کتاب جهل به قانون از دیدگاه فقها اثر حسن حیدری نشر انتشارات قانون‌یار

منظور از واژه جهل بررسی‌ آثار و احکام‌ ناآگاهی‌ از یک‌ موضوع‌ یا حکم‌ آن‌ در اصول‌ فقه‌، فقه‌ و حقوق‌ می باشد. در متون‌ فقهی‌ و حقوقی‌، واژه‌ جهل‌ عمدتاً در معنای‌ لغوی‌ به‌کار رفته‌، ولی‌ دامنه‌ کاربرد آن‌ به‌ مواردی‌ که‌ در آن‌ نسبت‌ به‌ موضوعی‌ شک‌ یا وهم‌ وجود دارد، یعنی‌ شبهات‌ حکمی‌ و موضوعی‌، نیز تسری‌ یافته‌ است‌، زیرا در واقع‌ در این‌ موارد نیز نوعی‌ جهل‌ و ناآگاهی‌ وجود دارد. در منابع‌ فقهی‌ و حقوقی‌، جهل‌ از نظر منشأ تحقق‌ آن‌ به‌ جهل‌ قصوری‌ و تقصیری‌ تقسیم‌ شده‌ است. تقسیم‌بندی‌ مهم‌ دیگر جهل‌، باتوجه‌ به‌ چیزی‌ که‌ جهل‌ به‌ آن‌ تعلق‌ می‌گیرد، جهل‌ به‌ حکم‌ و جهل به‌موضوع‌ ‌است‌. جهل‌ به‌ حکم‌ (یا جهل‌ به‌ قانون‌) به‌ این‌ معناست‌ که‌ شخص‌ از حکم‌ یا قانون‌ آگاهی‌ نداشته‌ باشد. مثلاً نداند که‌ در اسلام‌ نوشیدن‌ خمر حرام‌ است‌ و آن‌ را مرتکب‌ شود. جهل‌ به‌ موضوع‌ آن‌ است‌ که‌ مکلف‌، از اصل‌ حکم‌ شرعی‌ یا قانونی‌ آگاه‌ باشد، اما به‌ موضوع‌ آن‌ ناآگاه‌ باشد. مثلاً، بداند که‌ نوشیدن‌ خمر حرام‌ است‌، ولی‌ نداند که‌ مایعی‌ که‌ قصد نوشیدنش‌ را دارد شراب‌ است‌ یا آب جهل در ادیان و مذاهب مختلف مذموم است که در این رابطه در این اثر علمی به بررسی عمقی و دقیق این مباحث مختلف پرداخته می شود. در اسلام از آن به عنوان بدترین فقر نام برده شده است و حتی در کتب مقدس و متون مسیحی آمده است شما مردم به خاطر جهل نابود شده اید.