فیدیبو نماینده قانونی نشر نی و بیش از ۶۰۰ ناشر دیگر برای عرضه کتاب الکترونیک و صوتی است .

کتاب دولت و اجرای شریعت
سلسله مقالات دولت و ابزارهای الزام شهروندان به شریعت

نسخه الکترونیک کتاب دولت و اجرای شریعت به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است. تنها لازم است اپلیکیشن موبایل و یا نرم افزار ویندوزی رایگان فیدیبو را نصب کنید.

درباره کتاب دولت و اجرای شریعت

کتاب حاضر مجموعۀ ده مقاله دربارۀ شیوۀ اجرای شریعت در جامعۀ اسلامی است. این مقالات در فاصلۀ زمانی مهرماه ۱۳۹۲ تا اردیبهشت سال بعد نگاشته شد و پس از ارائه در وبسایت شخصی نویسنده، انتشار گسترده‌ای یافت.
نویسنده در این مقالات درصدد اثبات این مطلب است که مسئولیت دینی و اخلاقی دولت اسلامی به‌معنای آن نیست که دولت با به‌کارگیری اجبار و زور شریعت را به مردم تحمیل کند. این کار علاوه‌بر آن‌که اقدامی فراتر از رسالت پیامبران الهی است، نتایج مفیدی نیز نخواهد داشت و به‌جای آن‌که زلال شریعت را در زندگی شهروندان جاری کند و «حلاوت ایمان» را به کام‌شان برساند، به تنفر از احکام و روی‌گردانی از شرع می‌انجامد و البته با مبانی فقهی نیز سازگار نیست.

ادامه...

  • ناشر: نشر نی
  • تاریخ نشر:
  • زبان: فارسی
  • حجم فایل: 0.84 مگابایت
  • تعداد صفحات: ۱۱۵صفحه
  • شابک:

چند صفحه از کتاب دولت و اجرای شریعت

مقدمه

کتاب حاضر مجموعه ده مقاله درباره شیوه اجرای شریعت در جامعه اسلامی است. این مقالات در فاصله زمانی مهرماه ۱۳۹۲ تا اردیبهشت سال بعد نگاشته شد و پس از ارائه در وبسایت شخصی نویسنده، انتشار گسترده ای یافت.
نویسنده در این مقالات درصدد اثبات این مطلب است که مسئولیت دینی و اخلاقی دولت اسلامی به معنای آن نیست که دولت با به کارگیری اجبار و زور شریعت را به مردم تحمیل کند. این کار علاوه بر آن که اقدامی فراتر از رسالت پیامبران الهی است، نتایج مفیدی نیز نخواهد داشت و به جای آن که زلال شریعت را در زندگی شهروندان جاری کند و «حلاوت ایمان» را به کام شان برساند، به تنفر از احکام و روی گردانی از شرع می انجامد و البته با مبانی فقهی نیز سازگار نیست.
پیوست این مقالات نیز مصاحبه ای است که به مناسبت سالگرد ارتحال علامه طباطبایی (آبان ۱۳۹۳) با شفقنا انجام گرفته و دیدگاه قرآنی علامه درباره این موضوع به تفصیل در آن مطرح شده است.

محمد سروش محلاتی
زمستان ۱۳۹۳

مقاله اول . فلسفه بیان و اجرای تدریجی شریعت

طرح مسئله

شهروندانی که در یک کشور زندگی می کنند، از نظر علائق و گرایش های دینی متفاوت اند و حتا اگر قاطبه آنان پیروِ یک مذهب باشند، باز هم از نظر عمق ایمان یکسان نیستند و در پای بندی به دستورات دینی، برخی ضعیف و یا متوسط اند. در این صورت چگونه می توان حکومت را مسئول اجرای شریعت در جامعه دانست تا دینی زندگی کردن را در میان شهروندان رواج دهد و آنان را به رعایت موازین شرعی در رفتارهای شان وادارد؟
سکولارها چون دخالت حکومت در امور دینی را نمی پذیرند و دین را هم موضوعی شخصی قلمداد می کنند، پاسخ روشنی به این سوال دارند و به طور کلی چنین مسئولیتی را از دولت نفی می کنند، ولی مسلمانانی که به شریعتی فراگیر در امور دنیوی باور دارند و حکومت را در برابر شریعت بی تفاوت نمی دانند چه پاسخی دارند و چه راهکاری ارائه می کنند؟
قاعدتاً در این باره دو راهکار اساسی وجود دارد:

راهکار نخست آن است که چون حکومت دینی همه «اهرم های قدرت» را در اختیار دارد، لذا باید آن ها را به کار گیرد تا دین را در «زوایای زندگی» شهروندان وارد کند و حاکم سازد. حکومت علاوه بر ابزار پلیس و نیروهای امنیتی، از ابزارهای مادی و اقتصادی و فرهنگی هم برخوردار است و وقتی این مجموعه در مدیریتی متمرکز و هماهنگ عمل کند، جلو خلاف شرع گرفته می شود. تصور کنید که از یک سو پلیس با افراد بدحجاب برخورد کند و از سوی دیگر در ادارات به آن ها خدمتی ارائه نشود، همچنین از ورود آن ها به فضاهای عمومی مانند پارک و سینما، جلوگیری شود و از خدمات عمومی مانند مترو محروم شوند، در دبیرستان و دانشگاه، از ورود یا ادامه تحصیل آن ها ممانعت به عمل آید و...؛ در این صورت قهراً کسی جرئت بدحجابی نخواهد داشت.

راهکار دوم آن است که دولت باید زمینه های دینی زندگی کردن مردم را با استفاده از ابزارهای فرهنگی و تقویت ایمان فراهم آورد و استفاده از ابزارهای دیگر به «شرایطی خاص» محدود است که زمینه های موفقیت آن وجود دارد و در عمل به تقویت بنیاد اعتقادی و اخلاقی شهروندان می انجامد. این مقاله درصدد تبیین و استدلال نظریه دوم است و در ضمن نظریه اول را نیز نقد و بررسی می کند.

فلسفه ارائه تدریجی شریعت

از نظر تاریخی مسلّم است که پیامبر خدا(ص)، احکام اسلامی را به«تدریج» به مردم اعلام کرد. در سال های نخستین بعثت، تکالیف و وظایف مسلمانان بسیار اندک و محدود بود، اما در سال های بعد، آرام آرام گستره شریعت توسعه یافت و بر احکام افزوده شد.
آیا این شیوه تشریع و بیانْ حادثه ای اتفاقی بود که ارزش تحلیل و تامل ندارد؟! و یا این که ناشی بود از آماده نبودن قوانین و احکام مورد نیاز انسان ها و درنتیجه معطل شدنِ آن ها؟! یا تاخیر در تشریع برخی احکام به دلیل ابهام در تصمیم گیری و تردید در جَعل آن ها بوده است؟! یا شارع در اعلام یک باره و تشریع دفعی احکام، احساس ترس و نگرانی می کرده و از جرئت و جسارت لازم برای گفتن صریح و سریع برخی از تصمیمات برخوردار نبوده است؟!
متفکران اسلامی که به «حکمت الهی» در تشریع اعتقاد دارند، هیچ یک از این احتمالات را طرح نکرده اند. از نظر آن ها، «تدریج در تشریع» مبتنی است بر «درک حکیمانه» و نگاه واقع بینانه به وضع زندگی بشر، زیرا اگر «شریعت» باید به اقتضای «طبیعت» بشر باشد، چون تغییر خلق وخو و تصحیح رفتارها امری تدریجی است، لذا شریعت هم باید با رعایت آن «تدریجی» بیان شود تا به مرور زمینه های عینیت یافتن آن به وجود آید. دانشمندان اسلامی که نگاه عاقلانه به فقه و نگاه حکیمانه به تشریع دارند، می گویند: تشریع دفعی و یک باره احکام در آغاز بعثت و در شرایطی که هنوز روحیات جاهلیت و سنن جاهلی در میان تازه مسلمانان رسوخ داشت عملاً آرمان پیامبر را به «شکست» می رساند، زیرا مسلمانان که «تحمل» روش جدید زندگی را نداشتند نه تنها آن را نمی پذیرفتند، بلکه از بقیه اعتقادات دینی هم عقب نشینی کرده و آئین جدید را به کلی طرد می کردند. پس پیامبر(ص) با توجه به «اصل تدریج» با مردم و برخی از رفتارهای غلط آنان همراهی می کند تا به مرور زمینه های جایگزین کردن روش جدید زندگی فراهم شود.
خوشبختانه این موضوع مهم که الهام بخش «شیوه اجرای احکام دینی» است، در علوم مختلف اسلامی از جمله کلام، تفسیر، حدیث، فقه و اصول مورد توجه علما قرار گرفت و هریک از زاویه ای آن را طرح و تایید کرده اند.
میرزای قمی از جنبه سیاسی به موضوع نگاه می کند و می گوید:

پیامبر در آغاز با مدارا و مسامحه با توانگران و منحرفان برخورد می کرد تا تدریجاً بر قوّت اسلام افزوده شده و بنیان جامعه اسلامی قدرت یابد.(۱)

میرزای آشتیانی نگاهی تربیتی به موضوع دارد و می گوید:

اسلام احکام خود را تدریجاً ارائه کرده است تا در مردم میل و رغبت به پذیرفتن آن ها به وجود آید، چراکه اکثر انسان ها انگیزه های قوی برای تن دادن به تکالیف نداشته و اگر سهولت رعایت نشود، آنان از شریعت فاصله می گیرند.(۲)

عالمان اصولی وقتی با این اعتراض مواجه می شوند که چرا در بیان احکام که پیامبر(ص) و ائمه(ع) بیان کرده اند، گاه بین ذکر «قید» یک حکم با بیان اصل «حکم» فاصله می افتد و برخلاف شیوه متعارف، تقیید و تخصیص با تاخیر ارائه می شود، از همین مبنا استفاده می کنند و این گفته شیخ انصاری را بیان می کنند:

همان گونه که اصل بیان تکالیف به تدریج صورت گرفته، با این که همه مکلّفان دارای تکلیف واحدند، تقیید و تخصیص برای ادله عام و مطلق هم تدریجاً صورت گرفته است و مردم برای ترک برخی از واجبات یا انجام برخی محرمات به اقتضای حکم ظاهری آزاد گذاشته شده اند.(۳)

در لا به لای این مباحث دقیق که در دانش اصول فقه مطرح شد و در این جا نمی توان به تفصیل آن را ارائه کرد، نه فقط «سیر تدریجی» تحول در رفتار انسان‎ ها تا رسیدن به نقطه مطلوب دین، «معقول» تلقی می شود بلکه بالاتر از آن امری «لازم و ضروری» شمرده می شود که بی اعتنایی به آن پیامدهای منفی به جای می گذارد و به تعبیر حضرت امام خمینی به «فساد» می انجامد. برای این که چنین فسادی در جامعه اتفاق نیفتد و دین گریزی رخ ندهد «باید» با بیان تدریجی احکام، گاه آن چه «حرام» است «آزاد» گذاشته شود، چراکه اگر احکام شرعیه یک باره صادر شود، موجب فساد و تباهی در میان مردم است:

یمکن جعل الاباحه فی مورد فیه اقتضاء الحرمه و النهی و لکن یمنع مانع عن النهی عنه فعلاً فانّ الاحکام الشرعیه لم تصدر دفعه واحده لاستلزامه الفساد، بل صدرت تدریجاً...(۴).

و همان گونه که این مباحث نشان می دهد، در نزد عالمان عقل گرا و مصلحت اندیش شیعه، «مصلحت تدریج» چندان ضروری و مهم است که شرع مقدس به دلیل چنین مصلحتی، از احکام واقعی خود صرف نظر می کند تا مبادا اصرار بر رعایت «احکام واقعی» بدون درنظرگرفتن زمینه های مناسب اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی، به عوارض منفی از قبیل «دین گریزی» بینجامد. لذا علمای بزرگ اصول مانند آیت الله خوئی می گویند احکام دینی به تدریج بیان شده است تا دین داری برای مردم آسان شود و به شریعت رغبت و تمایل پیدا کنند و این مصلحت تسهیل و ترغیب قوی تر و مهم تر است از مصلحت ملاکات واقعی احکام که از دست می رود.

نظرات کاربران
درباره کتاب دولت و اجرای شریعت

موضوع کتاب نیاز روزه ...
در 7 ماه پیش توسط