵۳

غیر مگذار که در بزم تو آید گستاخ
گرم صحبت شود و با تو درآید گستاخ

در فریبنده سخنها چو دمد باد فسون
برقع از چهرهٔ شرم تو گشاید گستاخ

به نگاه تو چو از لطف بشارت یابد
به اشارت ز لبت بوسه رباید گستاخ

دست جرات چو گشاید ز خیالات غلط
دستیازی به خیال تو نماید گستاخ

آن که پنهان کندت سجده چو می با تو کشد
آید و رخ به کف پای تو ساید گستاخ

هست شایستهٔ فیض نظر پاک بتی
که نظر در رخش از بیم نشاید گستاخ

محتشم بلبل باغ تو شد اما نه چنان
که در اندیشهٔ گل نغمه سراید گستاخ

غزل شمارهٔ ۱۵۴

زهی به دور تو آئین دلبران منسوخ
ز طور تازه تو طور دیگران منسوخ

ز شهرت حسد اهل حسن برتو شده
حدیث یوسف و رشک برادران منسوخ

دلم نهاد بنای محبت چو توئی
محبت دگران شد بنا بر آن منسوخ

حدیث درد مرا دهر در میان انداخت
که شد حدیث دگر درد پروران منسوخ

لب زمانه به حرف سمنبری جنبید
که ساخت حرف تمام سمن بران منسوخ

خبر نداری از آن چاکری که خواهد کرد
بر تو خدمت صد ساله چاکران منسوخ

هنوز محتشم این نظم تازه شهرت بود
که گشت نظم جمیع سخنوران منسوخ

غزل شمارهٔ ۱۵۵


ای تو مجموعهٔ شوخی و سراپای تو شوخ
جلوهٔ شوخ تو رعنا قد رعنای تو شوخ

همهٔ اطوار تو دلکش همهٔ اوضاع تو خوش
همهٔ اعضای تو شیرین همهٔ اجزای تو شوخ

سر حیرانی چشمم ز کسی پرس ای گل
کافریدست چنین نرگس شهلای تو شوخ

فتنه در مملکت دل نکند دست دراز
به میان ناید اگز از طرفی پای تو شوخ

جامهٔ ناز به قد دگران شد کوتاه
خلعت حسن چو شد راست به بالای تو شوخ

نیست همتای تو امروز کسی در شوخی
ای همان گوهر یکتای تو همتای تو شوخ

محتشم بود ز ثابت قدمان در ره عشق
بردباری دلش از جا حرکتهای تو شوخ

غزل شمارهٔ ۱۵۶


چو یار تیغ ستیز از نیام کین بدر آرد
زمانه دست تعدی ز آستین بدر آرد

زند چو غمزهٔ و خویش را به لشگر دلها
کرشمه صد سپه فتنه از کمین بدر آرد

اگر ز شعبدهٔ عشق گم شود دل خلقی
چو بنگری سر از آن جعد عنبرین بدر آرد

امین عشق گذارد نگین مهر چو بر دل
ز خاک صبح جزا مهر آن زمین بدر آید

پس از هزار محل جویمش جریده جویابم
فلک ز رشگ نگهبانی از زمین به در آرد

نهان به کس منشین و چنان مکن که جنونم
گرفته دامنت از بزم عیش تن بدر آرد

رسد نسیم گل پند محتشم به تو روزی
که سبزه است سر از اوراق یاسمین بدر آرد

غزل شمارهٔ ۱۵۷


رفتی جهان پناها اقبال رهبرت باد
ظل همای دولت گسترده بر سرت باد

دولت که یاریت کرد پیوسته باد یارت
ایزد که داورت ساخت همواره یاورت باد

ای پر گشاده شهباز هرجا کنی نشیمن
چون بیضهٔ چرخ نه تو در زیر شهپرت باد

نسبت به شانت از من ناید اگر دعائی
گویم همین که عالم یک سر مسخرت باد

هر جوشنی که شبها من از دعا بسازم
روزی که فتنه بارد چون جامه در برت باد

خورشید با کواکب تا گرد دهر گردد
جبریل با ملایک در پاس لشگرت باد

هر جا زنی سرادق با هم دمان صادق
خورشید شمع مجلس جمشید چاکرت باد

تا موکب جلالت در ملک خویش گنجه
افزوده بر ممالک صد ملک دیگرت باد

تا نطق محتشم را ممکن بود تکلیم
هم داعی فدائی هم مدح گسترت باد

غزل شمارهٔ ۱۵۸


زندگانی بی غم عشق بتان یکدم مباد
هر که این عالم ندارد زنده در عالم مباد

باد عمرم آن قدر کز شاخ وصلت برخورم
ور نمی خواهی تو بر خورداریم آن هم مباد

بی خدنگت یاددارم صد جراحت بر جگر
هیچ کس را این جراحتهای بی مرهم مباد

گر ز حرمانش ندارم زندگی بر خود حرام
مرغ روحم در حریم حرمتش محرم مباد

روز وصل دلبران گر شد نصیب دیگران
سایهٔ شبهای هجرت از سرما کم مباد

گفتمش کز درد عشقت غم ندارم در جهان
گفت هر عاشق که دردی دارد او را غم مباد

گر نباشد محتشم خوش دل به دور خط دوست
از بهار حسن او مرغ دلم خرم مباد

غزل شمارهٔ ۱۵۹


شهریارا صاحبا رفتی خدا یار تو باد
صاحب این بیستون خرگه نگهدار تو باد

در جهانگیری به یک گردش سراپای جهان
همچو مرکز در میان خط پرگار تو باد

کارفرمای قضا کاین برگ و سامان شغل اوست
دایم اندر شغل سامان دادن کار تو باد

ار جهاد حیدری ور دفع اعدا میکنی
دین ایزد را مدد ایزد مددکار تو باد

چشم دشمن تا نبیند روی نصرت را به خواب
خار در چشمش ز دست بخت بیدار تو باد

خصم کز رشک تو خونها خورد بهر جبر آن
در غزا خونش غذای تیغ خون بار تو باد

محتشم از بهر فتح و نصرت آن کامجو
لطف یزدان متفق به ایمن گفتار تو باد

غزل شمارهٔ ۱۶۰


دل مایل تو شد که سیه رو چو دیده باد
خون گشته قطره قطره ز مژگان چکیده باد

جان نیز گشت پیرو دل کز ره اجل
خاری به پای بیهوده گردش خلیده باد

تن هم نمی کشد ز رهت پا بگفت من
کز سر کشی به دار سیاست کشیده باد

تو قبلهٔ رقیبی و من در سجود تو
کز بار مرگ پشت امیدم خمیده باد

با آن که می بری همه دم نام مدعی
نام تو می برم که زبانم بریده باد

با آن که غیر دامن وصلت گرفته است
من زنده ام که جیب حیاتم دریده باد

گر مرغ روحم محتشم از باغ روی تو
دل برندارد از چمن تن پریده باد

غزل شمارهٔ ۱۶۱


تا اختیار خود به رقیب آن نگار داد
ناچار ترک او دل بی اختیار داد

تا او قرار داد که نبود جدا ز غیر
غیرت میان ما به جدائی قرار داد

من خود خراب از می حرمان شدم رقیب
داد طرب به مجلس آن میگسار داد

من بار راه هجر کشیدم جهان
او غیر را به بارگه وصل بار داد

من کلفت خمار کشیدم بناخوشی
او غیر را ز وصل می خوش گوار داد

آن پر خلاف وعده مرا بهر قتل نیز
صد انتظار داد ازین انتظار داد

گو محتشم به خواب عدم رو که دیگری
پاس درش بدیدهٔ شب زنده دار داد

غزل شمارهٔ ۱۶۲


خلل به دولت خان جهانستان مرساد
به آن بهار ظفر آفت خزان مرساد

اگر ز جیب زمین فتنه ای برآرد سر
به آن بلند به رکاب سبک عنان مرساد

وگر ز ذیل فلک آفتی فرو ریزد
به آن مه افسر بهرام پاسبان مرساد

جهان اگر به مثل کام اژدها گردد
به آن وجود مبارک گزند آن مرساد

به این و آن چو رسد مژده های اهل زمین
نوید نصرت او جز ز آسمان مرساد

به دامنش که زمین روب اوست بال ملک
غباری از فتن آخر الزمان مرساد

ز راه دور عدم هر که بی محبت او
فتد به راه به دروازه جهان مرساد

چو محتشم کند از دل دعای دولت خان
به غیر بانگ اجابت بگوش جان مرساد

غزل شمارهٔ ۱۶۳


روزگاری رفت و از ما نامدت یک بار یاد
دردمندان فراموش کرده را میدار یاد

بی تکلف خوش طبیب مشفقی کز درد تو
مردم و هرگز نکردی از من بیمار یاد

گردد از قحط طراوت چون گلت بی آب و رنگ
خواهی آوردن بسی زین دیدهٔ خونبار یاد

من که دایم سر گران بودن ز لطف اندکت
این زمان زان لطف اندک می کنم بسیار یاد

یاد می کردم ز سال پیش یاد از قید عشق
فارغم امسال اما می کنم از یار یاد

با وجود رستگاری در صف زنهاریان
می کنم صد ره دمی زان تیغ با زنهار یاد

کی جدائی زان فراموشکار کردی محتشم
گر گمان بردی که خواهد کردش این مقدار یاد

غزل شمارهٔ ۱۶۴


چو تو را به قصد جولان سم بادپا بجنبد
لب سنگ خاره شاید که پی دعا بجنبد

چو به محشر اندر آئی دو جهان بناز کشته
عجب ار به دست فرمان قلم جزا بجنبد

چه خجسته جلوه گاهی که به عزم رقص آنجا
قدم آورد به جنبش که زمین ز جا بجنبد

فکند نسیم عشقت به جهان قدس اگر ره
ز هوس منزه آن را به دل این هوا بجنبد

دهد آن زمان هوس را رگ ذوق من به جنبش
که رکاب عزم آن مه پی قتل ما بجنبد

سخن از ره دو دیده به حریم دل نهدرو
به اشارهٔ ابروی او چو ز گوشه ها بجنبد

همهٔ خسروان معنی علم افکنند گاهی
که خیال محتشم را قلم لوا بجنبد

غزل شمارهٔ ۱۶۵


نخواهم از جمال عالم آشوبت نقاب افتد
که من دیوانه گردم بازو خلقی در عذاب افتد

ز بس لطف من و اندام زیبایت عجب دارم
که دیبا گر بپوشی سایه ات بر آفتاب افتد

اگر در خواب بینم پیرهن را بر تنت پیچان
تنم از رشگ آن بر بستر اندر پیچ و تاب افتد

غنود آن نرگس و شد بر طرف غوغا ز هر گوشه
ز بد مستی که بزم آراید و ناگه به خواب افتد

چسان پنهان کنم از همنشینان مهر مه روئی
که چون نامش برآید جان من در اضطراب افتد

ز هجر افتادم از دریوزه وصلش چو گمراهی
که جوید آب و با چندین مشقت در سراب افتد

ندارد محتشم تاب نظر هنگام لطف او
معاذالله اگر بر من نگاهش از عتاب افتد

غزل شمارهٔ ۱۶۶


دلی دارم که از تنگی درو جز غم نمی گنجد
غمی دارم ز دلتنگی که در عالم نمی گنجد

چو گرد آید جهانی غم به دل گنجد سریست این
که در جائی به این تنگی متاع کم نمی گنجد

طبیبا چون شکاف سینه پر گشت از خدنگ او
مکش زحمت که در زخمی چنین مرهم نمی گنجد

سپرد امشب ز اسرار خود آن شاه پریرویان
به من حرفی که در ظرف بنی آدم نمی گنجد

تو ای غیر این زمان چون در میان ما و یار ما
به این نامحرمی گنجی که محرم هم نمی گنجد

مکن بر محتشم عرض متاعی جز جمال خود
که در چشم گدایان تو ملک جم نمی گنجد

غزل شمارهٔ ۱۶۷


دلم از غمش چه گویم که ره نفس ندارد
غم او نمی گذارد که نفس نگه ندارد

چه ز مزرع امیدم دمد از جفای ترکی
که ز ابر التفاتش همه تیغ و تیر بارد

تن خویش تا سپردم به سگش ز غیرت آن
که خدنگ نیمه کش را نفسی نگاه دارد

ز نشستنش به مسجد به ره نیاز زاهد
شده یک جهت نمازی به دو قبل می گذارد

تو که داغ تیره روزی نشمرده ای چه دانی
شب تار محتشم را که ستاره می شمارد

غزل شمارهٔ ۱۶۸


فضای کلبهٔ فقر آن قدر صفا دارد
که پادشاه جهان رشگ بر گدا دارد

بخشت زیر سر و خواب امن و کنج حضور
کسی که ساخت سر سروری کجا دارد

دلی که جا به دلی کرد احتیاج کجا
به کاخ دلکش و ایوان دلگشا دارد

ندای ترک تکبر صفیر آن مرغ است
که جا بگوشهٔ ایوان کبریا دارد

وجود ما به امید نوازش تو بس است
که احتیاج به یک ذره کیمیا دارد

شکفته قاصدی از ره رسید ای محرم
برو ببین چه خبر از نگار ما دارد

اگر حبیب توئی مشکلی ندارد عشق
اگر طبیب توئی درد هم دوا دارد

چو کشتیم بدو عالم ز من مجو بحلی
که کشتهٔ تو ازین بیش خون بها دارد

بسوز محتشم از آفتاب نقد و بساز
که روز هجر شب وصل در قفا دارد

غزل شمارهٔ ۱۶۹


تنی زلال وش آن سرو گل قبا دارد
که موج از اثر جنبش صبا دارد

شب آمد و سخن از کید مدعی می گفت
ازین سخن دگر آیا چه مدعا دارد

رقیب جان برد از هجر و بر خورد ز وصال
من از فراق بمیرم خدا روا دارد

ز حال آن بت بیگانه وش خبر پرسید
که باد می وزد و بوی آشنا دارد

رکاب خشم برای که کرده باز گران
تحملت که عنان کرشمه ها دارد

فتاده بس که حدیث من و تو در افواه
بهر که می نگرم گفتگوی ما دارد

به محتشم تو مزن طعنه گر ندارد هیچ
اگرچه هیچ ندارد نه خود تو را دارد

غزل شمارهٔ ۱۷۰


سبکجولان سمندی کان پری در زیر ران دارد
به رو بسیار می لرزم که باری بس گران دارد

من سر گشتهٔ بی دست و پا گرچه عنانش را
به میلش می کشم از یک طرف نازش عنان دارد

خدنگی کز شکاری کرده دشت عشق را خالی
هنوز از ناز ترک غمزهٔ او در کمان دارد

ندارد جز هوای بر مجنون محمل لیلی
زمام ناقه محمل کش اما ساربان دارد

چه بودی گر نبودی پای بست تربیت چندین
سبک پرواز شاهینی که قصد مرغ جان دارد

تو هستی یوسف اما نیست یعقوب تو معصومی
که از آسیب گرگت زاری او در امان دارد

به کذبت تا نگردد جامهٔ معصومی آلوده
حذر کن خاصه از گرگی که سیمای شبان دارد

ز جام حسن حالا سر خوشی اما نمی دانی
که این رطل گران در پی خمار بی کران دارد

از آن آتش زبان دیگر چه داری محتشم در دل
مگر تا عاشق از وی سر دل اندر زبان دارد

غزل شمارهٔ ۱۷۱


به پیش اختر حسن تو مهر تاب ندارد
جهان به دور تو حاجت به آفتاب ندارد

زمام کشتی دل تا کسی نداده به عشقت
خبر ز جنبش دریای اضطراب ندارد

نماند کس که به خواب جنون نرفت ز چشمت
جز آن که عقل به ذاتش گمان خواب ندارد

بهر زه چند نهفتن رخی که شعشعهٔ آن
نهفتگی ز نظرها به صد حجاب ندارد

میان چشم من و روی اوست صحبت گرمی
که تاب گرمی آن پردهٔ حجاب ندارد

جهان عشق چه بی قید عالمی است که آنجا
شه جهان ز گدای در اجتناب ندارد

بر آستانهٔ حکم ایاز هیچ غلامی
سر نیاز چو محمود کامیاب ندارد

شنیدم آمده صبر از پی تسلیت ای دل
بگو دمی بنشیند اگر شتاب ندارد

مگر ندیده ای اندر صف نظار گیانم
که در کمان نگهت ناوک عتاب ندارد

بهشت وصل توام کشت ز اختلاط رقیبان
من و فراق تو کان دوزخ این عذاب ندارد

سئوالهاست ز رازم رقیب پرده در تو را
که گر سکوت نورزد یکی جواب ندارد

به پرسش سگ خویش آمدی و یافت حیاتی
اگر به کعبه روی آن قدر ثواب ندارد

قدم دریغ مدار از سرم که جز تو طبیبی
دوای محتشم خسته خراب ندارد

غزل شمارهٔ ۱۷۲


کدام صحبت پنهان تو را چنین دارد
که رخش رفتنت از بزم ما به زین دارد

ز پند پشت کمانت که سخت کرده چنین
که پیش ما همه دم ابروی تو چنین دارد

ز اختلاط نسیمی مگر هوا زده ای
که لاله در چمنت رنگ یاسمین دارد

گداز یافتهٔ سیمت کدام گرم نگاه
نظر بر آن تن و اندام نازنین دارد

ترست دامن پاکت بگو که مستی عشق
به گریه روی که پیش تو بر زمین دارد

ز داغهایی که خونابه چیده پیرهنت
که لاله رنگ نشانها بر آستین دارد

ز تاب زلف تو پیداست حال آن رگ جان
که اتحاد بر آن موی عنبرین دارد

چرا نمی نگرد نرگست دلیر به کس
ز گوشه ها نظری گر نه در کمین دارد

چگونه دست بدارد ز دامنت عاشق
که وعدهٔ تو به نو عاشقان یقین دارد

تغافل تو در آن بزم مرگ صد شیداست
کسی کجاست که امشب تو را بر این دارد

نشست محتشم از غم میان انجم اشک
که از بتان صنمی انجمن نشین دارد

غزل شمارهٔ ۱۷۳


دیگر که هوای گل خود روی تو دارد
سیلاب سرشک که سر کوی تو دارد

بر هم زده دارد گل نازک ورقت را
آن باد مخالف که گذر سوی تو دارد

عشق تو چه عام است که هرکس به تصور
آئینهٔ خاصی ز مه روی تو دارد

هر شیفته کز جیب جنون سر بدر آرد
بر گردن دل سلسله از موی تو دارد

هر مرغ محبت که به آهنگ دمی خاست
شهبال توجه ز دو ابروی تو دارد

هر دام که افکنده فلک در ره صیدی
پیوند بسر رشتهٔ گیسوی تو دارد

هر بی سر و پا را که خرد راند چه دیدم
مجنون شده سر در پی آهوی تو دارد

هر تیر که عشق از سر بازیچه رها کرد
زور اثر قوت بازوی تو دارد

هر خیمه که از وسوسه زد خانهٔ سیاهی
آن خیمه ستون از قد دل جوی تو دارد

هر باد که جائی گل عشقی شکفانید
چون نیک رسیدیم به او بوی تو دارد

گر بوالهوسی یک غزل محتشم آموخت
صد زمزمه با لعل سخنگوی تو دارد

غزل شمارهٔ ۱۷۴


طبیب من ز هجر خود مرارنجور می دارد
مرا رنجور کرد از هجر و از خود دور می دارد

چو عذری هست در تقصیر طاعت می پرستان را
امام شهر گر دارد مرا معذور می دارد

به باطن گر ندارد زاهد خلوت نشین عیبی
چرا در خرقهٔ خود را این چنین مستور می دارد

اگر بینی صفائی در رخ زاهد مرو از ره
که صادق نیست صبح کاذب اما نور می دارد

سیه روزم ولی هستم پرستار آفتابی را
که عالم را منور در شب دی جور میدارد

طلب کن نشئه زان ساقی که بیمی چشم خوبان را
به قدر هوش ما گه مست و گه مخمور میدارد

پس از یک مردمی گر میکنی صد جور پی درپی
همان یک مردمی را محتشم منظور می دارد

غزل شمارهٔ ۱۷۵


مرا خیال تو شبها به خواب نگذارد
چو تن به خواب دهم اضطراب نگذارد

خیال آرزوئی می پزم که می ترسم
اگر تو هم بگذاری حجاب نگذارد

به طرف جوی اگر بگذری به این حرکات
خرامش تو تحرک در آب نگذارد

تو گرم قتل اجل نارسیده ای که شوی
فلک به سایه اش از آفتاب نگذارد

به من کسی شده خصم ای اجل که در کارم
عنان به دست تو سنگین رکاب نگذارد

ز ناز بسته لب اما به غمزه فرموده
که یک سوال مرا بی جواب نگذارد

هزار جرعه دهد عشوه اش به بوالهوسان
چو دور محتشم آید عتاب نگذارد

غزل شمارهٔ ۱۷۶


چند عمرم در شب هجران به ماتم بگذرد
مرگ پیش من به از عمری که در غم بگذرد

بی تو از عمرم دمی باقیست آه ار بعد ازین
بر من از ایام هجران تو یکدم بگذرد

هیچ دانی چیست مقصود از حیات آدمی
یکدمی کزعمر با یاران همدم بگذرد

گر بگفت دوست خواهد از حریفان عالمی
مرد آن بادش که می گفت از دو عالم بگذرد

خیل سلطان خیالت کز قیاس آمد برون
بگذرد در دل دمی صد بار اگر کم بگذرد

ای که باز از کین ما دامن فراهم چیده ای
دست ما و دامن مهر تو کین هم بگذرد

محتشم بیمار و جانش بر لب از هجران توست
کاش بر وی بگذری زان پیش کز هم بگذرد

غزل شمارهٔ ۱۷۷


بس که روز و شبم از دل سپه غم گذرد
کاروان طرب و شادی از آن کم گذرد

لرزه ام بر رگ جان افتد و افتم درپات
باد اگر از سر آن طره پرخم گذرد

از خیالش خجلم بس که شب و روز مرا
در دل پر شرر و دیدهٔ پر نم گذرد

چون غجک دم به دم آید ز دلم نالهٔ زار
تیر عشق از رگ جان بس که دمادم گذرد

ملکی ماه زمین گشته که از پرتو او
هر شب از غرفهٔ مه نعرهٔ آدم گذرد

اگر از سوختن داغ کشد دست اولی است
هر که در خاطرش اندیشه مرهم گذرد

محتشم را دم آخر چو رسیدی بر سر
آن قدر بر سر اوباش که از هم گذرد

غزل شمارهٔ ۱۷۸


شبی که بر دلم آن ماه پاره می گذرد
مرا شرارهٔ آه از ستاره می گذرد

خراش دل ز سبک دستی کرشمهٔ او
به نیم چشم زدن از شماره می گذرد

دلم بر آتش غیرت کباب می گردد
چو تیرش از جگرپاره پاره می گذرد

ز رخش صبر و شکیبائی آن گزیده سوار
پیاده می کندم چون سواره می گذرد

مشو به سنگدلیهای خویشتن مغرور
که تیر آه من از سنگ خاره می گذرد

تو ای طبیب ازین گرمتر گذر قدری
بر آن مریض که کارش ز چاره می گذرد

به صد فسون بتان محتشم ز دین نگذشت
ولی اگر تو کنی یک اشاره می گذرد

غزل شمارهٔ ۱۷۹


روز محشر که خدا پرسش ما خواهد کرد
دل جدا شکر تو و دیده جدا خواهد کرد

جان غم دیده که آمد به لب از هجرانت
تا کند عمر وفا با تو وفا خواهد کرد

غیر را میکشی امروز و حسد می کشدم
که ملاقات تو فردای جزا خواهد کرد

کرم ناساخته جا می کند اینها در بزم
سر چو از باده کند گرم چها خواهد کرد

کرده رسوای دو عالم لقبم چون نکند
که به حشرم دگر انگشت نما خواهد کرد

کرده صد کار به دشمن مرض هجر کنون
مانده یک کار همانا که خدا خواهد کرد

محتشم عاقبت آن شوخ وفا کیش ز رحم
صبر کن صبر که درد تو دوا خواهد کرد

غزل شمارهٔ ۱۳۸

کدام سرو ز سنبل نهاده بند به پایت
که برده دل ز تو ای دلبران شهر فدایت

غم که کرده خلل در خرام چابکت ای گل
ز رهگذر که در پاخلیده خارجفایت

سیاست که ز اظهار عشق کرده خموشت
که حرف مهر کسی سر نمی زند ز ادایت

اشارت که سرت را فکنده پیش به مجلس
که بسته راه نگه کردن حریف ربایت

سفارش که تو را راز دار کرده بدین سان
که مهر حقه راست لعل روح فزایت

گهی به صفحهٔ رو زلف می نهی که بپوشد
شکسته رنگی رخسار آفتاب جلایت

گهی به سنبل مو دست میکشی که نگردد
دلیل عاشقی آشفتگی زلف دوتایت

تو از کجا و گرفتن به کوی عشق کسی جا
سگ تصرف آن دلبرم که برده ز جایت

اگر نه جاذبهٔ عاشقی بدی که رساندی
عنان کشان ز دیار جفا به ملک وفایت

متاز کم ز نکویان سمند ناز که هستی
تو از برای یکی زار و صد هزار برایت

به محتشم که سگ توست راز خویش عیان کن
که چون جریده به آن کو روی دود ز قفایت

غزل شمارهٔ ۱۳۹

به قصد جان من در جلوه آمد قد رعنایت
به قربانت شوم جانا بمیرم پیش بالایت

ازین بهتر نمی دانم طریق مهربانی را
که ننشینم ز پا تا جان دهم از مهر در پایت

توانم آن زمان در عشق لاف دردمندی زد
که از درمان گریزم تا بمیرم در تمنایت

خوش آن مردن که بر بالین خویشت بینم و باشد
اجل در قبض جان تن مضطرب من در تماشایت

چو روز مرگ دوزندم کفن بهر سبکباری
روان کن جانب من تاری از جعد سمن سایت

چو روی منکران عشق در محشر سیه گردد
نشان رو سفیدیهای ما بس داغ سودایت

چه مردم کش نگاهست این که جان محتشم بادا
بلا گردان مژگان سیاه و چشم شهلایت

غزل شمارهٔ ۱۴۰

زهی گشوده کمند بلا سلاسل مویت
مهی نبوده بر اوج علا مقابل رویت

خوشم به لطف سگ درگهت که در شب محنت
رهی نموده ز روی وفا به سایل کویت

طرب فزا شده دشت جنون که خاک من آنجا
بباد رفته ز سم سمند بادیه پویت

رواج مشگ ختن چون بود که هست صبا را
هزار نافه گشائی ز جعد غالیه بویت

نهان ز غیر حدیث صبا بپرس خدا را
دمی که آید ازین ناتوان خسته به سویت

اگر به زلف تو بستم دلی مرنج که هر سو
یکی نه صد دل دیوانه بسته است به مویت

مرا چه غم که دل خسته رام شد به غم تو
درین غمم که مبادا شود رمیده ز خویت

تو دست برده به چوگان و خلق بهر تماشا
ز هر طرف سوی میدان به سر دویده چو گویت

وصال اگر طلبد محتشم بس این که بر آن کو
دمی برآئی و بیند ز دور روی نکویت

غزل شمارهٔ ۱۴۱

عمرها فکر وصال تو عبث بود عبث
عشق بازی به خیال تو عبث بود عبث

سالها قطره زدن مور ضعیفی چو مرا
در پی دانهٔ خال تو عبث بود عبث

از تو هرگز چو سرافراز به سنگی نشدیم
میوهٔ جستن ز نهال تو عبث بود عبث

بی لبت تشنه چو مردیم شکیبائی ما
در تمنای زلال تو عبث بود عبث

پر برآتش زدن مرغ دل ما ز وفا
بر سر شمع جمال تو عبث بود عبث

به جوابی هم ازو چون نرسیدی ای دل
زان غلط بخش سئوال تو عبث بود عبث

محتشم فکر من اندر طلب او همه عمر
چون خیالات محال تو عبث بود عبث

غزل شمارهٔ ۱۴۲

دادم از دست برون دامن دلبر به عبث
به گمانهای غلط رفتم از آن در به عبث

چهرهٔ عصمت او یافت تغییر به دروغ
مشرب عشرت من گشت مکدر به عبث

تیره گشت آینهٔ پاکی آن مه به خلاف
شد سیه روز من سوخته اختر به عبث

بود در قبضهٔ تسخیر من اقلیم وصال
ناکهان باختم آن ملک مسخر به عبث

وصل هر نقد که در دامن امیدم ریخت
من بی صرفه تلف ساختم اکثر به عبث

جامهٔ هجر که بر قامت صبر است دراز
بر قد خویش بریدم من ابتر به عبث

محتشم گر نشد آشفته دماغت ز جنون
به چه دادی ز کف آن زلف معنبر به عبث

غزل شمارهٔ ۱۴۳

سالها از پی وصل تو دویدم به عبث
بارها در ره هجر تو کشیدم به عبث

بس سخنها که به روی تو نگفتم ز حجاب
بس سخنها که برای تو شیندم به عبث

تا دهی جام حیاتی من نادان صدبار
شربت مرگ ز دست تو چشیدم به عبث

تو به دست دگران دامن خود دادی و من
دامن از جمله بتان بهر تو چیدم به عبث

من که آهن به یک افسانه همی کردم موم
صدفسون بر دل سخت تو دمیدم به عبث

گرد صدخانه به بوی تو دویدم ز جنون
جیب صد جامه ز دست تو دریدم به عبث

محتشم بادهٔ محنت ز کف ساقی عشق
تو چشیدی به غلط بنده کشیدم به عبث

غزل شمارهٔ ۱۴۴

زهی طغیان حسنت بر شکیب کار من باعث
ظهورت بر زوال عقل دعوی دار من باعث

ندانم از تو هر چند از ستم فرمائی آزارم
که آن حسن ستم فرماست بر آزار من باعث

تو تا غایت نبودی خانمان ویران کن مردم
تو را شد بر تطاول پستی دیوار من باعث

ز کس حرمت دوشم چه خود را دور میداری
که ایمای تو شد بر جرات اغیار من باعث

خدا خون جهانی از تو خواهد خواست چون کرده
جهان را بر خرابی دیدهٔ خونبار من باعث

دگر در عشوه خواهم کرد گم ضبط زبان تا کی
شود لطف کمت بر رنجش بسیار من باعث

سبک کردم عیار خویش از این غافل که خواهد شد
بر استیلای نازش خفت مقدار من باعث

گره بر رشتهٔ ذکر ملایک می تواند زد
سر زلفت که شد بر بستن زنار من باعث

گزیدم صد ره انگشت تحیر چون ز محرومی
به زیر تیغ شد بر زخم او زنهار من باعث

ز ذوق امروز مردم حال غیر از وی چو پرسیدم
که بر اعراض پنهانی شد استغفار من باعث

غم او محتشم بستی در نطقم اگر گه
نگشتی اقتضای طبع بر گفتار من باعث

غزل شمارهٔ ۱۴۵

گلخنیان تو را نیست به بزم احتیاج
کار ندارد به آب مرغ سمندر مزاج

رتبه به اسباب نیست ورنه چو بر آشیان
هد هد نادان نشست صاحب تختست و تاج

از همه ترکان ستاند هندوی چشم تو دل
از همه شاهان گرفت شحنهٔ حسن تو باج

گرچه تو را از ازل حسن خدا داد بود
عشق که بود این که داد حسن تو را این رواج

هر طرف از دلبران ملک ستاننده ایست
از طرفی کن خروج از همه بستان خراج

آن چه بر ایوب رفت نیست خوش اما خوشست
مرد که دارد شکیب درد که دارد علاج

خشم و تغافل به دست ورنه ازو محتشم
جور دمادم خوش است نیست به لطف احتیاج

غزل شمارهٔ ۱۴۶

گر به دردم نرسد آن بت غافل چه علاج
ور کشد سر ز علاج من بی دل چه علاج

کار بحر هوس از رشگ به طوفان چو کشید
غیر زورق کشی خویش به ساحل چه علاج

قتل شیرین چو شد از تلخی جان کندن صبر
غیر منت کشی از سرعت قاتل چه علاج

دست غم زنگ ز پیشانی خدمت چو زدود
جز به تقصیر شدن پیش تو قایل چه علاج

نیم بسمل شده را خاصه به تیغ چو توئی
جز نهادن سر تسلیم به سمل چه علاج

نقد دین گرچه ندادن ز کف اولی ست ولی
ترک چشم تو چو گردیده محصل چه علاج

گو دل تازه جنون باش به زلفش دربند
اهل این سلسله را جز به سلاسل چه علاج

محتشم رفتن از آن کوست علاج دل تو
لیک چون رفته فروپای تو در گل چه علاج

غزل شمارهٔ ۲۷۰

غمزه اش دست چو بر غارت جان بگشاید
فتنهٔ صد ناوک پر کش ز کمان بگشاید
گر اشارت کند آن غمزه به فصاد نظر
در شب تار به مژگان رگ جان بگشاید
زان اشارت به عبارت چه رسد نوبت حرف
سحر بندد لب و اعجاز زبان بگشاید
با ته پیرهنش چون ببر آرم که فتد
رعشه بر دست تصرف چو میان بگشاید
سازدم چون تف صحرای جنون سایه طلب
مرغ غم بال کران تا به کران بگشاید
بهر خاشاک دل ما شده گرداب بلا
اژدهائی که پی طعمه دهان بگشاید
صبح محشر نفس صور چو افتد به شمار
دادخواهان تو را راه فغان بگشاید
تا شه وصل به دولت نزند تخت دوام
کی در مملکت امن و امان بگشاید
باد سرگشته به راه غمت آن سست قدم
که چو پر کار بهم کام گران بگشاید
مدعی را ببر آن گونه به گردون که دلم
رشته از بال و پر مرغ کمان بگشاید
می بکش با کس و مگذار که آه من زار
پرده از چهرهٔ صد راز نهان بگشاید
کاه دیوار شدن محتشم اولیست که عشق
کوچه ای هست که راه تو از آن بگشاید

غزل شمارهٔ ۲۷۱

ازین لیلی و شانم خاطر ناشاد نگشاید
به جز شیرین کسی بند از دل فرهاد نگشاید
چمن از دل گشایانست اما بر دل بلبل
که دارد قید گل از سنبل و شمشاد نگشاید
رگ باریک جانم خود به مژگان سیه بگشا
که بیمار تو را این مشکل از فصاد نگشاید
نخواهی داد اگر داد کسی رخ بر کسی منما
که دیگر دادخواهان را رگ فریاد نگشاید
تو ای دل چون به بسمل لایقی بگذر ز آزادی
که بنداز گردن صیدی چنین صیاد نگشاید
بزور دست و پائی بندهٔ خود را دگر بگشا
که روزی راه طعن بندهٔ آزاد نگشاید
ز آه من گشادی بر در آن دل نشد پیدا
دلی کز سنگ بادش لاجرم از باد نگشاید
گشاد درد زین کاخ از درون جستم ندا آمد
که از بیرون در این خانه گر بگشاد نگشاید
بگو ای محتشم با ناصح خود بین که بی حاصل
زبان طعنه برمجنون ما در زاد نگشاید

غزل شمارهٔ ۲۷۲

گر از درج دهانش دم زنم از من به تنگ آید
ور از خوی بدش گویم سخن به جنگ آید
به پردازم به تیر از دل کشیدن کو برآرد پر
ز بس کز شست او بر دل خدنگ بی درنگ آید
رخ از می ارغوانی کرد و بیرون رفت از مجلس
به این رنگ از بر ما رفت تا دیگر چه رنگ آید
ز آه گریه آلودم خط ز نگاریش سر زد
چو نم گیرد هوا ناچار بر آئینهٔ زنگ آید
چنان بدنام عالم گشتم از عشق نکونامی
که اهل عشق را ننگ از من بی نام و ننگ آید
حذر کن گزندم زین نخستین ای رقیب از دل
که در ره نیش کار دهر که راز سینه سنگ آید
نگویم قصهٔ دلتنگی خود محتشم با او
که ترسم من نیابم حاصلی و آن مه به تنگ آید

غزل شمارهٔ ۲۷۳

خوش آن بیداد کز فریاد من جانان برون آید
نفیر دادخواهان سر کشد سلطان برون آید
به عزم بزم خاصش گیرم آن دم دامن رعنا
که داد دادخواهان داده از ایوان برون آید
فلک هم در طلب سرگشته خواهد گشت تا دیگر
چنین ماهی ازین نیلوفری ایوان برون اید
خوش آن ساعت که از اطراف صحرا سر زند گردی
چو گرد از هم به پا شده محمل جانان برون آید
امان ده یکدم ای ماه مخالف حسبه لله
که طوفان خورده ای از ورطهٔ طوفان برون آید
غم جانم مخور ای همنشین اینک رسید آن کس
که آن شاه جهان از چشمهٔ حیوان برون آید
به مجلس محتشم را باز خندان می برد آن گل
معاذالله اگر این بار هم گریان برون آید

غزل شمارهٔ ۲۷۴

به اقبال از سفر چون مرکب آن نازنین آید
به استقبال خیل او تزلزل در زمین آید
به سرعت شخص طاقت پا بگرداند ز پشت زین
دمی کان سرو آزاد زمین بر روی زین آید
چو او بر خانه زین جان کند بهر تماشایش
فغان و ناله از دلها و از چرخ برین آید
زمین پر گردد از نقش جبین ماه رخساران
در آن فرخ زمان کان آفتاب مه جبین آید
به حکم دل ز لعل یار داد خویش بستانم
مرا روزی که ملک وصل در زیر نگین آید
ختائی ترک آمد محتشم این که در جنبش
به یک دنباله از آهوی مشگینش به چین آید

غزل شمارهٔ ۲۷۵

به قد فتنه گر چون در خرام آن نازنین آید
ز شوق آن قد و رفتار جنبش در زمین آید
چو آید بعد ایامی برون خلقی فتد در خون
اگر ماهی سهیل آسا برون آید چنین آید
به صیت حسن اول دل برد آنگه نماید رو
چو صیادی که دام افکنده صیدی را ز زین آید
ز رفتارش تن و جان در بلا وین طرفه کز بالا
بر آن رفتار از جان آفرین صد آفرین آید
به عزم سیر بام از قصر می خواهم برون آئی
چو خورشید جهان آرا که بر چرخ برین آید
بتی گفتند خواهد گشت در آخر زمان پیدا
کزو صد چشم زخم دیگرت در کار دین آید
اگر این است آن بت محتشم با خود مقرر کن
کزو صد زخم بر دل از نگاه اولین آید

غزل شمارهٔ ۲۷۶

چو غافل از اجل صیدی سوی صیاد می آید
نخستین رفتن خویشم در آن کو یاد می آید
من پا بسته روز وعده ات آن مضطرب صیدم
که خود را می کشم در قید تا صیاد می آید
اگر دیگر مخاطب نیستم پیشش چرا قاصد
جواب نامه ام می آرد و ناشاد می آید
به خون ریز من مسکین چو فرمان داده ای باری
وصیت میکن از من گوش تا جلاد می آید
بتان را هست جانب دارای پنهان که خسرو را
به آن غالب حریفی رشک بر فرهاد می آید
دلیل اتحاد این بس که خون میرانداز مجنون
به دست لیلی آن نیشی که از فساد می آید
دل خامش زبانم کرده فرقت نامه ای انشا
که هرگه می نویسم خامه در فریاد می آید
ببین ای پند گوآه من و بر مجمع دیگر
چراغ خویش روشن کن که اینجا باد می آید
چنان می آید از دل آه سرد محتشم سوزان
که پنداری ز راه کوره حداد می آید

غزل شمارهٔ ۲۷۷

به مرگ کوه کن کزوی المها یاد می آید
هنوز از کوه تا دم میزنی فریاد می آید
همانا در کمال عشق نقصی بود مجنون را
که نامش بر زبانها کمتر از فرهاد می آید
بد من گر به گوشت خوش نمی آید چه سراست این
که بد گوی من از کوی تو دایم شاد می آید
چه بیداد است این بنشین و رسوائی مکن کز تو
اگر بیداد می آید ز من هم داد می آید
ازین به فکر کارم کن که در دامت من آن صیدم
که خود را می کنم آزاد تا صیاد می آید
سزای هرچه دی در بزم کردم امشبم دادی
تو را چون یک یک از حالات مستی یاد می آید
به منع مدعی زین بزم بی حاصل زبان مگشا
که این کار از زبان خنجر جلاد می آید
سگش صد دست و پا زد تا به آنکو برد با خویشم
خوش آن یاری که از وی این قدر امداد می آید
چو بیداد آید از وی محتشم دل را بشارت ده
که خوبان را به دل رحمی پس از بیداد می آید

غزل شمارهٔ ۲۷۸

با وجود آن که پیوند آن پری از من برید
گر ز مهرش سر کشم باید سرم از تن برید
من نخواهم داشت دست از حلقهٔ فتراک او
گر سرم خواهد به جور آن ترک صید افکن برید
من به مهرش جان ندادم خاصه در ایام هجر
گر برم نام وفا باید زبان من برید
خلعت عشاق را می داد خیاط ازل
بر تن من خلعت از خاکستر گلخن برید
در رهش افروخت اقبال از گیاه تر چراغ
در شب تار آن که راه وادی ایمن برید
کی بریدی متصل از دوستدار خویش دست
گر توانستی زبان طعنهٔ دشمن برید
محتشم را از غم خود دید گریان پیش او
گفت می باید ازین رسوای تر دامن برید

غزل شمارهٔ ۲۷۹

عرق از برگ گل انگیختنش را نگرید
آب و آتش بهم آمیختنش را نگرید
دامن افشاندن و برخاستنش را بینید
ساغر افکندن و می ریختنش را نگرید
همچو طفلی که دهد بازی مرغان حریص
دام به نهادن و بگریختنش را نگرید
گرچه می گویم و غیرت به دهان می زندم
کوه سیم از کمر آویختنش را نگرید
جان دیوانهٔ من می رود اینک بیرون
از بدن رابطه به گسیختنش را نگرید
محتشم اشک ز چشم آه ز دل کرده رها
فتنه از بحر و بر انگیختنش را نگرید

غزل شمارهٔ ۲۸۰

قاصد رساند مژده که جانان ما رسید
ای درد وای بر تو که درمان ما رسید
خوش وداع دیده کن ای اشک کز سفر
سیلاب بند دیدهٔ گریان ما رسید
زین پس به سوز ای تب غم کز دیار وصل
تسکین ده حرارت هجران ما رسید
ای کنج غم تو کنج دگر اختیار کن
کاباد ساز کلبهٔ ویران ما رسید
ای مژده بر تو مژده به بازار شوق بر
کان نورسیده میوهٔ بستان ما رسید
روی غریب ساختی ای داغ دل که زود
مرهم نه جراحت پنهان ما رسید
تابی عجب ز دست فلک خورد محتشم
دست فراق چون به گریبان ما رسید

غزل شمارهٔ ۲۸۱

سرو خرامان من طره پریشان رسید
سلسلهٔ عشق را سلسله جنبان رسید
چاک به دامان رساند جیب شکیبم که باز
سرو قباپوش من برزده دامان رسید
چشم زلیخای عشق باز شد از خواب خویش
هودج یوسف نمود فتنه ز کنعان رسید
محمل لیلی حسن ناقه ز وادی رساند
بر سر مجنون عشق شوق شتابان رسید
باره شیرین نهاد سر به ره بیستون
کوه کن غصه را قصه به پایان رسید
کرد شهنشاه عشق بر در دل شد بلند
کشور بی ضبط را مژدهٔ سلطان رسید
خانهٔ مردم نهاد رو به خرابی که باز
دجلهٔ چشم مرا نوبت طوفان رسید
در نظر اولم اشک به دل شد به خون
بس که به دل زخمها زان بت فتان رسید
آن که ز خاصان او طاقت نازی نداشت
از پی آزردنش کار به درمان رسید
بر لب زخم دلم در نفس آخرین
شکر که از دست دوست شربت پیکان رسید
جان شکیبنده را صبر به جانان رساند
محتشم خسته را درد به درمان رسید

غزل شمارهٔ ۲۸۲

ز خواب دیده گشاد وز رخ نقاب کشید
هزار تیغ ز مژگان برآفتاب کشید
نه اشک بود که چشمش به قتلم از مژه راند
که ریخت خون من و تیغ خود به آب کشید
ز غم هلاک شدم در رکاب بوسی او
که پا ز دست من از حلقهٔ رکاب کشید
خدنگ فتنه ز دل میفتاد کج دو سه روز
به چشم بد دگر این تیر را که تاب کشید
نمود دوش به من رخ ولی دمی که مرا
حواس رخت به خلوت سرای خواب کشید
دمی که ماند فلک عاجز چشیدن آن
به قدرت عجبی عاشق خراب کشید
دلم به بزم تو با غیر بود عذرش خواه
که گرچه داشت بهشتی بسی عذاب کشید
هلاک ساز مرا پیش از آن که شهره شوی
که کارم از تو به زاری و اضطراب کشید
به وصف ساده رخان محتشم کتابی ساخت
ولی چو دید خطت خط بر آن کتاب کشید

غزل شمارهٔ ۲۸۳

زاهدان منع ز دیر و می نابم مکنید
کوثر و خلد من این است عذابم مکنید
چشم افسونگرش از کشتن من کی گذرد
بر من افسانه مخوانید و بخوابم مکنید
مدعی را اگر آواره نسازم ز درش
از سگان سر آن کوی حسابم مکنید
من خود از بادهٔ دیدار خرابم امشب
می میارید و ازین بیش خرابم مکنید
مدهید این همه ساغر بت سرمست مرا
من کبابم دگر از رشک کبابم مکنید
حرف وصلی که محال است مگوئید به من
آب چون نیست طلبکار سرابم مکنید
خواهم از گریه دهم خانه به سیلاب امشب
دوستان را خبر از چشم پرآبم مکنید
چارهٔ بیخودی من به نصیحت نتوان
به خودم باز گذارید و عذابم مکنید
توبه چون محتشم از می مدهیدم زینهار
قصد جان خاصه در ایام شرابم مکنید

غزل شمارهٔ ۲۸۴

خبر از رفتن آن سرو روانم مدهید
بیخودم من خبر از رفتن جانم مدهید
یا مجوئید نشان از من سرگشته دگر
یا به آن راه که او رفته نشانم مدهید
ترسم افتد ز زبانم به تر و خشک آتش
نام آن سرو خدا را به زبانم مدهید
بعد ازین بودن من موجب بدنامی اوست
خون من گرم بریزید و امانم مدهید
من که از حسرت آن حور به تنگم ز جهان
به جز از مژه رفتن ز جهانم مدهید
من که چون نی همه دردم بروید از سر من
خویش را دردسر از آه و فغانم مدهید
پهلوی محتشم چون فکند خواب اجل
خواب گه جز ز سر کوی فلانم مدهید
غزل شمارهٔ ۲۸۵

کنم چو شرح غم او سواد بر کاغذ
سرشک من نگذارد مداد بر کاغذ
فرشته نیز گواهی نویسد اربیند
به قتل من خط آن حور زاد بر کاغذ
رقیب تا چه بد از من نوشته بود که یار
ز من نهفت چو چشمش فتاد بر کاغذ
محل نامه نوشتن مرا ز دغدغه کشت
به نام غیر قلم چون نهاد بر کاغذ
نوشت نامه به اغیار و این به ترکه نگاشت
به رمز نام خود از اتحاد بر کاغذ
نبود بس خط کلکش که مهر خاتم نیز
نهاد از جهت ا