کتاب اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD) اثر فاطمه زرگر نشر کتاب ارجمند

کتاب اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD) نوشته‌ی فاطمه زرگر، راهنمایی تخصصی برای تشخیص، ارزیابی و درمان شناختی‌رفتاری اختلال استرس پس از سانحه است. نویسنده ابتدا این اختلال را براساس معیارهای ویرایش پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی بررسی می‌کند و سپس، با ارائه‌ی یک گزارش موردی، روند درمان را در قالب برنامه‌ای دوازده‌جلسه‌ای توضیح می‌دهد.

خلاصه کتاب اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD) اثر فاطمه زرگر

اختلال فشار روانی پس از سانحه ممکن است پس از مواجهه با رویدادی تهدیدکننده یا آسیب‌زا شکل بگیرد؛ رویدادهایی مانند جنگ، تصادف، خشونت، بلایای طبیعی یا تجربه‌ی مرگ و جراحت شدید. فرد مبتلا ممکن است حادثه را در قالب خاطرات ناخواسته، کابوس یا واکنش‌های جسمانی شدید دوباره تجربه کند، از یادآورهای آن دوری بجوید و با تغییراتی در خلق، افکار، تمرکز، خواب و احساس امنیت روبه‌رو شود. این نشانه‌ها تنها یادآوری ناخوشایند یک اتفاق گذشته نیستند، بلکه می‌توانند عملکرد شغلی، تحصیلی و ارتباطی فرد را مختل کنند.

فاطمه زرگر کتاب را با تشریح ماهیت PTSD و معیارهای تشخیصی آن براساس DSM-5 آغاز می‌کند. در این ویرایش، اختلال استرس پس از سانحه از مجموعه‌ی اختلال‌های اضطرابی جدا شده و در گروه اختلال‌های مرتبط با تروما و عوامل تنش‌زا قرار گرفته است. این تغییر، اهمیت طیف گسترده‌تری از واکنش‌ها ــ از ترس و اضطراب تا شرم، خشم، احساس گناه و باورهای منفی درباره‌ی خود و جهان ــ را برجسته می‌کند. نویسنده همچنین به ارزیابی دقیق نشانه‌ها و ضرورت توجه به مشکلات هم‌زمان می‌پردازد؛ زیرا افسردگی، اضطراب، مصرف مواد و دشواری‌های بین‌فردی ممکن است در کنار PTSD دیده شوند.

بخش مهمی از کتاب به تبیین‌های شناختی و رفتاری اختصاص دارد. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه شرطی‌شدن ترس، اجتناب از موقعیت‌ها و خاطرات مرتبط با حادثه و تفسیرهای ناکارآمد می‌توانند نشانه‌ها را پایدار نگه دارند. اجتناب ممکن است در کوتاه‌مدت اضطراب را کاهش دهد، اما فرصت اصلاح باورهای مربوط به خطر و پردازش خاطره را از فرد می‌گیرد. باورهایی مانند «هیچ‌جا امن نیست»، «من مقصر بودم» یا «دیگر نمی‌توانم به کسی اعتماد کنم» نیز می‌توانند بر هیجان‌ها و رفتار فرد اثر بگذارند.

کتاب پس از معرفی شماری از درمان‌های شناختی‌رفتاری، درمان شناختی کلاسیک را به‌صورت عملی دنبال می‌کند. یک گزارش موردی، مسیر درمان را جلسه‌به‌جلسه پیش می‌برد و ارتباط میان مفهوم‌پردازی بالینی و مداخله را نشان می‌دهد. برنامه‌ی دوازده‌جلسه‌ای کتاب بر شناخت مسئله، بررسی افکار و باورهای مرتبط با حادثه، کاهش اجتناب و اصلاح ارزیابی‌های ناکارآمد تمرکز دارد. این ساختار به خواننده کمک می‌کند دریابد که اصول نظری درمان چگونه در گفت‌وگوها، تکالیف و تصمیم‌های هر جلسه به کار گرفته می‌شوند.

اثر حاضر بر درمان شناختی‌رفتاری متمرکز است، اما آن را نسخه‌ای یکسان برای همه‌ی مراجعان معرفی نمی‌کند. نوع حادثه، مدت و شدت نشانه‌ها، وضعیت ایمنی، بیماری‌های هم‌زمان، حمایت اجتماعی و توانایی فرد برای تنظیم هیجان باید در ارزیابی و طراحی درمان در نظر گرفته شوند. پرداختن به خاطرات آسیب‌زا نیز مداخله‌ای تخصصی است و نباید بدون ارزیابی و همراهی درمانگر آموزش‌دیده انجام شود.

معرفی نویسنده‌ی کتاب اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD)

فاطمه زرگر روان‌شناس و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان است. زمینه‌ی فعالیت علمی و حرفه‌ای او با روان‌شناسی بالینی، آسیب‌شناسی روانی و درمان‌های شناختی‌رفتاری پیوند دارد. در نوشته‌های او، مباحث تشخیصی صرفاً در سطح تعریف و طبقه‌بندی باقی نمی‌مانند و با فرایند ارزیابی و مداخله‌ی درمانی مرتبط می‌شوند.

شیوه‌ی نگارش زرگر در این کتاب نیز نشان‌دهنده‌ی همین رویکرد آموزشی و بالینی است. او ابتدا چارچوب لازم برای شناخت PTSD را فراهم می‌کند و سپس به سراغ کاربرد آن در یک نمونه‌ی درمانی می‌رود. به این ترتیب، خواننده میان معیار تشخیصی، تبیین نظری، نشانه‌های مراجع و انتخاب مداخله ارتباط برقرار می‌کند.

کتاب اختلال دوقطبی از دیگر آثار منتشرشده‌ی فاطمه زرگر در حوزه‌ی سلامت روان است. وجه مشترک چنین آثاری، تمرکز بر شناخت علمی اختلال و انتقال مطالب به شکلی فشرده و قابل‌استفاده برای دانشجویان و متخصصان است.

چرا باید کتاب اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD) را بخوانیم؟

ویژگی اصلی کتاب، ترکیب مباحث تشخیصی با یک نمونه‌ی عملی درمان است. بسیاری از منابع یا بر معرفی نشانه‌ها و طبقه‌بندی اختلال تمرکز دارند یا فنون درمانی را بدون نمایش روند تصمیم‌گیری درمانگر عرضه می‌کنند. در این اثر، خواننده می‌تواند ببیند اطلاعات حاصل از ارزیابی چگونه به مفهوم‌پردازی مورد و برنامه‌ریزی برای جلسات درمانی تبدیل می‌شوند.

حجم مختصر کتاب نیز آن را به منبعی متمرکز برای آشنایی اولیه با درمان شناختی‌رفتاری PTSD تبدیل کرده است. توضیح نقش ترس شرطی‌شده، اجتناب، شبکه‌ی خاطرات آسیب‌زا و باورهای ناکارآمد، پایه‌ای روشن برای فهم منطق مداخله فراهم می‌آورد. گزارش جلسه‌به‌جلسه نیز به دانشجویان کمک می‌کند فاصله‌ی میان آموخته‌های نظری و اجرای درمان را بهتر ببینند.

این اثر کتاب خودیاری عمومی نیست و مطالعه‌ی آن جای ارزیابی، تشخیص یا درمان حرفه‌ای را نمی‌گیرد. افرادی که پس از تجربه‌ای آسیب‌زا با افکار خودکشی، احساس ناامنی، حملات شدید اضطرابی یا اختلال جدی در زندگی روزمره مواجه‌اند، لازم است از روان‌شناس، روان‌پزشک یا خدمات فوریت‌های سلامت روان کمک بگیرند.

کتاب اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب بیش از همه برای روان‌شناسان بالینی، مشاوران، روان‌پزشکان و درمانگرانی مناسب است که می‌خواهند با ارزیابی و درمان شناختی‌رفتاری PTSD آشنا شوند. دانشجویان روان‌شناسی، مشاوره و رشته‌های مرتبط نیز می‌توانند از آن به‌عنوان مقدمه‌ای فشرده برای شناخت معیارهای DSM-5 و مشاهده‌ی یک فرایند درمانی ساختاریافته استفاده کنند.

متخصصانی که با بازماندگان تصادف، خشونت، جنگ، حوادث طبیعی یا دیگر تجربه‌های آسیب‌زا کار می‌کنند نیز از مخاطبان کتاب‌اند. بااین‌حال، برنامه‌ی دوازده‌جلسه‌ای اثر باید در چارچوب آموزش حرفه‌ای و با توجه به شرایط هر مراجع به کار گرفته شود.

پیشنهادهایی برای دوستداران کتاب اختلال فشار روانی پس از سانحه (PTSD)

تروما، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد — راس هریس — نشر پندار تابان

بدن فراموش نمی‌کند — بسل ون‌درکولک — نشر میلکان

تروما — بتسی دو تیری — نشر صوتی نیک