کتاب ۵۰ ایدهٔ بزرگ که باید بدانید اثر بن دوپره نشر انتشارات مهرگان خرد

مفهوم پیچیده و چند لایۀ افلاطون دربارۀ دانش و حقیقت در یکی از مشهورترین تصاویر و تمثیل‌های او (که کم هم نبودند) به تصویر کشیده است. خلاصه این داستان که در جمهوری، عالی‌ترین و تأثیرگذارترین کار او مطرح شده است، به این صورت است:

«فرض کنید تمام زندگی‌تان در یک غار تاریک زندانی بوده‌اید. دست‌ها و پاهایتان در غل‌و‌زنجیر هستند و طوری بسته شده است که تنها می‌توانید به دیواری نگاه کنید که مستقیم رو‌به‌رویتان قرار دارد. پشت سرتان یک آتش شعله‌ور قرار دارد و بین شما و این آتش یک مسیر تعبیه شده است که بر روی آن، افرادی که شما را اسیر کرده‌اند مجسمه‌ها و انواع چیزهای مختلف را حرکت می‌دهند. سایه‌ای که این چیزها روی دیوار می‌اندازند، تنها چیزهایی هستند که شما و هم بندهایتان در کل عمرتان دیده‌اید، این‌ها تنها مواردی هستند که به آنها فکر کرده‌اید و درباره‌شان صحبت کرده‌اید. حال، فرض کنید شما از بند غل‌و‌‌زنجیر رها می‌شوید و می‌توانید آزادانه در غار قدم بزنید. ابتدا درخشش آتش شما را مبهوت می‌کند، ولی کم‌کم از حقیقت شرایط داخل غار آگاه می‌شوید و به ریشۀ سایه‌هایی که پیش‌تر تصور می‌کردید واقعی هستند، پی می‌برید و بالاخره شما اجازه پیدا می‌کنید که از غار بیرون بزنید و به جهان بیرون بروید که غرق در نور خورشید است، آنجا به لطف درخشان‌ترین شیء آسمان، یعنی خورشید، می‌توانید تمامیت واقعیت را ببینید.»

این غار، در تفسیر معمولی که از آن ارائه می‌شود، نمایانگر «قلمروی وجود داشتن» است، جهان قابل‌رؤیت تجربۀ روزانۀ ما، جایی که همه‌چیز ناکامل و پیوسته در حال تغییر است و جایی که مردم معمولی که در قالب اسیرانی در زنجیر به تصویر کشیده شده‌اند، با تکیه بر حدس و توهم زندگی خود را پیش می‌برند. زندانی که آزاد می‌شود و در غار پرسه می‌زند، در این جهان فریبنده که اطراف خود می‌بیند به دقیق‌ترین برداشت دربارۀ واقعیت دست پیدا می‌کند، ولی او تنها وقتی به بیرون غار می‌رود و قدم بر «قلمروی بودن» می‌گذارد که به درک کاملی در مورد جهان عقلانی حقیقت می‌رسد. این قلمرو مملو از عینیت‌هایی کامل و ابدی از دانش یا مُثُل هستند و مثال خوبی که توسط خورشید ارائه شده است، بر همۀ آنها غالب است، مثالی که معنا و واقعیت نهایی بقیۀ مُثُل را به آنها می‌دهد.