کتاب استفاده مجدد از آب با رویکرد اقتصاد چرخشی جلد 1 اثر مرکز بین المللی امنیت آب و مدیریت پایدار نشر انتشارات شفاف

مدیریت پایدار منابع آب، یکی از ارکان اساسی برای تضمین دسترسی همگانی به آب سالم و بهداشتی است. با این حال، جهان امروز با چالش‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، شهرنشینی سریع و رشد جمعیت مواجه است که تأمین منابع آب پایدار را با فشارهای بی‌سابقه‌ای روبه‌رو کرده‌اند. در این میان، مدل‌های سنتی مدیریت منابع آب که مبتنی بر اقتصاد خطی هستند، دیگر پاسخگوی نیازهای روزافزون جوامع نیستند و جایگزینی آن‌ها با رویکردهای نوآورانه ضروری است. مدل اقتصاد خطی (Linear Economy) که تاکنون غالب بوده است، بر پایه استخراج منابع، تولید، مصرف و دفع زباله استوار شده است. در این مدل، منابع به‌طور مداوم استخراج و پس از استفاده به شکل ضایعات و بدون حفظ ارزش آن‌ها یا بازچرخانی به محیط زیست وارد می‌شوند. این رویکرد نه‌تنها منجر به اتلاف منابع محدود و تولید ضایعات فراوان می‌شود، بلکه فشار بیشتری بر محیط زیست و منابع طبیعی، به‌ویژه منابع آب، وارد می‌کند. با توجه به محدودیت منابع آبی و پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی، وابستگی به اقتصاد خطی در مدیریت منابع آب به بحران‌های جدی زیست‌محیطی و اجتماعی منجر شده است. 

در مقابل، اقتصاد چرخشی (Circular Economy) به‌عنوان مدلی نوین، بر کاهش ضایعات، استفاده بهینه از منابع و بازچرخانی مواد تأکید دارد. این مدل تلاش می‌کند تا محصولات و مواد تا حد امکان در چرخه تولید و مصرف باقی بمانند و ارزش اقتصادی آن‌ها حفظ شود. بازچرخانی پساب، یکی از اجزای مهم اقتصاد چرخشی، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش فشار بر منابع آب شیرین ایفا کند. استفاده از آب‌های غیرمتعارف مانند فاضلاب تصفیه‌شده، علاوه بر تضمین امنیت آبی، مزایای متعددی از جمله بهبود تولیدات کشاورزی، کاهش مصرف انرژی و کاهش آلودگی محیط زیست را نیز به همراه دارد. با این وجود، انتقال از اقتصاد خطی به اقتصاد چرخشی در زمینه مدیریت منابع آب با چالش‌هایی همراه است. پذیرش عمومی پایین، کمبود دانش فنی، موانع قانونی، و هزینه‌های اولیه بالا از جمله این موانع هستند. برای غلبه بر این چالش‌ها، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، توسعه فناوری‌های پیشرفته، وضع قوانین کارآمد و ترویج آگاهی عمومی ضروری است. همچنین، مدل اقتصاد چرخشی در بازچرخانی پساب، بر ایجاد مشارکت‌های عمومی-خصوصی و تشویق مدل‌های کسب‌وکار نوآورانه تأکید دارد. 

این کتاب با تمرکز بر استفاده مجدد از آب در چارچوب اقتصاد چرخشی، به بررسی چالش‌ها، فرصت‌ها و راهکارهای ممکن برای تحقق این هدف می‌پردازد. امیدواریم این کتاب بتواند در مسیر ارتقای امنیت آبی و دستیابی به پایداری در مدیریت منابع آب، به‌عنوان منبعی کاربردی برای سیاست‌گذاران، پژوهشگران و متخصصان نقش‌آفرینی کند

مركز منطقه‌ای مدیریت آب شهری، یکی از مراکز تحت پوشش یونسکو، با حوزه فعالیت در مناطق غرب و جنوب آسیا، آسیای میانه و شمال آفریقا، به‌عنوان تنها نهاد بین‌المللی متولی موضوعات آب در این منطقه، در بهمن‌ماه سال ۱۳۸۰ با پیگیری وزارت نیرو و با همکاری وزارت امور خارجه و یونسکو تأسیس شد. فعالیت‌های این مرکز توسط شورای حکام در بالاترین سطح، متشکل از وزرای آب یا مقامات هم‌تراز کشورهای عضو، برنامه‌ریزی و جلسات آن به ریاست وزیر نیروی جمهوری اسلامی ایران برگزار و راهبری می‌شود. یکی از وظایف اصلی این مرکز، ارائه اطلاعات فنی و علمی، آموزش و ظرفیت‌سازی و نیز به ‌اشتراک‌گذاری تجربیات جهانی در زمینه مدیریت آب شهری است. پس از برگزاری موفق سیزدهمین اجلاس شورای حکام در اسفند ۱۴۰۱، و در راستای پیشنهادات مطرح‌شده، مقرر شد کتابی با عنوان "استفاده مجدد از آب با رویکرد اقتصاد چرخشی" که از انتشارات سال ۲۰۲0 یونسکو است، برای ترجمه انتخاب شود. این کتاب شامل دوازده مقاله حاوی تجربیات موردی از کشورهای مختلف جهان است و در دو جلد ارائه خواهد شد. جلد اول، که اکنون در دسترس خوانندگان است، شامل ترجمه و آماده‌سازی شش مقاله نخست است.