کتاب مدیران سمی و کارمندان سمی اثر آدلین پِرز نشر انتشارات لیوسا

کتاب مدیران سمی و کارمندان سمی نوشته‌ی آدلین پِرز، راهنمایی کاربردی برای شناخت روابط ناسالم در محیط کار و مدیریت مواجهه با آن‌هاست. نویسنده میان مدیری که صرفاً کم‌تجربه، سخت‌گیر یا دارای سبک ارتباطی متفاوت است و مدیری که رفتارهایش به‌طور مستمر به کارکنان آسیب می‌زند، تمایز می‌گذارد. کتاب علاوه‌بر مدیران، رفتارهای مخرب کارکنان و نقش خود فرد در شکل‌گیری چرخه‌های ناسالم سازمانی را نیز بررسی می‌کند. کاظم زینالی این اثر را به فارسی ترجمه کرده و انتشارات لیوسا آن را با عنوان فرعی «راهنمای کاربردی کار، گفت‌وگو و رفتار با مدیران سمی و کارمندان سمی» منتشر کرده است.

خلاصه کتاب مدیران سمی و کارمندان سمی اثر آدلین پِرز

همه‌ی مدیران دشوار الزاماً سمی نیستند. مدیری ممکن است مهارت کافی برای هدایت نیروها نداشته باشد، بیش از اندازه جزئی‌نگر باشد یا نتواند بازخورد خود را به شیوه‌ای سازنده بیان کند. این ضعف‌ها محیط کار را آزاردهنده می‌کنند، اما برای تشخیص یک رابطه‌ی واقعاً سمی باید به تداوم رفتار، شدت آسیب و میزان سوءاستفاده از قدرت توجه کرد. آدلین پِرز کتاب را با همین تمایز آغاز می‌کند تا خواننده پیش از برچسب‌زدن به دیگران، موقعیت را دقیق‌تر بسنجد.

نویسنده سپس به سراغ الگوهای مختلف مدیریت مخرب می‌رود. مدیر سلطه‌گر می‌خواهد تمام تصمیم‌ها را شخصاً کنترل کند؛ مدیر بی‌ثبات کارکنان را با تغییر مداوم نظر و رفتار سردرگم نگه می‌دارد؛ مدیر خودشیفته موفقیت‌ها را به نام خود ثبت می‌کند و مسئولیت شکست‌ها را به دیگران می‌سپارد؛ مدیر نالایق نیز ممکن است متخصص خوبی در حرفه‌ی خود باشد، اما هیچ شناختی از هدایت تیم، حل تعارض و مدیریت نیروی انسانی نداشته باشد. کتاب برای مواجهه با هرکدام از این الگوها، راهبردهای ارتباطی متفاوتی پیشنهاد می‌کند.

یکی از ابزارهای مورد استفاده در کتاب، الگوی رفتاری DISC است. این مدل به خواننده کمک می‌کند تفاوت میان سبک‌های شخصیتی و رفتار سمی را بهتر تشخیص دهد. گاهی آنچه به‌صورت بی‌احترامی، بی‌علاقگی یا کنترل‌گری برداشت می‌شود، از تفاوت در شیوه‌ی تصمیم‌گیری، میزان صراحت یا نوع ارتباط سرچشمه می‌گیرد. شناخت سبک رفتاری مدیر یا همکار، امکان انتخاب زمان، لحن و ساختار مناسب برای گفت‌وگو را بیشتر می‌کند؛ هرچند تفاوت شخصیتی نمی‌تواند توجیهی برای تحقیر، تهدید یا آزار مداوم باشد.

پِرز تنها از کارکنان در برابر مدیران دفاع نمی‌کند. بخشی از کتاب به کارمندان سمی اختصاص دارد؛ افرادی که با شایعه‌پراکنی، مقاومت پنهان، مسئولیت‌گریزی، رقابت ناسالم یا ایجاد اختلاف، عملکرد کل گروه را مختل می‌کنند. نویسنده از مدیران می‌خواهد به‌جای نادیده‌گرفتن چنین رفتارهایی یا واکنش‌های هیجانی، مسئله را مستند کنند، انتظارهای شغلی را روشن سازند و بازخوردی مشخص و قابل‌اندازه‌گیری ارائه دهند.

کتاب در ادامه تصویر مقابل مدیریت سمی را ترسیم می‌کند و از ویژگی‌های «مدیران طلایی» سخن می‌گوید. چنین مدیری صرفاً مهربان یا آسان‌گیر نیست؛ او می‌تواند مسئولیت‌ها را شفاف کند، تصمیم‌های دشوار بگیرد، بازخورد صریح بدهد و در عین حال احترام و امنیت روانی اعضای تیم را حفظ کند. در این نگاه، مدیریت سالم با حذف اختلاف‌ها شکل نمی‌گیرد، بلکه به توانایی اداره‌ی اختلاف بدون تحقیر و فرسودن افراد وابسته است.

معرفی نویسنده‌ی کتاب مدیران سمی و کارمندان سمی

آدلین پِرز نویسنده‌ای فرانسوی است که در این کتاب به روابط سازمانی، مدیریت ناسالم و فشارهای روانی محیط کار می‌پردازد. اثر او در سال ۲۰۲۴ با عنوانی به معنای «مدیران سمی؛ راهنمای استفاده» منتشر شد و بیش از آنکه یک متن دانشگاهی درباره‌ی نظریه‌های مدیریت باشد، برای استفاده در موقعیت‌های روزمره‌ی کاری نوشته شده است.

پِرز مطالب کتاب را با تکیه بر تجربه‌های شخصی خود از همکاری با مدیران دشوار، حکایت‌های محیط کار و گفت‌وگو با افراد حرفه‌ای پیش می‌برد. زبان اثر صریح و گاه طنزآمیز است و نویسنده می‌کوشد موضوعی فرساینده را بدون ایجاد ترس یا بدبینی مطلق بررسی کند. پرسش اصلی او این نیست که چگونه تمام افراد دشوار را تغییر دهیم، بلکه می‌پرسد چگونه می‌توان رفتار آن‌ها را بهتر شناخت، گفت‌وگویی حساب‌شده داشت و از تعادل روانی و حرفه‌ای خود محافظت کرد.

نگاه پِرز به دو سوی رابطه معطوف است. او از کارکنان می‌خواهد نشانه‌های سوءاستفاده از قدرت را جدی بگیرند، اما هم‌زمان آنان را به بررسی سهم خود در تعارض دعوت می‌کند. مدیران نیز با خواندن کتاب می‌توانند رفتارهایی را شناسایی کنند که شاید ناخواسته اعتماد اعضای تیم را از بین می‌برند و فضای سازمان را به سوی ترس، سکوت یا رقابت ناسالم می‌برند.

چرا باید کتاب مدیران سمی و کارمندان سمی را بخوانیم؟

یکی از ویژگی‌های مفید کتاب آن است که واژه‌ی «سمی» را بی‌محابا به هر رفتار ناخوشایندی نسبت نمی‌دهد. در گفت‌وگوهای روزمره، گاهی یک اختلاف نظر، بازخورد منفی یا تصمیم مدیریتی نامطلوب برای سمی‌دانستن یک فرد کافی تلقی می‌شود. پِرز خواننده را به مشاهده‌ی الگوهای تکرارشونده، پیامدهای رفتار و ساختار قدرت دعوت می‌کند. این تفکیک، هم از قضاوت عجولانه جلوگیری می‌کند و هم باعث می‌شود رفتارهای واقعاً آسیب‌زا جدی گرفته شوند.

کتاب به تشخیص مشکل محدود نمی‌ماند و برای گفت‌وگو، مرزبندی، مستندسازی اتفاق‌ها و مراجعه به منابع انسانی پیشنهادهایی ارائه می‌دهد. همچنین نشان می‌دهد یک شیوه‌ی ارتباطی برای تمام مدیران یا کارکنان نتیجه‌ی یکسانی ندارد. فرد باید بر اساس نوع رفتار طرف مقابل، میزان امنیت محیط و جایگاه شغلی خود تصمیم بگیرد که چه مسئله‌ای را مستقیم مطرح کند، چه زمانی از مسیر رسمی کمک بگیرد و در چه شرایطی خروج انتخاب منطقی‌تری است.

مزیت دیگر اثر، توجه هم‌زمان به مدیر و کارمند است. خواننده تنها به جست‌وجوی ایرادهای رئیس یا همکار خود فرستاده نمی‌شود، بلکه فرصت پیدا می‌کند شیوه‌ی ارتباط و واکنش‌های خودش را نیز بررسی کند. این نگاه مانع از آن می‌شود که کتاب به مجموعه‌ای از برچسب‌ها و شکایت‌های یک‌طرفه تبدیل شود.

کتاب مدیران سمی و کارمندان سمی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای کارکنانی مناسب است که با مدیری کنترل‌گر، تحقیرکننده، بی‌ثبات یا فاقد مهارت‌های ارتباطی کار می‌کنند و نمی‌دانند چگونه بدون تشدید تعارض از خود دفاع کنند. افرادی که میان ادامه‌ی همکاری و ترک محیط کار مرددند نیز می‌توانند از چارچوب‌های کتاب برای ارزیابی دقیق‌تر موقعیت استفاده کنند.

مدیران منابع انسانی، سرپرستان تیم‌ها، مدیران تازه‌کار و صاحبان کسب‌وکار نیز از مخاطبان اثرند. این گروه می‌توانند نشانه‌های روابط ناسالم را زودتر تشخیص دهند، از تبدیل اختلاف‌های معمول به بحران جلوگیری کنند و رفتارهای مخرب کارکنان را بدون واکنش‌های شتاب‌زده مدیریت کنند. کتاب برای کسانی که به ارتباط حرفه‌ای، فرهنگ سازمانی و امنیت روانی در محیط کار علاقه دارند نیز خواندنی است.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب مدیران سمی و کارمندان سمی

محاصره‌شده با احمق‌ها — توماس اریکسون — انتشارات نسل نواندیش

هوش اجتماعی — دانیل گلمن — انتشارات لیوسا

رهبران آخر غذا می‌خورند — سایمون سینک — انتشارات آموخته