کتاب رکود روانی اثر کوری کیز نشر انتشارات لیوسا

کتاب رکود روانی نوشته‌ی کوری کیز، اثری پژوهش‌محور در حوزه‌ی سلامت روان و روان‌شناسی مثبت است که حالت مبهم میان بیماری روانی و شکوفایی را بررسی می‌کند؛ وضعیتی که در آن فرد لزوماً افسرده نیست، اما احساس سرزندگی، انگیزه، جهت و معنا نیز ندارد. کیز نشان می‌دهد چرا نبودِ اختلال روانی الزاماً به معنای برخورداری از سلامت روان نیست و چگونه می‌توان از روزمرگی بی‌روح و زندگی در حالت «خلبان خودکار» فاصله گرفت. خشایار رحیمیان این اثر را به فارسی ترجمه کرده و انتشارات لیوسا آن را منتشر کرده است.

خلاصه کتاب رکود روانی اثر کوری کیز

ممکن است فرد از خواب بیدار شود، سر کار برود، مسئولیت‌هایش را انجام دهد و از بیرون زندگی نسبتاً منظمی داشته باشد، اما در درون خود احساس کند چیزی کم است. او نه چنان اندوهگین است که وضعیتش را افسردگی بنامد و نه آن‌قدر مشتاق و درگیر زندگی است که احساس رضایت کند. روزها می‌گذرند، بی‌آنکه تجربه‌ای از رشد، پیوند یا هدفمندی شکل بگیرد. کوری کیز این حالت را «رکود روانی» یا Languishing می‌نامد.

رکود روانی فقط خستگی موقت یا بی‌حوصلگی پس از یک روز دشوار نیست. در این وضعیت، احساس معنا کاهش می‌یابد، انگیزه فرسوده می‌شود و فرد کنترل کمتری بر مسیر زندگی خود احساس می‌کند. تصمیم‌گرفتن دشوارتر می‌شود و حتی فعالیت‌هایی که زمانی لذت‌بخش بوده‌اند، جذابیت پیشین را ندارند. یکی از دلایل نادیده‌ماندن این حالت آن است که زندگی فرد ظاهراً ادامه دارد و نشانه‌های آن همیشه به شدت نشانه‌های یک اختلال بالینی نیستند.

کیز میان سلامت روان و بیماری روانی تمایزی اساسی برقرار می‌کند. در نگاه او، این دو صرفاً دو انتهای یک خط نیستند. ممکن است کسی تشخیص یک بیماری روانی نداشته باشد، اما از سلامت روان مثبت نیز برخوردار نباشد. همچنین ممکن است فردی با وجود مواجهه با یک اختلال، در بعضی ابعاد زندگی روابط معنادار، هدف روشن یا احساس رشد داشته باشد. بنابراین، درمان بیماری فقط یک بخش از مسیر است و برای شکوفایی باید توانایی‌های سازنده‌ی زندگی نیز پرورش یابند.

نویسنده برای توضیح این موضوع از تجربه‌های شخصی، مطالعات اجتماعی و یافته‌های چندین دهه پژوهش درباره‌ی سلامت روان استفاده می‌کند. او از دوره‌هایی در زندگی خود می‌گوید که ظاهراً همه‌چیز خوب پیش می‌رفت، اما احساس می‌کرد با باکی خالی حرکت می‌کند. این روایت‌ها کمک می‌کنند رکود روانی نه به شکل یک اصطلاح انتزاعی، بلکه همچون تجربه‌ای آشنا از بی‌رمقی، سردرگمی و جداافتادن از زندگی درک شود.

بخشی از کتاب به دام احساسات اختصاص دارد. کیز با این تصور رایج مخالفت می‌کند که برای داشتن زندگی خوب باید همیشه احساس خوبی داشته باشیم. تعقیب بی‌وقفه‌ی شادی یا تلاش برای حذف هر احساس ناخوشایند می‌تواند نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. شکوفایی به معنای خوش‌حال‌بودن دائمی نیست؛ بلکه بیشتر به کیفیت عملکرد فرد، توان پذیرش فرازونشیب‌ها و شیوه‌ی ارتباط او با خود، دیگران و جهان مربوط می‌شود.

راه خروج از رکود نیز با تغییر ناگهانی تمام زندگی آغاز نمی‌شود. نویسنده بر فعالیت‌هایی تأکید می‌کند که به رشد شخصی، روابط گرم، پذیرش تغییر، احساس هدف و تجربه‌ی مشارکت واقعی در زندگی کمک می‌کنند. یادگیری، ساختن روابط قابل‌اعتماد، انجام کارهای معنادار، بازی و تجربه‌هایی که فرد را برای مدتی از محاسبات روزمره فراتر می‌برند، می‌توانند چرخه‌ای از شکوفایی ایجاد کنند. هدف این نیست که حال خوب به اجبار تولید شود؛ هدف فراهم‌کردن شرایطی است که زندگی دوباره زنده، جهت‌دار و ارزشمند احساس شود.

معرفی نویسنده‌ی کتاب رکود روانی

کوری ال. ام. کیز جامعه‌شناس و استاد بازنشسته‌ی دانشگاه اموری است. حوزه‌ی اصلی فعالیت او مطالعه‌ی سلامت روان مثبت، شکوفایی انسان و عوامل اجتماعی مؤثر بر کیفیت زندگی بوده است. پژوهش‌های او در شکل‌گیری نگرشی نقش داشته‌اند که سلامت روان را صرفاً نبود افسردگی، اضطراب یا دیگر اختلال‌ها نمی‌داند.

کیز از پیشگامان پژوهش درباره‌ی مفهوم رکود روانی است. او با بررسی داده‌های جمعیتی نشان داد گروهی از افراد، بدون آنکه الزاماً به بیماری روانی مبتلا باشند، از احساس معنا، رشد و تعلق محروم‌اند. این یافته توجه متخصصان را از درمان صرف بیماری‌ها به پیشگیری و پرورش سلامت روان معطوف کرد.

فعالیت‌های علمی او پیامدهایی فراتر از دانشگاه داشته و از دیدگاه‌هایش در گفت‌وگوهای مربوط به سیاست‌گذاری سلامت عمومی نیز استفاده شده است. کیز با نهادهایی مانند مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا و مجمع جهانی شادی همکاری مشورتی داشته است. کتاب رکود روانی چکیده‌ای خواندنی از پژوهش‌ها، تجربه‌های شخصی و دیدگاه‌های اجتماعی او درباره‌ی حرکت از رکود به شکوفایی است.

چرا باید کتاب رکود روانی را بخوانیم؟

مهم‌ترین امتیاز کتاب، نام‌گذاری تجربه‌ای است که افراد بسیاری آن را احساس می‌کنند، اما نمی‌توانند به‌درستی توضیحش دهند. دانستن اینکه بی‌انگیزگی، پوچی و حرکت مکانیکی در زندگی همیشه مترادف افسردگی نیست، می‌تواند نقطه‌ی آغاز شناخت دقیق‌تر وضعیت روانی باشد.

کتاب همچنین نگاه صفر و یکی به سلامت روان را کنار می‌گذارد. معمولاً تصور می‌شود انسان یا بیمار است یا سالم؛ درحالی‌که کیز طیفی پیچیده‌تر را ترسیم می‌کند. این دیدگاه به خواننده امکان می‌دهد به‌جای اکتفا به «بد نبودن»، از خود بپرسد آیا در حال رشد است، روابط عمیقی دارد و زندگی‌اش را معنادار می‌یابد یا نه.

رکود روانی از جنس کتاب‌های انگیزشی مبتنی بر مثبت‌اندیشی اجباری نیست. نویسنده وعده نمی‌دهد که با چند تغییر سریع، تمام مشکلات برطرف می‌شوند. او ضمن پذیرفتن هیجان‌های دشوار و محدودیت‌های واقعی زندگی، بر ساختن الگوهای پایدار معنا، ارتباط و رشد تمرکز می‌کند. البته این کتاب جایگزین ارزیابی یا درمان تخصصی نیست و در صورت وجود نشانه‌های شدید یا ماندگار باید از متخصص سلامت روان کمک گرفت.

کتاب رکود روانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای کسانی مناسب است که زندگی روزمره‌شان را پیش می‌برند، اما از بی‌انگیزگی، روزمرگی، نبود معنا یا کاهش اشتیاق رنج می‌برند. افرادی که احساس می‌کنند مدتی است فقط وظایف را انجام می‌دهند و ارتباط زنده‌ای با کار، روابط یا آینده‌ی خود ندارند، احتمالاً تجربه‌های مطرح‌شده در کتاب را آشنا خواهند یافت.

مطالعه‌ی اثر برای روان‌شناسان، مشاوران، مربیان، مدیران و پژوهشگران علوم اجتماعی نیز مفید است؛ به‌ویژه کسانی که به پیشگیری، بهزیستی روان‌شناختی و تفاوت میان نبود بیماری و برخورداری از سلامت مثبت علاقه‌مندند. خوانندگان آثار روان‌شناسی مثبت نیز در این کتاب با روایتی متعادل‌تر از شادی و شکوفایی روبه‌رو می‌شوند.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب رکود روانی

فضایل و توانمندی‌های شخصیت؛ کتاب راهنما و طبقه‌بندی، جلد اول — کریستوفر پیترسون و مارتین سلیگمن — انتشارات یار مانا

زندگی معنا — جیمز هالیس — نشر میلکان

جریان — میهالی چیکسنت‌میهالی — فیدیبو