کتاب فعالیت ورزشی و مدیریت بیماری اثر ایگناسیو ریپول نشر انتشارات حتمی

کتاب فعالیت ورزشی و مدیریت بیماری نوشته‌ی ایگناسیو ریپول و برایان سی. لوتولتز، اثری تخصصی در حوزه‌ی پزشکی ورزشی است که فعالیت بدنی را به‌عنوان بخشی از مدیریت و مراقبت بیماری‌های مزمن بررسی می‌کند. ترجمه‌ی فارسی این نسخه را فرهاد دریانوش، علیرضا جوهری، مژگان رضوانی‌راد، امیر ابراهیمی و ایمان ستوده انجام داده‌اند و انتشارات حتمی آن را در ۲۹۸ صفحه‌ی مصور منتشر کرده است. کتاب برای پزشکان، متخصصان بازتوانی و کارشناسان ورزش نوشته شده و می‌کوشد میان شناخت پزشکی هر بیماری، مراقبت از بیمار و طراحی دستورالعمل ورزشی متناسب با شرایط او ارتباط برقرار کند.

خلاصه کتاب فعالیت ورزشی و مدیریت بیماری

افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن اغلب به افزایش فعالیت بدنی توصیه می‌شوند، اما توصیه‌ی عمومی به «ورزش‌کردن» برای همه‌ی بیماران کافی نیست. نوع، شدت و مدت فعالیت باید با وضعیت جسمانی، محدودیت‌ها، داروهای مصرفی و مرحله‌ی بیماری هماهنگ باشد. کتاب حاضر از همین مسئله آغاز می‌کند و نشان می‌دهد چگونه می‌توان ورزش را از یک توصیه‌ی کلی به مداخله‌ای برنامه‌ریزی‌شده در روند مراقبت و بازتوانی تبدیل کرد.

ساختار کتاب سه بخش اصلی دارد. بخش نخست به پزشکی پسامدرن و ضرورت مسئولیت‌پذیری بیماران در قبال سلامت خود می‌پردازد. نویسندگان در این بخش، بیمار را دریافت‌کننده‌ی منفعل خدمات درمانی نمی‌بینند؛ او باید با شناخت وضعیت خود و مشارکت در برنامه‌ی مراقبتی، نقشی فعال در حفظ و بهبود سلامتی‌اش داشته باشد. بخش دوم رابطه‌ی میان درمان، بهبودی و حفظ تندرستی را بررسی می‌کند و زمینه‌ی لازم را برای ورود به دستورالعمل‌های اختصاصی فراهم می‌آورد.

بخش اصلی کتاب به بیماری‌ها و وضعیت‌های خاص اختصاص دارد. فشارخون بالا، دیابت، بیماری‌های کلیوی، قلبی، ریوی و عروقی، چاقی، پوکی استخوان و آرتروز، سرطان و مشکلات مرتبط با سیستم ایمنی از جمله موضوعات آن هستند. فصل‌هایی نیز درباره‌ی فعالیت بدنی در سالمندی، بارداری، کم‌تحرکی، افراد وابسته به ویلچر و کودکان پیش از بلوغ در کتاب گنجانده شده است. این تنوع نشان می‌دهد که اثر فقط بر یک دستگاه بدن یا یک گروه سنی تمرکز ندارد، بلکه طیفی از موقعیت‌های بالینی و نیازهای ویژه را پوشش می‌دهد.

در بررسی هر بیماری، ابتدا پیشینه و ویژگی‌های آن مطرح می‌شود؛ سپس مدیریت پزشکی و درمانی و جایگاه فعالیت ورزشی مورد توجه قرار می‌گیرد. نویسندگان علاوه بر مزایای احتمالی ورزش، محدودیت‌ها و موارد منع فعالیت را نیز در نظر می‌گیرند. این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا یک تمرین ممکن است برای بیماری مفید و برای فردی با عارضه یا شرایط متفاوت نامناسب باشد. دستورالعمل‌های کتاب باید در پیوند با ارزیابی پزشکی و زیر نظر متخصص به کار گرفته شوند، نه به‌عنوان برنامه‌هایی عمومی برای خوددرمانی.

جدول‌ها و نمودارهای کتاب برای ثبت و سنجش پیشرفت بیمار طراحی شده‌اند. این ابزارها به متخصص و بیمار کمک می‌کنند تغییرات فعالیت بدنی و وضعیت سلامت را به‌شکل منظم‌تری دنبال کنند. بخش پایانی نیز مطالب را در قالب خلاصه‌ای کاربردی سامان می‌دهد تا مراجعه به توصیه‌ها و استفاده از آن‌ها در فرایند مراقبت آسان‌تر شود.

معرفی نویسندگان کتاب فعالیت ورزشی و مدیریت بیماری

ایگناسیو ریپول پزشک، مدرس و پژوهشگری است که فعالیت حرفه‌ای او با فیزیولوژی، پزشکی خواب و ارزیابی و درمان اختلالات متابولیک ارتباط دارد. این پیشینه در رویکرد کتاب نیز دیده می‌شود: فعالیت بدنی در اثر حاضر جدا از وضعیت بالینی بیمار بررسی نمی‌شود، بلکه بخشی از برنامه‌ای گسترده‌تر برای مدیریت سلامت است.

برایان سی. لوتولتز نیز در حوزه‌ی فیزیولوژی ورزشی و طراحی فعالیت بدنی برای افراد دارای شرایط ویژه فعالیت کرده است. ترکیب نگاه پزشکی ریپول و دانش فیزیولوژی ورزش لوتولتز، کتاب را در مرز میان درمان و تمرین قرار می‌دهد. نویسندگان به‌جای آنکه صرفاً فواید عمومی ورزش را تکرار کنند، می‌کوشند دانش مربوط به بیماری‌های مزمن را به توصیه‌هایی قابل‌استفاده برای متخصصان تبدیل کنند.

مخاطب در این کتاب با زبان یک اثر عمومی درباره‌ی سبک زندگی روبه‌رو نیست. نگاه نویسندگان تخصصی است و بر ارزیابی وضعیت بیمار، شناخت خطرها، انتخاب مداخله‌ی مناسب و پیگیری نتایج تأکید دارد. ازاین‌رو مطالب کتاب بیش از همه برای استفاده‌ی حرفه‌ای یا دانشگاهی تدوین شده‌اند.

چرا باید کتاب فعالیت ورزشی و مدیریت بیماری را بخوانیم؟

ویژگی مهم کتاب، برقرارکردن پیوند میان پزشکی و فعالیت ورزشی است. بسیاری از منابع تمرینی برای افراد سالم یا ورزشکاران نوشته می‌شوند و نمی‌توان برنامه‌های آن‌ها را بدون تغییر برای بیمار مبتلا به دیابت، ناراحتی قلبی، بیماری کلیوی یا پوکی استخوان به کار برد. این اثر ابتدا تفاوت‌های بالینی را جدی می‌گیرد و سپس درباره‌ی جایگاه ورزش در روند مدیریت بیماری صحبت می‌کند.

کتاب تنها به مزایای فعالیت بدنی نمی‌پردازد. توجه به موارد منع ورزش، محدودیت‌های هر بیماری و ضرورت هماهنگی برنامه با مراقبت پزشکی، از ساده‌سازی موضوع جلوگیری می‌کند. خواننده درمی‌یابد که تجویز ورزشی صرفاً تعیین چند حرکت نیست؛ شدت، مدت، دفعات، شرایط بیمار و شیوه‌ی پایش پاسخ بدن باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

ساختار بیماری‌محور کتاب نیز مراجعه به آن را آسان می‌کند. متخصص می‌تواند بر اساس وضعیت فرد به فصل مرتبط مراجعه کند و اطلاعات پزشکی، ملاحظات تمرینی و دستورالعمل‌های مراقبت از خود را در کنار هم ببیند. جدول‌ها و ابزارهای ثبت پیشرفت نیز امکان می‌دهند برنامه از حالت توصیه‌ای شفاهی خارج شود و روند اجرای آن قابل‌پیگیری باشد.

بااین‌حال، کتاب جایگزین تشخیص پزشک یا برنامه‌ی اختصاصی متخصص نیست. ارزش آن در فراهم‌کردن چارچوبی برای تصمیم‌گیری حرفه‌ای و گفت‌وگوی دقیق‌تر میان بیمار، پزشک و متخصص ورزش است.

کتاب فعالیت ورزشی و مدیریت بیماری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای پزشکان، متخصصان پزشکی ورزشی، فیزیولوژیست‌های ورزشی، فیزیوتراپیست‌ها، کارشناسان بازتوانی و مربیانی مناسب است که با افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن یا دارای نیازهای ویژه کار می‌کنند. دانشجویان رشته‌های پزشکی ورزشی، فیزیولوژی ورزش، حرکات اصلاحی، توان‌بخشی و تربیت‌بدنی نیز می‌توانند از ساختار بیماری‌محور آن استفاده کنند.

مطالعه‌ی اثر برای بیمارانی که می‌خواهند نقش فعالیت بدنی را در مدیریت وضعیت خود بهتر بشناسند نیز سودمند است؛ اما دستورالعمل‌های آن نباید بدون ارزیابی و نظارت متخصص اجرا شوند. به‌خصوص افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، ریوی، کلیوی، فشارخون یا دیگر وضعیت‌های پیچیده باید پیش از آغاز یا تغییر برنامه‌ی ورزشی با پزشک خود مشورت کنند.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب فعالیت ورزشی و مدیریت بیماری

ورزش و درمان بیماری‌های مزمن — پدرسون و سالتین — انتشارات حتمی

فیزیولوژی ورزشی و فعالیت بدنی ۱ — دبلیو لاری کنی، جک اچ. ویلمور و دیوید ال. کاستیل — انتشارات حتمی

مفاهیم بنیادی حرکات اصلاحی — محمدحسین علیزاده و مهدی قیطاسی — انتشارات حتمی