کتاب معماری شرق اثر محمدرضا افضلی نشر رهاد

انسانها از 12000 سال پیش از میلاد، طی فرایندی آهسته، اما بی وقفه، در بخش اعظم کره ی زمین پخش شدند؛ آنها حرکت خود را از آفریقا آغاز کردند و به غرب آسیا، اروپا، جنوب و شرق آسیا، استرالیا، امریکای شمالی، و سرانجام، در امتداد کرانه ی غربی به منتهی الیه جنوب امریکای جنوبی رفتند. به طور کلی، آنچه در آن دوران یافت می شد، آبادی های کوچکی

بود که در نزدیکی غارها، یا در طول خطوط ساحلی و رودخانه ها ساخته شده بود تا ساکنان آن ها بتوانند هم به کشاورزی و هم به ماهیگیری بپردازند. اهلی کردن حیوانات و کشت گیاهان، فرایندی آهسته و تدریجی بود و انجام آن نه تنها مستلزم شناخت فصلها بود، بلکه می بایست این دانش نسل به نسل نیز انتقال می یافت. در چنین فضایی بود که هنرهای ساختمانی و کاربری های تخصصی تر آنها برای مقاصد مذهبی و اجتماعی، تکامل خود را آغاز کرد و نقشی با اهمیت روزافزون یافت. خواه از گِل استفاده می شد یا از آجر، از نی برای پوشش بام، از قیر برای پوشش کاری، از سنگ به عنوان پی، یا از چوب به عنوان تیر و ستون، به ابزارهای تخصصی و تخصصی سازی اجتماعی نیاز بود. اما حاصل کار به هیچ وجه یکنواخت نبود. بعضی از جوامع از دیگران عمل گراتر بودند، بعضی نمادگراتر. بعضی از جوامع بر ساخت انبارهای غله تأکید داشتند، بعضی دیگر بر ساخت معابد. در بعضی جوامع حرفه های مرتبط با ساختمان در کنترل طبقه ی ممتاز جامعه بود. در بعضی دیگر، حرفه های ساختمانی نمود عمومی تری یافتند. بنابراین اشتباه است اگر تاریخ معماری را به دوره های پیشاز تاریخ و تاریخی تقسیم کنیم و آغاز کتابت را نقطه ی تقسیم سنتی بین این دو دوره بگیریم. تلقی عصر حجر به منزله ی یک لحظه ی تاریخی نخستین یا واحد، نادرست است. معماری، همانند خود تمدن، در دوران پیش از تاریخ متولد شد، و از همان آغاز متکثر بود.