کتاب دانش شاد اثر فریدریش‌ نیچه‌ نشر چرخ

کتابی برای احیای فهمی باستانی از فلسفه به‌مثابه‌ی شیوه‌ای از زیستن؛ این شاید بهترین تعریف از «دانش شاد» نیچه باشد. اثری که به‌سادگی در ژانری نمی‌گنجد و در قلب آثار موسوم به دوره‌ی میانی او (در کنار «انسانی زیاده انسانی» و «سپیده‌دم») می‌ایستد. «دانش شاد»‌که آشکارا به نوعی هنرِ خودپروری دست می‌زند به دفاع از این دیدگاه باستانی برمی‌آید که فلسفه مستلزم مجموعه‌ای از تمرین‌ها، روش‌ها و فنونی است که به فیلسوف امکان می‌دهند تا خود را دگرگون و درمان کند. موضع فلسفی‌ای که نیچه در این اثر پیش می‌نهد صراحتاً در تقابل با درک رایجِ امروزی از فلسفه به‌مثابه‌ی فعالیتی صرفاً دانشگاهی یا نظری قرار می‌گیرد.

عنوان کتاب آگاهانه چندلایه و حتی طعنه‌آمیز است. «شادی» در اینجا مطلقاً به معنای سبک‌سری نیست، بلکه به نوعی سبک‌بالیِ و رهایی اشاره دارد: شیوه‌ای از اندیشیدن که نه در تقابل با رنج، بلکه اساساً از دلِ آن ظاهر می‌شود. او در پی تسلی دادن به مخاطبش نیست؛ بلکه نوعی شادی و گشودگی فکری را پیشنهاد می‌دهد که از مواجهه با ناآرام‌‌ترین حقیقت‌ها زاده می‌شود. 

یکی از دلایل جذابیت این کتاب در نگاه علاقه‌مندان عمومی فلسفه بی‌شک گستره‌ی لحن آن است. نیچه با مهارتی چشم‌گیر میان نگاه انتقادی همیشه تند و تیزش، با مواجهات شاعرانه و لحظاتی آکنده از طنزی بازیگوشانه پل می‌زند. چرا که فرم آفوریسم به او امکان می‌دهد تا ایده‌هایش را مدام آزمایش کند. او اصراری ندارد تا آن‌ها را به‌صورت دستگاهی منسجم ارائه کند؛ اتفاقاً ترجیح می‌دهد تا پیرامون مسائل بچرخد، آن‌ها را به یکدیگر پیوند بزند و با رویکردی تجربی به محدوده‌های تازه سرک بکشد. به همین خاطر حاصل کار هم‌زمان که از‌هم‌گسسته و پراکنده به‌نظر می‌رسد اما در عین حال در مدارهایی نامرئی اتصال‌هایی را می‌سازد که در نوع خود بدیع است. چنان‌که قطعات او با همه‌ی تکینگی و استقلال‌شان در نهایت در ساختن حال‌وهوایی گسترده‌تر سهیم می‌شود.

در مرکز این اثر، ایده‌ی استقبال و آری‌گویی به زندگی قرار دارد. نیچه خواننده‌اش را فرامی‌خواند تا زندگی را در تمامیت خود با همه‌ی رنج‌ها و تصادف‌هایش بپذیرد. این معرفت او در مفهوم «بازگشت ابدی» به‌مثابه‌ی یک آزمایشِ وجودی به اوج خود می‌رسد: فرض کن زندگی‌ات با تمام جزئیاتش (رنج‌ها، انتخاب‌ها و خطاها) بی‌نهایت بار تکرار شود. سوال نیچه از ما این است:آیا می‌توانی این را بپذیری؟ پرسشی که بیش از آن‌که متافیزیکی باشد، اخلاقی است و انسان را با ظرفیت خود برای آری‌گفتن مواجه می‌کند.