کتاب ره‌بری پروانه‌ای اثر مهرداد مظفری نشر شرکت چاپ و نشر بازرگانی

رَه‌بَری، بیش از آنکه نشستن بر تخت قدرت باشد، قدم‌‌زدن در کنار مردم و نشان‌‌ دادن راه است. رَه‌بَر واقعی آن کسی نیست که از بالا فرمان بدهد، بلکه کسی است که با قلب، ذهن و کردار خود الهام می‌‌بخشد. به تعبیر جان مکسول: «افراد از رَه‌بَران پیروی نمی‌‌کنند چون باید، بلکه چون می‌‌خواهند.»

در ادبیات ایرانی نیز از دیرباز این نگاه به رَه‌بَری وجود داشته است. داستان‌‌های مثنوی، گلستان و شاهنامه، رَه‌بَر را نه به‌‌عنوان مستبدی صاحب قدرت، بلکه به‌‌مثابه راهنمایی خردمند تصویر کرده‌‌اند. در این میان، داستان موسی و شبان از مثنوی معنوی، شاهکاری است که ره‌بَرِ قضاوت‌‌گر را از ره‌بَرِ فهمنده جدا می‌‌سازد.

در این حکایت، حضرت موسی، چوپانی را می‌‌بیند که با زبانی کودکانه با خدا سخن می‌‌گوید. موسی که پیامبر است و گمان می‌‌برد باید زبان پروردگار، زبان شریعت و فقه باشد، چوپان را به‌‌شدت سرزنش می‌‌کند.

چوپان شرمنده می‌‌شود و از خدا فاصله می‌‌گیرد. اما خداوند به موسی می‌‌گوید: «تو را نفرستادم که دل بشکنی، بلکه تا دل‌‌ها را پیوند دهی. ما به نیت بندگان می‌‌نگریم، نه به ظاهر گفتارشان.»

«ای موسی! ما زبان حال را می‌‌شنویم،

دل ببین، نه قال را می‌‌شنویم.»

در این نکته نهفته است که ره‌بَرِ معنوی، باید نخست راهنما باشد نه قاضی. او وظیفه دارد پیوند ایجاد کند، نه دیوار. پیام این داستان، برای رَه‌بَران امروز هم روشن است: تا زمانی که از برج عاج قضاوت پایین نیایید، راهی به دل‌‌ها نخواهید یافت. بنابراین رَه‌بَر مؤثر کسی است که به نیت پشت کلمات افراد توجه کند، نه صرفاً به ظواهر یا ادبیاتشان.

این داستان، دعوتی است برای رَه‌بَران تا گفت‌‌وگو را جایگزین دستور، و همدلی را جایگزین قضاوت کنند. همان‌‌طور که مولوی می‌‌گوید، «آب کم جو، تشنگی آور به دست»، رَه‌بَران نیز باید تشنگی فهم را در دل پیروان زنده نگه دارند، نه اینکه تنها اطلاعات بدهند یا احکام صادر کنند.