فیدیبو نماینده قانونی فیدیبو و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .
کتاب تعزیه در ایران

کتاب تعزیه در ایران

نسخه الکترونیک کتاب تعزیه در ایران به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

با نصب اپلیکیشن فیدیبو این کتاب را به صورت کاملا رایگان مطالعه کنید.

درباره کتاب تعزیه در ایران

تعزیه (یا تعزیت) به معنی سوگواری، برپایی یادبود عزیزان از دست رفته، تسلیت، امر کردن به صبر و پرسیدن از خویشان درگذشته، خرسندی دادن و در برخی مناطق ایران مانند خراسان به معنای مجلس ترحیم است. اما آنچه به عنوان تعزیه مشهور است گونه‌ای از نمایش مذهبی منظوم است که در آن عده‌ای اهل ذوق و کارآشنا در جریان سوگواری‌های ماه محرم و برای نشان دادن ارادت و اخلاص به اهل بیت، طی مراسم خاصی بعضی از داستان‌های مربوط به واقعهٔ کربلا را پیش چشم تماشاچی‌ها بازآفرینی می‌کنند. در تعزیه چون اهمیت خواندن هنرمندانهٔ اشعار بیش از روش اجرا و نمایش واقعه‌هاست، آن را -در قیاس با روضه‌خوانی- تعزیه‌خوانی نیز گفته‌اند. برگزاری تعزیه در ایران قدمتی طولانی دارد و هر ساله در بسیاری از شهرها با شور و حرارت خاصی برگزار می‌شود. در این کتاب با تاریخچه تعزیه در ایران آشنا می‌شویم. این کتاب شامل بخش‌هایی از تاریخ است که تا کنون کمتر به آن پرداخته شده و یا مورد غفلت واقع شده است. دانشجویان،‌ پژوهشگران،‌ هنرمندان و دیگر خوانندگان این کتاب نیز می‌توانند از آن به عنوان مرجعی برای تحقیقات و پدیدآوری آثار خود استفاده کنند.

ادامه...
  • ناشر فیدیبو
  • تاریخ نشر
  • زبانفارسی
  • حجم فایل 0.73 مگابایت
  • تعداد صفحات ۰ صفحه
  • شابک

بخشی از کتاب تعزیه در ایران

با نصب اپلیکیشن فیدیبو این کتاب را به صورت کاملا رایگان مطالعه کنید.

تعریف تعزیه

تعزیه به معنای متعارف، نمایشی است که در آن واقعهٔ کربلا به دست افرادی که هر یک نقشی از شخصیت های اصلی را بر دوش دارند، نشان داده می شود.این نمایش نوعی نمایش مذهبی و سنتی ایرانی-شیعی و بیشتر دربارهٔ کشته شدن امام حسین (ع) و مصائب اهل بیت است. هنر تعزیه از یک سو به بالندگی تئاتر در ایران کمک کرده و از سوی دیگر، نشانی هنری از مذهب شیعه است.
از مکانهای مطرح در زمینه ی اجرای تعزیه در ایران می توان استانهای اصفهان- مرکزی- قم - تهران- قزوین- البرز- کرمان-یزد- همدان- خوزستان- فارس- زنجان- خراسان رضوی و سمنان را نام برد.



معنای اصطلاح تعزیه

تعزیه (یا تعزیت) به معنی سوگواری، برپایی یادبود عزیزان از دست رفته، تسلیت، امر کردن به صبر و پرسیدن از خویشان درگذشته، خرسندی دادن و در برخی مناطق ایران مانند خراسان به معنای مجلس ترحیم است. اما آنچه به عنوان تعزیه مشهور است گونه ای از نمایش مذهبی منظوم است که در آن عده ای اهل ذوق و کارآشنا در جریان سوگواری های ماه محرم و برای نشان دادن ارادت و اخلاص به اهل بیت، طی مراسم خاصی بعضی از داستان های مربوط به واقعهٔ کربلا را پیش چشم تماشاچی ها بازآفرینی می کنند. در تعزیه چون اهمیت خواندن هنرمندانهٔ اشعار بیش از روش اجرا و نمایش واقعه هاست، آن را - در قیاس با روضه خوانی - تعزیه خوانی نیز گفته اند.

پیشینه

تاریخ پیدایش تعزیه به صورت دقیق پیدا نیست. برخی با باور به ایرانی بودن این نمایش آیینی، پاگیری آن را به ایران پیش از اسلام به پیشینهٔ سه هزارسالهٔ سوگ سیاوش پهلوان داستان های ملی ایران نسبت داده و این آیین را مایه و زمینه ساز شکل گیری آن دانسته اند. برخی پژوهشگران نیز پیشینهٔ آن را به آیین هایی چون مصائب میترا و یادگار زریران بازمی گردانند و برخی پیدایش آن را متاثر از عناصر اساطیری میان رودان، آناطولی و مصر، و کسانی نیز مصائب مسیح و دیگر افسانه های تاریخی در فرهنگ های هند و اروپایی و سامی را در پیدایش آن کارساز دانسته اند؛ ولی به گمان بسیار، تعزیه — جدا از شباهت هایش با عزاداری های آیینی گذشته — شکل تکامل یافته تر و پیچیده تر سوگواری های سادهٔ شیعیان سده های نخستین برای کشته شدگان کربلا است.
برخی دیگر با استناد به گزارش هایی، پیدایش تعزیه را مشخصاً از ایران پس از اسلام و مستقیماً از ماجرای کربلا و کشته شدن حسین (ع) و یارانش می دانند. در دورهٔ اخیر سوگواری برای شهیدان کربلا از سوی دوستداران اهل بیت در آشکار و نهان در عراق، ایران و برخی از مناطق شیعه نشین دیگر انجام می گرفت؛ چنان که ابوحنیفه دینوری، ادیب، دانشمند و تاریخ نگار عرب، در کتاب خود از سوگواری برای خاندان علی (ع) به روزگار امویان خبر می دهد.
اگر تعزیه را به معنی عزاداری و سوگواری و نه به معنی شبیه خوانی امروز گمان کنیم، نخستین سوگواری بعد از پیشامد عاشورا از سوی گواهان عینی واقعهٔ کربلا بوده که در سنین کودکی و نوجوانی پس از عاشورا به اسارت رفتند؛ در واقع از هنگامی که قافلهٔ اسرا به طرف شام حرکت نمودند. برخی شبیه خوانی و برپایی تعزیه را جهت تماشای عینی واقعهٔ کربلا به یزید نسبت داده اند که گویا از عاملین واقعهٔ کربلا خواسته بود تا اعمالی را که مرتکب شده اند نمایش دهند و برخی به صفویه، دیلمیان و قاجاریه.
اما شکل رسمی و آشکار این سوگواری، به روایت ابن کثیر، برای نخستین بار در زمان حکمرانی دودمان ایرانی شیعه مذهب آل بویه صورت گرفت. این سوگواری به گونه ای بود که معزالدوله احمد بن بویه در دهم محرم سال ۳۵۲ هجری قمری در بغداد به مردم دستور داد که برای سوگواری، دکان هایشان را بسته و بازارها را تعطیل کرده، نوحه بخوانند و جامه های خشن و سیاه بپوشند. از این دوره دسته های عزاداری و نوحه خوانی رایج شده و پایه های نمایش شبیه گردانی ایران گذاشته شد.
در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده، شیعیان حداکثر استفاده را در انجام مراسم سوگواری و بزرگداشت خاندان محمد (ص) می کردند اما سوگواری ها در این فاصلهٔ تاریخی سبک مشخصی نداشت. به تدریج و به مرور زمان، عزاداری ها برای حسین بن علی (ع)، شکل و شیوهٔ مشخصی پیدا کرد.
تعزیه بیشترین رواج خود را با حمایت دولت و حکومت صفویان پیدا کرد. در دورهٔ شکوفایی تعزیه، با رواج تشیع و دلایلی مانند روضه خوانی و حمله خوانی تعزیه از حمایت بیشتری برخوردار شد.




نقاشی تکیه دولت اثر کمال الملک
 
تعزیه اما در دورهٔ ناصرالدین شاه به اوج خود رسید و بسیاری این دوره را عصر طلایی تعزیه نامیده اند. تعزیه که پیش از آن در حیاط کاروانسراها، بازارها و گاهی منازل شخصی اجرا می شد، اینک در اماکن باز یا سربستهٔ تکایا و حسینیه ها به اجرا درمی آمد. معروف ترین و مجلل ترین این تکایا، تکیهٔ دولت بود که در همین دوره به دستور ناصرالدین شاه و مباشرت دوستعلی خان معیرالممالک در سال ۱۳۰۴ هجری قمری ساخته شد. تکیهٔ دولت در زمان ناصرالدین شاه به تقلید از تماشاخانه اپراهال انگلستان ساخته شد که ابتدا به منظور یک سالن تئاتر ساخته شد اما با مخالفت هایی که بود به تکیه تبدیل شد. از دیگر تکیه های معروف آن زمان تکیهٔ معاون الملک در کرمانشاه بود. در آغاز سلطنت ناصرالدین شاه، تعزیه در ۳۰۰ مکان مشخص برپا می شد. تعزیه تا زمان مشروطیت در اوج ماند.
در سال های آغاز دیکتاتوری رضاخان، یعنی پس از ۱۳۰۴ هجری شمسی، اجرای تعزیه و روضه خوانی رفته رفته ممنوع اعلام شد و با تخریب تکیهٔ دولت به دستور رضاخان، تعزیه پا به دوران افول خود گذاشت. هرچند پس از شهریور ۱۳۲۰ دیگر بار سر برآورد، اما در برابر سرگرمی هایی همچون سینما و تئاتر، نتوانست موقعیت و عظمت پیشین خود را بازیابد. شهر نطنز دارای چهار تکیه تعزیه می باشد که در اوایل دوران قاجاریه به سبک تکیه دولت تهران احداث شده و هر ساله محرم مراسم تعزیه در آن برپا می گردد.



اصطلاحات و واژه های رایج در تعزیه

شبیه گردانی: نمایش تعزیه
شبیه: بازیگر تعزیه
مقتل نویس: نویسنده نسخه و متن نمایش تعزیه
معین البکا: کارگردان تعزیه
ناظم البکا: دستیار کارگردان تعزیه
بانی: سرمایه گذار و تهیه کنندهٔ تعزیه
فرد: نسخه و متن نمایشنامه|نمایشنامهٔ تعزیه
موافق خوان: بازیگری که در نقش پیغمبران و امامان و یارانشان و افراد مثبت بازی می کند
مخالف خوان: بازیگری که در نقش دشمنان اسلام و افراد منفی بازی می کند
تخت خوان: بازیگری که در نقش یزید بازی می کند
بچه خوان: کسی که به جای کودکان می خواند
زنانه خوان: بازیگری که در نقش زن بازی می کند
زینب خوان: بازیگری که در نقش زینب بازی می کند
رجزخوانی: هنگامی که اولیاء (خاندان پیامبر) و اشقیاء (مخالفان پیامبر) در مقابل هم از افتخارات و اصل و نسب خود حرف می زنند.
اشتلم خوانی یا پهلوان خوانی: هنگامی که اشقیاء با بیان غلوشده گفت وگوهایشان را بیان می کنند در حالی که اولیاء در یک دستگاه موسیقی گفت وگو را به آواز بیان می کنند که به آن تحریرکردن می گویند.
موالف خوان: شخصی که در نقش اولیاء بازی می کند.
دستگاه: هر تعزیهٔ کامل را یک دستگاه یا مجلس گویند.

روش اجرا

تعزیه معمولاً با به اجرا درآمدن پیش خوانی نمایش مجلس اصلی آغاز می شود. کسی که تعزیه را برپا می کند «بانی» و گردانندهٔ آن را «تعزیه گردان»، «ناظم البکا» یا «معین البکا» و بازیگران آن را «تعزیه خوان» یا «شبیه خوان» می نامند. همچنین به سایر همکاران برپایی تعزیه «عملهٔ تعزیه» می گویند.


در این نمایش محدودیتی برای استفاده از لوازم و اسباب در میان نیست. مثلاً در زمان ناصرالدین شاه هنگام اجرای تعزیه آن زمان که سخن از وجود یک شیر به میان آمد، بی درنگ صورت زندهٔ این جانور را که در قفسی محبوس بود از باغ وحش آورده و در پیش چشم حاضران به تماشا می گذاشتند تا هیجان صحنه بیشتر شود. شبیه خوان ها برای آسانی ادامهٔ مطلب مربوط به نقش خود، معمولاً به هنگام اجرا، تکه کاغذی به نام «فرد»، در دست دارند که در آن ها مصراع های آخر نقش طرف مقابل یا نخستین مصراع از ادامهٔ نقششان یادداشت شده تا بتوانند به موقع و بدون زحمت نقش آفرینی خود را دنبال کنند. بازیگران ناشی یا خردسال را شخص تعزیه گردان، از کنار محدودهٔ نمایش راهنمایی می کند؛ حتی گاهی به شبیه خوان های کارآزموده هم تذکراتی می دهد. نقش زنان را هم مردان بازی می کنند که در این حالت به آن ها «زن خوان» می گویند. چنین بازیگرانی برای این که در نقش خود بهتر ظاهر شوند باید صدایی زیبا داشته باشند و ترجیحاً نقاب بر چهره بپوشند. گاهی نیز برای بهتر شدن بازی نقش زنان، از پسران نوجوان کارآموخته استفاده می شود.
شبیه خوانان در اجرای هر مجلس معمولاً دو دسته اند: اولیاخوان و اشقیاخوان. شبیه خوان هایی که نقش اولیاء و یاری دهندگان دین را بازی می کنند، اولیاخوان، مظلوم و انبیاخوان نامیده می شوند و کسانی که نقش اشقیاء و دین ستیزان را بازی می کنند اشقیاخوان یا ظالم خوان اند. اولیاخوان ها نقش های خود را موزون و خطابه ای سرمی دهند، اما اشقیاخوان ها سخنان خود را ناموزون و معمولی و در پاره ای از موارد، تمسخرآمیز بیان می کنند. اولیاخوان ها جامهٔ سبز یا سیاه بر تن می کنند و اشقیاخوان ها لباس سرخ. اما در مورد سیاهی لشکرهای هر یک از دو دسته، استفاده از جامه هایی با این رنگ ها مصداق کاملی ندارند.

نظرات کاربران درباره کتاب تعزیه در ایران

کتاب جالبیه. ... مرسی....
در 2 سال پیش توسط