کتاب تعدیل‌کننده‌های رشد گیاهی در مناطق خشک اثر احسان بیژن‌زاده نشر دانشگاه تربیت مدرس

در مناطق خشك جهان، كمبود آب و كاهش كیفیت آن از مهم‌ترین چالش‌های تولید محصولات كشاورزی به شمار می‌رود. این مشكل در بسیاری از نواحی خشك و نیمه خشك ایران نیز به كاهش سطح زیر كشت و افت عملكرد در واحد سطح منجر شده است. گرچه در سال‌های اخیر كاهش نزولات جوی به عنوان یكی از دلایل اصلی افت كمی و كیفی منابع آب مطرح می‌شود؛ بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، تأثیرات جبران‌ناپذیری بر پایداری تولیدات كشاورزی در این مناطق گذاشته است. در اراضی كشاورزی مناطق خشك، تجمع بیش از حد نمك‌ها در خاك كه ناشی از آبیاری با آب‌های با كیفیت پایین و تبخیر بیش از حد از سطح خاك است، مانع از دستیابی گیاهان به عملكرد بهینه می‌شود. بنابراین كاربرد مواد تعدیل كننده رشد گیاهی و استفاده از برخی شیوه‌های مدیریتی می‌تواند راهكارهای مؤثر برای ثبات و پایداری عملكرد در نواحی خشك و نیمه خشك باشد. ایجاد یك سایه‌انداز سالم گیاهی حاصل برهم كنش پیچیده‌ای از فرایندهای متابولیكی است كه به وسیله عوامل گوناگونی كنترل می‌شوند. در میان این عوامل، هورمون‌های گیاهی اهمیت بسیاری دارند. هورمون‌های شناخته شده گیاهی شامل اكسین‌ها، جیبرلین‌ها، سیتوكینین‌ها، آبسیزیك اسید و اتیلن به عنوان تنظیم كننده‌های اصلی رشد و نمو شناخته شده‌اند؛ درحالی كه تركیباتی چون سالیسیلیك اسید، جاسمونات‌ها، هیومیك اسید، سیلیكون، ملاتونین، براسینواستروئیدها و استریگولاكتون‌ها نیز همانند هورمون‌های گیاهی می‌توانند نقش مؤثری در سوخت وساز و رشد گیاه ایفا كنند كه امروزه به عنوان تعدیل كننده‌های رشد گیاهی شناخته می‌شوند. این تركیبات آلی در فرایندهای پیام‌رسانی درون گیاهی، به ویژه در پاسخ گیاه به تنش‌های محیطی، نقش مؤثری دارند و تأثیرات چشمگیری بر فتوسنتز، تعرق، جذب و انتقال یون‌ها، و رشد و نمو كلی گیاه دارند. با وجود اهمیت روزافزون این تركیبات آلی، مشاهدات و پژوهش‌های مرتبط با آن به صورت پراكنده و غیرمتمركز منتشر شده‌اند. بر همین اساس، تصمیم گرفته شد تا مجموعه‌ای جامع و منسجم از پژوهش‌های جدید، در قالب كتابی علمی گردآوری شود. علاوه براین، به كارگیری برخی روش‌های به زراعی، مانند انتخاب نوع گیاه و رقم مناسب، كشت مخلوط گیاهان زراعی، حفظ بقایای گیاهی، كاربرد زغال زیستی و ریزجانداران كه می‌توانند نقشی كارآمد و مقرون به صرفه برای تعدیل رشد گیاه و تولید پایدار محصول در مناطق خشك بر عهده داشته باشند، بررسی خواهد شد.